რეზო შატაკიშვილი უიღბლო, უჩინო თათიაზე

„ბუნებამ მას ყველაფერი მისცა: სილამაზე, შესანიშნავი ხმა, ნიჭი და ერთში დაჩაგრა – არ მისცა ბედი“ –იტყვის რობერტ სტურუა… მას მართლაც საოცარი სილამაზე ამშვენებდა, სწორედ 19 წლის თათია ხაინდრავა იქცა მხატვარ უჩა ჯაფარიძის შთაგონების წყაროდ და ნესტან-დარეჯანის მიწიერ განხორციელებად, როცა „წერილის ეპიზოდის“ ილუსტრაციას ქმნიდა.

მას ჰქონდა იშვიათი ხმა, პოეზიის არსში წვდომისა და გადმოცემის უბადლო ნიჭი და იყო დიდოსტატი მხატვრული კითხვის. „მისი კითხვა უშუალო იყო, ლაღი, მსუბუქი, მთის ჰაერივით გამჭვირვალე და სუნთქვასავით ბუნებრივი!“ – ამბობდა ანა კალანდაძე.

მას არ რგებია არც ერთი პრემია, არც ერთი წოდება, არც ერთი ჩინი, მას მხოლოდ მერაბ კოსტავამ უბოძა ჩინი – „უჩინო თათია“…

 

ამ ქვეყანას გაგრის მახლობლად მოევლინა. სიმონ ხაინდრავა 18 წლის იყო, კონსტანტინე გამსახურდიას 17 წლის დაზე – სოფიოზე რომ იქორწინა, მაგრამ… შვილი არ უჩნდებოდათ, არ უჩნდებოდათ 22 წლის მანძილზე და აი, ქორწინებიდან 22 წლის თავზე, ქვეყანას მოევლინა თათია ხაინდრავა, მოევლინა გაგრაში. გაგრაში იმიტომ, რომ მშობლები გემით მოგზაურობდნენ და სწორედ გაგრის მახლობლად გამხდარა დედა შეუძლოდ… ბედნიერმა ბავშვობამ მხოლოდ 7 წელიწადს გასტანა… პატარა თათია მტირალა ყოფილა, კონსტანტინე გამსახურდია სწორედ იმხანად წერდა „მთვარის მოტაცებას“ და კაროლინას შვილსაც ამიტომ დაარქვა თათია… მერე მოვიდა ავბედითი 37, მართლა სატირალი ხანა… სოფიო გამსახურდიას 2 ძმა დაუხვრიტეს, დაუხვრიტეს ძმისშვილიც და ქმარსაც თავი მოაკვლევინეს… მამის თვითმკვლელობამდე იყო ბარბაროსული გამოსახლება კუთვნილი ბინიდან – არ გაატანეს არათუ ავეჯი, ტანსაცმელიც კი. მალე კი ავლაბარში, ერთ ბნელ ოთახში თათიასთან შეხიზნულ სოფიო გამსახურდიას ამცნეს, რომ სიმონი ცუდად იყო… სოფიო გამსახურდია ავა თიანეთში, სადაც იმალება დევნილი სიმონ ხაინდრავა. ავა და ნახავს ფილტვების ანთებით  გათანგულ ქმარს. წუთით ეზოში გამოდის, უკან შებრუნებულს კი შემზარავი სურათი ხვდება – მომაკვდავი ქმარი და სიტყვები: „თათიას კონსტანტინე გაგიზრდის“…

 

კონსტანტინე გამსახურდია მართლაც ითავებს თათიას გაზრდას. ცოცხალი კლასიკოსი სამუდამოდ აღიბეჭდება მის მეხსიერებაში – ფეხქვეშ გაშლილი დათვის ტყავით, ძვირფასი კალმით, მაგიდაზე ერთი ბოთლი შავი ღვინით, მუქი ჩაით ან ყავით, შავი ქლიავით… თათია ლექსებს უკითხავდა პატარა ზვიადსა და თამარს. „ერთხელ დიდ ოთახში ბავშვებს ვუკითხავდი ლექსებს. კონსტანტინემ დამიძახა და მითხრა: „აბა, ერთი ხმამაღლა წამიკითხეო“. მომიწონა… იმ დღიდან მხატვრული კითხვა უმთავრესი გახდა ჩემს ცხოვრებაში“, – დაწერს თათია ხაინდრავა წლების შემდეგ… პატარა თათიას უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე გაჰყვება ის სითბო და მზრუნველობა, რასაც მის მიმართ ავლენდნენ კლასიკოსი ბიძა და მისი უსათნოესი მეუღლე – მირანდა ფალავანდიშვილი.

 

 

კონსტანტინე გამსახურდია, თამარი, თათია, ზვიადი, მირანდა ფალავანდიშვილი

კონსტანტინე გამსახურდია, თამარი, თათია, ზვიადი, მირანდა ფალავანდიშვილი

 

ეს სითბო იმდენად დიდი იქნება, რომ, როდესაც თათიას ქალიშვილი შეეძინება, მას სწორედ მირანდას დაარქმევს – საყვარელი ბიცოლას პატივსაცემად.

 

მირანდას შეძენამდე კი დიდი გზაა – ტკივილებითა და ტრაგედიებით დანაღმული. ტკივილები და ტრაგედიები არც მერე მოაკლდება. ტკივილები, დრამები, ტრაგედიები – მისი ცხოვრების განმეორებადი და შეუქცევადი ფაზებია. თათიას ჰქონდა ბრწყინვალე გარეგნობა, საამო ხმა, კითხულობდა „ვეფხისტყაოსანს“, კითხულობდა საოცრად, მაგრამ დედას არ უნდოდა, მის შვილს თეატრალურზე ჩაებარებინა. გოგონა დაჰყვა დედის ნებას – უნივერსიტეტს მიაშურა, აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტს, მაგრამ ერთმა საღამომ მისი ბედი ისევ სცენას დაუკავშირა. უნივერსიტეტში იოსებ გრიშაშვილს ხვდებოდნენ სტუდენტები. თათიამ გრიშაშვილის „ხელთათმანის ღილი“  წაიკითხა. საღამოს დასრულებისთანავე აღფრთოვანებული გრიშაშვილი კულისებში შევა და თათიას ამცნობს: ხვალ კონსტანტინეს დავურეკავ და თეატრალურ ინსტიტუტში უნდა წაგიყვანო. წაიყვანს კიდეც. თათია წაიკითხავს „ხელთათმანის ღილს“ და…  მას მაშინვე ჩარიცხავენ თეატრალურ ინსტიტუტში. ბედნიერ სტარტს უბედურება მოჰყვა. თათია მელანიას თამაშობდა დოდო ალექსიძის დადგმულ მაქსიმ გორკის „მზის შვილებში“. თამაშობდა იმდენად კარგად, რომ პედაგოგმა უთხრა კიდეც: იმდენად კარგად გამოგივიდა, შენ ამას ვეღარ გაიმეორებო. რეჟისორის სიტყვები წინასწარმეტყველური აღმოჩნდა – თათიას მანქანა დაეჯახა და კარგა ხანს ჩამოშორდა სცენას. დაამთავრა ინსტიტუტი, მეტყველების კათედრაზე დატოვეს, გამოჯანმრთელებულს კი… თეატრებში აღარ იღებდნენ. ის არ გააკარეს სცენას, მისთვის ყველა თეატრის კარი დაკეტილი აღმოჩნდა. რეალურად კარი დაკეტილი იყო მაშინაც კი, როცა თეატრში უშვებდნენ და… როლებს არ აძლევდნენ, ან თითქმის არ აძლევდნენ. არადა ნიჭიც ჰქონდა, ბრწყინვალე ხმაც და გარეგნობაც და არც პროტექტორები ჰკლებია. თავადვე იხსენებდა, რომ მის თეატრში მისაყვანად ბევრს იბრძოდნენ სერგო ზაქარიაძე, აკაკი ხორავა, აკაკი ვასაძე, თამარ ჭავჭავაძე, შალვა დადიანი, იოსებ გრიშაშვილი… ის კი არა, თამარ წულუკიძე რუსთაველის თეატრის დირექტორთანაც შეჰყვა და კატეგორიულად მოსთხოვა – მე ისევ წავალ გადასახლებაში და ჩემს შტატში ეს ახალგაზრდა მიიღეთო, მაგრამ მაინც არ მიიღეს. არ მიიღეს, მიუხედავად იმისა, რომ თათია ხაინდრავას აქტივში უკვე იყო შტეფან ცვაიგის „უცნობი ქალის წერილები“ – რადიოდადგმა, რომელიც შესულია ოქროს ფონდში. თეატრებში არ იღებდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ კლასიკოსი ბიძა დაჰყვებოდა თეატრებში და რეჟისორებს სთხოვდა, შტატში მიეღოთ. წიგნებსაც ჩუქნიდა ავტოგრაფებით, მაგრამ… თათიას თეატრში არ იღებდნენ. მოგვიანებით სევდიანად იტყვის თათია ხაინდრავა, რომ მათთვის (რეჟისორებისთვის) მაშინ რაიკომის მდივნის ტელეფონის ზარს უფრო მეტი ძალა ჰქონდა, ვიდრე კონსტანტინე გამსახურდიას სიტყვას… შემდეგ როგორღაც თითქოს ნავსი გატყდა, თათია ბათუმის თეატრში მიიწვიეს, მთავარი როლიც ერგო, მაგრამ ამ ხანამ სულ ერთი წელი გასტანა… პატარა მირანდას უდედოდ უჭირდა და თათია იძულებული გახდა, თბილისში დაბრუნებულიყო. იმხანად სანკულტურის თეატრს ლილი იოსელიანი ჩაუდგა სათავეში. თათიაც წაიყვანა. თამაშობდა კიდეც ლილი იოსელიანის სპექტაკლში „ჩვენი ერთი საღამო“. ლილი იოსელიანი გაიხსენებს, რომ თათია ხაინდრავა იმ როლში განუმეორებელი იყო, შესანიშნავად მღეროდა, ცეკვავდა, მისი პლასტიკით აღფრთოვანებული იყო ლეგენდარული იური ზარეცკი. მაგრამ ეს ბედნიერებაც ხანმოკლე აღმოჩნდა, თეატრს მოშურნეები გამოუჩნდნენ. „სანკულტურის“ თეატრი უცებ ძალიან პოპულარული გახდა… შეშურდათ და ბრძოლა დაგვიწყეს… ისეთი ქება და მოწონება გვქონდა, რომ სხვა თეატრებს შეშურდათ… დაფინანსება მოგვისპეს, არსებობა შეგვაწყვეტინეს…“ – იტყვის ლილი იოსელიანი. შემდეგ ძლივძლივობით თათიას შტატი გამოუჩხრიკეს მარჯანიშვილის თეატრში. თითქმის 30 წელი დაჰყო თეატრში, მაგრამ მეტი ბედის დაცინვა რა გინდა, რომ ხმით განთქმულ მსახიობს მხოლოდ უსიტყვო როლებს აძლევდნენ. მასოვკაში კლავდნენ მის ნიჭს. „30 წლის განმავლობაში, მხოლოდ „რას იტყვის ხალხში“ ვითამაშე. ლალი ნიკოლაძემ მომცა როლი. ერთხელ ზანდა იოსელიანმა მცა პატივი – თავი მოიავადმყოფა და ხუხაშვილის „მოსამართლეში“ დედა ვითამაშე… მარჯანიშვილის თეატრში ვიმუშავე მთელი 30 წელი, მაგრამ ხმა არ ამომაღებინეს. მასიურ სცენებში კი, იცოცხლე, წარამარა მათამაშებდნენ. თუ რომელიმე მსახიობი ავად გახდებოდა, მხოლოდ მაშინ მაღირსებდნენ სცენაზე გასვლას“, – იტყვის მოგვიანებით.

 

არ გააკარეს სცენას, არც ეკრანს. ერთადერთი როლი აქვს კინოში ნათამაშები – ელისაბედი სიკო დოლიძის გადაღებულ „კაცია ადამიანში?!“. „დიდოსტატის მარჯვენაში“ ცოქალის როლი მქონდა. რეჟისორმა ვახტანგ ტაბლიაშვილმა გადაღებული ფირიდან ამომჭრა“, – იტყვის გულმოკლული… ის არ გააკარეს არც ეკრანს, არც სცენას. მიაჯაჭვეს მხოლოდ რადიოს, მაგრამ ის მაინც ავიდა სცენაზე. 1976 წელი მისთვის ყველაზე ბედნიერი იყო. უკვე 48 წლისა გახლდათ, მისი რეპერტუარით რობერტ სტურუა რომ დაინტერესდა. სტურუა, რომელიც იმხანად „კავკასიურ ცარცის წრეს“ დგამდა, რომელსაც უკვე დადგმული ჰქონდა „სეილემის პროცესი“, „ხანუმა“, „ყვარყვარე“… რეპეტიციების შუალედებში მთელი თვე უსმენდა სტურუა თათია ხაინდრავას მხატვრულ კითხვას, ზღვა რეპერტუარს. დაბოლოს, თათია კითხულობს თარაშ ემხვარის წერილს და გაისმის სტურუას ვერდიქტი: „მე თქვენ დაგიდგამთ სპექტაკლს!“. შვიდი თვე მუშაობდნენ სპექტაკლზე. ამ უბედნიერეს წუთებშიც არ დაინდო ბედმა – აფიშები უკვე იუწყებოდა, რომ რუსთაველის თეატრში გაიმართებოდა „მზეო თიბათვისა“, რომ თათია სასწრაფო ოპერაციის გასაკეთებლად გადააფრინეს მოსკოვში. მაგრამ 1976 წლის 17 მაისს ის ახლად ნაოპერაციები მაინც წარდგა მაყურებლის წინაშე. ერთი კვირა ტევა არ იყო რუსთაველის თეატრში. „მზეო თიბათვისა“ 170-ჯერ აჩვენეს საქართველოს სხვადასხვა ქალაქებში. „რობერტ სტურუამ ოქროს გვირგვინი დამადგა თავზე“, – ასე აფასებდა ამ ფაქტს თათია ხაინდრავა. ის მაინც დაბრუნდა სცენაზე, დაბრუნდა მარტო – იდგა და კითხულობდა ქართულ პოეზიას. პოეზიას, რომელსაც მუდამ ერთგულებდა და არც პოეზია ღალატობდა მას.

 

ბედმა მარტო დგომა არგუნა ცხოვრების სცენაზეც. ტრაგიკული აღმოჩნდა მისი პირველი სიყვარული. მას და აკადემიკოს ვიქტორ კუპრაძის ვაჟს – გურამ კუპრაძეს უყვარდათ ერთმანეთი. „რამდენჯერაც შევხვდებოდი, მუხლები მიკანკალებდა, მაშინ ასეთი სიყვარული იყო…“  – გაიხსენებს უკვე ღრმად მოხუცებული. მაგრამ ბედმა არც აქ დაინდო. გურამ კუპრაძე 19 წლის დაიღუპა – თევზაობისას თავბრუ დაეხვა და მტკვარში დაიხრჩო. იმ საბედისწერო დღესაც შეხვდა თათიასა და თათიას დედას სათევზაოდ გზადმიმავალი და უთქვამს კიდეც, თევზს დავიჭერ და პირდაპირ თქვენთან მოვალო. თათია და დედამისი მაშინ კონსტანტინესთან ცხოვრობდნენ. ელოდნენ იმ დღეს გურამს, მაგრამ… კლასიკოსის სახლში ტელეფონის ხმა გაისმა. ტელეფონი თათიამ აიღო – „ვიქტორ კუპრაძის ვაჟი წყალში დაიხრჩო, ვეძებთ და კონსტანტინემ თავისი ვილისი გამოგვიგზავნოს“. თათიას ტყუილი ეგონა, მაგრამ დაბეჯითებით ითხოვდნენ კონსტანტინეს… არც შემდეგ გაუმართლა სიყვარულში. ქალიშვილი რამაზ ჩხიკვაძისგან შეეძინა, მაგრამ მათი თანაცხოვრება არ შედგა… თუმცა ამ სიყვარულმა მისცა მას ყველაზე დიდი ბედნიერება – მირანდა. „მე ვიპოვე ბედნიერება ჩემი შვილის სახით!“ – ამბობდა ის. ცხოვრებამ არ დაინდო თათია. რაღას არ მოასწრო, რა ტკივილი არ გადაატანინა – ჯერ მირანდა ფალავანდიშვილის სიკვდილი, შემდეგ სრულიად ახალგაზრდა თამარ გამსახურდიას დაღუპვა, კონსტანტინეს გარდაცვალება… ურთულესი პერიპეტიები, რაც თან ახლდა მის ხელში გაზრდილ ზვიად გამსახურდიას ცხოვრებასა და მოღვაწეობას. შემდეგ ზვიადის სიკვდილი…

 

ბედმა არ დაინდო უჩინო თათია, მაგრამ ამ ცხოვრებამ მასზე მაინც ვერ გაიმარჯვა. ის ვერ გააბოროტა, ვერ დაბოღმა, ვერ წაართვა სხვისი წარმატებით სიხარულის უნარი, ვერ წაართვა მადლიერების გრძნობა. მადლობელი იყო დოდო ჭიჭინაძის, რომელიც საშუალებას აძლევდა, ხანდახან მაინც ეთამაშა არზაყანის დედის როლი „მთვარის მოტაცებაში“, მადლობელი იყო ზანდა იოსელიანის, რომელმაც ერთხელ ავადმყოფობა მოიმიზეზა, რომ სცენაზე თათია გამოსულიყო… მადლობელი იყო რობერტ სტურუასი – უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე – თვლიდა რომ მან ოქროს გვირგვინი დაადგა. მართლაც ბევრ მსახიობს არ ღირსებია ასეთი გვირგვინი, მაგრამ ვგონებ, არც თავად სტურუას არ ღირსებია ბევრი ასეთი მადლიერი არტისტი შემოქმედების თუ ცხოვრების გზაზე. რეჟისორის ხვედრია გაუძლოს გუშინ მადლიერი არტისტის ხვალ და ზეგ უმადურებას. თათია ხაინდრავამ 30-ზე მეტი წელი ატარა მადლიერება ოცნებასთან ერთად – ერთხელ მაინც ეთამაშა მოხუცი ქალის რაიმე ეპიზოდური როლი სტურუას რომელიმე სპექტაკლში…

 

 

 

                                                                                      დაიბეჭდა „პრაიმტაიმში“

 

ბელა და კახი – საუკუნის რომანი

რეზო შატაკიშვილი

“ძნელია ერთგულება კუბოს კარამდის~, მაგრამ კახი კავსაძემ ეს შესძლო. შესძლო კუბოს კარამდის და მერეც.  

ბელა მირიანაშვილი და კახი კავსაძე. მათი სიყვარული ვერ გაახუნა ვერც სიცოცხლეში თავს დამტყდარმა ტრაგედიამ და ვერც ბელა მირიანაშვილის გარდაცვალებამ… მათი სიყვარული იმთავითვე იქცა ლეგენდად, შთამომავლობისთვის მოსაყოლ საარაკო ამბად.

ვიდრე ერთმანეთს შეხვდებოდნენ, განსხვავებული გზები გამოიარეს, ბელა მირიანაშვილმა მაშინვე დაიპყრო ეკრანი, ჯერ თეატრალური ინსტიტუტის სცენა, შემდეგ უკვე რუსთაველის თეატრისა, კახი კავსაძეს წლები დასჭირდა იმის დასამტკიცებლად, რომ ღირსი იყო სცენაზე დგომის… არადა, თითქოს ბედი მასაც სწყალობდა, ჯერ კიდევ მეთერთმეტეკლასელი მთავარ როლზე დაამტკიცეს ფილმში „ისინი ჩამოვიდნენ მთიდან“, ათლეტური ბიჭისთვის დიდი პატივი იყო უკვე სახელგანთქმული ლეილა აბაშიძის პარტნიორობა, მაგრამ უმტყუნა წყალმა… იღებენ სცენას – კახი-ვეფხია მდინარეში ეშვება. კახი გადაეშვა და… პირველივე დუბლზე 6 ნეკნი ჩაემტვრა, არადა თითქოს გაშინაურებული იყო წყალს, ცურვაზეც დადიოდა, წყალბურთსაც თამაშობდა. გატაცებული იყო საერთოდ სპორტით – კალათბურთით, ჩოგბურთით… თვეობით მიეჯაჭვა ლოგინს და გადაწყვიტა, მსახიობი გამხდარიყო.

თეატრალურ ინსტიტუტში სამოწყალოდ ჩარიცხეს, ყველა მას უკიჟინებდა პირის გახსნას და წესიერად მეტყველებას, ის თავდაუზოგავად შრომობდა, წვალობდა… მეოთხე კურსზე იყო, ინსტიტუტის ფოიეში თვალი რომ მოჰკრა ბელა მირიანაშვილს და თვალთ დაუბნელდა და… გაუცისკროვნდა. პირველკურსელი ბელა კი უკვე მსახიობის სისხლსავსე ცხოვრებით ცხოვრობდა.

„ეს იყო სიცოცხლის, ხალისის განსახიერება, ჯანსაღი, ნაწრთობი სხეული, თანდაყოლილი, მომხიბლავი პლასტიკურობით. შუქით და სიკეთით სავსე თვალები, მოძრაობის სიმსუბუქე და აღნაგობის პროპორციულობა მას ამსგავსებდა შექსპირის დაუდგრომელ ქალწულებს…“ – ასე გაიხსენებს ათეული წლების შემდეგ ნოდარ გურაბანიძე ბელა მირიანაშვილის პირველ გამოჩენას სცენაზე. კახი კი უიმედოდ ეტრფოდა შექსპირულ ქალწულს. ვერაფრის თქმას ვერ უბედავდა. ბელა კი ვერ ამჩნევდა მასზე უზომოდ შეყვარებულ ბიჭს… ვერც შემდეგ, როცა ჯერ კიდევ მეოთხეკურსელი მიხეილ თუმანიშვილმა რუსთაველის თეატრში მიიწვია. კახი მაშინ უკვე რუსთაველის თეატრის მსახიობი იყო, ოღონდ „მასოვკის“, მაშინაც და მომდევნო რამდენიმე წელიც. ბელა კი პირდაპირ სახელგანთქმულ სპექტაკლში „როცა ასეთი სიყვარულია“ შეიყვანეს მედეა ჩახავას დუბლად, მთავარ როლზე.

სპექტაკლი ერთი წლის წინ იყო დადგმული, 70 ანშლაგს ითვლიდა,  მედეა ჩახავას უკვე დაპყრობილი ჰქონდა ამ როლში არტისტული მწვერვალი და აი, მეოთხეკურსელ გოგონას უნდა შეეცვალა ის. ვადა სულ ორი კვირა იყო. იყო დიდი რისკი. ბელა არ დამარცხდა. იმავე წელს ის რუსთაველის თეატრის მსახიობი გახდა. იღებდა და იღებდა მთავარ როლებს. ბელა მირიანაშვილის მზია „ჭინჭრაქაში“ არათუ მაშინ, ჩანაწერის წყალობით, დღესაც აჯადოებს მნახველს. ბელაზე უგონოდ შეყვარებული კახი კავსაძე კი კვლავაც ვერ ბედავდა სიყვარულში გამოტყდომას. სიყვარული არც შემდეგ აუხსნია, სცენაზე ფეხი რომ მოიკიდა, მერეღა გაბედა დაახლოება და ერთ მშვენიერ დღეს, მეგობრებთან ვახშამზე მისულმა გამოაცხადა: გაიცანით, ეს ქალი ჩემი ცოლია. შეუღლებაც რევერანსებისა და ზედმეტი სიტყვების გარეშე იყო. უბრალოდ, ჰკითხა: „ბეჭედი გიყიდო?“. „არ არის საჭირო“, – იყო პასუხი. იცოდა ბელამ, რომ კახის ფული არ ჰქონდა… მათ სიყვარულს ვერც უფულობა აკავებდა და ვერც ის ფაქტი, რომ ბელას უკვე ნანუკა ჰყავდა… დაიწყო მათი ბედნიერი თანაცხოვრება. კახი ცდილობდა, ყოფილიყო ღირსეული ცოლის ღირსეული ქმარი. ბელა ამაყობდა თავისი ქმრით.

 

მაესტრო თუმანიშვილი ერთობ სკეპტიკურად უყურებდა კახის არტისტობას, თავის დროზე საჯაროდ სვამდა კიდეც კითხვას: „რა უნდა ამას თეატრში?“ და ცხადია, ვერ ეგუებოდა, როცა ეს კახი მისი ფავორიტი აქტრისას – ბელა მირიანაშვილის ქმარი გახდა… თუმანიშვილი ერთ-ერთი შეკრებისას ბელა მირიანაშვილის გაჩუმებას საჯაროდ შეეცდება: „ა ტი მალჩი დევოჩკა, ი ზნაი, ჩტო ტვაია სუდბა ზავისიტ ატ მენია“. მაესტრო მიიღებს პასუხს, ყველა ქმრისთვის საოცნებოს: „ია ნე დევოჩკა, ია აკტრისა ტეატრა რუსტაველი, ა მაია სუდბა ზავისიტ ატ ეტავა ჩელოვეკა“, და კახიზე მიუთითებს…

„მე უცხო არ ვარ, მე კახი კავსაძის ცოლი ვარ“, – ამაყად განაცხადებს ბელა მირიანაშვილი, როცა ქმარს ჩააკითხავს და „ლენფილმის“ პავილიონში შევა, სადაც იღებენ „უდაბნოს თეთრი მზის“ ეროტიკულ სცენას (ფილმში არ შევიდა) – შიშველ კახის შიშველი „ცოლი“ აწვა და პირს ყურძნის მარცვლებით „უტკბარუნებდა“. კახისთვის ისედაც წამება იყო ამ სცენის გადაღება და ბელას გამოჩენამ ხომ საერთოდ… „გააგრძელეთ, გააგრძელეთ, მე ხელს არ შეგიშლით“, – ეტყვის ბელა…

„შემდეგ, მოგვიანებით ყველა ჩემი „ცოლი“ გაიცნო და არ დამავიწყდება, როგორ შესჩივლა ერთმა მათგანმა: „აი, ახლა მესმის, რატომ არ გვაგდებს ძაღლად ჩვენი ბატონი (კახი კავსაძე)“…

კახი დიდ სიყვარულს დიდი სიყვარულით და გააფთრებით პასუხობდა – ჩუქნიდა ყვავილებს, მაგრამ, უბრალოდ, თაიგულს კი არა, მთელ ბუჩქ იასამანს… ჩუქნიდა ვერცხლის სამკაულებს, რაც ძალიან უყვარდა ბელას, მაგრამ ერთ ან ორ სამკაულს კი არა – მთელ ჩემოდან ვერცხლეულს… როცა ბელა აღტაცებით ათვალიერებდა დაღესტნიდან ჩამოსული იუველირის ნაკეთობებს, იუველირი კახიმ გვერდზე გაიყვანა, მალე უკან დაბრუნდა და ყველაფერი – ქამრები, ბეჭდები, გულსაკიდები, საყურეები – მთელი ჩემოდანი ვერცხლეული ბელას მიუძღვნა… ბელას ყველა ბედნიერ ვარსკვლავზე დაბადებულად მიიჩნევდა, ვერავინ წარმოიდგენდა, რას უმზადებდა ბედისწერა.

ხუთი თვის ფეხმძიმე იყო, ვირუსული გრიპი რომ შეეყარა, 40 გრადუსი ჰქონდა სიცხე. მაინც ითამაშა სპექტაკლი. გრიპს ფილტვების ანთება დაერთო. ანტიბიოტიკებს არ გაეკარა, ნაყოფი რომ არ დაზიანებულიყო.  მშობიარობის შემდეგ სენმა თავი იჩინა – ნერვულ დაბოლოებათა ანთება შეჰყრია. იყო იმედი, რომ გაუვლიდა, მაგრამ სენმა იმძლავრა… ბელა მირიანაშვილი ეკრანს ჩამოშორდა, ნელ-ნელა სცენასაც. დაიწყება საარაკო ცოლ-ქმრის საარაკო ჭიდილი ავადმყოფობასთან. ჯანდაცვის იმდროინდელი მინისტრი ბეწვზე გადარჩა, კახი კავსაძემ თავზე რომ არ დააფშვნა საფერფლე, ისიც მხოლოდ იმიტომ, რომ ბელა ახლდა… კახი ფორმალურ მიმართვას ითხოვდა მინისტრისგან საზღვარგარეთული კლინიკისთვის. ის მინისტრი კი ზღაპრებს უყვებოდა საბჭოთა მედიცინის ძლიერებაზე. მხოლოდ ნოდარ დუმბაძის ძალისხმევით მოხერხდა ამ მიმართვის მიღება. წავიდნენ კიდეც, მაგრამ მხოლოდ დაბლოკვაღა მოხერხდა დაავადების.

ბელა სარეცელს ეჯაჭვებოდა…

მანამ კი, როცა ირაკლი პატარა იყო, იღვიძებდა და საწოლში წამომჯდარი დედას ხელში აყვანას სთხოვდა, სთხოვდა იმას, რაც დედას არ შეეძლო, თავგანწირული დედა იწყებდა ზღაპრების მოყოლას. ირაკლი უსმენდა და უსმენდა, ავიწყდებოდა, რომ ადგომა სურდა…

„არ მყავს დედა, რომელმაც ჩემთვის უზარმაზარი მსხვერპლი გაიღო, ის არავის ჰგავდა! როდესაც თეატრში მივდიოდი, მაცილებდა, სიარული უჭირდა, მაგრამ მაინც ცდილობდა, თვალებში შემომხედავდა და მე ვგრძნობდი ძალას, რომელიც მეხმარებოდა“, – იტყვის დედის სიკვდილის შემდეგ ირაკლი კავსაძე…

„მე ვიცოდი, რომ სცენაზე ვეღარ დავბრუნდებოდი და ამიტომ უფრო დიდი ზეამოცანა დავისახე მიზნად: რაც შეიძლება მაგრად დავხვედროდი ავადმყოფობას, რაც შეიძლება შორს გადამეწია მოსალოდნელი დასასრული, რომ ჩემი ოჯახისთვის დიდი ტრავმა არ მიმეყენებინა. და ვგონებ, ეს შევძელი კიდეც. ალბათ, სიყვარულმა შემაძლებინა. თუმცა თავს არაფრით ვიიმედებ. ვიცი, რომ წინ კიდევ უფრო რთული პერიოდი მომელის“. – წერდა ბელა მირიანაშვილი….

23 წელიწადი ებრძოდა სენს… კახი მუდამ წამლების ძებნაში იყო, თავგადაკლული უვლიდა შვილებს, ავადმყოფ მეუღლეს. ბელას ხელით დაატარებდა, ისწავლა და თავად უკეთებდა ყოველდღიურად 10-15 ნემსს… ჭურჭელს ხშირად კახი რეცხავდა და ბელა საშინლად ნერვიულობდა ამ ფაქტის გამო, კახი ამშვიდებდა და თავად კი იმას განიცდიდა, რომ ბელა, არაჩვეულებრივი დიასახლისი, წინანდელზე ბევრად მეტ დროს ანდომებდა, წვალობდა სადილების მზადებისას… კახი თავგადაკლული მამა იყო, ზრდიდა შვილებს, ნანუკასა და ირაკლის ერთმანეთისგან არასოდეს არჩევდა. მეტიც, მთელი ბავშვობა ირაკლის აწვალებდა კითხვა, რატომ დაათრევდა მისი და, ნანუკა, ვიღაც ხუსკივაძის რვეულებს ყოველდღე. პატარას ვერანაირად აუხსნეს, რომ ნანუკა ხუსკივაძე იყო, რომ მას სხვა მამა ჰყავდა. გამოსავალი ისევ ნანუკამ იპოვა: „ჩემი კლასელისაა, მთხოვა, წამომიღეო“… ირაკლის მთელი ბავშვობა ნერვები ეშლებოდა იმ „ვიღაც კლასელ ხუსკივაძეზე“. მერეც, ნანუკა რომ უკვე თეატრალურ ინსტიტუტში ჩაირიცხა, სიაში „ნანა კავსაძეს“ ეძებდა. რომ ვერ იპოვა, ისევ ნანუკამ დაამშვიდა: „დამატებით სიაში ვარო“… მხოლოდ მერეღა დაისვა და აუხსნა ბელამ საბოლოოდ…

კახი კავსაძე: „მე ჩემს გრძნობებს ბელასამდი იმით ვწონიდი, რომ მისთვის ყველაფრის გაღება შემეძლო. მიფიქრია: 2 თირკმელი მაქვს, 2 ფეხი, 2 ხელი, ორი თვალი, ოღონდ მორჩეს და ყველაფერს მივცემ-მეთქი. გული ხომ ერთი აქვს ადამიანს – იმასაც მივცემდი, მაგრამ ის ისეთი იყო, დამერწმუნეთ, არ მიიღებდა. ბელა თავად იყო ღირსეული. რომ ამბობენ, კახი კარგი ქმარი იყოო, სინამდვილეში ის იყო კარგი, არაჩვეულებრივი… 26 წელიწადი ვიყავით ერთად… ავად იყო, ვეღარ დადიოდა და… მაინც ვეჭვიანობდი. მე ვინც მომწონს, სხვასაც თუ მოსწონს, ეს მანერვიულებს სწორედ…

საოცრად ტაქტიანი იყო, უღირს საქციელს რომ ჩავიდენდი, არავითარ შემთხვევაში არ მეტყოდა ცხელ გულზე, როცა საბოლოოდ დავმშვიდდებოდი, მაშინ იცოდა თქმა. მახსოვს, ერთხელ სტუმრად ვიყავი, ბევრი დავლიე და ვიღაცას დიდი აყალმაყალი ავუტეხე. შინ რომ დავბრუნდი, ბელას ერთი სიტყვაც არ უთქვამს, დუმდა, მე კი მინდოდა, ეთქვა: „როგორ არ გრცხვენია?“, რომ ვუპასუხო: „რისა უნდა მრცხვენოდეს!!!“ მაგრამ დუმს… დუმს მეორე დღესაც, მხოლოდ მესამე დღეს, როცა ყველაფერი დამავიწყდა, მაშინ მითხრა: „როგორ არ გრცხვენია, ასეთი დიდი, ყველასგან პატივცემული კაცი ხარ და ვიღაც კაცუნას ეციო“. ძალიან შემრცხვა. ბელამ იცოდა, როდის და რა ეთქვა… აბსოლუტური ჰარმონია გვქონდა, სულ ერთმანეთის პატივისცემაში ვიყავით. მე მიყვარს ხმამაღალი ლაპარაკი, ზოგჯერ ვილანძღები კიდეც, შეიძლება წყობიდან გამოვიდე და ვიღაცას დავუღრიალო, მაგრამ ბელასთან ხმისთვის არასოდეს ამიწევია… არც კონფლიქტები არ გვქონია, ყოველ შემთხვევაში, აწყვეტილი ღილისა და გაურეცხავი „კასტრულის“ გამო არა!..“

ტანჯვით სავსე 23 წელიწადს კახი მაინც ბედნიერ ხანად თვლის. არც თავად ბელა მიიჩნევდა თავს „საწყლად“, ეამაყებოდა ქმარი, შვილები…

მაგრამ აღსასრული ახლოვდებოდა. გარდაცვალებამდე რამდენიმე თვით ადრე, ბელა კახის ეტყვის, რომ ასე დიდხანს არ გაგრძელდება, რომ კახიმ თავის გზა უნდა ნახოს, რომ მარტო არ დარჩეს… კახი იუმორით აისხლეტს გულისმომკვლელ სიტყვებს: „მე დაკავებული კაცი ვარ, შენ გამომიძებნე ვინმე“.

მოგვიანებით ბელა კვლავ შეახსენებს, რომ კახიმ ვინმე უნდა იპოვოს, რომ ის მხოლოდ დალოცავს იმ ქალს ზემოდან. კახი კატეგორიულად მოსთხოვს, აღარ გაიმეოროს მსგავსი რამ… ბელა მირიანაშვილი გრძნობს, რომ აღსასრული ახლოა. არც ცდება…

1992 წელი. აგვისტოს მიწურული. კახი მოსკოვშია გადაღებებზე. 29 აგვისტოს უნდა დაბრუნდეს. 25 აგვისტოს ბელა პირველად ცხოვრებაში კახის დამარცვლით ეტყვის: „ჩა-მო-დი“. კახი დაუყოვნებლივ ჩამოფრინდება. 27 აგვისტოს ერთად იქნებიან მთელ დღეს. 28 აგვისტო გათენდება. ბელა კახის სთხოვს, წამოაჯინოს. მისი ბოლო სიტყვები იქნება: მე ახლა ვგრძნობ სუბსტანციას, დამანებე თავი, ნუ მაწუხებ, ხელს ნუ მიშლი ნეტარებაში“…

და მიიცვლება მშვიდად…

კახი იტყვის, რომ ის დონ კიხოტზე ბედნიერი იყო, დონ კიხოტმა დულსინეა შეთხზა, გამოიგონა, მას კი რეალურად 26 წელიწადი გვერდით ჰყავდა თავისი ოცნება – ბელა მირიანაშვილი. და იტყვის იმასაც, რომ ვერ გაძღა ამ ქალით, არ ეყო ის 26 წელიწადი…

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ნოდარ გურაბანიძის რეცენზია რეზო შატაკიშვილის სამაგისტრო ნაშრომზე

 “რეზო შატაკიშვილი პირველია საქართველოში, ვინც მოიპოვა “თეატრალური ხელოვნების                                          მაგისტრის” ხარისხი”    

რეზო შატაკიშვილს მაგისტრის აკადემიური ხარისხი მიენიჭა


თორნიკე ყაჯრიშვილი  (დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”).

  14 ივნისს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის საკვალიფიკაციო კომისიამ “პრაიმტაიმის” თანამშრომელს, რეზო შატაკიშვილს თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის აკადემიური ხარისხი მიანიჭა. აღმოჩნდა რომ რეზო შატაკიშვილი პირველია საქართველოში, ვინც მოიპოვა “თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის” ხარისხი. ეს ხარისხი ენიჭებათ მათ ვინც წარმატებით ამთავრებს მაგისტრატურას საშემსრულებლო ხელოვნების მიმართულებით. ამ მიმართულებით კი პირველი სამაგისტრო ჯგუფი რობერტ სტურუას სამაგისტრო ჯგუფი იყო, რომელიც დაამთავრა რეზო შატაკიშვილმა და პირველმაც მოიპოვა ხარისხი. მაგისტრის ხარისხის მოსაპოვებლად რეზო შატაკიშვილმა დადგა ტენესი უილიამსის “მინის სამხეცე” და თეორიული ნაშრომიც დაწერა “ტენესი უილიამსის “მინის სამხეცეზე” მუშაობის თეორიული და პრაქტიკული ასპექტები”. სამაგისტრო ნაშრომი სტანდარტულად 30-35 გვერდიანია, თუმცა რეზო შატაკიშვილმა კომისიას 140 გვერდიანი ნაშრომი წარუდგინა. ნაშრომმა ხელმძღვანელის – ხელოვნებადმცოდნეობის დოქტორ, პროფესორ თამარ ბოკუჩავას მოწონება დაიმსახურა, რეცენზენტმა – აღიარებულმა თეატრმცოდნემ, ხელოვნებადმცოდნეობის დოქტორმა ნოდარ გურაბანიძემ კი ნაშრომის რეცენზიაში ასეთი შეფასებები გააკეთა: 

,,რეზო შატაკიშვილის მიერ წარმოდგენილი სამაგისტრო ნაშრომი, რომელიც მეცნიერული აპარატის ჩათვლით, შეიცავს 140 გვერდს, არის პირველი, სერიოზული მეცნიერული გამოკვლევა, შესრულებული ქართულ ენაზე, რომელიც ეძღვნება XX საუკუნის ერთ-ერთი გამოჩენილი დრამატურგის ტენესი უილიამსის დრამატურგიის თავისებურებათა შესწავლას. მართალია, ჩვენში გამოქვეყნებულია ერთი-ორი სტატია ტენესი უილიამსის ერთ რომელიმე პიესაზე (და მის სცენურ ინტერპრეტაციაზე), მაგრამ ასე სრულად პირველად არის შესწავლილი არა მარტო უილიამსის დრამატურგია, არამედ მისი თეატრალური სამყარო მთლიანად. მიხეილ თუმანიშვილის უაღრესად მნიშვნელოვანი შრომების შემდეგ, ქართულ თეატრალურ სივრცეში, პირადად მე, არ მეგულება უფრო მნიშვნელოვანი ყოველმხრივი ანალიზი ერთი პიესისა. მთელი ნაშრომი, პირადად მე, შეუნელებელი ინტერესით წავიკითხე და მისგან მოგვრილი ესთეტიკური სიამოვნებაც განვიცადე.”    

 თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის ხარისხი რეზო შატაკიშვილს როგორც სამეცნიერო, ისე პედაგოგიური მოღვაწეობის გაგრძელების უფლებას აძლევს.  შეგახსენებთ რომ თბილისურ პრემიერამდე “მინის სამხეცის” პრემიერა აპილში, მოლდავეთში, ქალაქ კიშინოვში თეატრალური სკოლების საერთაშორისო ფესტივალ “კლასფესტიზე” შედგა. ამ ფესტივალზე ხუთი ქვეყნა იყო წარმოდგენილი. ფესტივალზე “მინის სამხეცის” წარმატებას გაგრძელება მოჰყვა – 6 ივლისს რეზო შატაკიშვილი, კიშინოვის მუსიკის, თეატრისა და სახვითი ხელოვნების აკადემიის მიწვევით მოლდავეთში 2 თვით მიემგზავრება სპექტაკლის დასადგმელად. სპექტაკლის პრემიერა სექტემბრის დასაწყისშია დაგეგმილი.

რეზო შატაკიშვილი: “სპექტაკლში 5 მოლდაველი მსახიობი ითამაშებს,რომლებიც სწორედ ფესტივალზე გავიცანი და ძალიან მნაინტერესებს მათთან მუშაობა. მათ წელს დაამთავრეს სამსახიობო ფაკულტეტი. ვდგამთ ფერნანდო არაბალის პიესას “პინკინი ბრძოლის ველზე”. ჩემი ინიციატივით, სპექტაკლს ვითამაშებთ ორ ენაზე – ქართულად და მოლდოვურად. ეს პროექტი ჩვენი უნივერსიტეტის და მოლდავეთის აკადემიის ერთობლივი პროექტია. ხორციელდება პირადად ბატონ გოგი მარგველაშვილის დიდი მხარდაჭერით”.

რეჟისორის განცხადებით, ახალი სპექტაკლი ადამიანების ინფანტილიზმს ეხება _ თუ როგორ ვერ აცნობიერებენ ომის საფრთხეს. სიუჟეტის მიხედვით, მშობლები ბრძოლის ველზე აკითხავენ ჯარისკაც შვილს და პიკნიკს აწყობენ. აჰყავთ ტყვე და მასთან ერთად აგრძელებენ ქეიფს, ცეკვას, მანამ დაბომბვა არ დაიწყება და ყველას არ გაანადგურებს…

ნოდარ გურაბანიძე: “მიხეილ თუმანიშვილის უაღრესად მნიშვნელოვანი შრომების შემდეგ, ქართულ თეატრალურ სივრცეში, პირადად მე, არ მეგულება უფრო მნიშვნელოვანი ყოველმხრივი ანალიზი ერთი პიესისა…”

რეცენზია რევაზ შატაკიშვილის მიერ ხელოვნების მაგისტრის ხარისხის მოსაპოვებლად წარმოდგენილ ნაშრომზე “ტენესი უილიამსის “მინის სამხეცეზე” მუშაობის თეორიული და პრაქტიკული ასპექტები”

რ. შატაკიშვილის მიერ წარმოდგენილი სამაგისტრო ნაშრომი, რომელიც მეცნიერული აპარატის ჩათვლით, შეიცავს 140 გვერდს, არის პირველი, სერიოზული მეცნიერული გამოკვლევა, შესრულებული ქართულ ენაზე, რომელიც ეძღვნება XX საუკუნის ერთ-ერთი გამოჩენილი დრამატურგის ტენესი უილიამსის დრამატურგიის თავისებურებათა შესწავლას. მართალია, ჩვენში გამოქვეყნებულია ერთი-ორი სტატია ტენესი უილიამსის ერთ რომელიმე პიესაზე (და მის სცენურ ინტერპრეტაციაზე), მაგრამ ასე სრულად პირველად არის შესწავლილი არა მარტო უილიამსის დრამატურგია, არამედ მისი თეატრალური სამყარო მთლიანად, რომელიც მოიცავს საკუთრივ მის პიესებს, მის ესთეტიკურ შეხედულებებს თეატრალურ ხელოვნებაზე, იმ ფილოსოფიურ თუ ფსიქოლოგიურ საფუძვლებს, რომლებზეც აღმოცენდა უილიამსის დიდი შემოქმედება.

მაგისტრის ხარისხის მაძიებელი რ. შატაკიშვილი მხოლოდ მის მიერ სცენაზე განხორციელებული “მინის სამხეცის” თეორიულ და პრაქტიკულ ასპექტებზეც რომ შეჩერებულიყო, ესეც საკმარისი იქნებოდა, საძიებელი ხარისხი მიგვენიჭებინა მისთვის, მაგრამ იგი ამით როდი დაკმაყოფილდა: მან შორს განზიდა თავისი მეცნიერულ-რეჟისორული კვლევის საზღვრები, დაისახა უფრო მნიშვნელოვანი ამოცანა, კერძოდ – ტენესი უილიამსის ადგილის განსაზღვრა თანამედროვე თეატრალური ხელოვნების კონტექსტში და ეს დასახული ამოცანა მან ბრწყინვალედ შეასრულა. მიხეილ თუმანიშვილის უაღრესად მნიშვნელოვანი შრომების შემდეგ, ქართულ თეატრალურ სივრცეში, პირადად მე, არ მეგულება უფრო მნიშვნელოვანი ყოველმხრივი ანალიზი ერთი პიესისა, განვრცობილი დრამატურგის მთელ შემოქმედებაზე, დამტევი თვით ამ დრამატურგის ფსიქოლოგიური პორტრეტისა, მომცველი მისი ცხოვრების რთული პერიპეტიებისა, რომლებმაც მხატვრული ასახვა ჰპოვა შემდგომ მისი პერსონაჟების ხასიათებში.

ამ რთული ამოცანის დაძლევის მიზნით რ. შატაკიშვილს მოუხდა იმდროინდელი ამერიკული სოციალურ-პოლიტიკური ვითარების, ამერიკული თეატრისა და დრამატურგიის, XX საუკუნის გამოჩენილ ფსიქოლოგთა (დიმიტრი უზნაძე, ზიგმუნდ ფროიდი, კარლ გუსტავ იუნგი) შრომების შტუდირება, სიმბოლოთა მხატვრულ-ესთეტიკური გაშიფვრა-გაანალიზება და ბოლოს, ამ ზღვა მასალის კონცენტრაცია მთავარი პრობლემის ირგვლივ.

ვინც ასე თუ ისე იცნობს ტენესი უილიამსის შემოქმედებას, მის მოძღვრებას პლასტიკური თეატრის შესახებ, დაგვეთანხმება, რომ ვერც განწყობის თეორიის, ვერც ფსიქოანალიზის და ვერც იუნგის ფსიქოლოგიური კვლევების შესწავლის გარეშე ჩვენი ავტორი ვერ შეძლებდა დრამატურგის სრულყოფილი პორტრეტის შექმნას, რამეთუ მხოლოდ მხატვრულ-ესთეტიკური ანალიზი, ზემოთ ჩამოთვლილთა გარეშე, უკმარია ამ მრავალპლანიანი სამყაროს იდუმალებათა წვდომისთვის.

რ. შატაკიშვილი ხშირად მიმართავს ციტატას ამა თუ იმ ნაშრომიდან, მაგრამ ეს ციტატები ისე ორგანულად არის ჩაწნული მის მსჯელობაში, რომ მათი სიუხვე თითქმის არ არის შესამჩნევი. ხშირად ავტორი, თავის ასოციაციებს აყოლილი, თითქოს პრობლემატიკას ამცდარია, ზოგჯერ გაიფიქრებ კიდეც, რომ ამდენი დეტალიზაცია, უკან დახევები, პარალელები საჭირო არ არის, მაგრამ მალევე ქარწყლდება ეს პირველი შთაბეჭდილება, რადგან თითოეული ეს დეტალი თუ “ფერადოვანი” კენჭი ბოლოს თავის ადგილს პოულობს ვრცელ მოზაიკურ პანორამაში და ამ გზით მიიღწევა მსჯელობისა თუ საერთო კომპოზიციის მთლიანობა.

განსაკუთრებულ აღნიშვნას იმსახურებს ავტორის მშვენიერი ქართული, მსჯელობის (და ამგვარად წერის) ნათელი სტილი, რაც ძალიან იშვიათია ჩვენს თეატრალურ ლიტერატურაში თუ მსგავსი პროფილის სხვა ოპუსებში. ეს თთთქოს არც უნდა იყოს გასაკვირი უკვე ცნობილი ჟურნალისტისგან, მაგრამ ეს ნაშრომი ჟურნალისტიკის ჟანრს კი არ განეკუთვნება, არამედ წარმოადგენს თეატრმცოდნეობით-რეჟისორულ კვლევას, საკმაოდ მაღალ დონეზე შესრულებულს, რომელიც ერთდროულად შეიცავს ორივე ასპექტს – ანუ აქ ბედნიერად არის გაერთიანებული ორი იპოსტასი – თეატრმცოდნისა და რეჟისორისა.

ნაშრომი მრავალი თავისა და კიდევ უფრო მრავალი ქვეთავისგან შედგება, მაგრამ ეს პრობლემის დანაწევრება-დაქუცმაცებას კი არ მოასწავებს, არამედ მხოლოდ მისი მრავალმხრივი ასპექტით განხილვას, როცა უფრო ნათლად იკვეთება განხილული საგნის არსი. სხვათა შორის, ყველა პრობლემის არსი სათაურშივეა გამოხატული. იგი მთავარი ძარღვია ავტორის მსჯელობისა, რომლის პროცესში ხორციელდება თანამიმდევრული, ურთიერთდაკავშირებული და ურთიერთგანპირობებული მოსაზრებების ასხმა. ყოველი თავი, ეს ფაქტობრივად, თავის თავში დასრულებული “ნაწარმოებია”, რის გამოც მთელი ნაშრომი, პირადად მე, შეუნელებელი ინტერესით წავიკითხე და მისგან მოგვრილი ესთეტიკური სიამოვნებაც განვიცადე.

როგორც რ. შატაკიშვილის ნაშრომის სათაურიდანვე ჩანს, იგი აგებულია თეორიულ და პრაქტიკულ ასპექტებზე, ანუ თუ ამის მიხედვით ვიმსჯელებთ, იგი ორპლანიანია, მაგრამ ნაშრომის გაცნობისას ვრწმუნდებით, რომ ეს ორპლანიანობა ერთი მოვლენის ორი მხარეა, რომლებიც ორგანულად არის დაკავშირებული ურთიერთთან და ცალ-ცალკე არ მოიაზრება. მაგალითად, ე.წ. “პრაქტიკულ ასპექტებზე” მსჯელობისას, გასაგებად რომ ვთქვა, პიესის მხატვრული სახის შემქმნელი რეჟისორი რეზო შატაკიშვილი არ წყდება თეორიულ მსჯელობას. ყოველ თავის მიგნებას, სიმბოლოებს, მეტაფორებსა თუ ფსიქო-ფიზიკურ მოქმედებებს ასაბუთებს დამარწმუნებელი მსჯელობით (ამ შემთხვევაში, როგორც თეატრმცოდნე რეზო შატაკიშვილი) და თავისი “პრაქტიკული” აღმოჩენების გენეზისს ნათელყოფს.

ტყუილად არ მიხმარია გამოთქმა – “დამარწმუნებელი მსჯელობით” – ვინაიდან მე, სამწუხაროდ, მისი სპექტაკლი არ მინახავს, მაგრამ ამ მსჯელობით მარწმუნებს ამა თუ იმ დეტალის, მოქმედების, გმირთა ურთიერთობის ფსიქოლოგიურ აუცილებლობაში. თუმცა, სპექტაკლი რომც მენახა, შესაძლოა ზოგი მისი სიმბოლურ-მეტაფორული სახე, ცოცხლად, უშუალოდ აღქმისას გაუგებარიც კი ყოფილიყო, მათი სირთულის გამო, მაგრამ ვიმეორებ, იგი თავისი მსჯელობით გვარწმუნებს მათ მხატვრულ კანონზომიერებაში.

თუმცა ამ ნაშრომში სხვადასხვა ავტორი უფრო ხშირადაა ციტირებული (მაგალითად, ფროიდის “ფსიქოანალიზი”, იუნგის “ფსიქოლოგია და ალქიმია”, სმირნოვის “XX საუკუნის ამერიკული თეატრი” (რუსულ ენაზე), ლანა ღოღობერიძის “პარიზული ჩანაწერები”), ვიდრე მიხეილ თუმანიშვილი, მაგრამ სწორედ ამ რეჟისორის შესანიშნავი წიგნებია მისი წინამძღოლი ამ რთულსა და სახიფათო კვლევებში. განსაკუთრებით დამარწმუნებლად ნათელყოფს ჩვენი ავტორი სპექტაკლის სიუჟეტის ვერტიკალური და ჰორიზონტალური განვითარების თუმანიშვილისეულ გაგებას, აგრეთვე მის მოსაზრებებს სპექტაკლის ტემპო-რიტმზე, ატმოსფეროზე, პაუზაზე, მოვლენის შეფასებაზე და თავისი “მინის სამხეცის” რეჟისორული ინტერპრეტაციისას ზუსტად გვიხატავს და განმარტავს ყოველი მათგანის (როლს) კონკრეტულ მხატვრულ განსახიერებაში. ეს ნაშრომი ე.წ. “რეჟისორული ექსპლიკაცია” არ არის, თუმცა ამ სახის პასაჟებს კი შეიცავს, არამედ სერიოზული ფუნდამენტია ამგვარი ექსპლიკაციის ასაგებად.

მართებულად შენიშნავს იგი “დასკვნაში”, რომ “მხატვრული ნაწარმოების შექმნა წარმოუდგენელია თეორიისა და პრაქტიკის გამიჯვნით, სათანადო თეორიული მომზადებისა და პრაქტიკული შედეგების გაუთვალისწინებლად”. მთელი მისი ნაშრომი ამგვარი მოსაზრების დამადასტურებელია. არ გამომპარვია ზოგიერთი შეუსაბამობა მსჯელობისას. არ ვიზიარებ ტენესი უილიამსის სინათლის თუ განათების მისეულ გაგებას (მხედველობაში მაქვს პიესა “ტრამვაი, რომელსაც სურვილი ჰქვია”), შევნიშნე მცირე უზუსტობანი სქოლიოში, მაგრამ თვით ნაშრომი იმდენად მნიშვნელოვანი და ფასეულია, რომ ასეთ ვითარებაში მათი ხაზგასმა უადგილოდ მიმაჩნია.

ნოდარ გურაბანიძე,

 ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი, საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი



                                                                                                                                                        

ღვარძლ-ოსნული ომები „ფეისბუკის” მინდვრებში

 

 

 

რეზო შატაკიშვილი

კოკასა შიგან რაცა სდგას, დღეს სწორედ იგი მოედინება, უფრო სწორად კი არ მოედინება ღვარცოფად იღვრება ინტერნეტ სივრცეში -  “ფეისბუკის” მინდვრებსა თუ სხვადასხვა საიტებზე, ფორუმებზე და სადღა აღარ. მაინც რა დგას და რა მოდის ღვარცოფად? ცოფი, გესლი, ბოღმა და ღვარძლი. საზოგადოების დიდი ნაწილისთვის ინტერნეტი იქცა შინიდან გაუსვლელად ლანძღვისა და ბოღმის ნთხევის უებარ საშუალებად. სწორედ ამისთვის იყენებენ სხვადასხვა სოციალურ ქსელებს, იყენებენ სწორუპოვრად. “უტორმუზოდ” და ანგარიშმიუცემლად. ხან გეგონება მეტი დანიშნულება და ფუქნცია არც ჰქონდეს ამ სოციალურ ქსელებს. დიახ, გეგონება, არადა, ყველამ კარგად ვიცით ეს რომ სულაც არაა ასე, ამ ქსელებსაც და საერთოდ ინტერნეტსაც ბევრად  მეტი და ბევრად ღირებული დანიშნულება გააჩნია, მაგრამ ჩვენთან როგორ მოიხმარენ? 

ვიღაც თავის ვოლზე დააგდებს სტატუსს, მერე ატყდება და რა ატყდება. ხან რომ გადახედავ მათ ღვარძლიან პოლემიკას, თავზარი დაგეცემა. ვიღაც პირდაპირ დაურიდებლად ლანძღავს მეორეს, ვიღაც შეფარვით კბენს და აწვეთებს გესლს,  კითხულობ და ფიქრობ, ამდენ გესლს სად იტევთ? კასრებით გაქვთ? ან რითი ვერ გამოგელიათ? რამ გაგაბოროტათ?

სწორედ აქ ფეისბუკის მინდვრებში უპირისპირდებიან ერთმანეთს ოპოზიციციისა და ხელისუფლების მხარდამჭერები. დაპირისპირება მშვენიერია, კამათიც კარგია – ჭეშმარიტებას შობსო, მაგრამ რასაც უმეტეს შემთხვვევაში ვხედავთ, ეს არც კამათია და არც დაპირისპირება. ესაა ურთიერთ ლანძღვა და ფაშისტური დამოკიდებულება ყოველგვარი განსხვავებული აზრისა და შეხედულების მიმართ. მინდა გითხრათ, ეს სულაც არ ახასიათებთ მარტო ხელისუფლების აპოლოგეტებს, ეს სწორედაც რომ ოპოზიციურად განწყობილ პირებს ახასიათებთ ყველაზე მეტად, ისეთი გავეშებით ლანძრავენ ყველას და ყველაფერს, რაც მათ არ მოსწონთ, რაც მათ არ მიაჩნიათ სწორად რომ ლამისაა პირჯვარი გადაიწრო და ღმერთს მადლობა შესწირო რომ ისინი არ არიან მართვის სადავეებთან. ერთი ძველთაძველი ანეგდოტია, ოსს ეკითხებიან, ავტობუსი უფრო სწრაფია თუ ტროლეიბუსიო და ოსმან მიუგო – ტროლეიბუსიო, დაბმულია და რას იწევს და რო აუშვა რაღას იზამსო.

ოპოზიციაში არიან და რა დღეში არიან და ეგენი რომ ხელისუფლებაში მოვიდნენ სად გაგიშვებენ, თუ ემანდ ღმერთი გაგიწყრა და განსხვავებულმა აზრმა შეგაწუხა, ან განსხვავებული შეხედულება გექნა? ფაქტია რომ “ფეისბუკს” ოხრად დაგატოვებინებენ.

ვიღაც ვიღაცეები ლიბერალიზმზე, დემოკრატიულ ფასეულობების თაყვანისცემაზე დებენ თავს და იქვე რიხით ემუქრებიან ყველას ვინც განსხვავებულად ფიქრობს, მეგობრების სიიდან ამოგშლითო. მერმე კი ერთმანეთს  (“დო პარი დო ვრემენი” თანამოაზრეებს) ისე რიხით ამცნობენ, “ფრენდ ლისტი” გავწმინდეო, წავშალე ხალხიო, ეჭვიც არ შეგეპარება რომ ეს ხალხი ვირტუალურ სივრცეში იკმაყოფილებს მოწინააღდეგეთა გაჟუჟვის ფაშისტურ თუ ბოლშევიკურ ჟინს.

ხან არის შემთხვევები რომ კამათი მართლაც ნორმის ფარგლებში მიდის, რამოდენიმე ადამიანი კორექტულად უზიარებს ერთმანეთს განსხვავებულ შეხედულებას, კორექტულადვე არ ეთნახმება, მაგრამ ხანგრძლივ ეს სოფელი გაახარებს ვინმეს განა? შეხტება ვიღაც და ააფრენს თავის ოფოფებს, გადავა პირდაპირ პიროვნლ შეურაცხყოფაზე, ლანძღვასა და გინებაზე. გინება კი იცოცხლე, იმდენასრთულიანია, რამდენსართულიანიც ჯერ არ აგებულა არც აქ და არც ცათამბჯენებით განთქმულ ქალაქებში.

ვირტუალურ სამყაროში გინებას წინ რა უდგას? მითუმეტეს იმ შემთხვევაში თუ ანონიმურად პოსტავ სხვადასხვა ფორუმებსა თუ საიტებზე?  ათასვგვარ ნიკებს ამოფარებულ ბოღმის ბუკეტებს, შეუძლიათ დაგაბრალონ რაც უნდათ, გამოგაცხადონ და გაგინონ როგორც უნდათ, თანაც იმ შემთხვევაში თუ შენ საერთოდ არაფერ შუაში ხარ. ჯერ კიდევ რამდენიმე წლის წინ, სადღაც ფორუმზე ერთი გვამი ისეთი გავეშებით ამტკიცებდა რომ მე ოდესღაც ასლან აბაშიძის აპოლოგეტიც ვიყავი, მგონი ყველა დააჯარა ვისაც ეტლიკინებოდა. თან საჯარო ბიბლიოთეკისკენ ექაჩებოდა, მიდით, ნახეთ რეებს წერდა თავის დროზე “რეზონანსშიო”. მიდი და უმტკიცე იმ რეგვენს, რომ მიმუშავია ბევრგან, მაგრამ არასდროს “რეზონანსში”, რომ “რეზონანსთან” არაფერი მაკავშირებს გარდა იმისა რომ პერიოდულად ერთგული მკითხველი ვიყავი ამ გაზეთის და გარდა იმისა რომ პიროვნულად დიდ პატივს ვცემ “რეზონანსელებს” – ლელა ოჩიაურს და ელისო ჩაფიძეს. რა ველაპარაკო იმ რეგვენს? ან იმ ქვეშაფსიებს რა უნდა ელაპარაკო, ვინც ანონიმურად იგესლება და ილანძღება? კომპიუტერი კი გაქვთ, მაგრამ მოწოდებით თქვენ სწორედ 37-იანი წლების ღვიძლი შვილები ხართ, უბრალოდ არ გაგიმართლათ, გვიან გაჩნდით და თქვენ “ანონიმკებს” ძალა აღარ აქვს, თორემ რა სიამოვნებით დაასმენდით ყველას ვინც ნერვებს გიწეწავთ და ვისი წარმატებაც ყელში გეჩხირებათ… “აფსუს” რა იოლად ჩამოიშორებდით გზიდან, რა იოლად გააფუჭებდით?! წახდა ხო, დრო?

თუმცა ისიც უნდა ვთქვათ, ვიღაც ანონიმურ ნიკებს სიმხდალის გამო ეფარება, ვიღაცას ნამუსი არ აქვს, მაგრამ იცის რომ ასეთი რამ არსებობს და იცის რომ საკუთარი გვარით და სახელით ლანძღვა ცოტა არ იყოს და სამარცხვინოა და ნიღაბს ეფარება.  წინ წავიდა ცხოვრება. ადრე რომ ვიღაცისთვის დედა შეგეგინებინა საჯაროდ, ფართო აუდიტორიის წინაშე, ამისთვის რადიოში ან ტელევიზიაში მაინც უნდა მიეწვიე ვინმეს, ან გაზეთიდან მოსულიყო კორესპოდენტი. ამისთვის მინმიმუმ “ფეისად” უნდა ეცანი ვინმეს, და თან დიდი შანსი იყო რომ გაზეთის თუ ტელევიზიის ჟურნალისტი (თუ ნამუსი ჰქონდა) შენს უცენზურო გამოხტომას ამოჭრიდა, პირდაპირი ეთერის შემთხვევაში კი, ტელეწამყვანი – გაგაჩერებდა. ან უნდა გამოსულიყავი სადმე ხალხმრავალ ადგილას კიკასავით და აგეტეხა გინება. ახლა? არც “ფეისობა” გჭირდება, არც ვინმეს დაპატიჟება, აგერაა ტრიბუნა და თუ “მეგობრებში” ათასობით ხალხი გყავს, შეგიძლია დედა აგინო იმას, ვისაც გინდა და ხმაც არ ჩაიხლიჩო.

ისე არ გამიგოთ, თითქოს, მხოლოდ პოლიტიკურ შეხედულებებზე მიდიოდეს ჯვაროსნული ომები “ფეისბუკის” მინდვრებში თუ სხვადასხვა ინტერნეტ-ორღობეებში. სულაც არა, აქ ნახავთ, კოლეგების დატაკებას და იმას თუ როგორ იყენებენ ინტერნეტს ერთმანეთის ჩასაძირად თუ ვიღაცის გასაპიარებლად, ერთმანეთისთვის გულის მოსაკლავად თუ სიცოცხლის ხალისის დასაკარგვინებლად. არც ის იფიქროთ რომ მარტო ლანძღვისა და ჩხუბისთვის იყენებენ ინტერნეტს. როგორ გეკადრებათ? საკამარისია, თვალი შეავლო ვინ ვის რას წერს საჯაროდ, ვინ ვის “სტატუსს”, თუ ფოტოს “ალაიქებს” და რა წერია იმ “სტატუსებში” რომ იმწამსვე ნათელი გახდება, ვინ ვის უძვრება და ვინ ვის ეპირფერება. ვინ ვის ემლიქვნელება და ვინ ვის ახსნებს საკუთარ თავს, ახსნებს და სთავაზობს თავის “ქვეშევრდომობას” დიდსა თუ პატარა კლანში.

ადრე ეზოებთან ნახავდით წარწერას “ეზოში ავი ძაღლია”. ახლა? ვინ დათვალოს, ზღვაში ქვიშა და “ფეისბუკში” კიდე “ავი ძაღლები”…

დაიბეჭდა “საერთო გაზეთში”, 2011 წლის 8 ივნისს

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

რა თვისებებს უვითარებს ბავშვს ვაჟა-ფშაველას შემოქმედებასთან ზიარება?

ვაჟა-ფშაველა – კოსმოსის ფერმწერი

რეზო შატაკიშვილი

უდიდესია ვაჟას თხზულებათა ზემოქმედების ძალა ადამიანზე, მით უფრო მოზარდზე. ძნელად მოიძებნება ქართველი რომელსაც “შვლის ნუკრის ნაამბობზე” არ ეტიროს და ალბათ შვლის ნუკრის დამაობლებელ მონადირეზე უფრო სასტიკია მშობელი, რომელიც ბავშვს “შვლის ნუკრის ნაამბობს” არ წაუკითხავს და არ აატირებს. სასტიკია იმიტომ რომ არ ცდილობს ბავშვში სისასტიკის ამოძირკვას, თანაგრძნობის გაღვივებას… ვაჟას გენიალური შემოქმედება თითქმის ყველა ასაკისთვის საჭირო საზრდოს იძლევა – თუკი ადამიანის ქართველად და საზოგადოდ ადამიანად გაზრდა გვინდა – პატრა მოთხრობები თუ ზღაპრები, ლექსები და კოსმიური პოემები…

და მაინც, როგორ გამოვიყენოთ ვაჟას უკვდავი თხზულებები მოაზრების აღზრდისას, როგორ გავხადოთ ეს პროცესი კიდევ უფრო მიზანმიმართული?

“ქართული უნივერსიტეტი” ამ საკითხებზე ესაუბრება ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორს, ფსიქოლოგს, ქალბატონ მანანა მაჩაბელს.                     

მანანა მაჩაბელი:

 

– ვაჟა-ფშაველას შემოქმედებას უდიდესი გავლენის მოხდენა შეუძლია ქართველი მოქალაქის ჩამოყალიბებისას და ეს ჩამოყალიბება იწყება უკვე ჩვლილი ასაკიდან. რას ასწავლის ვაჟას მოთხრობები ბავშვს? ესაა ბუნების პერსონიფიცირება, ვაჟა იას, მთის წყაროს, ხმელ წიფელს, შვლის ნუკრს აწერს ადამიანურ თვისებებს, თან დახვეწილ ადამიანურ თვისებებს. და ამასთანავე თვით ბავშვში შემოდის ის თვისებები რაც ვაჟამ მიაწერა ამ ბუნებას. შედეგად ბავშვი სწავლობს სიყვარულს, გაფრთხილებას, სინაზეს, რომ ყველაფერს ძალიან დიდი გაფრთხილება უნდა, რომ ძლიერ ადვილია ადამიანის სულის დაკოდვა, მისი განადგურება… მთის წყარო ხომ ამბობს, ორისა თუ სამი ვერსის სიგრძეზე ვარ მხოლოდ ბედნიერი და უცოდველი, მერე დამლევს, ჩანმთქავს უზარმაზრი მდინარეო. ცხოვრებაც ასეა, იზრდები, კარგი თვისებები გაქვს, მაგრამ შემდეგ წინააღდეგობას ვეღარ უწევ იმას რასაც სოციუმი, რასაც საზოგადოება გკარნახობს… ია, რომელიც მოვლენილია სხვათათვის სიამოვნების მოსანიჭებლად, გვასწავლის რომ ადამიანიც ამავე მისიითაა მოვლენილი, რომ სხვას სიამოვნება მიანიჭოს, სხვისთვის იყოს გახსნილი როგორც იაა. ვაჟა ბავშვს აზიარებს იმას, რაც ადამიანმა ბიბლიიდან უნდა შეიმეცნოს და ისწავლოს შემდგომში. ვაჟა თავისი მოთხრობებით ღვთის გზაზე სიარულს გვასწავლის. არაჩვეულებრივი ამერიკული ფილმია “ბემბი”, არ ვიცი მისი ავტორები იცნობდნენ თუ არა ვაჟას “შვლის ნუკრის ნაამბობს”, მაგრამ ფაქტია რომ ეს პრობლემა ზოგადსაკაცობრიო პრობლემაა. მშობელს შეუძლია “შვლის ნუკრი” თავიდან ზღაპრად მოუყვეს ბავშვს. თუ მოუყვება, ბავშვი პეპელას ფრთებს აღარ დააცლის და აღარც სახლში გააკრავს კედელზე, მიხვდება რომ ისედაც ცოტა სიცოცხლე აქვს პეპელას, რომ პეპელა ბევრად უფრო ლამაზია ბუნებაში, მწვანე მინდორში, ფერად ყვავილებში, აღარ მოკლავს პეპელას იმიტომაც რომ სხვაც დატკბეს მისი მშვენებით. “შვლის ნუკრზე” გაზრდილი ადამიანი, მონადირე ვერ გახდება,

 

– ყოველ შემთხვევაში ზოოპარკში არ მივა და ირემს ან შველს ბარკალს არ მოაჭრის სამწვადედ.

 

– არა, რა თქმა უნდა და პირიქით მათი ცქერით დატკბება და მერე თავის შვილსაც ასწავლის ტკბობას. იმასაც აუხსნის, რომ შველი ბუნებაში უნდა იყოს, მაგრამ აქ იმისთვის ჩამოიყვანეს რომ მას ენახა. ამისთვის უნდა ატარო ბავშვი ზოოპარკში და არა იმისთვის რომ სასწრაფოდ ეგრევე ეშმაკის ბორბალზე შესვა, რაკიღა საქნლებისკენ იწევს. ჯერ დაათვალიერებინე, მოუყევი, მაგრამ ზოგ მშობელს ამ ახსნა-განმარტებებს მეზობელთან ჭორაობა ურჩევნია. მე არ ვლაპარაკობ იმ მშობელბზე, რომლებსაც ძალიან უჭირთ და არსებობისთვის იბრძვიან, მაგრამ ძალიან ბევრი მშობელი, გადასარევად ცხოვრობს და დადიან სხვადასხვა გასართობ ადგილებში და ბავშვები ძიძებისამარა ჰყავთ დატოვებული. აკაკიც ძიძამ გაზარდა, მაგრამ მაშინ სხვა იყო, ახლა ეს ძიძაც დაღლილია, სახლში პრობლემები აქვს, მოდის ლუკმა-პურისთვის, და იმას ვერ მოსთხოვ ბავშვს უკითხოს და მის გაუთავებელ კითხვებს გასცეს პასუხი. ბავშვს რომ წაუკითხავ, “ამოდის მზე” გეკითხება “რატომ”, რომ ეტყვი, იმიტომ რომ  განათდეს, ისევ გეკითხება “რატომ”, და ეს “რატომ” გაუთავებელია, ძიძას ამ გაუთავებელი კითხვებზე პასუხის გაცემის ნერვები აქვს? სადილი აქვს მოსამზადებელი, სარეცხი დასარეცხი, დასალეგებლი, მაღაზიაში უნდა გადავიდეს, სკოლაში წაიყვანოს, მოიყვანოს, და ა.შ. არადა ამ გაუთავებელ “რატომში” ვითარდება ბავშვი, როდესაც მშობელი ამ გაუთავებელ “რატომს” პასუხობს მაშინ ვითარდება გონება, მაშინ მოქალაქეც გამოვა, მეცნიერიც, ექიმიც, პედაგოგიც, იმიტომ რომ მას გასცეს პასუხცი, მას დაეხმარნენ რომ შეემეცნო, გაეგო, მის გარშემო რა ხდება და რატომ ხდება. ბოლო-ბოლო ამისთვისაა გაჩენილი ადამინი, რომ შეიმეცნოს ის რაც მისთვის უცნობია, თორემ არც ფიზიკა იქნებოდა, არც გეომეტრია და არც კოსმოსში წავიდოდიოთ.

 

– ზოგი მშობელი შვლის ნუკრის წაკითხვაზე, რატომღაც უარს ამბობს იმ მოტივით რომ ბავშვს ტკივილი არ მიაყენოს, არ აატიროს.

 

– ცრემლი, მხტავრული ნაწრმოებით გამოწვეული ესაა კათარზისი, ანუ სულის გამწენდა. ახლა რატომღაც დაიწყეს “ჰეპი ენდები”, ჩემთვის უძვირფასესი ზღაპარია “წიქარა”. მოზარდთა სახლში უნარდაქვეითებულ ბავშვებთან მქონდა ურთიერთობა, ბავშვს “წიქარა” მოვაყოლე, ბავშვი მიყვება ზღაპარს და ამთავრებს – ბიჭი ხეზე ზის სალამურსა უკრავს და წიქარაცა იქვე სძოვსო. ავხტი , დავხტი, რანაირად ამთავრებ მეთქი. მომიტანეს წიგნი, ასეთი ჰეპი ენდით მთავრდებოდა… შვლის ნიუკრზე ტირილს გაურბიან და რას აყურებინებენ ბავშვებს? ან რა მუტფილემს უყურებენ, ან რა თამაშებს თამაშობენმ ერთი სული აქვთ ერთმა მეორე მოკლას, რაც მეტს მოკლავს, მით უფრო გამრჯვებულია… “არ იტიროს” რას ნიშნავს, კათარზისი არ უნდა მოხდეს? თუ ბავშვობიდან არ მიავაჩვიეთ თანაგრძნობას, მერე როგორ უნდა მოსთხოვო იმ ადამიანს რომ მეგობარს უთანაგრძნოს? ან უცხოს უთანაგრძნოს? მხატვრული ნაწარმოები აღუძრავს თანაგრძნობას. შეეცოდა, იტირა, მერე რა? ეს ხომ საშინელებათა ფილმები არაა – “უჟასტიკები”? ვაჟა ეს გენიალური ადამიანი, პატარა მოთხრობაში იმდენს გეუბნება… ვაჟა ბავშვს უნდა უკითხო ყოველდღე, შეიძლება მთელი მოთხრობა ვერ მოისმინოს ბავშვმა, იმიტომ რომ ყურადღებას ყოველთვის ვერ იკრებს, მაგრამ არაა პრობლემა, გაწყვიტე და მერე წაუკითხე, ჯერ ზღპარად მოუყევი, ბოლო-ბოლო აჩვენე წყარო, ხომ დადიხარ დასასვენებლად, მაინცდამიანც კომპიუტერს ნუ წაიღებ და მაინცდამაინც მარტო ჭამაზე და ბურთის თამაშზე ნუ იფქრებ და წყაროსთან რომ მიიყვან, “მთის წყარო” ზღაპარივით მოუყევი, წყაროსთან ყვავილებმა იციან გაშლა, იქვეა ხავსი, ია აჩვენე, ყაყაჩო აჩვენე, გაიყვანე გარეთ, ფეხით იარე! ვაჟა გაძლევს კოსმოსში ჩახედვის საშუალებას, როგორც გარეკოსმოსში, ისე მიკროკოსმოსში, შენს თავში, რომელში ჩახედვაც ზარავს ადამიანს, ამიტომ ბოლომდე უყურებს ტელევიზორს, ბოლომდე რაღაცეებით ერთობა რომ არ დარჩეს თავსი თავთან მარტო, არ აღმოაჩინოს ის, რაც უნდა აღმოაჩინოს… “ბახტრიონის” ბოლო ხომ გახსოვთ, “ერთ დღეს გველი ვით ნისლი, გაწოლილიყო ხეზედა…” მრავალ ცოდვის მოქმედ გველს ებრალება ლუხუმი… გველს ეცოდება ადამიანი და ჩვენ ადამიანს არ გვეცოდება ხშირად ადამიანი. ესაა ჩვენი სამყაროს დიდი კოსმიური სურათი.

 

– სკოლაში ავად თუ კარგად, ვაჟას პოემები ისწავლება, მაგრამ რამდენად სათანადო ასაკში ისწვალება? ამ ასაკის ბავშვს შეუძლია ჩასწვდეს “ალუდა ქეთელაურს”, “ბახტრიონს”?

 

— ჩაწვდება თუ მას ჰყავს წინამძღოლი, ან პედაგოგის სახით, ან მშობლის სახით. უნდა აუხსნან, რატომაა რომ სხვა რჯულის კაცს გადეფარა, რომ იმის ცოლი მიდის და ორივეს ერთად დასტირის.. “ბახტრიონი” ქართულ ცნობიერებას აღვიძებს. ეროვნული ცნობიერების, ეროვნული იდეოლოგიის გარეშე არ არსებობს არაფერი. ვერც ქვეყანა ვერ აშენდება და ვერც ბავშვი ვერ გაიზრდება მოქალაქედ ეროვნული იდეოლოგიის გარეშე, რომელიც ნელ-ნელა უნდა შეიქმნას. კი ბატონო, გლობალიზაცია, მაგრამ ამ გლობალიზაციაში სხვადასხვა ფერებია და იმ ფერებს ნუ დაუკარგავენ. კი ბატონო, უნდა ვიამაყოთ რომ ქართველები ვართ, მაგრამ ამის გამო, სხვა ერი უარესი არაა, “რაც კარგები ვართ ქართველები ვართ” – ასე რააა, ყველა კარგები ვართ, ყველა ღვითის შვილები ვართ და ყველა პატარა ბურთზე ვცხოვრობთ. ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს, როგორი მასწავლებელი ასწავლის ბავშვს ქართულ ლიტერატურას, თუ მას არ უყვარს ბავშვიც და საგანიც, ის ისე მიარიხინ-მოარიხინებს, ყველაფერს აზრს უკარგავს. შეიძლება საზეპირო არ მისცე ბავშვს? თუ ბავშვმა არ დაიზეპირა, რანაირად უნდა გაარჩიოს რომ ესაა ილია, ესაა ვაჟა, კონსტანტინე გამსახურდია თუ შიო მღვიმელი?

 

– ზოგიერთი თანამედროვე პედაგოგი უარყოფს დაზეპირებას, რადგან ბავშვები ძალდატანების გარეშე არ იზეპირებენ და ძალადტანება კი ძალადობაა ბავშვზეო…

 

– პედაგოგიკაც ცუდად იციან და ფიზიოლოგიაც. ადამიანი თუ სულ იჯდება და არ გაინძრევა, კუნთიც ზარმაცდება და გულიც. დაზეპირება ტვინის  უჯრედების ვარჯიშია, სკლეროზი გვიან დაგემართება. ნუ იძალავებ, ისე დააზეპირებინე. მე და ჩემს შვილს მთელი თამაში გვქონდა. ბავშვმა არ იცოდა რა წიგნს ვიღებდი, გადავშლიდი და ვუკითხავდი განყენებულ აბზაცს, სადაც ნახსენები არ იყო გმირების სახელი. ის უნდა მიმხვდარიყო, რა ნაწარმოებიდან ვუკითხავდი. იგივეს მეც ვაკეთებდი, ბავშვი დაიკავებდა წიგნს, “აბა დედა გამოიცანი”. მე რომ არ გამომეცნო, არ ამყვებოდა თამაშში, ამყვა და დღეს  მშვენივრად არჩევს ერთი მწერლის თავისბურებას, სტილს, როგორ წერს, რა ლექსიკას ხმარობს. ვთამოშობდით და ვიხოცებოდით სიცილით, ხან მე მეშლებოდა, ხან იმას და მერე ავიღებდით და რა შავი ლაქაც გვქონდა დედა-შვილს, თავიდან ვსწავლობდით. აკაკის ლექსებს იოლად ისწავლი, სხვისასაც, მაგრამ განსაკუთრებუთ ძნელია ალექანდრე ჭავჭავაძის და გრიგოლ ორბელიანის დაზუთხვა, აი მაშინ იწყებოდა თავდავიწყება, უჭირდა, ვერ მაბარებდა და როცა მე ზეპირად ვუკითხავდი, ვერ მიტანდა, როგორ თუ მე მახსოვდა და თვითონ ვერ დაიმახსოვრა, ამ გაჯიბრებით, შესანიშნავი მეხსიერება გამოუმუშავდა, რომელიც მერე ზღაპრულად გამოადგა მედიცინაში, მედიცინეს ტერმინოლოგია როგორი დამსამახსოვრებელია? ამას თითქოს საქმე არა აქვს ლიტერატურასთან და ლექსების დაზეპირებასთან, მაგრამ არ აქვს?

 

– ანუ შეიძლება ვთქვათ რომ მეხსეირების გასავარჯიშებლად და ჩამოსაყალიბებლად უებარია ვაჟას დაზეპირება? თან საკმაოდ რთული ენაა…

 

– არაფერი რთული ენა არაა, თავისით ჯდება, გონებაც ვარჯიშდება და ლექსიკაც მდიდრდება, ვაჟას ნაწარმოებების დაზეპირება ლექსიკისთვის არაჩვეულებრივია, თან პოეტურ ლექსიკას ამდიდრებს. ლექსიკის გამდიდრება აუცილებელია, თორემ დღეს ტელევიზიაშიც და გაზეთებშიც, რესპოდენტებიც და კორესპონდენტებიც მაქისმუმ 50-100 სიტყვასღა ხმარობენ. სტუდენტებს ყოველთვის ვეუბნები, ყველას უნდა ჰქონდეს საკუთარი ლექსიკონი, რაც იმას ნიშნავს, რომ რაღაც სიტყვას თუ ვერ გაიგებს, ამოიწეროს, მიაწეროს მნიშვნელობები, მერე წეროს წინადადებების ვარიანტები, სადაც ამ სიტყვას გამოიყენებს, ეცადოს რომ ეს სიტყვა ხშირად გამოიყენოს, ანუ გააქტიუროს რომ მის მეტყველებაში ბუნებრივად ჩაჯდეს…

 

                                                                     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

რეზო შატაკიშვილი მშვენიერების ეტალონზე – თამარ ციციშვილზე

თავადის ქალი ჯერ გლეხის ქალი “გახდა” – მერე კი უეცრად კინოვარსკვლავი.

თამარ ციციშვილი 28 წლის, ახალგაზრდა პერსპექტიული მეცნიერი იყო, კინოში რომ მიიწვიეს გადასაღებად, ითამაშა დარიკოს როლი და გახდა – კინოვარსკვლავი. იმდენად პოპულარული რომ მილიციის თანხლების გარეშე, ქუჩაში სიარულსაც ვეღარ ახერხებდა. მის სილამაზეს ეთაყვანებოდა მაყურებელი, ის იყო მხატვრების, პოეტების მუზა, მას ხატავდნენ, უძღვნიდნენ ლექსებს…

“თუმც გლეხურ ჩითში ის იმალება,

მაინც მიაგნებს პოეტის თვალი,

სდგას სილამაზის გაბრწყინვალება

ხელში დამბაჩით თავადის ქალი,

რად უნდა ტყეში თოფი სახმარად,

სროლა, თავდასხმა, მალვა, მარადდღე,

მისი ხომ ერთი ღიმილიც კმარა,

რომ მთელი ჯარი განიარაღდეს” – ხოტბას ასხამდა გიორგი ლეონიძე…

თამარ ციციშვილი იქცა ქართველი ქალის ხატებად, სიმბოლოდ, ეტალონად – დახვეწილი მშვენიერების.

თამარის მამამ გერმანელი ქალი ოდესაში გაიცნო, იქორწინა და იქვე ოდესაში 1908 წლის 19 დეკემბერს შეეძინა ქალიშვილი. როდესაც გოგონას თამარს არქმევდნენ, რას იფიქრებდნენ რომ გამოხდებოდა ხანი და როცა ქეთევან მაღალაშვილს თამარ მეფის პორტრეტის დახატვას შეუკვეთავდნენ, აღიარებული მხატვარი სწორედ მათი ქალიშვილის სახეს და თამარის ფრესკას გამოიყენებდა თამარ მეფის პორტრეტის დახატვისას და ეტყოდა კიდეც თამარ ციციშვილს, შეგიძლია ჩათვალო რომ შენი პორტრეტიაო…

ქეთევან მაღალაშვილი "თამარ მეფე"

ქეთევან მაღალაშვილი "თამარ მეფე"

თამარმა 1925 წელს თბილისის ქალთა მერვე სკოლა დაამთავრა და უნივერსიტეტში ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, პარალელურად სწავლობდა კონსერვატორიაში, საფორტეპიანო განყოფილებზე და 1930 წელს დაამთავრა როგორც უნივერსიტეტი, ასევე კონსერვატორია. მუშაობდა სახელმწიფო მუზეუმში, პედაგოგიურ კვლევით ინსტიტუტში ლექტორად, ისტორიის მუზეუმში დღედაღამ სიგელ-გუჯრებსა და პალიმფსესტებს ჩაჰკირკიტებდა, სიკო დოლიძემ კინოში რომ მიიწვია მთავარ როლზე. განასახიერა დარიკო, დებიუტს არნახული წარმატება მოჰყვა, მაყურებელი აღაფრთოვანა იშვიათი გარეგნობისა და შარმის ახალგაზრდა ქალმა რომელიც ღირსეულ პარტნიორობას უწევდა აღიარებულ მსახიობებს სანდრო ჟორჟოლიანს, სერგო ზაქარიაძეს, შალვა ღამბაშიძეს. წარმატებული კინოდებიუტის შემდეგ, თამარ ციციშვილი მეცნიერებას ჩამოშორდა და კინოსტუდიის მსახიობი გახდა. “დარიკოს” “ვეფხისტყაოსნის” ერთ-ერთი თავის მიხედვით გადაღებული მოკლემეტრაჟიანი ფილმი “ქაჯეთი” მოჰყვა, სადაც თამარ ციციშვილი ნესტან-დარეჯანს ანსახიერებდა… შემდეგ იყო “დავით გურამიშვილი”, “აკაკის აკვანი”, “ქეთო და კოტე”, “ბედნიერი შეხვედრა”, “ჭრიჭინა”, “ბაში აჩუკი”…

კადრი ფილმიდან "დარიკო"

კადრი ფილმიდან "დარიკო"

სწორედ თამარ ციციშვილისა და ნატო ვაჩნაძის შუაში მჯდარმა იხუმრა სტალინმა – ძლივს არ მეღირსა გლეხის ბიჭს თავადის ქალებში ჯდომა…

თამარ ციციშვილი 1950-59 წლებში მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობიც იყო.

“ანტონიოს და კლეოპატრაში” ოქტავიას ასახიერებდა, სცენაზე პარტნიორობას უწევდა გიორგი შავგულიძეს, პიერ კობახიძეს, ვერიკო ანჯაფარიძეს.

თამარ ციციშვილი და ვერიკო კინოშიც ხშირად იყვნენ პარტნიორები. ამბობენ, რომ ერთხელ წაკამათებულან კიდეც – ვერიკოს უთქვამს: რა უნდა გელაპარაკო, ქართლელი ტეტია ხარ!

“ვერიკო, შენ რომ იცოდე რას ნიშნავს ტეტია, ალბათ არც გაიმეტებდი ჩემთვის” – იყო თამარ ციციშვილის პასუხი. ტეტია გულუბრყვილო, კეთილ, სიბოროტეს მოკლებულ ადამიანს ნიშნავს და ასეთი დიახაც რომ საამაყოა – სწამდა თამარ ციციშვილს.

კორნელი სანაძე "თამარ ციციშვილი"

კორნელი სანაძე "თამარ ციციშვილი"

ცეკვა “ქართული”

“დარიკო” 2 წლის გამოსული იყო ეკრანებზე, ჯანო ბაგრატიონმა რომ შესთავაზა ერთად ეცეკვათ “ქართული” ფოლკლორის ფესტივალზე, ინგლისში. თამარ ციციშვილი დათანხმდა ჯანო ბაგრატიონის თამამ გამოწვევას, ჯანო ბაგრატიონი ერთ კვირას ამეცადინებდა თამარ ციციშვილს ცეკვაში, ჯერ თბილისში უნდა წარმსდგარიყვნენ შესარჩევ კონკურსზე. წარსდგენენ. იმ დღეს ოპერის ლოჯაში ბერიაც იჯდა. ჯანო ბაგრატიონმა ცეკვისთვის ორიგინალური დასაწყისი დადგა – თამარ ციციშვილი შემოდიოდა და სცენას კვეთავდა – მარცხენა კულისიდან მარჯვენა კულისამდე, ციციშვილის სცენაზე გამოჩენას ტაშის გრიალით შეხვდა მაყურებელი, თამარ ციციშვილმა გადაკვეთა სცენა, გაჩერდა მარჯვენა კულისთან და…… ზურგშექცეული აღმოჩნდა იმ ლოჟასთან, სადაც ბერია იჯდა…

დასრულდა ბაგრატიონისა და ციციშვილის ნაცეკვი ქართული და არ ცხრებოდა ტაში. არ ცხრებოდა მანამ, სანამ თვით ბერია არ გადმოიხარა ლოჟიდან და არ მისცა დარბაზს ნიშანი გაჩუმების…

ბაგრატიონ-ციციშვილის წყვილმა კონკურსში გაიმარჯვა, უნდა გამგზავრებულიყვნენ კიდეც ფესტივალზე, მაგრამ მეორე დილით ბაგრატიონი თვითმფრინავში არ აუშვეს… მის ნაცვლად სხვა მოცეკვავე გააყოლეს თამარ ციციშვილს, მაგრამ უკვე ოდესაში კი უკვე თამარ ციციშვილიც აღარ აუშვეს გემზე…

თამარ ციციშვილი, ლადო გუდიაშვილი, ბაბო დადიანი

თამარ ციციშვილი, ლადო გუდიაშვილი, ბაბო დადიანი

ქორწინება

ილია ჭავჭავაძის თანამოაზრე და უმცროსი მეგობარი, ცნობილი ექიმი და საზოგადო მოღვაწე მიხეილ გედევანიშვილი რამოდენიმე დარგის სპეციალისტი იყო – ფსიქიატრი, ნევროპათოლოგი, რენტგენოლოგი… სწორედ მან ჩამოიტანა პარიზიდან საკუთარი სახსრებით რენტეგენის აპარატი თბილისში. საგულისხმოა, რომ მანამ რენტგენის აპარატი არ იყო მთელს რუსეთის იმპერიაში. რენტეგენის აპარატის გარდა, ელქტროფიზიოლოგიური მკურნალობის აპარატურაც ჩამოიტანა, საკუთარი სახლის პირველ სართულზე საავადმყოფოც მოაწყო. სწორედ ამ საავადმყოფოში მუშაობდა მისი ვაჟი _ დიმიტრი გედევანიშვილი, შემდგომში აღიარებული ფიზიოლოგი, ბერიტაშვილის სკოლის წარმომადგენელი.

სწორედ იმ საავადმყოფოში მივიდა ულამაზესი ქალიშვილი – თამარ ციციშვილი აპენდიციტის ოპერაციის გასაკეთებლად. სწორედ მაშინ შეხვდნენ ერთმანეთს ახალგაზრდა, 26 წლის დიმიტრი გედევანიშვილი და 18 წლის თამარ ციციშვილი. მალე იქორწინეს კიდეც…

სწორედ თამარ ციციშვილს უნდა უმადლოდეს შთამომავლობა რომ შემოგვრჩა ფიროსმანის ფერწერული ტილო “შველი”. “შველი” თამარ ციციშვილმა სოფელ გლდანში ნახა გლეხის ოჯახში _ კედელზე ლურსმნით მიკრული და სთხოვა დაეთმო მისთვის. გლეხს არ დანანებია “თეთრი დუქნიდან” წამოღებული ნახატის ჩუქება… საყვარელი კინოვარსკვლავისთვის…

თამარ ციციშვილი ყოფილა სათნო, ბუნებით მშვიდი. ჰყვარებია სტუმრები, ყოფილა შესანიშნავი დიასახლისი…

გარდაიცვალა 1988 წელს – 80 წლის ასაკში… ბოლო ფილმი რომელშიც თამარ ციციშვილი გადაიღეს 1986 წელს გადაღებული “რობიზონიადა, ანუ ჩემი ინგლისელი პაპაა” – “დარიკოდან” ზუსტად ნახევარი საუკუნის შემდეგ გადაღებული ფილმი. ნახევარი საკუნის მანძილზე თამარ

ციციშვილი 26 ფილმში გადაიღეს… რაოდენ პარადოქსულიც არ უნდა იყოს, მსახიობს რომელიც დებიუტით კინოვარსკვლავი გახდა, დამსახურებული არტისტის წოდება მხოლოდ 45 წლის ასაკში მიანიჭეს, სახალხო არტისტობა რომ გაიმეტეს, თამარ ციციშვილი უკვე 72 წლის იყო…

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”

რეზო შატაკიშვილი გოჩა აბაშიძის ტრაგიკულ ბედზე

24 წლის იყო თავი რომ მოიკლა, მაგრამ დატოვა რვა, დღემე ცოცხალი კინო–გმირი და სკანდალი, სკანდალი რომელიც დღემდე ახსოვთ, სკანდალი, რომელიც მოჰყვა მის ტრაგიკულ გარდაცვალებას.

ხალასი ნიჭის და გარეგნობის წყალობით, სრულიად ახალგაზრდა გახდა კინოვარსკვლავი. მოიპოვა აღიარება, პოპულარობა. დიდ მომავალსაც უწინასწარმეტყველებდნენ, მაგრამ ერთი შეხედვით ბედისგან განებივრებული ბიჭის ცხოვრება სავსე იყო ტკივილებით, გაჭირვებით…

ბედნირება და უბედურება ტყუპები არიან – თქვა ნიცშემ. ეს აისახა გოჩა აბაშიძის ბედისწერაშიც. 

მსახიობობა ბავშვობიდანვე უნდოდა და ამიტომაც დადიოდა პიონერთა სასახლეში დრამწრეზე, მაგრამ ქართულ კინოში  ერთი თვალის ჩაკვრის წყალობით მოხვდა:

ნიკოლოზ სანიშვილი იღებს ფილმს „ისინი ჩამოვიდნენ მთიდან“. სინჯებია – ვეფხიას როლის შემსრულებელს ეძებს. ოთახში რიგ–რიგობით შედიან როლის მაძიებელი ბიჭები. შედის 15 წლის გოჩა აბაშიძეც, მაგრამ… რეჟისორი სთხოვს რომ დატოვოს კაბინეტი – ვერაფერ საერთოს ვერ ხედავს ლამაზ ბიჭსა და ვეფხვიას შორის. უხერხულობის გასაფანტავად გოჩა კაბინეტში მყოფ გოგონას უკრავს თვალს – რაც შეუმჩნეველი არ რჩება რეჟისორს და იქვე აძლევს როლს, ოღონდ დათოს როლს.

გოჩა აბაშიძის  თავბრუდამხვევი კინოკარიერა იწყება –  ფილმს „ისინი ჩამოვიდნენ მთიდან“, მოსდევს „ცისკარა“, „აბეზარა“, „ჩრდილი გზაზე“, „ჩვენი ეზო“… გოჩა აბაშიძე ყველა ამ ფილმში უკვე გადაღებული იყო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტზე რომ ჩაირიცხა – ინსტიტუტის კარი პრაქტიკულად კინოვარსკვლავმა შეაღო.

19 წლის იყო ცოლად მომავალში ცნობილი კომპოზიტორი ნუნუ გაბუნია რომ შეირთო. ნუნუ გაბუნია მაშინ ჯერ 16 წლისაც არ იყო.

15 წლის ნუნუ გაბუნიას მაინცდამაინც არ უნდოდა მეგობრის მამიდაშვილის დაბადების დღეზე წასვლა, მაგრამ მაინც წავიდა და შინ აღტაცებული დაბრუნდა – მსახიობი ბიჭი გაიცნო, თან იმ ბიჭმა სახლამდე მიაცილა. მეტიც, მეორე დღეს შინაც მიაკითხა. გოგონას გაუკვირდა ახალგაცნობილის ასე გაშინაურება…

ნუნუ გაბუნია: „გოჩა მალე დაუმეგობრდა ყველა ჩემს მეზობელს, დედაჩემს, ჩემს ძმას, დღე არ გავიდოდა რომ არ მოსულიყო. მისგან დიდ ყურადღებას ვგრძნობდი, მაგრამ ვერ წარმოვიდგინა თუ შევუყვარდებოდი. თან მე მაშინ ჩემთვის, ჩუმად თამაზ ტოგონიძე მიყვარდა, „ცისკარაში“ რომ ცისკარას როლს ასრულებს და ეს ამბავი გოჩას გავანდე როგორც ახლო მეგობარს, შენი მეგობარი მიყვარს მეთქი… არადა, თურმე მას ვუყვარვარ და ამიტომ მაკითხავს, მე კი ყოველდღე მოუთმენლად ველოდი მის მოსვლას რომ თამაზზე მესაუბრა. ერთ დღეს გაკვრით მითხრა, შენთან ვეღარ მოვალ, ჩემთვის ძალიან მძიმეაო. ორ–სამი დღე მართლაც არ გამოჩენილა, მერე მოვიდა. მე გაბუტული დავხვდი, ვერ გამეგო რა იყო მძიმე მისთვის, სადღაც გულის კუნჭულში კი ვფიქრობდი, მაგრამ დაჯერება არ მინდოდა… გოჩა დადგა და დედაჩემთან, ჩემს ძმასთან, მეზობლის ქალთან მოხსნა გუდას პირი, თან ტირის, თან ყვება, რომ ასე ძალიან ვუყვარვარ, რომ მე ვერ ვუგებ, რომ მას უჩემოდ ცხოვრება არ შეუძლია… ბოლოს ყველა აატირა, მეზობლის ქალი ცრემლად დაიღვარა მისი საცოდაობით…  წავიდა… სახლში აღარ ვუშებდი… 2–3 დღის შემდეგ გოჩას მეგობარი მოვიდა და მითხრა, რომ გოცამ კინღამ თავი მოიკლა, რომ ჩემი გულისთვის მტკვარში ხტებოდა… გადავწყვიტე დავლაპარაკებოდი… მოვიდა და ტირილით მომიყვა თავის თავგადასავალს. მას საკმაოდ მძიმე ცხოვრება ჰქონდა. მამა გადაუსახლეს, შემდეგ გარდაეცვალა, დედამ ახალი ოჯახი შექმნა… ძალიან განიცდიდა… შემეცოდა, თან ჩემს თავსაც შევატყე რომ მიყვარდა… მთხოვდა, ჯერ მხოლოდ ხელი მოვაწეროთ და სრულწლოვანი რომ გახდები, მერე ვიცხოვროთ ერთად, მეცოდინება ჩემი ცოლი რომ ხარ და მშვიდად ვიქნებიო. ამ პირობით დავთანხდი. ყალბი პასპორტი გამიკეთა და დიდის ამბით, ჩუმად მოვაწერეთ ხელი 17 აპრილს, სადღაც ლესელისძის ქუჩაზე, „მმაჩის“ ბიუროს ბნელ, უღიმღამო ოთახში…“

ნუნუ გაბუნია

ნუნუ გაბუნია

გოჩამ საიდუმლო არ შეინახა – იმავე საღამოს ნუნუს დედას ახარა ნუნუს გათხოვების ამბავი, მეორე დღეს, გადასაღებ მოედანზე კი – ლია ელიავას – საჯაროდ…

ნუნუ და გოჩა ერთხანს ცალ–ცალკე ცხოვრობდნენ – სანამ ნუნუ სკოლას დაამთავრებდა. შემდეგ ერთად დაიწყეს ცხოვრება. შეეძინათ  ქალიშვილი მანანა აბაშიძე.

ნუნუ გაბუნია: „ძალიან უნდოდა რომ ბავშვისთვის ხათუნა დაგვერქმია, მე მინდოდა მანანა. კარგა ხანს ვდაობდით. კარგა ხანს ბავშვს მე მანანას ვეძახდი, ის ხათუნას. ბოლოს დათმო, კარგი მანანა იყოსო, მაგრამ აკვანს რომ არწევდა, ისევ ეძახდა „ხა–თუ–ნა, ხა–თუ–ნა“…

ძალიან მხიარული ბიჭი იყო, იმ საზოგადოების სული და გული იყო, სადაც კი მოხვდებოდა. ეს იყო ფეიერვერკი. შესანიშნავი იუმორი ჰქონდა. ცეკვავდა, კითხულობდა ბარათაშვილს, გალაკტიონს, თვიოთონაც წერდა ლექსებს, სმენა არ ჰქონდა, მაგრამ მელოდიას თუ ისწავლიდა, ხმა ჰქონდა ძალიან ლამაზი და ისე იმღერებდა, ისე სუფთად, გეგონებოდა სმენაც აქვს, ხმაც…  ძალიან პოპულარული იყო და ხშირად იწვევდნენ სტუმრად, მე ყოველთვის ვერ მივყვებოდი, ბავშვს ვერ ვტოვებდი და მწყინდა, უჩემოდ რომ მიდიოდა… ახლა ვხვდები, მეტ გაგებას და თანადგომას საჭიროებდა. ქუჩაში ხალხი წყებად დაგვდევდა გოჩასთვის რომ შეეხედათ, ის კი ჩემით ამაყობდა, ჩემი ცოლი კომპოზიტორი არისო, რომელი კომპოზიტორი მე ვიყავი, მერე დავამთავრე სასწავლებელი, კონსერვატორია, მაშინ უბრალოდ პატარ–პატარა ნაწარმოებები მქონდა…ის კი თავიდანვე ტრაბახობდა… ძალიან გამხდარი ვიყავი და სულ მეხვეწებოდა, გრძელსახელოებიანი კაბა ჩაიცვი, თორემ ეგონებათ ქმარი საჭმელს არ აჭმევსო. ძალიან მოსწონდა, თავის თავს ქმარს რომ უწოდებდა…  ძალზე ხელგაშლილი ბიჭი იყო, ორი კაპიკი ჰქონდა ხოლმე, მაგრამ ისე გულით ხარჯავდა, გენგონებოდა მილიონერი იყო…

ჩვენი მეგობრის, ვიოლა ჯაფარიძის დაბადების დღე იყო, ვიყიდეთ ძალიან ლამაზი ტორტი და დიდი ამბით გავეშურეთ, მაგრამ სადარბაზოში რომ შევედით, გოჩას ტორტის ყუთი ხელიდან გაუვარდა. ტორტი აიზილა. ლამის ავტირდი, ხელცარიელი როგორ მივიდეთ მეტქი, ტან მეტი ფულიც არ გვქონდა. გამოცამ გამოსავალი იპოვა. აიღო ეს ყუთი, გამიყვანა გარეთ და დაიძახა. „ვიოლა, ვიოლა“. ვიოლამ გამოგვხედა და დაგვინახა ტორტით ხელში, ჩვენ ხელახლა შევედით სადარბაზოში, ვიოლა გამოგვეგება და კიბეებზე გოჩამ განგებ გაუშვა ხელი ყუთს… ვილოლა შეწუხდა… ხომ წარმოგიდგენიათ რა იქნებოდა ორჯერ დახეთქებული ტორტი?!“

კადრი ფილმიდან "აბეზარა"

კადრი ფილმიდან "აბეზარა"

კადრი ფილმიდან "აბეზარა"

კადრი ფილმიდან "აბეზარა"

კადრი ფილმიდან "გლახის ნაამბობი"

კადრი ფილმიდან "გლახის ნაამბობი"

გოჩას და ნუნუს ბედნიერი თანაცხოვრება ხანმოკლე აღმოჩნდა, მხოლოდ ორწლიანი. ისინი დაშორდნენ.

1961 წელს ეკრანებზე გამოსული „გლახის ნაამბობი“ გოჩა აბაშიძისთვის ბოლო ფილმი აღმოჩნდა. ბოლოს „თეთრ ქარავენში“ იღებდნენ, მთავარ როლზე იყო დამტკიცებული, მაგრამ… ის როლი იმედა კახიანმა ითამაშა შემდეგ, მაგრამ იმიტომ არა რომ გოჩა აბაშიძემ თავი მოიკლა. გოჩა აბაშიძე როლიდან მოხსნეს და სხვა მრავალ ფაქტორთან ერთად, ამანაც ითამაშა გარკვეული როლი, გოჩა აბაშიძის თვითმკვლელობაში.

თუმცა, იმდროიდან გავრცელებული სკანდალური ვერსიით, გოჩა აბაშიძემ ლეილა აბაშიძის გულისთვის მოიწამლა თავი. ეს სკანდალური ვერსია, ნუნუ გაბუნიამ წლების შემდეგ, 1996 წელს, პირველად ჩემთან ინტერვიუში უარყო ექსკლუზიურად.

ნუნუ გაბუნიას არ დაუმალავს რომ გოჩა აბაშიძეს სწორედ ლეილა აბაშიძის გამო დაშორდა, მაგრამ გოჩა აბაშიძეს ლეილა აბაშიძის გულისთვის არ მოუწამლავს თავი.

გოჩა აბაშიძე, ლეილა აბაშიძე და დათო დანელია

გოჩა აბაშიძე, ლეილა აბაშიძე და დათო დანელია

ნუნუ გაბუნია: „გოჩას სიკვდილში ვერ დავადანაშაულებ და არც დავადანაშაულებ ლეილა აბაშიძეს. მას ბრალი არ მიუძღვის. არსებობს მრავალი მიზეზი რომელიც ამუქებდა მის ცხოვრებას და საბოლოოდ ასეთი ნაბიჯი გადაადგმევინა. მამა გარდაეცვალა, დედას სხვა ოჯახი ჰქონდა, განიცდიდა… გოჩამ თავისი „პობედა“ გაყიდა, მაგრამ ვინც იყიდა, იმ კაცმა ვერ გადაიფორმა და უკან მოუბრუნდა და სთხდოვდა ფულს, რომელიც ოჯახს უკვე დახარჯული ჰქონდა. მოვალე ყოველდღე აწუხებდა, ურეკავდა, სახლში აკითხავდა, კართან ელოდებოდა. გოჩა აივნიდან შედიოდა შინ… ჩვენ მაშინ უკვე აღარ ვცხოვრობდით ერთად, ლეილა აბაშიძესთან რომანის გამო. გოჩა კინოსტუდიაში წასულა, იმ იმედით რომ ჰონორარის ავანსს აიღებდა და ვალის ნაწილს მაინც გაისტუმრებდა. კინოსტუდიაში მისულს ელდარ შენგელაიამ  უთხრა რომ როლიდან მოხსნილი იყო და ავანსს ვერ მისცემდნენ. ვალის გასტუმრების ეს გზაც მოეჭრა და წელიწადნახევარი უხელფასოდაც რჩებოდა, როლები უკვე განაწილებული იყო და მას ვეღარც სხვა ფილმში აიყვენდნენ. გაცეცხლებული შევარდა დირექტორთან. მათ საუბარს შეესწრო მდივანი ქალი, რომელმაც გაიგონა დირექტორის სიტყვები, შავგულიძე მოკვდა, ტან არავინ გადაჰყოლია და შენ ვინ გადაგყვებაო. ეტყობა გოცამ უთხრა, ან თავს არ ვიცოცხლებ, ან რაღაც, იმან კი დაწყნარების ნაცვლად თავხედურად მოიშორა თავიდან. როდესაც გოჩა კაბინეტიდან გამოვარდა, მისაღებში ლეილა აბაშიძე და დევი აბაშიძე ისხდნენ. დევიმ სთხოვა ლეილას, გაყევი ამ ბიჭს თავს არაფერი აუტეხოსო. გოჩა ჩაჯდა მანქანაში და გავარდა, მას რომ სიკვდილი სდომნოდა მანქანითვე სადმე გადაიჩეხებოდა. მას შეშინება უნდოდა. დალია გოჩამ საწამლავი და მიაკითხა ლეილამაც. ეს რომ დაინახეს, ყველაფერი ლეილას დააბრალეს. ეს რომ ტყული იყო, მე თვითონაც გვიან გავიგე. მეც ლეილა მეგონა გოჩას სიკვდილის მიზეზი, მიუხედავად ამისა, საავამყოფოდან რომ მოიყვანეს, მაინც გამოვემშვიდობე.

ნუნუ გაბუნია

ნუნუ გაბუნია

სიმართლე რომ მცოდნოდა, პანაშვიდებზეც ვიქნებოდი. მე მხოლოდ დაკრძალვას დავეწსარი.  საავადმყოფოში 4–5 დღე იწვა, დროულად რომ გაეკეთებინათ ოპერაცია შეიძლება გადარჩენილიყო კიდეც. გონება არ დაუკარგავს, ხუმრობდა იცინოდა… ექიმისთვის შველაც უთხოვია, იმ ექიმს კი უხეშად უთქვამს, რა გეგონა ერთ ლიტრა საწამლავს რომ სვამდიო. მომაკვდავმა გოჩამ იმ ექიმს სახეში გასცხო. ამბობდა თურმე, რომ მცოდნოდა რომ ასე მეტკინებოდა არაფერს დავლევდიო, მთელი შიგნეული დაფლეთილი ჰქონდა…

ღალატი ვერ ვაპატიე, გავიგე თუ არა, ბავშვს ხელი მოვკიდე და ისე წავედი მისი სახლიდან ტანსაცმლის გარდა არაფერი წამომიღია, შერიგებასაც მთხოვდა შემდეგ, ვერ ვაპატიე,  დღეს… ყველაფერი ვაპატიე…“

გოჩა აბაშიძე 1963 წელს 24 წლის ასაკში გარდაიცვალა და ხალხის მეხსიერებაში დარჩა მარადიულ ჭაბუკად, ქანდაკებად იქცა ისე, როგორც „ცისკარაში“  არიან გაქვავებულნი ქვადქცეულ  ქალაქის ბინადარი…

დაიბეჭდა "პრაიმტაიმში"


ჯორჯ ბალანჩინი – კაცი, რომელიც ცეკვად თარგმნიდა მუსიკას

წინამდებარე პუბლიკაცია დაიბეჭდა ,,პრაიმტაიმის” 28 მარტის ნომერში, ასე სასწრაფოდ ბლოგზე არც დავდებდი, რომ არა ერთი გარემოება – ტექნიკური მიზეზების გამო ამოვარდა საკმაოდ მოზრდილი აბზაცი. არც ეს იქნებოდა პრობლემა, რომ არა შექმნილი უხერხულობა: პუბლიკაციაში გამოყენებული მაქვს ფრაგმენტი ნოდარ გურაბანიძის ნარკვევიდან, სწორედ ამ ფრაგმენტის დასაწყისი შეეწირა ტექნიკურ გაუგებრობას და მეტიც – აღარაა მითითებული ფრაგმენტის ავტორი ნოდარ გურაბანიძე და ისე გამოვიდა, თითქოს მე მეკუთვნის ის სტრიქონები, რომელიც დარჩა ბატონ ნოდარის ნარკვევის ფრაგმენტიდან… თითქოს ბატონი ნოდარი კი არა, მე ვიყავი 1968 წელს ამერიკაში ბატონ რობერტ სტურუასთან ერთად…
გთავაზობთ პუბლიკაციის სრულ ვარიანტს. (ამოვარდნილი ნაწილი წითლადაა)…

რეზო შატაკიშვილი

 

მამამ დაწერა პირველი ქართული ოპერა, პირველი ქართული რომანსები.

ერთმა ვაჟმა დაწერა პირველი ქართული ბალეტი, ქართული სიმფონიის პირველი სრულყოფილი ნიმუში, პირველი საფორტეპიანო კონცერტი….

მეორე ვაჟმა…. შექმნა ამერიკული ბალეტი და გააოგნა მსოფლიო….

ჯორჯ ბალანჩინი – კაცი რომელმაც გაარღვია საბჭოეთის საზღვრები, კაცი, რომელმაც გაარღვია დრამ-ბალეტის საზღვრები…

ქუთაისის პეტრე-პავლეს ეკლესიიის მოძღვრის ვაჟი, თბილისის სასულიერო სემინარიაში განალებამიღებული მელიტონ ბალანჩივაძე 18 წლის თბილისის საოპერო თეატრის გუნდში მღეროდა, 20 წლის უკვე ქართულ ხალხურ სიმღერებს კრებდა, აყალიბებდა გუნდებს, კონცერტებს მართავდა მთელს საქართველოში. 26 წლისამ ბედი კომპოზიციაში სცადა _ ,,ქართული ხალხური სიმღერების პოპური’’ დაწერა, მალევე  რომანსები – ,,ოდესაც გიცქერ’’, ,,შენ გეტრფი მარად’’, ,,ნანა შვილო’’… ამ რომანსებმა აღიარება მოუტანა დამწყებ კომპოზიტორს. 27 წლისამ პეტერბურგის კონსერვატორიას მიაშურა. 1896 წელს მუშაობა დაიწყო პირველ ქართულ ოპერაზე – ,,თამარ ცბიერზე’’, რომელსაც ბოლოს ,,დარეჯან ცბიერი’’ ეწოდა. სწორედ პეტერბურგშუი მოღვაწეობისას შეეძინა მას ვაჟები – 1904 წელს გიორგი ბალანჩივაძე მოევლინა ქვეყანას, 1906 წელს –  ანდრია ბალანჩივაძე.

ხუტი  წლის იყო გიორგი ფორტეპიანოს რომ მიუჯდა, 9 წლისა უკვე მარიას თეატრთან არსებულ საიმპერატორო თეატრალურ სასწავლებლის საბალეტო  სექციაში ჩაირიცხა და მალევე გამოჩნდა კიდეც მარიას თეატრის სცენაზე. 13 წლის იყო მამა საქარველოში რომ წამოვიდა, ერთი წლის შემდეგ საქარველოში  წამოვიდა 12 წლის ძმა ანდრია, მალევე დედაც და დაც, ბალეტზე ფანატიკურად შეყვარებული, 14 წლის გიორგი კი პეტერბურგში მარტო დარჩა. 14 წლის გიორგი და 12 წლის ანდრია რომ ერთმანეთს შორდებოდნენ, ალბათ  ვერც კი წარმოიდგენდნენ თუ რა ხანგრძლივად შორდებოდნენ ერთმანეთს… 15 წლის იყო, საბალეტო სასწავლებელი რომ წარჩინებით დაამთავრა და მარიას თეატრის საბალეტო დასში ჩაირიცხა. ცეკვის პარალელურად, პეტერბურგის კონსერვატორიაში ეუფლებოდა ფორტეპიანოს, მუსიკის თეორიას, კომპოზიციას, ჰარმონიას. იმ ავბედით რევოლუციურ წლებში, როცა ფული გაუფასურებული იყო, მომავალში სახელგანთქმულ ბალეტმაისტერს ხშირად უწევდა ფორტეპიანოზე დაკვრა კაბარეებსა და მუნჯი კინოს დარბაზებში _ ლუკმა-პურისთვის.

მუსიკასთან ასეთ ინტენსიურ ურთიერთობას უკვალოდ არ ჩაუვლია და მთელი ძალით გამოვლინდა მის ქორეოგრაფიაში, მის განუმეორებელ უნარში _ ,,ეთარგმნა’’ მუსიკა _ ცეკვად. მომავალში სახელგანტქმულმა ბალეტმაისტერმა  ჯერაც სრულად ყმაწვილმა მოჰკიდა ხელი ქორეოგრაფობას, 16 წლისაც არ იყო, პირველი პა-დე-დე რომ დადგა რუბინშტეინის მუსიკაზე – თავისთვის და სტუდენტი გოგონასთვის, სახელწოდებით “ლა ნუიტ”. მის მიერ საბენეფისო შესრულებისთვის დადგმული მორიგი დუეტი ,,ენიგმა’’ წლების მანძილზე სრულდებოდა. 19 წლის იყო მცირე საბალეტო დასი ,,ახალგაზრდული ბალეტი’’ რომ ჩამოაყალიბა. მის მიერ შეთხზულმა ექსპერიმენტული ხასიათის ცეკვებმა ბოლშევიკური ხელისუფლების გულისწყრომა გამოიწვია _ მოცეკვავეებს დაემუქრნენ კიდეც მარიას თეატრიდან გამორეკვით, თუ თავს არ დაანებებდნენ საბჭოთა მოქალაქისათვის მავნე ექსპერიმენტებს. 1924 წელს, 20 წლის გიორგი ბალანჩივაძე საზღვარგარეთ წავიდა საგასტროლოდ, სამ სხვა მოცეკვავესთან ერთად და… დარჩა როგორც ემიგრანტი _ დიაგილევმა ნახა და მიიწვია ტავისთან _ პარიზის რუსულ საბალეტო დასში. სწორედ დიაგილევმა ურჩია გამხდარიყო ბალანჩივაძე _ ,,ბალანჩინი’’ და ასპარეზზე გამოვიდა ჯორჯ ბალანჩინი…. მალე ჯორჯ ბალანჩინი დიაგილევის დასის მთავარი ბალეტმაისტერი გახდა. მალე ტრავმაც მიიღო, აქტიურად აღარ ცეკვავდა და მთლიანად ბალეტმაისტერის ამპლუაში გადავიდა _ დიაგილევის დასში მოღვაწეობისას 9-ზე მეტი ბალეტი დადგა.

დიაგილევის სიკვდილის შემდეგ, ცეკვებს დგამდა ბრიტანელების პოპულარული რევიუსთვის, იყო მიწვეული ბალეტმაისტერი დანიის სამეფო ბალეტში, კოპენჰაგენში, იყო მონტეკარლოს რუსული საბალეტო დასის ბალეტმაისტერი…

ევროპაში თვითდამკვიდრება იოლი არ აღმოჩნდა ევროპაში  გადახვეწილი  ჯორჯ ბალანჩინისთვის. პარიზსა და მონტე-კარლოში მას “ხელმოცარულ არტისტს” უწოდებდნენ, ამას დაემატა დაზიანებული ზურგი, ისიც რომ სრულიად ახალგაზრდა ტუბერკულოზით დაავადდა… ,,შარვალი გავყიდე და საჭმელი ვიყიდე’’ _ გაიხსენებს მოგვიანებით.

მიუხედავად ამისა, ის არ გატეხილა _ ბრიტანელი საზოგადო მოღვაწის ედვარდ ჯეიმსის დახმარებით დაარსა საკუთარი საბალეტო დასი ,,ბალე -1933’’. ამ კომპანიას სულ ერთი სეზონი ჰქონდა, ამ ერთი სეზონის მანძილზე ბალანჩინიმ დადგა 6 ბალეტი, ერთ-ერთი ბალეტის დადგმისას თანამშრობლობდა ბერტოლტ ბრეჰტთან და კურტ ვეილთან. შემდეგ, ლონდონში გასტროლების დროს დასი დაიშალა. მიზეზი? ბალანჩინის სპექტაკლს დაესწრო ლინკონ ქირსტეინი, რომლესაც ამერიკაში საბალეტო დასის შექმნა სურდა და ბალანჩინი ამერიკაში მიიწვია. ბალანჩინი წავიდა ამერიკაში. დაარსდა ,,ამერიკული საბალეტო სკოლა’’, რომლის საფუძველზეც შეიქმნა დასი, რომელსაც მოგვიანებით ეწოდა ,,ნიუ-იორკ სიტი ბალე”…

ბალანჩინიმ დადგა “სერენადა” და სახელი გაიტქვა მთელ მსოფლიოში.

,,სერენადას” გლიუკის ,,ორფეოსი და ევრიდიკე” მოჰყვა, შემდეგ ხანგრძლივი თანამშრომლობა სტრავინსკისთან. დაიწყო ამერიკული ბალეტის დიდების ხანა და ბალანჩინის მსოფლიო აღიარება…

ჯორჯ ბალანჩინი ,,ნიუ-იორკ სითი ბალესთან” ერთად საბჭოთა კავშირს პირველად 1962 წელს ეწვია. 44 წლის უნახავ ძმასთან შესახვედრად ანდრია ბალანჩივაძე ლენინგრადში ჩავიდა.

,,ამერიკული თვითმფრინავიდან გიორგი, კაპიტანივით, სულ ბოლოს გამოვიდა და, წარმოიდგინეთ, პირდაპირ ჩემსკენ გამოემართა. დამხვედრიც და ჩამოსულიც – ყველა ტიროდა… საქართველოშიც ჩამოვიდა, თბილისმა იგი აღაფრთოვანა, აღფრთოვანებულები იყვნენ თბილისელებიც _ ბალანჩინითა და მისი საბალეტო დასით. შემდეგ ჩვენ ქუთაისსაც ვეწვიეთ, მოვინახულეთ მამაჩვენის საფლავი ,,მწვანე ყვავილაში”… ჩვენ ერთად მოვიარეთ დასავლეთ საქართველოს რაიონები… ჩვენი ცეკვებიც ნახა, მოისმინა პოლიფონიური სიმღერებიც… ბალანჩინი გაოგნებული დარჩა… მეორე ჩამოსვლისას ბალანჩინი უკვე ქართველობდა” _ იხსენებდა ანდრია ბალანჩივაძე.

ჯორჯ ბალანჩინი და ანდრია ბალანჩივაძე

დოკუმენტალისტ ზურაბ ინაშვილის ფილმში, ქორეოგრაფი ნიკიტა დოლგუშინი იხსენბს, რომ ბალანჩინი რეპეტიციისას, ერთხელ ამერიკელ ბალერინას მიუახლოვდა და ქართულად უთხრა ,,შენი ჭირიმე!”. დოლგუშინი დასძენდა:

,,მე მეუღლე ქართველი მყავს და ყველაფერს მივხვდი. ამერიკელმა მოცეკვავემ, შესაძლოა, ვერ გაიგო ამ სიტყვების მნიშვნელობა, მაგრამ, თუ მსახიობების რეაქციას გავითვალისწინებთ, მივხვდებით, რომ მასში ყველა შეყვარებული იყო.”

ჯორჯ ბალანჩინიმ ქართული არ იცოდა, მაგრამ ყოველთვის ხაზს უსვამდა თავის ქართველობას. ჰყვარებია ქართული სამზარეულო, განსაკუთრებით ჭადი და ხაჭაპური. ბალანჩივაძეების ოჯახში ის წერილებიც აქვთ შემონახული, სადაც ბალანჩინი დედას საცივის რეცეპტის გაგზავნას სთხოვს…

საბჭოთა თბილისში ბალანჩინის საბალეტო დაისის გამოჩენა ერთდროულად იყო მეხის გავარდნაც და ცისარტყელის აელვარებაც.

ნოდარ გურაბანიძე წლების შემდეგ დაწერს:

,,ავად თუ კარგად სახსენებელი ,,ოტტეპლის” შემდეგ, თბილისში საგასტროლოდ ჩამოდიოდნენ ხოლმე საბალეტო ხელოვნების ცნობილი უცხოელი სოლისტები. მაგრამ მათ ჩვენს ,,ჩაკეტილ სივრცეში” იმიტომ უშვებდნენ, რომ უპირატესად კლასიკურ რეპერტუარს ასრულებდნენ. მიუხედავად მათი ვირტუოზული კლასისა, მაინც ღრმად ვიყავით დარწმუნებული, რტომ რუსული ბალეტი მსოფლიოში ყველაზე უკეთესი იყო, რომ ის აძლევდა ტონს და მიმართულებას მთელ კლასიკურ ქორეოგრაფიას და რომ სხვა ალტერნატიული ხელოვნების არსებობა ამ ჟანრში შეუძლებელი იყო. მაგრამ აი, 1962 წელს თბილისში პირველად ჩამოვიდა ჯოჯრ ბალანჩინის (გიორგი ბალანჩივაძის) ,,ნიუ-იორკ სიტი ბალე” და ერთბაშად ყველაფერი შეიცვალა. ტერფსიქორას ამ გენიალურმა მსახურმა გახსნა ,,კლასიკის” აკადემიური საზღვრები, ახალი ფორმები და მოძრაობა შეიტანა მის პლასტიკურ სამყაროში და ყველაფერი დაუმორჩილა მუსიკის სულს, მუსიკის დრამატურგიას და ამ მუსიკის ინდივიდუალური აღქმის შედეგად გამოწვეულ ხილვებს. ბალანჩინი არა მარტო დიდი ბალეტმაისტერი იყო, არამედ შესანიშნავი მუსიკოსი _ იგორ სტრავინსკის თქმით, იგი თავისუფლად დირიჟორობდა დიდ სიმფონიურ ორკესტრს. ამანაც განსაზღვრა მისი პლასტიკური ხილვების ორიგინალობა და ამ ამ პლასტიკის მუსიკალობა. მისთვის მთავარი იყო არა ამბავი, არა იდეა, ან რაიმე ტენდენცია (რის გარეშეც წარმოუდგენელია ე.წ. ,,დრამ-ბალეტი”), არამედ მუსიკის ადექვატური შეგრძნება, მისი პლასტიკური ანალოგის მიგნება. ბალანჩინის ბალეტების უმეტესობა ,,უშინაარსო” იყო (თვით ამბობდა ,,უშინაარსო” ,,უაზროს” არ ნიშნავსო), რადგან მისი ხელოვნების სული ამოდიოდა მუსიკალური ფორმიდან _ ეტიუდი, სუიტა თუ სიმფონია _ და არა მუსიკალურად ,,გაფორმებული” ამბიდან, სიუჟეტიდან, შინაარსიდან. შთაგონებას უპირველესად სწორედ ე.წ. ,,უპროგრამო მუსიკაში” ჰპოვებდა, სადაც ადამიანის არსებობის მრავალფეროვნებაა გადმოცემული ჟანრულ-ბუკოლიკური შთაბეჭდილებებიდან სამყაროს ტრაგიკულ შეგრძნებამდე… ამავ დროს აქ ქალისა და მამაკაცის სხეულის მშვენიერება, ჰარმონია კულტის დონემდეა ამაღლებული. სხეული ისეთსავე როლს თამაშობს მის ქორეოგრაფიაში, როგორც ფერი იმპრესიონისტების მხატვრობაში (ამით ხომ არ აიხსნება მისი ბრწყინვალე მოცეკვავეების სახეების უძრავი გამომეტყველება?!). ამერიკული ჟურნალი ,,ბალეტი” წერდა: ,,ცეკვისა და მუსიკის რიტმის ერთიანობას, ხედვითი და სემნითი შთაბეჭდილებების შესაბამისობას ამერიკული ბალეტი ჯორჯ ბალანჩინს უნდა უმადლოდეს”. თვით ბალანჩინი კი ამბობდა: `ბალეტი უნდა იყოს თავისთავადი. ბალეტი, უპირველესად სილამაზე, პოეზიაა. ბალეტზე უნდა ვილაპარაკოთ ესთეტიკური პოზიციებიდან, თუკი საერთოდ საჭიროა მასზე ლაპარაკი… მოცეკვავის ყველა უჯრედი უნდა მღეროდეს… მთელი ჩემი ცხოვრების მანძილზე ვცდილობ რომ ადამიანის სხეულმა არ დაჰკარგოს თავისი აზრი და სილამაზე” .

თბილისში და მოსკოვში ჯორჯ ბალანჩინის ბალეტს უდიდესი წარმატება ხვდა წილად. ამერიკაში კი, როგორც თავად დავრწმუნდი, მას პირდაპირ ეთაყვანებოდნენ. 1968 წელს ,,ლინკონ ცენტრში”, სადაც ერთ გრანდიოზულ კომპლექსშია გაერთიანებული ,,მეტროპოლიტენ ოპერა”, ,,ნიუ-იორკ სიტი ბალე” და ჯულიარდის სასწავლებელი, რობერტ სტურუა და მე დავესწარით ბალანჩინის ბალეტს ,,აგონს”, სეზონის პრემიერას (სადაც ბრწყინავდა მიტჩელი _ შესანიშნავი ზანგი მოცეკვავე, რომელმაც შემდგომ ჰარლემის ზანგთა დიდად პოლულარული საბალეტო დასი ჩამოაყალიბა და რომელიც ბალანჩინის ქორეოგრაფიულ იდეებს ნერგავდა).

მაშინ, ორივენი პირველად მოვხვდით ამერიკელ მაყურებელთა შორის და, სიმართლე გითხრათ, გავვოგნდით: ეს ბრწყინვალე, რესპექტაბელური პუბლიკა სპექტაკლის დასასრულს შლეგივით იქცეოდა _ ყვიროდა, უსტვენდა, ფეხებს აბრახუნებდა, ტიროდა. ეს იყო ექსტაზი”.

ჯორჯ ბალანჩინი საქართველოში მეორედ ათი წლის შემდეგ ჩამოვიდა. 1983 წელს კი გარდაიცვალა. ალცჰაიმერის დაავადებამ იმსხვერპლა… ანდერძის თანახმად, მთელი მისი ქონება გადანაწილდა მის ბალერინებს შორის… შვილი არ დარჩენია… ჰყავდა ბევრი ცოლი, ქორწინდებოდა ბალერინებზე, ამბობდნენ რომ შვილის ყოლის წინააღდეგი თავად იყო. ბოლოს ერთ-ერთმა მაინც დაითანხმა, მაგრამ ფეხმძიმობისას პოლიომიელიტით დაავადდა და სამუდამოდ დაინვალიდდა. მას შემდეგ ბალანჩინის ოფიციალურად აღარ უქორწინია…

ბალანჩინის გადაწყვეტილი ჰქონია ძმის ბალეტის ,,მთების გულის’’ დადგმა, ძმისთვის მეოთხე საფორტეპიანო კონცერტის პარტიტურაც გამოურთმევია _ სურდა ამ კონცერტზე უსიუჟეტო ბალეტი დაედგა, მაგრამ ეს ჩანაფიქრები არ განხორციელებულა… და კიდევ: საბჭოთა ხელისუფლებამ მას არ მისცა საშუალება რომ თბილისში დაედგა რამე…

 

 

რეზო შატაკიშვილი ალექსანდრე ყაზბეგის მკვლელებზე

ის გაანადგურეს და სულიერად დასცეს – გააგიჟეს, ჭკუიდან შეშალეს ღობეგლეჯია ვაირეცენზენტებმა. ის მოკლეს მათ.

ის თავგანწირვით ეტრფოდა სცენას და შეეწირა სცენას.

ის გაანადგურეს და სულიერად დასცეს – გააგიჟეს, ჭკუიდან შეშალეს ღობეგლეჯია ვაირეცენზენტებმა. ის მოკლეს მათ.

მისი ცხოვრების ბოლო წლები იყო საჯაროდ გამოცხადებული მკვლელობის ქრონიკა.

ალექსანდრე ყაზბეგი – უბადლო ბელეტრისტი, ქართული ლიტერატურის კლასიკოსი და… დრამატურგი და მსახიობი,  სცენაზე ფანატიკურად შეყვარებული.

მან ქართულ თეატრს 49 ორიგინალური, ნათარგმნი და გადმოკეთებული პიესა შესძინა, სცენაზე ცხრაწლიანი მოღვაწეობისას კი 45 როლი განასახიერა.

ცხოვრება ყაზბეგისა – ნათელი მაგალითი იმისა, თუ როგორ ინელებს ქართული სინამდვილე პიროვნებებს.

კაცი, რომელიც სცენაზე გამოჩნდა ბრწყინვალე გარეგნობით, ხმით, შესანიშნავი აქტიორული მონაცემებით, დახვეწილი მანერებით, ელეგანტურად  ჩაცმული, რამდენიმე წელიწადში დაფლეთილი ჩოხით დაიარებოდა, ნაადრევად დაბერებულ, გულგატეხილ ადამიანად იქცა და სცენა დატოვა, როგორც სუსტმა მსახიობმა. მის ტრაგედიას ხელი შეუწყო მისმავე ზედმეტად ემოციურმა, მგრძნობიარე ბუნებამ…

საბედისწერო დასაწყისი

ის სიყრმიდანვე ეტრფოდა თეატრს. 14 წლისამ დაწერა ავტობიოგრაფიული პიესა „გამზრდელნი“, მოსკოვში სწავლისას თარგმინდა შექსპირის „რომეო და ჯულიეტას“, გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“-ს.

1874 წელს ის გახდა მოწმე საყოველთაო გოდებისა – ქართული პიესების უქონლობაზე. წავიდა ანთებული, შეუდგა პიესების წერას, თარგმნას, გადმოკეთებას და 5 წელიწადში თბილისს დაბრუნდა იმ იმედით, რომ ქართული თეატრის მესვეურთ აღაფრთოვანებდა თავისი 21 პიესით.

დიდად თავი არავის გაუგიჟებია. მხოლოდ ვასო აბაშიძემ მიაკითხა მას – ჩუღურეთის ერთ-ერთ სასტუმროში მცხოვრებ ინტელიგენტ მოხევეს. მიაკითხა იმიტომ, რომ  ეძებდნენ პიესას მაკო საფაროვას საბენეფისოდ.

ვასო აბაშიძემ შინ მიიპატიჟა სანდრო ყაზბეგი.

მაკო საფაროვას მოგონებიდან: „…გარეგნობა განსვენებულს ისეთი ჰქონდა, სილამაზით იმ დროს ჩვენს დასში ვერავინ შეედრებოდა, ტანადი, დიდრონი მომცინარი ჟუჟუნა თვალები, მშვენიერი ტუჩები, ჩაცმული ხომ ისე იყო, რომ ჩვენს ღარიბ სცენას იმ ხანებში არ ჰყოლია ისეთი მორთული არტისტი“.

ცოლ-ქმარი ვასო აბაშიძე და მაკო საფაროვა მოიწონებენ პიესას. ის კი არა, მაკო საფაროვას ისტერიკასაც კი დამართებს პიესის გრძნობით ნაწერი ადგილები.

გადაწყდა ყაზბეგის პიესის დადგმა. მაგრამ თეატრის ადმინისტრაცია მაინცდამაინც სიხარულით არ შეხვედრია ამ ფაქტს.

მაკო საფაროვამ თავისი გაიტანა. თუმც კი კომპრომისი გარდაუვალი გახდა – პიესიდან მეორე მოქმედება მთლიანად ამოუგდეს, პიესის მთლიანობა დაურღვიეს.

მაშ ასე, ყაზბეგი გამოდის ასპარეზზე, როგორც დრამატურგი – მოჩხუბარიძის გვარით და ამასთანავე, ის ირიცხება მუდმივ დასში და გამოდის სცენაზეც. ორივე დებიუტი ერთად დგება – 1880 წლის 13 მაისს. როგორც დრამატურგი კატასტროფას ელოდა, როგორც მსახიობს ენა ებმებოდა სცენაზე, სიტყვებს ყლაპავდა, ტექსტი აერია…

„ერთი კაცი არ იდგა ჩემს გვერდით… ერთისგან არ გამიგონია თანაგრძნობის სიტყვა“. შინ წავიდა და ელოდა რეცენზენტების განაჩენს.

განაჩენმაც არ დაახანა. 16 მაისს „დროება“ წერდა: „მოჩხუბარიძის დრამაში არავითარი დრამა არ მოიპოვება“. „დროება“ მის თამაშს არ შეხებია, დაკმაყოფილდნენ მისი, როგორც დრამატურგის, განადგურებით. როგორც მსახიობს კი, მხოლოდ ტექსტის უცოდინრობა უსაყვედურეს: „აქტიორებმა როლები კარგად იცოდნენ, უფალ მოხევის გარდა“…

მსახიობ მოხევეს ჯერ არ ესხმოდნენ თავს რეცენზენტები, დრამატურგი მოჩხუბარიძე კი კონტრშეტევაზე გადავიდა. დაიწყო ომი…

მის გადაწყვეტილებას არც ოჯახი შეხვედრია აღფრთოვანებით. თუმცა, არც გაჰკვირვებიათ, მათ ის უკვე გამოტირებული და განწირულ ადამიანთა რიცხვში ჰყავდათ შეყვანილი – რუსეთიდან დაბრუნებული, 22 წლის, გენერლის შვილი ყაზბეგი ხომ მწემსად წავიდა…

ახლა კიდევ თეატრი და ყაზბეგის დეიდები – თარხნიშვილის ქალები მოსთქვამდენენ: ვაი, სირცხვილო, გენერლის შვილი და ჯამბაზი… არც ყაზბეგები იყვნენ მშვიდად: „მამამისს რომ წამოახედა და თავისი ბიჭის ბერიკაობა ენახა, გადაირეოდა…“

ჩინებული სტარტი

ალექსანდრე ყაზბეგი დასში ჟან-პრემიერის (ახალგაზრდა მოარშიყის) ამპლუაზე აიყვანეს. ახალგაზრდა მოარშიყეთა როლების შესრულება განსაკუთრებულ სცენურ გარეგნობას ითხოვდა. ალექსანდრე ყაზბეგი კი სწორედ რომ ბრწყინვალე გარეგნობითაც გამოირჩეოდა და პლასტიკითაც, რიგიანი მიხრა-მოხრით, დახვეწილი მანერებითა და კოსტიუმის ტარების დიდი კულტურით.

„თუ მოხევე ასე თანდათან გაკეთდა ახალგაზრდა მოარშიყეების როლში, უეჭველია, რომ ერთ დროს ის საუკეთესო მოთამაშე შეიქმნება ამ მძიმე და უმადური როლებისა. რაც ახალგაზრდა მოარშიყისთვის საჭიროა, ყველაფერი მიუნიჭებია ღმერთსა მოხევისთვის. კარგი ტანი, ლაზათიანი მიხვრა-მოხვრა, ტკბილი საარშიყო ხმა და არა უშნო სახე“, – წერდა „დროება“ 1880 წლის 24 ნოემბერს.

მანამდე, 1880 წლის სექტემბერში, როცა აკაკი წერეთლის „კუდურ ხანუმი“ წარმოადგინეს, „დროება“ წერდა: „ევროპის განვითარებულ და გამოცდილ მოთამაშეებისგანაც ძვირად გვინახავს ჩვენ, ამაზე უკეთ წარმოედგინათ სიყვარულის განცხადება“. თვითონ აკაკიმაც კი, რომელმაც საკუთარ პიესაზე დაწერა: მოსაწყენი პიესააო, მოხევეს აქებდა სამაგალითო თამაშისთვის.

მოხევეს აქებენ, როგორც არტისტს, არცთუ იშვიათად წერენ, რომ მხოლოდ მან არ წაახდინა როლი. მოკლედ, ყველანაირი პირობა იყო საიმისოდ, რომ ის სახელოვანი არტისტი დამდგარიყო, მაგრამ მერე და მერე დამკვიდრდა აზრი, რომ ის უნიჭო არტისტი იყო და თურმე მხოლოდ ერთი ჯამბარაშვილის როლს თამაშობდა კარგად. არადა, თავიდან ყველა ქება-დიდებით იხსენიებდა, შეიძლება რომ აქტიორული ნიჭითა და გაქანებული ტემპერამენტით დაჯილდოებული არტისტი ისე დაქვეითდეს, რომ მერე სიბრალულს იწვევდეს?

ზუსტად ის რეცენზენტები, რომლებიც ქება-დიდებას ასხამდნენ, რამდენიმე წელიწადში სცენიდან მის მოშორებას ითხოვდნენ. რამდენიმე წელიწადში კი არა, გაზეთ „დროებაში“ ლელო წერდა, რომ მოხევემ ჩინებულად ითამაშა „თამარ ბატონიშვილში“, ზუსტად იგივე ლელომ ორი კვირის თავზე გაანადგურა მოხევე – ხმაც დაუწუნა, მიხრა-მოხრაც…

აშკარაა, რომ რეცენზენტი ტენდენციური იყო, როგორც ჩანს, მასა და ყაზბეგს შორის ომი დაიწყო. სწორედ რეცენზენტებთან გადამტერებამ ითამაშა გადამწყვეტი როლი ყაზბეგის ტრაგედიაში.

გადამტერებული რეცენზენტები მის სცენიდან მოშორებას ითხოვდნენ.

მაგრამ ყაზბეგი სცენას არ მოშორებია. მას არ შეეძლო, მიეტოვებინა სცენა – გაგიჟებით უყვარდა. მისი მეგობარი ცხვილოელი წერდა: „მის სიცოცხლეს მხოლოდ მაშინ შეამჩნევდა ადამიანი, როდესაც განსვენებული სცენაზედ სათამაშოდ  ემზადებოდა და წავიდოდა შინიდან“.

თეატრის ისტორიაში გაუგონარი ომი

ყაზბეგი სცენას არ ჩამოშორებია, პირიქით – ომი გამოუცხადა რეცენზენტებს. დაიწყო თეატრის ისტორიაში გაუგონარი ომი. წესად იყო, რეცენზენტს რაც არ უნდა ელანძღა არტისტი, არტისტები პასუხს არ სცემდნენ კრიტიკოსს. ყაზბეგმა დაარღვია ეს წესი და რეცენზენტებს იმავე ეპითეტებით უმასპინძლდებოდა: „ჩმახავთ, ენა წაგიგრძელებიათო“.

ამ იერიშმა რეცენზენტები გააერთიანა მის წინააღმდეგ.

რეცენზენტები კრიტიკას აღარ დასჯერდნენ და ცილისწამებაზე გადავიდნენ: ლადო მესხიშვილი და ყაზბეგი ფოთში კონცერტის მოსაწყობად ჩავიდნენ, შემდეგ ფოთელების თხოვნით, კონცერტი გადადეს და სპექტაკლის დადგმა დაიწყეს, გაზეთმა „შრომამ“ კი ყაზბეგს გაყიდული ბილეთების ფულის შეჭმა დააბრალა. „შრომას“ მალე მოუწია იმის აღიარება, რომ ეს ჭორი იყო. ყაზბეგმაც ბოლომდე სდია შეურაცხმყოფელს, მაგრამ…

ყაზბეგმა პირობა შეასრულა, კონცერტის ნაცვლად ფოთში „სამშობლო“ ითამაშეს, ცრემლიც ადინეს ფოთელებს, მაგრამ „შრომას“ კრინტი არ დაუძრავს ამ ფაქტზე. მათ ჭორები და ყაზბეგის სულის მოწამვლა ჰქონდათ მიზნად.

ბათუმში მყოფმა ყაზბეგმა შეიტყო, რომ ერთი პირი „დროებაში“ წერილის დაბეჭდვას აპირებდა „სამშობლოს“ უხეირო თამაშობაზე, და მის წინააღმდეგ პირდაპირ სცენიდან გაილაშქრა – როლში თავისი სიტყვები ჩაამატა: „ეხლა რაღა მიჭირს, კორესპონდენტიც ვარ, ადვოკატიც ვარ, აქაური კორესპონდენტებივით ქუჩიდან მოვხვეტ ჭორებს, ვისაც მინდა და რამდენსაც მინდა, ვაგინებ, ვლანძღავ, რა მენაღვლება, ამისთვის ხომ ვიღებ ბლომად ფულებსა“.

ამ ინციდენტის შესახებ ერთი პოლემიკა ატყდა „დროებაში“ ყაზბეგსა და ჟურნალისტ დავით სოსლანს (კეზელს) შორის. სოსლანს, როგორც კი საშუალება მიეცემოდა, საშინელების მეტს არაფერს წერდა ყაზბეგზე.

ერთი რეცენზენტი ისე გათავხედდა, პრესით ითხოვდა, როცა მოხევე სცენაზე გამოვა, მკვდარი კატები დავუშინოთო. ეს იდეა ილია ხონელმა დაიწუნა, რას ვერჩით კატებს, მოხევის გამო მთელი თბილისის კატების გაწყვეტა მოგვიწევსო. თან „ებრალებოდა“ ყაზბეგი: „გვეცოდება თვით ბ-ნი მოხევე, უკანასკნელის ჭაპან-წყვეტა ამ საქმეში, რომელიც მას არ შეჰფერის და რომლისთვისაც მას ნიჭი არ აქვს“.

ყაზბეგს ივანე მაჩაბელი გამოესარჩლა და ხონელი იძულებული გახდა, „ივერია“ მიეტოვებინა.

დაღმართი

ყაზბეგი სცენაზე მოხევის ფსევდონიმით კი გამოდიოდა, მაგრამ ყველამ კარგად იცოდა, რომ ეს მოხევე „ელგუჯას“, „მამის მკვლელის“, „ელისოსა“ და სხვა შედევრების ავტორი ყაზბეგი იყო, მაგრამ იცავდა კი ვინმე გენიალურ ბელეტრისტს რეცენზენტების შეურაცხყოფისგან?

რატომ არ დაიცვეს? ალბათ, იმიტომ რომ ამ იერიშების მერე ყაზბეგს ისე დაუკარგეს წონასწორობა, რომ მისი ნიჭი არათუ ერთ ადგილზე გაიყინა, საერთოდ, დაბლა-დაბლა დაეშვა. ყაზბეგმა ვერ გაუძლო თავსდატეხილ უბედურებას, ეს კაკაფონია მის მგრძნობიარე სულს აფორიაქებდა.

მაყურებელს  კი  სულაც არ აინტერესებდა, რა განწყობით გამოდიოდა ის სცენაზე… მას სრულფასოვანი თამაშის ნახვა ეწადა…

დევერტისმენტში მოხევე გამოდიოდა, როგორც დეკლამატორი და  მოცეკვავე. მნახველს ატყვევებდა მისი ნაცეკვი ქართული, ჩაჩნური, ლეკური, ცეკვა ხანჯლებით. როცა ის ცეკვავდა, ტაშის გრიალისგან დარბაზი ზანზარებდა. მტრებიც კი დუმდნენ, ხალხის ფეხის ხმას ყვებოდნენ იმის საილუსტრაციოდ: აი, ობიექტურები ვართ, კარგად ცეკვავს და მოგვწონს, არტისტად არ ვარგა და მზად ვართ, მკვდარი კატები ვესროლოთო. მტრებიც კი აღიარებდნენ, რომ ყაზბეგი განსაცვიფრებლად ცეკვავდა, მაგრამ რეცენზენტები აქაც დაუკრეფავში გადადიოდნენ. 1886 წელს ერთ-ერთმა რეცენზენტმა მის ცეკვას ტლინკაობა უწოდა…

ჩვენ არ ვიცით, როგორი არტისტი იყო ყაზბეგი, მაგრამ ვიცით ის, რომ თავიდან ხოტბას ასხამდნენ, შემდეგ ლანძღავდნენ… იქნებ თავიდან შეცდნენ შეფასებაში და მერე გამოასწორეს?

ჩვენ არ ვიცით, როგორი არტისტი იყო ყაზბეგი, მაგრამ ვიცით, როგორი მწერალიცაა, ის ორღობის კრიტიკოს-რეცენზენტები კი მის შედევრულ მოთხრობებსა და რომანებსაც კენწლავდნენ. სწორედ ეს გვაფიქრებინებს, რომ ისინი ტენდენციურები იყვნენ და პირადი მტრობა აკავშირებდათ ყაზბეგთან, რომელმაც გაბედა და მათ უვიცები უწოდა.

კრიტიკოსებმა მიზანს მიაღწიეს, ყაზბეგი სიცოცხლეშივე დასცეს, დააძაბუნეს. სილამაზით, დახვეწილი მანერებითა და სისუფთავით განთქმული ყაზბეგი, სასცენო დებიუტიდან რამდენიმე წლის შემდეგ გატეხილი, გაუბედურებული, დაფლეთილი ჩოხით დაიარებოდა, მეგობრებს ჩამოშორდა, განმარტოვდა. კრიტიკოსებმა გაიმარჯვეს, ყაზბეგმა სცენა დატოვა, მართლაც, როგორც სუსტმა მსახიობმა…

 


ბავშვი არტისტები ქართულ კინოში

რეზო შატაკიშვილი

ალბათ არ არსებობს ბავშვი, ჩუმად თავისთვის რომ მაინც არ ეოცნებოს კინოში გადაღებაზე. გიამბობთ მათზე – ვისაც ეს ოცნება აუხდა…. ბევრმა ამ ოცნების ახდენის შემდეგ მსახიობობა პროფესიად აირჩია, ბევრმა – არა და მაინც იღებდნენ კინოში, ბევრი ერთი როლის ამარა დარჩა…

ლეილა აბაშიძე

კინოსტუდია „ქაჯანას“ იღებდა და პატარა გოგონებს არჩევდა ქაჯანას დის – კატოს როლზე. მამით ობოლი პატარა ლეილა აბაშიძე (მამა 1937 წელს გადაუსახლეს და დაუხვრიტეს) კინოსტუდიაში „კასტინგზე“ მარტო წავიდა.

იქ კი ასობით პატრონიანი გოგონა დახვდა, კულულებით, დიდი ბაფთებით.

რეჟისორის ასისტენტებმა პატარა ლეილა „დაბრაკეს“ – უარით გამოისტუმრეს. პატარა ლეილა დახვეულ კიბეს ბიჭურად მოახტა და მეოთხე სართულიდან ძირს დაეშვა, დაეშვა და ერთი მამაკაცი კინაღამ ამოაყირავა. პატარა ლეილამ წაბორძიკებულ მამაკაცს, დავარდნილი ქუდი მიაწოდა.

– აქ რა გინდოდა გოგონა? – ჰკითხა მამაკაცმა.

– მე კინოში მინდოდა გადაღება, მაგრამ უარი მითხრეს – უპასუხა ლეილამ.

– ძალიან გინდა გადაღება?

– ძალიან, ძალიან. – გამოუტყდა გულდაწყვეტილი ლეილა.

– აბა წამოდი! – უთხრა მამაკაცმა… ის კინაღამ ამოყირავებული მამაკაცი ფილმის რეჟისორი კონსტანტინე პიპინაშვილი აღმოჩნდა…

პატარა ლეილა ნატა ვაჩნაძის, ვერიკო ანჯაფარიძისა და სპარტაკ ბაღაშვილის გვერდით აღმოჩნდა. დედის როლს ნატა ვაჩნაძე თამაშობდა და პატარა ლეილამაც დედასავით შეიყვარა ნატა ვაჩნაძე. ნატა ვაჩნაძე პატარა მსახიობს არც გადაღებების დამთავრების შემდეგ აკლებდა მზრუნველობას, საჩუქრებით ხელდამშვენებული ხშირად აკითხავდა ღარიბულ ბინაში… სხვათაშორის, ბინა პატარა ლეილამ სწორედ „ქაჯანაში“ აღებული ჰონორარით შეიძინა – 12 კვადრატულ მეტრიანი პატარა ოთახი ვერის ბაღთან, იმიტომ რომ მამის დამაპტიმრების შემდეგ ოჯახს კონფისკაცია გაუკეთეს და უსახლკაროდ იყვნენ…

როგორც ჩანს, კონსტანტინე პიპინაშვილი თავისი არჩევანით კმაყოფილი დარჩა, რადგან შემდეგ 15 წლის ლეილა „ოქროს ბილიკშიც“ გადაიღო, შემდეგ „აკაკის აკვანშიც“ – ნაზიბროლას როლში. მოგვიანებით კი უკვე აღიარებული კინოვარსკვლავი მთავარ როლში გადაიღო ფილმში „სად არის შენი ბედნიერება, მზია“…

ლეილა აბაშიძემ რომ თეატრალურ ინსტიტუტში ჩააბარა, უკვე გამოცდილი მსახიობი იყო – სამ ფილმში გადაღებული….

ლიანა ასათიანი

ლიანა ასათიანი მსახიობობაზე მას შემდეგ ოცნებობდა, რაც 6 წლისა ოპერაში წაიყვანეს…. ბედნიერმა შემთხვევამ კი მოგვიანებით ნატვრა აუსულა – 15-იოდე წლისას შემთხვევით ქუჩაში გადააწყდნენ და კინოში გადასაღებად მიიწვიეს – „გიორგი სააკაძეში“ თეკლას როლზე დაამტკიცეს.

პატარა გოგონა უცებ ტიტანების გარემოცვაში აღმოჩნდა

„აკაკი ხორავა, სპარტაკ ბაღაშვილი, ჟორა შავგულიძე, აკაკი ვასაძე, ვერიკო ანჯაფარიძეზე ხომ აღარაფერს ვამბობ – გვაბოდებდა, ფეხდაფეხ დავყვებოდით ბავშვობაშიც და მერეც, ეტყობა ადამიანის წრაფად ეჩევა ყველაფერს, ამ პატარა კურკა გოგომ ისე მივიღე ეს ყველაფერი – თითქოს ასეც უნდა მომხდარიყო“ – იხსენებს ლიანა ასათიანი.

მაგრამ… ვერც კამერამ, ვერც დიდებულმა გარემოცვამ და ვერც მოსალოდნელმა წარმატებამ თავბრუ ვერ დაახვია ლიანა ასათიანს. ვერ დაახვია, რადგან იცოდა რომ ვერასოდეს მივიდოდა ვერავისთან და ვერ სთხოვდა კინოში გადამიღეთ, მიჭირსო… არადა ამ თხოვნით მიხეილ ჭიაურელთან მისული არაერთი მსახიობი ნახა… ის მსახიობები, ვის სურათებსაც დიდი რუდუნებით აგროვებდა… ამიტომ მყარი და შეუდავებელი პროფესია ამჯობინა – სამედიცინო ინსტიტუტში ჩააბარა…

„როდესაც „გიორგი სააკაძე“ ეკრანზე გამოვიდა, მეორე კუსრზე გადავდიოდი სამედიცინო ინსტიტუტში, ხალხს რომ ხშირად არ შევჩეხებოდი აკადემიური ავიღე, სულ ვფქირობდი, აი სახურავებით სიარული რომ შეიძლებოდეს – აკადემიურს არ ავიღებდი და წელს არ დავკარგავდი მეთქი. ახლა აღარავინ აქცევს ყურადღებას, თორემ მაშინ ნიშა ძაღლივით ყველა გვცნობდა, ჯერ ამდენი არ მესმოდა, მაგრამ ქვეშეცნეულად ვგრძნობდი, რომ სულ არენაზე ვიყავი ცხოვრებაში და გამუდმებით ფორმაში უნდა ვყოფილიყავი… შეიძლება არ დამიჯეროთ, მაგრამ იმ სახელის ღირსად არ ვთვლიდი თავს, რაც მე ამ ფილმებმა მომცა გარეგნობის თვალსაზრისით და არ მინდოდა რომ ასე ვიზუალურად შევხვედროდი მაყურებელს…“ – ამბობს ლიანა ასათიანი.

ლიანა ასათიანი თვალის ექიმი გახდა, მაგრამ კინო მაინც დარჩა მისი ცხოვრების ნაწილად – მეტიც კინოვარსკვლავი გახდა.

ნანული სარაჯიშვილი

 

10 წლის იყო ნანული სარაჯიშვილი ეკრანებზე რომ „მანანა“ გამოვიდა და უცებ სუპერ-პოპულარული გოგო გახდა საქართველოში. აგერ უკვე ლამის ნახევარი საუკუნეც გავიდა „მანანას“ გადაღებიდან და ნანული სარაჯიშვილს დღემდე ისევ მანანად იცნობენ, მიუხედავად იმისა რომ მას შემდეგ ოცამდე ფილმში გადაიღეს.

პატარა ნანული კინოში რეზო ჩხეიძის წყალობით მოხვდა – რეზო ჩხეიძემ ერთ-ერთ ოჯახში სუფრაზე ნახა და ცალკე მშობლებს ურჩია ბავშვის კინოსინჯებზე მიყვანა, ცალკე კიდევ რეჟისორებს – ამ როლისთვის ზედგამოჭრილი იქნებაო.

ნანული 1500 პოტენციურ მანანას შორის აარჩიეს. აარჩიეს და პატარა გოგომ თავი ზღაპარში ამოყო – სესილია თაყაიშვილის, სანდრო ჟორჟოლიანის, მედეა ჩახავას, იპოლიტე ხვიჩიას გვერდით. სწორედ სესილიას დაჟინებული რჩევით ჩააბარა ნანული სარაჯიშვილმა თეატრალურ ინსტიტუტში. „ნივკოემ სლუჩი“, შენ სხვაგან არ უნდა ჩააბარო – უთქვამს სესილიას თავის ეკრანული „შვილიშვილისთვის“. ნანული სარაჯიშვილს „მანანას“ შემდეგ სრული 15 წლიანი პაუზა ჰქონდა, მერე კი… ახტაჯანა მანანა ახტა და პირდაპირ „ბოზობაზე“ გადახტა – გიორგი შენგელაიამ „ვერის უბნის მელოდიებში“ ტურფა ათამაშა…

ზურაბ ყიფშიძე

 

აი, ზურა ყიფშიძეს კი არც მეტი არც ნაკლები კინოში საქმე ცხენმა „ჩაუწყო“. პატარა ზურა მთელ დღეებს იპოდრომზე ატარებდა და ასაკის კვალობაზე საკმაოდ კარგად დაჯირითობდა. იმ ხანად გიორგი შენგელაია „მაცი ხვიტიას“ იღებდა და სწორედ ისეთ ბიჭუნას ეძებდა, ვინც ცხენს დააქროლებდა. პატარა ზურა იპოდრომზე იპოვეს და პატარა კოჭოიას როლზე აიყვანეს.

„მაცი ხვიტია“ რომ ეკრანებზე გამოვიდა ზურა უკვე 13 წლის იყო. სკოლის დამთავრების შემდეგ თეატრალურ ინსტიტუტში ჩააბარა, მაგრამ გამოაგდეს, ბოჰემური ცხოვრებისა და ბევრი გაცდენების გამო – შოთა და ნოდარ მანაგაძეები „წუთისოფელში“ იღებდნენ, კომკავშირელი აფრასიონის როლში. მაშინ თეატრალური ინსტიტუტის რეაქტორი კაგებეს პოლკოვნიკი თავაძე იყო, დაიბარა ზურა და ზურას დედა – ქალბატონი ელენე ყიფშიძე. როგორც ზურა იხსენებს, თავაძეს შეურაცხყოფაც მიუყენებია ლენასთვის. ზურას ვერ მოუთმენია და სამელნე უსვრია რექტორისთვის. ჰოდა, გამოაგდეს. მეორე წელს თავიდან ჩააბარა, მიშა თუმანიშვილმა აიყვანა, მაგრამ ისევ კინო „აუძღვა“ – ამჯერად უკვე ლანა ღოღობერიძე იღებდა „როცა აყვავდა ნუშში“ – თან მთავარ როლში და ისევ აცდენდა და აცდენდა ინსტიტუტს და ისევ მოუწია ინსტიტუტის დატოვება. მესამედ უკვე მოსკოვის კინოინსტიტუტში ჩააბარა გერასიმოვთან, მალე კი ეკრანებზე „როცა აყვავდა ნუში“ გამოვიდა და ზურა ყიფშიძე 19 წლის ასაკში ნამდვილი კონოვარსკვლავი გახდა. ამ ეტაპისთვის მას ვარსკვლავობის 38 წლიანი სტაჟი აქვს…

ნანი ჩიქვინიძე და მიხო ბორაშვილი

„მაგდანას ლურჯა“ რომ ეკრანებზე გამოვიდა, ნანი ჩიქვინიძე სულ 5 წლის იყო, მიხო ბორაშვილი – 7 წლის. ფილმის გადაღება რომ დაიწყეს – მიხო ახალი მისული იყო სკოლაში, ნანი კი ჯერ ოთხიწლინახევრის იყო.

კატოს როლის შემსრულებელს თენგიზ აბულაძე და რეზო ჩხეიძე საბავშვო ბაღებში დაეძებდნენ. ასე მოხვდნენ ერთ-ერთ ბაღში, სადაც ნანის ნათესავი მუშაობდა. რეჟისორებმა იმ ბაღში ნანახი გოგოები დაიწუნეს, ნანის ნათესავმა რეჟისორებს შებედა, ჩემი ნათესავი ნახეთო. შებედვით კი შებედა, მაგრამ მისამართი შეცდომით მისცა და რეჟისორებმა ნანის ვერ მიაგნეს… ნანის დედამ ეს ამბავი ერთი თვის დაგვიანებით გაიგო. დაინტერესდა და მხატვარ რეზო თარხან-მოურავს კინოსტუდიაში გაატანა. როლზე უკვე სხვა გოგონა იყო დამტკიცებული, მაგრამ დიდად კმაყოფილები არ იყვნენ, ნანიც გასინჯეს – ამღერეს, ლექსი ათქმევინეს და შინ გაუშვეს. შინ მისულმა ნანიმ დაიტრაბახა – იქ ჩემზე ასე თქვეს – რა შედარებააო. ერთ საათში მიაკითხეს, პატარა ნანი წაიყვანეს და როლზე დაამტკიცეს. გადაღებები დაიწყო, თენგიზ აბულაძემ და რეზო ჩხეიძემ ნანი და მიხო „გაინაწილეს“ –  ნანი აბულაძეს აეწეპა, მიხო – რეზო ჩხეიძეს.

პატარა არტისტები იღლებოდნენ მაგრამ მუშაობა საოცრად სიამოვნებდათ.

არავის ეგონა რომ პატარა ნანი და პატრა მიხო თავად შესძლებდნენ გახმოვანებას და გახმოვანებისთვის მოზარდმაყურებლთა თეატრიდან მიიყვანეს მსახიობები. მერე ბავშვები სინჯეს და აღარავინ დაასჭირდათ, პატარა მსახიობები პირველივე ცდაზე სვამდნენ ტექსტს. ერთადერთხელ გაწვალდნენ – პატარა მიხოს ვერ ატირებდნენ, მერე რაღაც უთხრეს მშობლებზე და აატირეს… პატარა ნანის კი ერთხელაც რომ უთხრეს ეს წინადადება გაიმეორეო, „მსახიობმა“ იკითხა – ამას ვფიქრობ თუ ვამბობ?..

პატარა ნანის და მიხოს არტისტობით რომ ნამდვილად მოიხიბლნენ თენგიზ აბულაძე და რეზო ჩხეიძე, ეს შემდგომი ფილმებიდანაც ჩანს.

თენგიზ აბულაძეს საერთოდ ნანის და მიხოს მონაწილეობით უნდოდა ახალი ფილმის გადაღება და გადაიღო კიდეც – „სხვისი შვილები“, ფილმისთვის სიუჟეტს „კომსომპლასკაია პრავდაში“ გადააწყდა. „სხვისი შვილების“ გადაღების დროს ნანი უკვე 7 წლის გოგონა იყო, მიხო ბორაშვილი – 9 წლის.

„სხვისი შვილების“ გადაღებამდე ნანი რეზო ჩხეიძემ „ჩვენს ეზოში“ გადაიღო.

თენგიზ აბულაძემ თავისი არტისტი ნანი არც შემდეგ დაივიწყა „მე, ბებია ილიკო და ილარიონს“ რომ იღებდა და 13 წლის ნანის მოწაფის როლი ათამაშა. აბულაძემ არც მიხო ბორაშვილი დაივიწყა და რომული ათამაშა.

მიხო ბორაშვილი არც რეზო ჩხეიძემ დაივიწყა – „ღიმილის ბიჭების“ გადაღებისას. 21 წლის მიხო ბორაშვილს თავიდან თემურის როლზე სინჯავდნენ, მერე კახა ქორიძე იპოვეს, მიხოსთვის რომ გული არ დაეწყვიტა, ბაადურის როლი მისცა…

ნანი ჩიქვინიძემ სკოლის დამთავრების შემდეგ თეატრალურ ინსტიტუტს მიაშურა. თუმანიშვილის სტუდენტი გახდა, შემდეგ თუმანიშვილის ასისტენტის – თემურ ჩხეიძის ცოლი და რაც მთავარია ქართული თეატრის წამყვანი მსახიობი… მიხო ბორაშვილი დოკუმენტური კინოს რეჟისორი – გადაღებული აქვს ათზე მეტი დოკუმენტური ფილმი…

ლევან აბაშიძე და ნუცა ალექსი-მესხიშვილი

ლევან აბაშიძე 15 წლის იყო, როდესაც ეკრანებზე გამოვიდა ლანა ღოღობერიძის ფილმი „რამდენიმე ინტერვიუ პირად საკითხებზე“, სადაც ლევანი სოფიკო ჭიაურელის გმირის შვილს ანსახიერებდა.

ვინ აღმოაჩინა ლევან აბაშიძე? ქართული კინო მის აღმოჩენას ლანა ღოღობერიძის უმცროს ქალიშვილს ნუცა ალექსი-მესხიშვილს უნდა უმადლოდეს – ლევანზე სამი წლით უმცროსმა ნუცამ დედას პირდაპირ ულტიმატუმი წაუყენა – თუ ლევანს არ გადაიღებ, ნურც მე გადამიღებო.

ამ დროს, ნუცა უკვე „გამოცდილი“ მსახიობი იყო – გივი ვეფხვაძეს უკვე გადაღებული ჰყავდა მოკლემეტრაჟიანი ფილმ „ბავშვებში“, სადაც ის პარტნიორობას უწევდა ეროსი მანჯგალაძეს. მოკლედ, ლევან აბაშიძეს დაქალმა „ჩაუწყო“ საქმე კინოში.

„გადასაღებ მოედანზე პირველად მეშვიდეკლასელი მოვხვდი, როგორც ამბობენ „ნაცნობობით“, ვმეგობრობდი ლანა ღოღობერიძის ქალიშვილთან, ნუცა ალექსი-მესხიშვილთან. ქალბატონი ლანა იღებდა ფილმს „რამდენიმე ინტერვიუ პირად საკითხებზე“. ჰოდა, აი ამ ფილმში, მე შევასრულლე მთავარი გმირის შვილის როლი…“ – მოგვიანებით იხსენებდა ლევან აბაშიძე.

რიგორც დედამისი, მანანა ხიდაშელი იხსენებს, გადაღების წინა რამე ლევანს თეთრად გაუთენებია ფანჯარასთან. თურმე იცით რატომ? ეშინოდა ამინდი არ გაფუჭებულიყო…

ლევან აბაშიძე შემდეგ დევი აბაშიძემ გადაიღო ფილმში „ყველა კომეტა როდი ქრება“, იქ უკვე თენგიზ არჩვაძის ვაჟს თამაშობდა, შემდეგ „სკაპენის ოინებში“ გადაიღეს, შემდეგ „ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობაში“ გიორგი შენდეგალაიამ მთავარი როლი მიანდო. იმ დროს ლევანი უკვე თეატრალურ ინსტიტუტში მიხეილ თუმანიშვილის სტუდენტი იყო და მეორეკურსელი უკვე კინომსახიობთა თეატრში თამაშობდა „ჩვენს პატარა ქალაქში“. ლევან აბაშიძე ქართული კინოს კაშკაშა ვარსკვლავი გახდა – აფხაზეთის ომში ტრაგიკულად დაღუპვამდე 14 ფილმში გადაიღეს…. კინოში გამოჩნდა 15 წლის, დაიღუპა 29 წლის…

ნუცა მესხიშვილი დედამ – ლანა ღოღობერიძემ „ორომტრიალშიც“ გადაიღო, მაგრამ იმ დროს ნუცა უკვე სამხატვრო აკადემიის სტუდენტი იყო. ქალბატონმა ლანამ რომ „ვალსი პეჩორაზე“ გადაიღო, ნუცა ფილმის მხატვრის ამპლუაში იყო. შემდეგ კი მთლად კინოს დაუკავშირა ბედი – პარიზში მიიღო კინოსარეჟისორო განათლება და სულ ახლახანს მისმა გადაღებულმა მოკლემეტრაჟიანმა ფილმმა „ბედნიერებამ“ სპეციალური პრიზიც დაიმსახურა ვენეციის ფესტივალზე.

სერგო ორჯონიკიძე და მანანა აბაზაძე

ზურიკელას როლის შემსრულებელს (ფილმისთვის „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“) დიდხანს ეძებდა თენგიზ აბულაძე. ბოლოს მას უნივერისტეტის „ბირჟაზე“ მიაკვლიეს. 14 წლის სერგო ორჯონიკიძე უნივერსიტეტის წინ იდგა და ფიქრობდა, სკოლაში წასულიყო თუ უნივერსიტეტში შესულიყო და ევარჯიშა? _ ტანაშოტილი ბიჭი იყო უკვე – 183 სანტიმეტრი და კალათბურთში ვარჯიშობდა. სწორედ ამ დროს მივიდნენ მასთან თენგიზ აბულაძის ასისტენტი თამაზ გომელაური და თანაშემწე ალიკა რონდელი, კინოში გადაღება შესთავაზეს და კინოსტუდიაში დაიბარეს. სერგოს ერთი მეზობელი კინოში ჰყოლიათ მიწვეული და სერგოც იმ წამს იმასთან გავარნილა, გამოუკითხავს, იქ რა ხდება ხოლმეო? მეზობელს უთქვამს, ლექსს წაგაკითხებენო და სერგოც სახლში გაქცეულა, გადაუმეორებია გურამიშვილის „ისმინე სწავლის მძებნელო“ და კინოსტუდიაში გავარდნილა… გავარდა და წაუკითხა გადამღებ ჯგუფს ლექსი. იცინოდნენ. მერე ფილმის მხატვარმა დამწვარი ასანთით ულვაშები მიახატა, სურათები გადაუღეს. მეორე დღისთვის დაიბარეს, თან გააფრთხილეს ჯერ სახლში ნურაფერს იტყვიო. სერგომ გაიგო რომ მთავარ გმირს ეძებდნენ „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონისთვის“ და ყურები ჩამოყარა, აბა მე ვინ გადამიღებსო. მას სხვანაირად წარმოედგინა – სადმე კადრში გაირბენდა და მერე ძმაკაცებში იტრაბახებდა – აი მე ვარო… აქ კი მთავარი როლი… მეორე დღეს მისულს მაგიდაზე უამრავი „ზურიკელას“ ფოტო დახვდა… მაგრამ მოხდა მისთვის სასწაული – თენგიზ აბულაძემ მისი ფოტო გულის ჯიბიდან ამოიღო… სახლში სცენარიც გამოატანეს – ზურიკელას ეგზემპლარი… სერგო სახლში გაფრინდა, მაგრამ ჯერ წინ სინჯები იყო.

გადაიღეს რამდენიმე სცენაში, იღებდნენ სხვებსაც. ბოლოს სამხატვრო საბჭოზე სერგოს და გოგი ქავთარაძის სინჯები გაიტანეს. გოგი ქავთარაძე უკვე მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი იყო და ბევრად გამოცდილიც, მაგრამ აბულაძემ სერგო ორჯონიკიძე აირჩია… მაისის თვეში გადაღებაზე ლეჩხუმის სოფელ ლაილაშში გავიდნენ. სერგო-ზურიკელამ გაილაღა. აბულაძე განწყობის შესაქმნელად პატარა ბიჭს ანეგდოტებს უყვებოდა. გადაღების დაწყებისას კი ახსენებდა ის ანეგდოტი ხომ გახსოვსო… ერთხელ სერგო-ზურიკელას კადრში დროზე ვერ გაურბენია და აბულაძეს საჯაროდ დაუძახია – „ზურიკელა დურაკ“. რასაც პატარა არტისტზე ისე უმოქმედია, გაქცეულა და ტირილი დაუწყია…

ფილმს კი იღებდნენ, მაგრამ მერი ისევ არ ჰყავდათ… ლამის თბილისში ვინც კი გოგო იყო 12 წლიდან 20 წლამდე ყველა მივიდა და ყველა დაიწუნეს. თავიდან თინიკო მგალობლიშვილს სინჯავდნენ, მაგრამ ეკრანზე სამხრეთამაერიკელს გავდა, როლზე ლია სიხარულიძე დაამტკიცეს, მაგრამ უკმაყოფილო იყვნენ, ბოლოს მერის – მანანა აბაზაძეს ბიჭვინთაში გადასაღებ მოედანზე მიაგნეს. რუსი რეჟისორი ფილმ „შავ თოლიას“ იღებდა კუბის რევოლუციაზე, 12 წლის მანანა აბაზაძე კუბელ გოგონას თამაშობდა. გამოკითხეს გვარი, სახელი, მისამართი, სურათი გადაუღეს და მაშინვე შესთავაზეს ჩვენთან წამოდი გადაღებაზეო. მანანამ „კინოზვეზდასავით“ იუარა, არა, ჯერ ეს ფილმი უნდა დავამთავროო… მაგრამ აბულაძე მანანას მშობლებს მოელაპარაკა და მანანა ბუზღუნ-ბუძღუნით წამოიყვანეს ბიჭვინთიდან… მანანა აბაზაძე დედით რუსია, 9 წლამდე რუსეთში ცხოვრობდა და ქართულიც არ იცოდა, აბულაძემ მასთან რუსულად დალაპარაკება ყველას სასტიკად აუკრძალა და 2 წელიწადში მანანა ქართულად ალაპარაკდა…

მანანა აბაზაძემ სერგო ორჯონიკიძე რომ ნახა – არ მოეწონა, როგორც თავად გაიხსენებს ძაღლი და კატასავით იყვნენ. აბულაძე კი მათ ცოლ-ქმრობისთვის ამზადებდა. სერგოს ეუბნებოდა – შენ მანანას მოიყვან ცოლად! მანანას ეუბნებოდა – ზურიკელას გაჰყვები ცოლად!

თენგიზ აბულაძე სერგოს არასოდეს ეძახდა სერგოს, მუდამ ზურიკელას ეძახდა და ტიტრებშიც ასე ჩაუწერა… იმ დროს ეს რასაც ნიშნავდა, ხვდებით ალბათ…

ზურიკელასთვის ყველაზე რთული ფილმის ბოლო სცენები იყო, სადაც ზურიკელა უკვე სტუდენტია. ამ სირთულის დაძლევაში მას თენგიზ აბულაძე დაეხმარა – ფილმს ქრონოლოგიური პრინციპით იღებდა და სერგოც ზურიკელასთან ერთად იზრდებოდა… აბულაძე „ზურიკელას“ და „მერის“ გვერდიდან არ იშორებდა და ყველას აცნობდა, ესენი ჩემი გმირები არიან, მომავალი ცოლ-ქმარი არიანო. არადა, ბავშვები არაფერს აპირებდნენ – მანანას სხვა ბიჭები მოსწონდა.

მანანა აბაზაძეს ზურიკელა მაშინღა მოეწონა როცა ეკრანზე ნახა, მაშინღა უფიქრია უი რა კარგი ბიჭიაო, ატირებულა და ჩახვევიან ერთმანეთს „ზურიკელა“ და „მერი“… და საბოლოოდ შესრულდა კიდეც აბულაძის ვერდიქტი – ისინი დაქორწინდნენ…

აბულაძე თავის ზურიკელას და მერისთვის ფილმის გადაღებას აპირებდა, როგორც თავის დროზე გადაიღო ნანი ჩიქვინიძისთვის და მიხო ბორაშვილისთვის „სხვისი შვილები“… ზურიკელას კინორეჟისორობისთვისაც ამზადებდა… მაგრამ ზურიკელამ საბოლოოდ ექიმის პროფესია აირჩია… მანანა აბაზაძე მოცეკვავე გახდა… აბულაძე თავის ნაპოვნ მსახიობებს სხვა რეჟისორებისთვის ვერ იმეტებდა და არ უშვებდა რომ სხვასთან გადაეღოთ. 4 წლის შემდეგ მანანა აბაზაძე გიორგი შენგეალაისთან წავიდა – „მაცი ხვიტიაში“ ეკა ითამაშა, რამაც ბზარი გააჩინა მათ ურთიერთობაში…

ლიკა ქავჟარაძე და სოსო ჯაჭვლიანი

ლიკა ქავჟარაძე 12 წლის იყო, საშა მაიოროვმა რომ შენიშნა ქუჩაში და კინოში გადასაღებად დაიბარა. პირველად ლიკა ქავჟარაძე მოკლემეტრაჟიან ფილმ „შადრევანში“ იხილა მაყურებელმა. შემდეგ ლანა ღოღობერიძის ფილმში „როცა აყვავდა ნუშშიც“ გაიელვა თაიგულით ხელში. 13 წლის ლიკა ლიანა ელიავამ კომედია „მშვენიერ კოსტუმში“ გადაიღო ელისოს როლში, შემდეგ მუსიკალურ ფილმში „სიყვარული ივერია და…“ – გადაიღეს, შემდეგ „ნატვრის ხეში“ გადაიღო აბულაძემ და… 16-იოდე წლის ლიკა ქავჟარაძე იქცა ხატებად – თაობების ნატვრის ქალად…

 

ლიკა ქავჟარაძის მარიტაზე შეყვარებულ გედიას მისი თანატოლი სოსო ჯაჭვლიანი თამაშობდა. სხვათაშორის, სოსო ჯაჭვლიანი და ლიკა ქავჟარაძე შემდეგ „კავკასიურ რომანსშიც“ გადაიღეს (ეს ფილმი „ნატვრის ხეზე“ ადრე გამოვიდა ეკრანებზე), სოსო ჯაჭვლიანის გმირი იაქც უგონოდაა შეყვარებული ლიკა ქავჟარაძის გმირზე, ერთხელ მოიტაცებს, წაართმევენ, მეორედაც მოიტაცებს, მაგრამ ხელში შეყვარებულის ნაცვლად ბებიამისი შერჩება… ჯაჭვლიანის გმირი თავის მოკვლას გადაწყვეტს, მაგრამ ისევ სატრფო იხსნის – „ბაბუშკას“ გაკოჭავს და შეყვარებულთან ერთად გაიპარება…

სოსო ჯაჭვლიანი გადასაღებ მოედანზე 15-16 წლის მოხვდა, შემდეგ თეატრალური ინსტიტიტი დაამთავრა, დღემდე 20-ზე მეტ ფილმშია გადაღებული, 21-ე საუკუნეში კინორეჟისორობასაც მოჰკიდა ხელი, ბოლოს „სვანი“ გადაიღო.

ლიკა ქავჟარაძეს კი წარმატებული კინოკარიერის მიუხედავად, არ ჩაუბარებია თეატრალურ ინსტიტუტში – ნიჭიერთა ათწლედის დასრულების შემდეგ კონსევატორია დაამთავრა. მუსიკას ასწავლიდა და თავად იყო ქალი – მუსიკა… გადაღებულია 20-ზე მეტ ფილმში.

გელა ჭიჭინაძე – სოსოსია

გელა ჭიჭინაძე გია ფერაძესთან მეგობრობდა, გიამ პიონერთა სასახლეში დრამწრეში წაიყვანა. მთავარი როლი მისცეს, მერე რეჟისორმა ანზორ ქუთათელაძემ მარჯანიშვილის თეატრში მიიწვია – „ჯარისკაცის ქვრივში“ ზურიას თამაშობდა – დოდო ჭიჭინაძის სცენური შვილი იყო წელიწადზე მეტხანს და აი, მის კარზე კინომაც დააკაკუნა.

სკოლაში ლანა ღოღობერიძის ასისტენტი მივიდა, „სოსოიას“ ეძებდა – „მე ვხედავ მზისთვის“. ასისტენტს გელაზე მიასწავლეს – არტისტობსო. 15 წლის გელა კინოსტუდიაში სინჯებზე დაიბარეს, უღეს და უღეს სინჯები, ხან რა გრიმს უკეთებდნენ, ხან რა გრიმს, ხან რას აცმევდნენ, ხან რას, ხან რის გაკეთებას ავალებდნენ, ხან რისას, ისიც გულმოდგინედ აკეთებდა – კინოში მოხვედრის დიდი სურვილით. 2 თვე არაფერი იცოდა, მერე დაურეკეს და უთხრეს დამტკიცებული ხარ როლზეო. ბრახ და გადასაღებ მოედანზე აღმოჩნდა და… და დაატყვევა ეკრანული „მამიდის“ – ლია ელიავას სილამაზემ. ფილმში მთელი ქართული კინოს ელიტა იყო დაკავებული – სესილია თაყაიშვილი, თენგიზ არჩვაძე, სპარტაკ ბაღაშვილი, იპოლიტე ხვიჩია, კაკო კვანტალიანი, ელენე ყიფშიძე, დუდუხანა წეროძე, სანდრო ჟორჟოლიანი, გოგი გეგეჭკორი…

გადასაღებ მოედანზე აღარავის არც მსახიობებს და რეჟისორს და აღარც თავად გელას აღარ ახსოვდათ რომ გელა ერქვა, ყველა სოსოიას ეძახდა.

პირველად არაყიც გადასაღებ მოედანზე „ახუხინეს“ –  თევზაობის სცენას სოხუმთან იღებდნენ, წყალი გაყინული იყო და პატარა ბიჭს სციოდა, თენგიზ არჩვაძის და „სოსოსიას რუსის“ – რუსი მსახიობ გლებ სტრიჟენოვის მოთხოვნით გელას არაყი დაალევინეს…

ხატიას როლის შემსრულებელი ლეილა ყიფიანი ჯერ კიდევ სინჯებისას გაიცნო და დანახვისთანავე შეუყვარდა, ახალციხეში გადაღებების დროს სიყვარულიც აუხსნა, ლეილამ სიტყვა ბანზე აუგდო – სიცილში „გაუტარა“… ნახევარი ფილმი ისე გადაიღეს „სოსოია“ და „ხატია“ ერთმანეთს ხმას არ სცემდნენ… მხოლოდ მოსკოვის ფესტივალზე, ფილმის პრემიერის დროს შერიგდნენ…

„სოსოიას“ მერეც იწვევდნენ ფილმებში, მაგრამ უარს ამბობდა – სოსოიად დარჩა და აღარც მსახიობობა გააგრძელა – სამხატვრო აკადემიაში არქიტექტურის ფაკულტეტი დაამთავრა. მთელი ახალგაზრდობა თბილისის ხატვას შეალია…

ღიმილის ბიჭები

კახა ქორიძე პირველად კინოში რეზო ესაძემ გადაიღო, მაგრამ ის ფილმი  („ერთხელ“), ანტიეროვნულ ნამუშევრად გამოაცხადეს და კადრიც კი არ დატოვეს მისგან. მაშინ კახა ქორიძე ათიოზე წლის ბიჭუნა იყო. მერე კი, რეზო ჩხეიძემ „ღიმილის ბიჭებში“ – თემურის როლზე…

ამ ერთი ფილმით შევიდა ის ქართულ კინოში. მიუხედავად იმისა რომ მას ხშირად იწვევდნენ კინოში… შემდეგ კინოში ორი ფილმის დამდგმელი მხატვარი იყო, კინომსახიობთა თეატრშიც მოღვაწეობდა გარკვეული პერიოდი მხატვრად…

„ჭკუისკოლოფა“ – ნუგზარ ბაგრატიონი თეატრალურ ინსტიტუტში აბარებდა რეზო ჩხეიძემ რომ როლზე აიყვანა. ეს როლი მისი ერთადერთი კინოროლი აღმოჩნდა – მიუხედავად იმისა რომ სამსახიობო ფაკულტეტი დაამთავრა. სამსახიობო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ ნუგზარ ბაგრატიონმა სარეჯისოროზე განაგრძო სწავლა და თეატრის რეჟისორი გახდა.

მის ცხოვრებაში „ღიმილის ბიჭები“ გადამწყვეტი აღმოჩნდა – სწორედ მაშინ შეუყვადათ ერთმანეთი ლეილა ყიფინას და ნუგზარ ბარგატიონს… თუმცა, ნუგზარ ბაგრატიონი ჯერ კიდევ 51-ე სკოლაში სწავლობდა, იქვე მცხოვრებ ლეილა ყიფიანი რომ შეამჩნია, მერე ლეილა ყიფიანი ლანა ღოღობერიძემ „მე ვხედავ მზეში“ გადაიღო, მერე ერთ ფილმში აღმოჩნდნენ… ნუგზარ ბაგრატიონს თვალი მამამისმა პეტრე გრუზინსკიმ აუხილა – ნახე რა ლამაზი გოგოა, ყურადღებას რატომ არ აქცევო… მერეც პეტრე გრუზინსკიმ გამოიტანა ვერდიქტი – ეს გოგო ჩემი რძალი უნდა გახდეს! გახდა კიდეც – „ღიმილის ბიჭების“ გამოსვლიდან 2 წელიწადში, ლეილა ყიფიანმა და ნუგზარ ბაგრატიონმა ჯვარი დაიწერეს სვეტიცხოველში…

ბიძინა ჩხეიძე 16 წლისაც არ იყო, მამამ – რეზო ჩხეიძემ ბეთხოვენას როლზე რომ დაამტკიცა „ღიმილის ბიჭებში“… თუმცა, ბიძინა ჩხეიძის გადაღება მამის ინიციატივა არ ყოფილა – სცენარის ავტორმა სულიკო ჟღენტმა უთხრა რეზო ჩხეიძეს – ბეთხოვენა ასეთად წარმომიდგენიაო. მსახიობი მოგვიანებით იტყვის, რომ მამა ძალიან დაეხმარა როლის შექმნაში – უხსნიდა, აჩვენებდა, როგორ უნდა ებღავლა… ბიძინა ჩხეიძე კინოს მსახიობი და რეჯისორი გახდა. გადაღებულია ათზე მეტ ფილმში, გადაღებული აქვს ათი ფილმი…

გოჩა ლომია კინოში ჭიჭყინმა მოახვედრა. იდგა და კალათბურთის მოედანზე ჭიჭყინებდა როცა „ღიმილის ბიჭების“ გადამღები ჯგუფის წევრებმა შეამჩნიეს.

უკითხავთ რა უნდა გამოხვიდეო და 14 წლის ბიჭს სხარტად უპასუხნია – მე? კონტრრაზვეტკა!

გოჩა ლომიას გამოჩენამდე ბოლოკას როლისთვის თაზო თოლორაიას ამზადებდნენ. ლომია რომ გამოჩნდა, თაზო თოლორაია ლევანის როლზე დაამტკიცეს. თაზო თოლორაიას რეზო ჩხეიძე ბავშვობიდან იცნობდა და ამ ნაცნობობით მოხვდა კინოში. ფილმის გადაღება რომ დაიწყო თაზო თოლორაია მეცხრე კლასში იყო და ბოლო ორი წელი სკოლაში არც უვლია – სულ გადაღებებზე იყო… „ღიმილის ბიჭებამდე“ თაზო თოლორაია გუგული მგელაძემ „ცისკრის ზარებში“ გადაიღო, „ღიმილის ბიჭების“ გამოსვლამდე ეკრანებზე „ბზიანეთი“ გამოვიდა, სადაც თაზო თოლორაია თამაშობდა…

„ღიმილის ბიჭების“ ეკრანებზე გამოსვლიდან მალე კი ეკრანებზე გამოვიდა „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“. თაზო თოლორაია თეატრისა და კინოს ცნობილი მსახიობი გახდა, 20-ზე მეტ ფილმშია გადაღებული და დაღუპვამდე საყვარელ საქმეს მისდევდა… გოჩა ლომია კი რამდენიმე ფილმში კიდევ გადაიღეს, შემდეგ იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრა და კინოს ჩამოშორდა…

 

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 29 other followers