რეზო შატაკიშვილი ქართული სცენის მარადიულ დედოფალზე – ვერიკო ანჯაფარიძეზე

ქუთაისის ინტელიგენცია საღორიის ტყეში აღნიშნავდა მეოცე საუკუნის შემობრძანებას, აკაკი წერეთელმა რომ იქვე მდელოზე მორბენალი სამიოდე წლის გოგონა ხელში აიყვანა, ახალი საუკუნის კეთილ ფერიად შერაცხა და უთხრა – “შენ უნდა ასახელო ჩვენი საყვარელი სამშობლო მეოცე საკუკუნეში, კარგად დაიხსომე”.
და იმ გოგონამ მართლაც ასახელა საქართველო მეოცე საუკუნეში.
ის შესულია მეოცე საუკუნის მსოფლიოს ათ საუკეთესო მსახიობ ქალთა შორის.
იმ გოგონას დღეს აკაკის დარად მხოლოდ სახელითაც იხსენებენ – ვერიკო.
ვერიკო ანჯაფარიძე – შემოქმედი უთვალავი სასწაულის.
უკვდავი დიდოსტატი სცენაზე სიკვდილის.
ფირმა შემოინახა მისი მარიამ სტიუარტის სვლა ეშაფოტისკენ და გიჩნდება ეჭვი რომ მან კი არ გაიამეორა სტიაურტის სვლა, არამედ პირუკუ – სწორედ მარიამ სტიუარტი მიბაძავდა მისეულ სვლას…
ვერიკო ანჯაფარიძე – სასწაულმოქმედი რომელიც მაყურებელის თვალწინ ლამაზდებოდა და ავიწყებდა ასაკს…
ასე იყო სცენაზე და ასე იყო ცხოვრებაშიც.
გიგა ლორთქიფანიძე მიამბობდა, რომ ვერიკო ანჯაფარიძემ თბილისში სტუმრად მყოფი რუსი მსახიობები წვეულებაზე დაპატიჟა ფიქრის გორაზე და ულამაზესი რუსი მსახიობი ქალებისთვის რომ ღირსეული კონკურენცია გაეწია, იმ წვეულებაზე მიიწვია ულამაზესი ქალბატონები – ლიანა ასათიანი, მედეა ჯაფარიძე, დოდო ჭიჭინაძე, ლია ელიავა… თავად 60-ს გადაშორებული ვერიკო იმ საღამოს კლეოპატრას თამაშობდა თეატრში. სტუმრები შეიკრიბენენ, ულამაზეს ქალთა კოფორტა იყო წარმოდგენილი, თავად ვერიკოს აგვიანდებოდა მისვლა. მივიდა ვერიკო, ახალგრიმ მოხსნილი, გადაღლილი, დადგა თამადად და… ათიოდე წუთში ის იქცა ყველაზე ლამაზ ქალად… ყველა დაატყვევა ქალიან-კაციანად…
60-ს მიტანებულმა ითამაშა მარიამ სტიუარტი, 65 წლის იყო კოლხი მედეა რომ ითამაშა, 60-ს იყო გადაცილებული ოთარაანთ ქვრივი რომ განსახაიერა ეკრანზე და… და შეძლო ის რომ ყველა ჩვენგანის მეხსიერებაში ოთარაანთ ქვრივი დარჩა მოხუც ქალად და არა 40 წლის ქალად, როგორც ილია ჭავჭავაძეს ეწერა…
მას შეეძლო სცენაზე თუ ეკრანზე ერთი გამოხედვით თავზარი დაეცა მაყურებლისთვის, იქნებოდა ეს ოთარაანთ ქვრივში თუ “დიდოსტატის მარჯვენაში” – ფინალში არსაკიძის დედის გაელვება.
მას შეეძლო ერთი ინტონაციით, ერთი რეპლიკით “რაბინო სტყუი” ეთქვა ყველაფერი და ეთქვა ის რომ ასჯერ ბუნებრივი ინტონაცია მისეულ ინტონაციასტან ისევე ტყუოდა როგორც რაბინი “ურიელ აკოსტაში”…
ის იყო ვერიკო და დარჩება ვერიკოდ.
მან იცოდა თავის ფასი. ამბობდა რომ არც ერთი როლი არ ჩავარდნია. ამბობდა რომ შეეძლო მაშინ გამოეწვია როლისთვის საჭირო სილიერი მდგომრეობა, როცა მოუნდებოდა.
ამბობდა რომ სცენიდან გამოსვლისთანავე ისევ ვერიკო ხდებოდა, თავისი ხასიათით, ჩვევით, სახით, ხმით…
ათი წლის იყო, ნოტარიუსმა მამამ დაბადების დღეზე რომ თეატრი აჩუქა –ერთ ღამეში შინ, დიდ სადარბაზო ოთახში სცენა აუშენეს ფარდებით და დეკორაციებით, სადაც პატარა ვერიკო სპექტაკლებს დგამდა.
“ჩემს მიერ დადგმულ წარმოდგენებში ვთამაშობდი უეჭველად ბიჭს, რომელიც ამარცხებს დევს ან ვეშაპს. როცა წამოვიზარდე, უკვე ვთამაშობდი გმირებს, რომლებიც თავგანწირვით იბრძვიან და იმარჯვებენ”.
სწორედ იმ თეატრში დადგამს ვერიკო “დარისპანის გასაჭირს” და თავად ითამაშებს დარისპანის როლს…
შემდეგ ნახა ალექსანდრე იმედაშვილის ოტელო და მისი არსება სამუდამოდ შეიპყრო თეატრმა. ყოველ წარმოდგენაზე, იმედაშვილის ოტელოს სიკვდილის შემდეგ, შეძრწუნებული ვერიკო უარს ამბობდა შინ წასვლაზე, და მხოლოდ შემდეგღა მიჰყვებოდა როცა იმედაშვილს ცოცხალსა და უვნებელს აჩვენებდნენ.
ვერიკო ანჯაფარიძეს ბავშვობიდან ხიბლავდა ტრაგიკული ვითარებების წარმოდგენა. “ძილის წინ ხელებს გულზე დავიკრეფდი და წარმოვიდგენდი ვითომ მოვკვდი. სასტუმრო ოთახის კედელზე დიდი ხალიჩა გვეკიდა, მის უკან თახჩა იყო. იქ შევძვრებოდი ხოლმე, საათობით ვიჯექი სიბნელეში, რაღაც საშინელებებს წარმოვიდგენდი და როცა მართლა შემეშინდებოდა, კივილით გამოვარდებოდი. მსიამოვნებდა თუ გარშემომყოფთ ვებრალებოდი, საღამიოობით როცა ყველა შინ იყო როიალს მივუჯდებოდი, სამგლოვიარო მარშს ვუკრავდი, ვტიროდი და მინდოდა რომ სხვებსაც ეტირათ ჩემთან ერთად”.
შეშფოთებული მშობლები ვერიკოს ამგვარი განწყობილებების მიზეზს ეძებდნენ. მერეღა გამოტყდა ვერიკო, რადგან ულამაზო ვიყავი თავს აყვანილ შვილად ვთვლიდიო…
1916 წელს 18 წლის ვერიკო მოსკოვში მიდის. ლადო მესხიშვილის ქალიშვილს ვარიას იგი მცირე თეატრის მსახიობ აიდაროვის სკოლაში მიჰყავს.
მისი წაკითხული ლექსი უმალ დაატყვევებს სუმბათაშვილ-იუჟინს, რომელიც ეტყვის “სკოლა? იგი თქვენ არაფერს მოგცემთ, მოდით ერთად გავაკეთოთ “ნორა” ან “ტენტაჟილის სიკვდილი”…
“რისთვის სწავლობთ? მსხაიობობას სკოლაში ვერავინ ისწავლის” – ეს სიტყვები კი ვერიკოს თვით მიხეილ ჩეხოვმა უთხრა, როდესაც ვერიკო თავის კლასელებთან ერთად მოსკოვის სამხატვრო თეატრში “მეთორმეტე ღამის” რეპეტიციებს ესწრებოდა.
მას მერე ვერიკოს სამხატვრო თეატრის პირველი სტუდიის არც ერთი სპექტაკლი არ გამოუტოვებია. სწორედ მაშინ მოიხიბლა ილარიონ პევცოვით და როცა გაიგო რომ პევცოვი ჯგუფს იყვანდა, გადაწყვიტა მიეტოვებინა აიდაროვის სტუდია და პევცოვის სტუდიაში ჩააბარა. ჩაირიცხა. მაგრამ აიდაროვის სტუდიის მიტოვება არც მოუწია – თვით აიდაროვმა მიიწვია პევცოვი თავის სტუდიაში ვერიკოს ჯგუფის პედაგოგად.
პევცოვმა ჯგუფის წლიური გამოცდის ნახვა მოითხოვა.
გამოცდაზე ვერიკოს და მის თანაკურსელს პედაგოგის დადგმული აივნის სცენა უნდა წარმოედგინათ “რომეო და ჯულიეტადან”. ვერიკოს არ მოსწოდა პედაგოგის დადგმული სცენა, ვერიკომ “რომეოც” აიყოლია რომ გამოცდაზე არა პედაგოგის, არამედ ვერიკოს ვარიანტი ეჩვენებინათ.
ვერიკოს ვარიანტში ჯულიეტა ხალიჩაზე დიდ თოჯინას უმჟღავნებდა სიყვარულს, რომეოს მოულოდნელად გამოჩენისას კი ამ თოჯინას იფარებდა სახეზე და იქმნებოდა შთაბეჭდილება რომ რომეოს პასუხს ჯულიეტა კი არა თოჯინა აძლევდა…
მაგრამ გამოცდაზე როცა პედაგოგმა აივნის ნაცვლად ხალიჩა და თოჯინა დაინახა, განირისხებულმა ფარდის დახურვა ბრძანა., მაგრამ პევცოვმა მოითხოვა ენახვებინათ ნამუშევარი…
იქვე მოსკოვშივე იჩინა თავი ვერიკოს ხასიათმა – მას არ შეეძლო მორჩილება…
ვერიკო მოსკოვში შეხვდა რევოლუციას. საქართველოში 1918 წელს დაბრუნდა.
სწორედ იმ წელს დაბრუნდა საფრანგეთიდან ანტუანის მოწაფე გიორგი ჯაბადარი. ჯაბადარმა დაარსა სტუდია. მეცადინეობები საგარეჯოში მიმდიანრეობდა. სტუდიას მალე ვერიკო ანჯაფარიძეც შეუერთდა.
“მოდიოდა ქალი დიდი ნაბიჯით. ეცვა აბრეშუმის გრძელი კაბა… არაჩვეულებრივად მაღალი ყელი. ვერ გაიგებდი თვალებით ვის უყურებდა, ოდნავ მოზრდილი ცხვირი, უწესრიგოდ, ფაფარივით გადმოყრილი თმა, ყველას მოგვესალმა და მომეჩვენა რომ რომ განსაკუთრებული ყურდღებით მე შემომხედა. მე მას პირველად ვხედავდი… და ვხედავდი მხოლოდ მას!… ეზოში მწვანეზე ჩამოვსხედით ყველა. მოხდა ისე რომ ვერიკო ჩემთან ახლოს დაჯდა. რა ბედნიერებაა!.. ბედნიერებას განვიცდიდი და არ მესმოდა, რას ნიშნავდა ეს… ჯაბადარმა ახალგაზრდა მსახიობ ქალს სთხოვა რაიმე წაეკითხა. ვერიკომ სასტიკი უარი განაცხადა, სთხოვდნენ ჩვენი მსახიობებიც. “ვთხოვ იქნებ დამიჯეროს” – გავიფიქრე და თითქმის ჩურჩულით ვთქვი: მეც ძალიან გეხვეწებით მეთქი, მან ერთი შემომხედა და დაუყოვნებლივ დაიწყო… რატომ დაიწყო მაინცდამაინც მაშინ, როცა მე ვთხოვე? არ ვიცი…
საოცარი მუსიკალური ხმა გაისმა. ეს იყო ძლიერი ექსპრესიით, იდუმალებით წაკითხული ლექსი. ყველაზე ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინა, მეჩვენებოდა რომ ეს ყველაფერი ჩემთვის იყო!.. ვატყუებდი ჩემს თავს. რატომ? რატომ? რა ახლოს იყო მისი ხელი დაბლა ხალიჩაზე. ვეღარაფერს ვგრძნობდი… მე ტაში არ დავუკარი, დავიხარე და ხელზე ვაკოცე…”
– ასე იხსენებდა ვერიკოსთან პირველ შეხვედრას მიხეილ ჭიაურელი…
მათ შორის გაიბა დიდი გრძნობის ძაფები…
ვერიკო ანჯაფარიძე სცენაზე პირველი გამოჩენისთანავე აღიარეს…
და აი, ვერიკო ანჯაფარიძე ცოლად მისდევს არა მიხეილ ჭიაურელს, არამედ _ სახელოვან შალვა ამირეჯიბს, გამოჩენილ პოლიტიკურ მოღვაწეს, ეროვნულ-დემოკრატს, პოეტსა და ჟურანლისტს, ნამდვილ ვაჟკაცს.
ჯერ კიდევ წმინდა ნინოს სასწავლებელში სწავლობდა შალვა ამირეჯიბს რომ იცნობდა. სწორედ შალვა ამნირეჯიბის მეშვეობით დაუახლოვდა იგი ცისფერყანწელებს. შალვა მასზე 11 წლით უფროსი იყო…
ვერიკო ანჯაფარიძემ და შალვა ამირეჯიბმა ჯვარი ქვიშხეთში, პატარა ეკლესიაში დაიწერეს. ეკლესიიიდან გამოსულ პატარძალს გული შეუღონდა… მას უკვე მიხეილ ჭიაურელი უყვარდა, მიხეილ ჭიაურელი უკვე ცოლ-შვილიანი იყო იმ დროს…
ამბობენ რომ მამამ სთხოვა ვერიკოს სიკვდილის წინ – ცოლად გაჰყოლოდა შალვა ამირეჯიბს. ალბათ ვერიკოც ფიქრობდა რომ სხვისი ცოლი თუ გახდებოდა, უფრო დაიმორჩილებდა საკუთარ გულს…
მათ ქალიშვილიც შეეძინათ, მაგრამ მალევე გარდაეცვალათ.
“ამბობენ რომ ჯერ ბავშვი ხარ,
არ შემრჩები დიდხანს ცოლად.
მე არ მინდა დავიჯერო,
ნათქვამია ჭორის ტოლად” – ვკითხულობთ შალვა ამირეჯიბის მიერ ვერიკოსთვის მიძღვნილ ლექსში.
ის რისი დაჯერებაც არ სურდა ამირეჯიბს, მალე დასაჯერებელი გახდა _ ისინი ერთმანეთს დაშორდნენ.
მაგრამ ამირეჯიბს ის უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე უყვარდა. ემიგრაციაში წასულსასც არ შეურთავს ცოლი…
“თქვენ სიყვარულზე მითხარით “არა”
და მომიხურეთ გულის კარები,
მაგრამ მე მაინც ტკბილ არმაღანად
მოგართვით ლურჯი მინანქარები” – წერდა შალვა ამირეჯიბი…
ვერიკო ცოლად გაჰყვა მიხეილ ჭიაურელს…
კოტე მარჯანიშვილი რომ საქართველოში ჩამოვიდა ის მიხეილ ჭიაურელთან ერთად იყო გერმანიაში, სადაც მიხეილ ჭიაურელი ქანდაკების ხელოევნებას ეუფლებოდა.
ვერიკო რომ თბილისში დაბრუნდა, მარჯანიშვილს უკვე დადგმული ჰქონდა “ცხვრის წყარო”. უკვე გაისმოდა ხმები მარჯანიშვილის დიქტატურაზე და აი, ვერიკო მიდის რუსთაველის თეატრში მარჯანიშვილთან შესახვედრად.
თამამად შედის მასთან და სვამს კითხვას “მიმიღებთ უკან?”
მარჯანიშვილი ეტყვის რომ მასზე ზღაპრებს ჰყვებიან, რომ ვალდებულია დააბრუნოს. ვერიკო იგრძნობს რა ირონიას მიახლის პირში:
“თქვენს შესახებაც ჰყვებიან”!
მარჯანიშვილი დაინტრიგდება – “რას ჰყვებიან?”
ვერიკო მიახლის – რომ თქვენ დიდქტატორი ხართ, თრგუნავთ მსახიობს!
მარჯანიშვილი განრისხდება – გაეთრიეთ აქედან!
მაგრამ მალე თავად მარჯანიშვილის ინიციატვით შერიგდებიან და სწორედ ვერიკო მოგვევლინება მისი თეატრის პრიმად – ოფელიად, ივდითად…
ვერიკო იყო ქართული სცენის დედოფალი და იქცა მარადიულ დედოფლად. მაგრამ დედოფლებსაც მისდევთ ოცნებანი იმ ქვეყნად…
მას გული წყდებოდა რომ ვერ ითამაშა ჯულიეტა, ჰედა გაბლერი, ლედი მაკბეტი…

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Trackbacks

  • By tushebi on ივნისი 3, 2013 at 10:08 PM

    […] […]

    Like

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: