როგორი იქნება უთეატრო თაობა? ინტერვიუ გია კიტიასთან

„არა თაობა, არამედ ცალკე ცალების კრებული

რა როლი აკისრია თეატრს მოზარდების აღზრდაში და როგორი იქნება უთეატრო თაობა?

ინტერვიუ გია კიტიასთან

რეზო შატაკიშვილი

(დაიბეჭდა გაზეთ “ქართულ უნივერსიტეტში”).

რას აძლევს ბავშვს თეატრთან ზიარება და რა ხდება მაშინ როცა მას ამ სასწაულის ნაცვლად სატყუარას ვთავაზობთ? რა როლს ასრულებს თეატრი ბავშვის ადამიანად ჩამოყალიბებაში? რატომ აკისრია საბავშვო თეატრს გაორმაგებული პასუხისმგებლობა? როგორი უნდა იყოს თეატრი ბავშვებისათვის?

ამ თემებზე ქართული უნივერსიტეტიესაუბრება თეატრისა და კინოს უნივერისტეტის პროფესორს, რეჟისორ გია კიტიას, რომლის შექმომედებითი მოღვაწეობა მთლიანად საბავშვო თაეტრს უკავშურდება.

გია კიტია:

– დღეს ბავშვს აღარა აქვს შეხება მარტო მხატვრულ ლიტერატურასთან კი არა, საერთოდ ცოცხალ ადამიანთან, მშობლებსაც აღარ სცალიათ მისთვის და მიჯაჭვულია ტელევიზორს, ინტერნეტს, ამიტომ ერთადერთი ადგილი სადაც ცოცხალი ადამიანის მოქმედებას უყურებს, თეატრია. ესმის მისი სუნთქვა, გრძნობს. და სწორედ ამიტომაც ენიჭება თეატრს გადამწყვეტი როლი.  მედიცინეს თვალსაზრისით, ბავშვს სერიოზული პრობლემები ექმნება, თუ თეატრში არ ხდება მისი არარეალიზებული სურვილების რეალიაზაცია. მაგალითად, შეიძლება უფროსები ვერ ხედავდნენ და ჰგონიათ რომ შესანიშნავი ოჯახი აქვთ, რაკიღა მანქანა და შაბათ-კვირას სტუმრები ჰყავთ, შინ ბლომად ბროლი უწყვიათ და მოვლილები დადიან, მაგრამ ბავშვი გრძნობს რომ დედ-მამას ერთმანეთი არ უყვართ, არადა არანორმალურად, ავადმყოფურად უნდა რომ მათ ერთმანეთი უყვარდეთ და თუ ბავშვმა არ დაიჯერა რომ ეს შესაძლებელია, ნორმალური ვერ გაიზრდება. ამ დროს თეატრში მოდის და რომეო და ჯულიეტას შემყურე, რწმუნდება რომ სიყვარული არსებობს, სამ მუშკეტერს უყურებს და რწმუნდება რომ მეგობრობა არსებობს. რომ ქალის პატივისცემა არსებობს, სიკეთე იმარჯვებს… თორემ თუ ბავშვმა მარტო იმას უსმინა, სახლში რას ლაპარაკობენ და მეზობელი მეზობელს როგორ პარავს და ძმა ძმას როგორ ღალატობს, რა თქმა უნდა ვერ გაიზრდება ნორმალურ ადამიანად. ახლა, თეატრი რეალობაზე უფრო რეალურია. ახლა ცხოვრებაში ყველა თამაშობს იმიჯს, ყველა მოვლენა იდგმება, ყველგან პიარია, ცხოვრებაში თამაშობენ სწორედ და ერთადერთი ადგილი, სადაც ცოცხალ ადამიანს ხედავ ნამდვილი განცდებით, სწორედ სცენაა. დიდებთან კათარზისი მიკროინფარქტის ვარიანტშია, მიკროკათარზისია. ცოტაზე რაღაც შეიძლება მოხდეს, ვითომ რაღაც მოხდაო. ეგეც ყოველთვის არა და ყოველ სპექტაკლზე არა… დიდები თეატრში მოდიან იმის საჩვენებლად რა ტანისამოსით, რა მქანანით მოვიდნენ, რა “სასტავში” “გაიჩითნენ”, ბავშვების შემთხვევაში კი ნამდვილად ხდება კათარზისი, და ეს მათთვის მნიშვნელოვანია ისევე როგორც ძილი. ყველა კარგად დადგმული სპექტაკლი ესაა აბსოლუტური განწმენდა, შვება, რა ბედნიერი ვარ, რა კარგია რომ სიყვარული არსებობს, რა კარგია რომ მეგობრობა არსებობს…

ბავშვი თეატრში უნდა ვატაროთ. მაგრამ მშობლებს, გნებავთ პედაგოგებს აკისრიათ დიდი პასუხისმგებლობასად და რა სახის სპექტაკლზე წაიყვანენ პატარას, რამდენად გასაგები იქნება მისთვის ის სპექტაკლი, ან რამდენად ხარისხიანი იქნება ის სპექტაკლი და საერთოდ ხომ არ დავუმახინჯებთ ბავშვს გემოვნებას, ანდა სულაც შევაძულებთ თეატრს? ხომ ხშირად გვინახავს ბავშვები ისეთ სპექტაკლებზე, რომლის აღქმა ბევრ მოზრდილსაც რომ უჭირს.

– ერთის მხრივ არსებობს მოსაზრება რომ ბავშვები არ უნდა ვატაროთ დიდების თეატრში, მათი ასაკისთვის შეუფერებელ სპექტაკლებზე, მაგრამ არსებობს აბსოლუტურად საწინააღდეგო მოსაზრება რომ ბავშვი აუცილებლად უნდა ატარო დიდების თეატრში. ეს წაყვანა-არწაყვანაც ისევ იმაზეა დამოკიდებული რამდენად კარგი საბავშვო თეატრი გვაქვს. თუ გვაქვს კარგი საბავშვო თეატრი და იქ დაგვყავს ბავშვი და თეატრის ანაბანა იცის, მაშინ ის მართლაც აუცილებლად უნდა ატარო დიდების თეატრში, თან ატარო არა ამ თეატრებში ბავშვებისთვის დადგმულ სპექტაკლებზე, არამედ დიდების სპექტაკლებზე და მერწმუნეთ, ის დიდებზე მეტს გაიგებს იმ სპექტაკლიდან. მაგალითად მე ბავშვობაში მოაზრდშიც დავდიოდი და რუსთაველის თეატრშიც. რუსთაველში „ჭინჭრაქასაც“ ვუყურებდი და ასევე „ოიდიპოს მეფესაც“, „სეილემის პროცესსაც“, და „დეზერტირკასაც“,  და სწორედ რუსთაველის თეატრმა ითამაშა გადამწყვეტი როლი, მაგრამ ესა ალბათ არ მოხდებოდა მოაზრდი რომ არ ყოფილიყო ჩემს ცხოვრებაში. ბავშვი უნდა ვატაროთ იქაც და იქაც, მთავრია ის რომ ეს სპექტაკლები იყოს მაღალი ხარისხის, რადგან ბავშვი ყველაფერს ღრუბელივით ისრუტავს და მისი მიყვანა არაფრით არ შეიძლება ცუდ, ან დაბალი დონის სპექტაკლზე. ეს გამოუწორებელ შედეგებამდე მიგვიყვანს, დააზიანებს მათ ფსიქიკას.

აღნიშნეთ რომ ბავშვი დიდების თეატრში უნდა ვატაროთ დიდებისთვის და არა ბავშვებისთვის დადგმულ სპექტკლებზე, რატომ არ უნდა ვატაოროთ ბავშვი იქ მათთვის დადგმულ სპექტაკლებზე?

– იმიტომ რომ დიდების თეატრები ვერ დგამენ კარგად საბავშვო სპექტაკლს, მათ ამის პროფესიული ჩვევეები არ გააჩნიათ, ამისთვის არც არის მოწოდებული ეს თეატრი, საამისო მონაცემები არც მსახიობებს აქვთ, არც რეჟისორებს, არც კაპელდინერს, შენობაც სხვა რამეზეა გათვლილი, ამიტომ ჯობია ბავშვმა დიდების თეატრში ნახოს დიდების სპექტაკლი და არა ცუდად დადგმული ვითომ საბავშვო, რეალურად კი შემოსავლის მისაღებად დადგმული ხალტურა. ყველა კარგი საბავშვო სპექტაკლი, რომელიც დიდების თეატრს დაუდგამს, დიდებისთვის იყო, თუმანიშვილის „ჭინჭრაქაც“, სტანისლავკის „ლურჯი ფრინველიც“,  ვახტანგოვის „პრინცესა ტურანდოტიც“, დანარჩენი მე არ მახსოვს დიდების თეატრს კარგი საბავშვო სპექტაკლი გამოსვლოდეს. ამ დროს კი, ყველა კარგი სპექტაკლი საბავშვოა, „ჩვენი პატარა ქალაქიც“, „კავკასიური ცარცის წრეც“, „რიჩარდ მესამეც“, საბავშვოა იმიტომ რომ კარგი სპექტაკლი შესანიშნავად ესმის ყველა ბავშვს. აბსოლუტურად ყველაფერი ესმის და ყველაფერს გრძნობს. მახსოვს ერთ-ერთ თეატრში ვიყავი, ჩემ კოლეგას ბავშვი ჰყავდა მოყვანილი, ამ ბავშვმა ტირილი ატეხა, თეატრში წამიყვანეთო. ხან დედა უხსნიდა, თეატრში ვართო, ხან მამა. არა, თეატრში წამიყვანეთო, ვერ გააჩერეს ეს ბავშვი. მივტრიალდი და ვუთხარი, დაუჯერეთ ამ ბავშვს, წაიყვანეთ იმ თეატრში, ამან უფრო იცის რომელია თეატრი და რომელი არა-თქო. ამ ბავშვისთვის, თეატრი არ იყო მარტო დეკორაცია, კოსტიუმი და მსახიობი, კიდე სჭირდება რაღაც, რაც იმ `სხვაგან~ ნახა და კიდე უნდოდა. საქმე ისაა, რომ ბავშვი ვერ იტანს ტყუილს ვერანაირს, არადა ახლა თეატრი გამოტენილია ტყუილით, ბავშვი აცრილია ტყუილაზე, თორემ პირობითობას მიიღებს როგორსაც შესთავაზებ. თითებით რომ აჩვენო, ეს გოჭიაო, დაგიჯერებს, გამოგყვება, მაგრამ რომ გამოვარდება სექლი დეიდა და ეტყვის გოჭი ვარო, ბავშვი გრძნობს რომ ეს პირობითობა კი არა, უკვე იმ დეიდაზე მსუქანი ტყუილია და მიდი რაო, გეუბნება. ბავშს თუ შეუთანხდები, მოდი ვითამაშოთო, რომ ესაა გოჭი, გამოგყვება. არ უნდა უმტკიცო რომ ეს მართლა გოჭია. ბავშვი არის ძალიან უცნაური შერწყმა, რაციონალურის და ემოციურის.

– ეს ხომ საერთოთ თეატრის არსია – შეთხზულისა და სინამდვილის შერწყმა.

– დიახ და ეს საბავშვო თეატრში კიდევ უფრო დიდ მნიშვნელობას იძენს. მახსოვს, მე და ნეკრუშიუსი ვილნიუსში ჩავედით რიმას ტუმინასის სადიპლომო სპექტაკლზე, სპექტაკლში 20 მგლის ფიტული სჭირდებოდათ. სპექტაკლის დაწყებამდე თეატრს ვათვალიერებდით და ვნახეთ აწყვია ეს 20 ფიტული, დამბურძგლა, ისე კარგად გაკეთებული ფიტულები იყო. იქვე 5-6 წლის ბიჭი დარბოდა. ვკითხე, ამდენ მგლებში რომ დადიხარ, არ გეშინია-მეთქი? რისი უნდა მეშინოდეს, მამაჩემი ბუტაფორია და ვნახე როგორც აკეეთებდაო და დაწვრილებით მომიყვა როგირ გააკეთა მამამისმა ეს მგლები. კარგი, აბა თუ ნამდვილი არაა და გაკეთებულია, მიდი, ხელი დაადე მეთქი, ვუთხარი, არა, არაოოო… იცოდა რომ მგელი არ იყო, მაგრამ ემოციურად მისთვის მაინც მგელი იყო. ბავშვი როცა თეატრში მოდის, ხომ იცის რომ რეალურად ზღაპარს უყურებს? მაგრამ აი გვქონდა ასეთი შემთხვევა. სერიოჟა ლიუტროვი თამაშობდა მეზღაპრეს და მამას, რომელიც გზადაგზა ხან ყაჩაღად გადაიცმევდა, ხან რად, მაყურებელმა ყოველთვის არ იცოდა ამის შესახებ და ერთ-ერთ სცენაში, გადაცმული იყო ლუჯწვერა ყაჩაღად, რომელსაც ქირაობენ ბავშვების დასახოცად, ის-ის იყო კულიუსებში უნდა გასულიყო სერიოჟა ლიუტროვი რომ სცენაზე ამოვარდა 8 წლის გოგონა და 15 წუთი ეხვეწებოდა რომ ბავშვბი არ დაეხოცა, სერიოჟას ცრემლები წამოუვიდა, ნელ-ნელა წვერი მოიხსნა, ამ გოგონას რომ  არ ენერვიულა, და სანამ უთხრა მამა ვარ, ნუ გეშინია, არ დავხოცავო, ლაპარაკში გართულმა გოგონამ ახედა, მიხვდა რომ მამა იყო, „უი, მაპატიეთ, მამა ყოფილა, კარგით, კარგით, მე ჩავალ და ყურებას გავაგრძელებ“-ო. ჩავიდა დარბაზში და გააგრძელა ყურება. ის რომ ადგა და აქტიურად ჩაება მოქმედებაში, ნიშბნავს ერთს – ჯერა და არ ჯერა… სხვათაშორის, ეს ახასიათებთ ბავშვებსაც რომლებიც თამაშობენ სპექტაკლში. ყველა მსახიობი ამბობს რომ სცენაზე გასვლის წინ საშინლად ნერვიულობს. მაგრამ აი, ჩემი გოგონა, მარიშკა, პატარ იყო, მოზარდში თამაშობდა უკვე, ერთხელ კორესპოდენტმა რომ კითხა, სპექტაკლის წინ ნერვიულობო, მარიშკამ არაო, უპასუხა. კორესპოდენტს ძალიან გაუკვირდა, ჟურნალისტად დავბერდი და მსახიობისგან არ გამიგია ასეთი რამო, ყველა ნერვიულობს და შენ რატომ არ ნერვიულობო. მარიშკამ უპასუხა, როცა სპექტაკლი მაქვს, იმ დღეს, გავიღვიძებ თუ არა, ვნერვიულობო, სკოლაშიც სულ ვქცმუტავ, მაჯღჟოლებსო, მარშრუტკით რომ თეატრში მოვდივარ, ლამის ცუდად გავხდეო, თეატრშიც რომ შემოვდივარ სულ მაძაგძაგებს, მაგრამ როგორც კი საგრიმიოროში გრიმს გავიკეთებ და კოსტიუმს ჩავიცმევ, საერთოდ აღარ ვნერვიულობ, არც სპოექტაკლამდე და არც სპექტაკლზეო. ჟურნალსიტი დაიბნა, თუ მანმადე ნერვიულობდი, ახლა რატომ აღარ ნერვიულობო. ის მარი კიტია ნერვიულობდა და რომ ჩავიცვი კოსტიუმი, მე ხომ ქრისტოფერ რობინი ვარ და იმას რა აქვს სანერვიულო, სპექტაკლი ხომ არა აქვს სათამაშოო. უკვე რომ სხვა იყო, მას იმდენად ჯეროდა, რომ აღარ ნერვიულობდა. მეტსაც გეტყვით, ეს თვისებები არათუ ბავშვებს, ყველას უნდა ჰქონდეს შერჩენილი, ვინც საბავშვო თეატრში მუშაობს. საბავშვო თეატრში განსაკუთრებული ხალხი უნდა მუშაობდეს. ყველა: მსახიობები, კაპელდინერები, მკერავები, სცენის მუშები. გასაკუთრებული კასტა, რომელთაც უყვართ ბავშვები. გივი ჭიჭინაძე კარგი საბავშვო პოეტი იმიტომ კი არ იყო რომ ეს ნიშნა იპოვა, იმიტომ რომ ასე აზროვნებდა, ასე უყვარდა ბავშვები. ან რა საბავშვო კომპოზიტორები, იმიტომ კი არ წერდნენ საბავშვო მუსიკას, რომ იმ სიმღერას ვერ დაწერედნენ სიყვარულზე, „შენ მომეცი და მე მოგცემ“-ზე, ისინი სხვანაირად გრძნობდნენ, სხვანაირად აზროვენებდნენ, სხვანაირი გულით და სულით უყვარდათ ბავშვები. საერთოდ თეატრში განსხვავებული ადამიანები არიან, მახსოვს მამაჩემი, დორიან კიტია (რუსთაველის თეატრის დირექტორი წლების მანძილზე რ.შ). მიყვებოდა, ათი წელი ვეძებდი რუსთაველის თეატრისთვის დურგალსო, ყოველ წელს ერთმანეთზე უკეთესი დურგლები მომყავდა, მაგრამ ვცვლიდი, ძლივს ვიპოვე ისეთი დურგალი რომელსაც თეტრი უყვარდა, თეატრს გრძნობდაო. ასეთივე მკერავი სჭირდება თეატრს, უბრალოდ ის კი არა, ვინც კარგად კერავს, ვინც გრძნობს თეატრს. ვინც უბრალოდ კარგად კერავს, წავიდეს და საქორწინო კაბები კეროს. თეატრი ერთ მთლიანობაზე მუშაობს. თეატრში ისეთი ხალხია საჭირო, ვინც რეზულტატზე ფიქრობს, აინტერესებს.  საბავშვო თეატრში მითუმეტეს. საბავშვო თეატრში საჭიროა ხალხი, ვისაც უყვართ თეატრი და შეუძლიათ ბავშვებთან ურთიერთობა, შეუძლიათ კი არა, ეს მათი ცხოვრების წესია. ეს განსაკუთრტებული ხალხია, მათი პოვნა და აღზრდა ძაან ძნელია, მითუმეტეს მათი ერთიან კოლექტივად შერწყმა. ამას წლები უნდა.

საბავშვო თეატრის ფუქნციები და საზოგადოდ მისია განსაკუთრებულია. თუნდაც მარტო იმიტომ რომ მან ერთის მხრივ წვლილი უნდა შეიტანოს ადამიანის ჩამოყალიბებაში და მეორეს მხრივ თეატრს უნდა აღუზარდოს მაყურებელი. ცხოვრებაც ასწავლოს ბავშვს და თეატრიც. რა სირთულეები და რა სპეციფიკური თავისებურებები აქვს ბავშვებისთვის სპექტაკლის დადგმას?

– კატეგორიულად მიუღებელია ადაპტირება. ბავშვებთან მოჩლექვით საუბარი. მახსოვს ჰოლანდიის კულტურის მინისტრმა რესტორანში ვახშამზე მიგვიწვია მსოფლიო „ასიტეჟის“ (საბავშვო თეატრების პროფესიონალური გაერთიანება) პრეზიდენტი, მსოფლიოში სახენმგანთქმული რეჟისორი ადოლფ შაპირო და მე. მინისტრი ამბობდა რომ ბავშვებს ყველაფერი ადაპტირებულად უნდა მიეწოდოსო, დრამატურგია ადაპტირებული უნდა იყოსო, მაგალითად „რომეო და ჯულიეტას“ დადგამც შეიძლება, „ჰამლეტისაც“, მაგრამ შექსპირის პიესების კი არა, გადაკეთებულისო. მაჩვენა კიდეც ეს ადაპტირებული „რომეო და ჯულიეტა“, „ჰამლეტი“. საშინლად გაპრიმიტიულებული იყო „ჰამლეტი“, მთელი რიგი თემები ამოღებული იყო, ბავშვი ვერ გაიგებსო. დავა არ დამიწყია, უბრალოდ იქვე ქაღალდის ხელსაწმენდზე, კალმისტრით დავხატე მზესუმზირა და ვაჩვენე, როგორ ფიქრობთ ეს რომ ჩემს გოგონას ვანახო, და ვუთხრა ეს ვან გოგის „მზესუმზირებია“, მიხვდება ვან გოგი რა, ან ვინაა მეთქი? ვან გოგმა რაც დახატა ის უნდა ანახო ბავშვს და რაც შექსპირმა დაწერა ის უნდა წააკითხო, თორემ მარტო სიუჟეტში ხომ არაა საქმე? ადაპტირება კატეგორიულად მიუღებელია. ახლა სწორედ ეს ადაპტირებული სპექტაკლები იდგმება და კატასტროფაა. რატომრაც ჰგონიათ რომ ბავშვს უნდა ელაპარაკო ასე: ფუსი-ფუსი, პუწუ-პუწუ, კუდგელი მოვიდა და რაღაც. გავიხსენოთ, ბავშვობაში რას ვფქირობდით მათზე ვინც ასე გველაპარაკებოდა? იმ წუთას იდიოტი და შტერი გვეგონა ის დეიდა თუ ბიძია. ის გამოდიოდა დებილი და არა შენ. ბავშვს უნდა ელაპარაკო როგორც თანატოლს, თანასწორს, და არა ზემოდან ქვემოთ. არ შეიძლება ბავშვს წააკითხო ადაპტირებული სახარება, ახლა რომ გამოდის კომიქსებად, ბავშვს ვერ გააგებინებ რომ მაცხოვარი არაა კომქისის პერსონაჟი,ბავშვობისას ერთხელ რომ ჩაუჯდება ტვინში რაღაც პრიმიტიულად, შემდეგ მისი ამოგდება ძნელდება. პიესების ადაპტირება მიუღებელია, მაგრამ ზუსტად უნდა ვიცნობდეთ ბავშვის ფსიქოლოგიას, რას აღიქვამს და რას არ არიქვამს, რა შედეგს მივიღებთ. სიტყვები კი არ უნდა ცვალო, ან ამარტივო, შეიძლება რაღაც გაიმეორო, რაღაც ნელა თქვა, იმიტომ რომ მათ სწრაფად ეცვლებათ ყურადღების ობიექტები. გასათვალისწინებელია ისიც რომ პატარაობისას ყოველ წელს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს, თან ერთია ბიოლოგიური ასაკი და მეორე – ფსიქოლოგიური. ადამიანი შეიძლება 18 წლის იყოს და არაფერი გაეგებოდეს და შეიძლება 5 წლისა საკმარისად იყოს განვითარებული იმისთვის რომ სანახაობა აღიქვას.

რა პრინციპით უნდა ირჩეოდეს რეპერტუარი, და რამდენად გამართლებულია საბავშვო თაეტრში იგივე თეატრალური ექსპერიმენტების განხორციელება?

– არანაირი ექსპერიმენტები არ შეიძლება საბავშვო თეატრში, ექსპერიმენტები თუ გინდა სადმე სხვაგან უნდა ჩაატარო, აქ ბავშვთან გაქვს საქმე და ვის ბავშვზე ატარებ ექსპერიმენტს? ჩემს ბავშვზე ატარებ? საბავშვო თეატრში აუცილებლად უნდა იდგმებოდეს კლასიკური ნაწარმოები, კლასიკურში ვგულისხმობ ფორმას, თორემ შეიძლება თანამედროვეც იყოს, თუ ის ჯდება კლაისკურ, არაექსპერიმენტულ ფორმებში. ასევე არ შეიძლება ხელაღებული ინსცენირებები საბავშვო თეატრში. დიდების თეატრში შეიძლება ცუდი დრამატურგიაც დადგა, რომანი იყოს საინტერესო და ინსცენიერება გააკეთო, კოლაჟივით დადგა, რომ ვერ გაიგებ რაა, თეატრი, კინო თუ ნახევრადპუბლიცისტიკა, მაგრამ ერთიანობაში მაყურებელი მაინც რაღაცას გამოიტანს. საბავშვო თეატრში ეს დაუშვებელია. საბავშვო თეატრში დრამატურგია კლასიკური უნდა იყოს, სადაც იქნება მოქმედებაც, ურთიერთობაც, ხასიათებიც, იმიტომ რომ ბავშვმა ცხოვრების გარდა თვითონ თეატრი უნდა შეიმეცნოს. არ შეიძლება თეთრი ლექსებით, ან რეაქტიული პოეზიიით დააწყებინო ბავშვს პოეზიასთან ზიარება, ვერ გაიგებს პოეზია რა არის. წაიკითხოს რა ჯერ წერეთელი, ცა ფირუზ ხმელეთ ზურმუხტო…  რეპერტუარის შერჩევისას მნიშვნელოვანია თემა, თორემ შექსპირის ყველა ნაწარმოები კლასიკაა, მაგრამ შექსპირის ყველა ნაწარმოები არ არის საბავშვო და არ ღირს მათი დადგმა საბავშვო თეატრში. დიდების თაეტრში დადგან, მივიდნენ და იქ უყურონ ბავშვებმა. საბავშვო თეატრში შეიძლება „რომეო და ჯულიეტას“, იგივე „რიჩარდ მესამის“, „ქარიშხალის“ დადგმა, „ტიტუს ანდრონიკუსი“ არ შეიძლება, ვიღაც შემდეავება, შენ რა იცი, რა, სია გაქვსო? სია არ მაქვს, ინტუიციურად ვგრძნობ, რიცა ვკითხულობ შექსპირს, არის რაღაც პიესები, რომელსაც როგორც ბავშვიც აღვიქვამ, და არის პიესები, როცა ბავშვი ჩუმადაა ჩემში. გასათვალისიწნებელია ისიც რომ ასაკმა დაიწია, რაც გუშინ უფროსკლასელებისთვის იყო განკუთვნილი, დღეს მათთვის მიუღებელია, სმაგიეროდ ის აინტერესებთ პატარებს. მაგალითად,  ჩვენთან თეატრში რეპერტუარში გვქონდა მიუსეს „სიყვარულით არ ხუმრობენ“, გოგოსა და ბიჭის ურთიერთობაზეა, ტრაგიკულად მთავრდება, ისეთივე ტიპისაა, როგორც შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“, უფროსკლასელებისთვის განკუთვნილი სპექტაკლი იყო, მაგრამ ერთ დღეს შეცდომა გაიპარა აფიშაში და მოვიდნენ პატარები, მეხუთეკლასელები. გულის გაუსკდათ მსახიობებს, სპექტაკლის შეცვლას ითხოვდნენ. არ მოვხსენი სპექტაკლი, გავედი ბავშვებთან და ავუხსენი, შეცდომა გაგვეპარა, თქვენ მოხვდით დიდების სპექტაკლზე, ძალიან ნერვიულობენ მსახიობები რას გაიგებთ, რას ვერ გაიგებთ, შეიძლება მოსაწყენი იყოს თქვენთვის, ამიტომ წინასწარ გთხოვთ პატიებას, და ძალიან გთხოვთ სპექტაკლის შემდეგ აზრი გამიზიარეთ, ფოიეში ვქინები-მეთქი. ასეთი კარგი სპექტაკლი არ გვქონია, საოცარი ყურადღებით უსმენდნენ. აღმოჩნდა რომ ზღვარმა ზემოდან ქვემოთ დაიწია. „რომეო და ჯულიეტა“ აღააა მეათე-მეთერთმეტეკლასელებისთვის საინტერესო, სიყვარულს უკვე ცინიკურად უყურებენ, ყველაფერი ნანახი აქვთ, პორნოგრაფია ინტერნეტში. მაგრამ „რომეო და ჯულიეტა“ ძალიან აქტუალურია მეხუთე-მეექვსე კლასლისთვის. „თოვლის დედოფალი“ მაქვს დადგმული გოგი მესხიშვილთან და ბასილაიასთან ერთად, საინტერესო იყო მაყურებლის რეაციები, პატარები, სადღაც მეოთხე კლასამდე სიამოვნებით უყურებდნენ, მეოთხე, მეხუთე, მეექვსე, მეშვიდე, მერვე კლასელებს ეზარეაბოდათ, მეცხრეკლასელებს, ძალითაც ვეღარ შემოათრევდი, დიდები ვართ, რაღა დროს ზღაპარიაო, სამაგიეროდ, მეათე, მეთერთმეტე კლასელები სიამოვნებით მოდიოდნენ, იმიტომ რომ ისინი უკვე მართლა დიდები არიან და სიამოვმნებთ ბავშვობაში დაბრუნება. ესეც ფსიქოლოგიური მომენტია, როდის შეიძლება და როდის არ შეიძლება ჩვენება, , ვისზეა გათვლი და ვისზე არა. ბავშვებისთვის სპექტაკლის დადგმას ერთი სირთულეც აქვს. მაყურებელი თეატრში შერჩევით ხო მარ მოდის, მოდის ის ვინც ბილეთი იყიდა.

რატომ ხომ არსებობს აბონიმენტის პრაქტიკა?

– საბავშვო თაეტრისთვის დამღუპველია აბონემენტზე მუშაობა. ჯერ ერთი საშინელია ეს კულტმასობრივი სიარული თეატრში და მეორეც, ეს იძლევა ფულის მპპარვის საშუალებას. არადა, თუ ადამიანი ფულს იპარავს და ტყუის, საბავშვო თეატრში რანაირად უნდა იმუშაოს? სახლიდან თუ ბებია გყავს გაგდებული, როგორ უნდა დადგა „თოვლის დედოფალი“, „მე ბებია, ილიკო და ილარიონი“. „ლურჯი ფრინველი“? ან რა კაცობაა, ხალხი თაეტრიდან გაყარო პენსიაზე და მერე ბავშვებს წყნარად ელაპარაკო სიკეთეზე? ან ვაჟკაცობაზე? მეგობრობაზე, ურთიერთგატანაზე, ურთიერთდანდობაზე? რაზე ვლაპარაკობთ საერთოდ, მიუყვან ეგეთ ადამიანს შვილს აღსაზრდელად? ვის ანდობ შენ შვილს? დავუბრუნდები იმ თემას, რომელზეც ვსაუბრობდით, თეატრში მაყურებელი შერჩევით არ მოდის. მოდის ის ვინც ბილლეტს ყიდულობს და ამიტომ საბავშვო სპექტაკლი ისე უნდა იყოს დადგმული რომ სხვადასხვა განვიღებების დონეებს აკმაყოფილებდფეს. აკმაყოფილებდეს გოგონების აუდიტორისაც და ვაჟების აუდიტორიასაც, ისინი სხვადასხვანაირად აღიქვამენ სპექტაკლს, გოგონებს სხვა რამ აინტერესებთ და ბიჭებს სხვა რამ და რას იზამ? ხო მარ დადგამ სპექტაკლს მარტო ბიჭებისთვის, ან მარტო გოგონებისთვის? ამის გარდა, გასათვალისწინებელია კიდევ ერთი გარემოება. ბავშვი თეატრში მოჰყავს დედას, მამას, ბებიას, ბაბუას, ან მასწავლებელს, და თუ მათი გემოვნებაც არ გაუთვალისწინე, ისინიც თუ არ დააინტერესე, ბავშვს არ მოიყვანენ სპექტაკლზე. ამ რთული კომბინაციის დასადგმელად, ცხადია საჭიროა კარაგდ მომზადებული დასი, მარტო მსახიობები კი არა, მთელი კოლექტივი, ყველა _ მსახიობიც და კაპელდინერიც, სცენის მუშაც, ყველა და ყველაფერი იმაზე უნდა მუშაობდეს რომ ბავშვს შეუქმნას პირობები, აგრემო, სადაც მოხდება სასწაული. რომ ბავშვმა თავი იგრძნოს რიტუალზე და არა მაკდონალდსში.

კი, ახლა სამწუხაროდ ყველაფრის მაკდონალდიზაცია ხდება, ყველას ყველაფერი ჩქარა-ჩქარა უნდა, 45 წუთზე მეტი არ გვინდა სპექტაკლი, მერე იღლება ბავშვიო. ასეთ სპექტაკლებზე ტარებით, ბავშვს რა ჩვევა გამოუმუშავბდება? გაძლებს ის შემდეგ ხანგრძლივ სპექტაკლებზე? ეს ყველაფერი არ უწყობს ხელს კლიპური აზროვნების განვითარებას?

– მარტო კლიპური აზროვნების კი არა, ის უბრალოდ არანორმალურ ადამიანად ჩამოყალიბდება. მარტო სპექტკლს ვერ გაუძლებს კი არა, გულს ვერ დაუდებს ცოლთან, შვილთან ლაპარაკს, წიგნს ხომ არ წაიკითხავს და არ წაიკითხავს, და საერთიდ აღარ იქნება ის რასაც ვეძახით ქართველს, საერთოდ ადამიანს.

რა ხდება როცა ბავშვი არ დაჰყავთ თეატრში? ასეთი კატეგორია მართლაც არსებობს, რა აკლდება ბავშვს ამ დროს, როგორი იზრდება ადამიანი უთეატროდ? ძველი ბერძნები მიიჩნევდნენ რომ თეატრი აუცილებელი იყო ადამიანის განვიტარებისთვის, ამიტომაც ეწოდნენ მის სუბსიდირებას.

– კითხვა ისეა დასმული, პასუხი ისედაც ნათელია, ეს იგივეა, მკითხო როგორი ბავშვი გაიზრდება თუ წიგნს არ ეკარება საერთოდ. რა თქმა უნდა ნორმალური არ გაიზრდება, მაგრამ ლიტერატურსა და თეატრს შორის იცი რა განსხვავებაა და რაშია სირთულე? მშობელს ნამდვილად შეუძლია ბავშვისთვის კარგი წიგნები შეარჩიოს მსოფლიო ლიტერატურიდან და ბავშვს შესთავაზოს, მაგრამ როდესაც ჩვენ თეატრზე ვლაპარაკობთ, ძნელია ცალსახად რაიმე თქმა, ის ბავშვი უარესი გაიზრდება, რომელიც თეატრში არ დადის, თუ ის რომელიც დადის. შეიძლება რომელიც დაჰყავთ ის უარესი გაიზარდოს და უფრო არანორმალური ჩამოყალიბდეს, ვიდრე ის, რომელიც დაჰყავთ.

რატომ?

– იმიტომ რომ არ ვიცით რამდენად ხარისხიანია ეს სპექტაკლები, ვის ვაბარებთ ჩვენ შვილებს და რას იღებენ ისინი იქ და რა შედეგს მივიღებთ. ისევე, როცა მივაგდებთ ტელევიზორთან, ჩავურთავთ მულტფილმებს. რა ვიცით, იმ მულტფილმში რა დევს? ჩვენ ხომ ეს მუტფილემბი არც ბავშვის თვალით გვინახია, არც ჩვენი თვალით. პატარა ბავშვებში, სპეციალური გამოკვლევა ჩავატარე, ტრაგიკული სიტუაციაა, არც ერთი ზღაპარი არ ჰქონდათ წაკითხული, კითხვები იმ მულტფილემბიდან დავუსვი, რომელიც ნანახი ჰქონდათ. აღმოჩნდა, რომ 20 ბავშვიდან არც ერთს არ ახსოვდა, რომ სამ გოჭში არის მგელი, უბრალოდ არც ახსოვდათ. ახსოვდათ მარტო ის რომ ერთი იყო წითელი, ერთი იყო ყვითელი, ერთი მწვანე და რაღაცას რომ მღეროდნენ. ეს კიდე კარგ მულტფილმზეა ლაპარაკი, დისნეის მულტფილმზე. რაღა უნდა ვილაპარაკოთ კოშმარულ მუტფილმებზე, ან მუტფილმებზე სადაც სიტყვების მიღმა არაფერი არ დევს.

ანუ ცუდ თეატრში, ცუდ სპექტაკლებზე ტარებას ჯობს საერთოდ არ ატარო ბავშვი თეატრში?

– არა, ჩვენ აუცილებლად გვჭირდება ძალიან კარგი საბავშვო თეატრი, საბავშვო კინო, საბავშვო ლიტერატურა, საბავშვო მუსკა.

როგორი იქნება უთეატრო თაობა?

– ჯერ ეს ერთი საერთოდ არა მგონია რომ ეს თაობა იყოს, ეს იქნება კრებული, ცალკ-ცალკე, არც ვიტყვი ინდივიდების მეთქი, ცალკე ცალების. თეატრში ხომ ადამიანი ცხოვრებას სწავლობს. ადრე, რიცა დედა და მამა საშოვარზე არ იყვნენ გასულები, ბავშვი მათ ურთიერთობებს აკვირდებოდა, და შემდეგ სახლობანას თამაშში იმეორებდა რაღაცას, ითვისებდა ცხოვრების მასალას, ახლა ესეც არაა. თვალსაწიერს წიგნი, თეატრი უაფრთოვებდა, ბავშვმა ხომ უნდა გაიგოს რა ხდება მის სახლს გარეთ? ამიტომაც არ ბერდება ტომ სოიერი, სამი მუშკეტერი, მათ ისევე კითხულობენ, როგორც კითხულობდნენ ასი წლის წინათ და ასი წლის შემდეგაც წაიკითხავენ. იმიტომ რომ კარგი მასალაა. თუ თეატრში არ ივლის ბავშვი და არ მიხვდება რომ არსებობს ასეთი მოდელები, ურთიერთობები, სირთულეები, რანაირად უნდა გაერკვეს ის ცხოვრებაში? ამის საშუალებას არც ტელევიზია იძლევა და არც ინტერნეტი, ინტერნეტით რა ინფორმაციაც მოდის ზედაპირულია. `ვიკიპედია~ კარგია როცა კარგი განათლება გაქვს მიღებული და მერე რომ ჩაიხედავ, რაღაც რომ გაიხსენო, თითოეული სიტყვის მიღმა რომ დადგეს მთელი სამაყარო, და აქ რა უნდა დადგეს? როცა იმ სიტყვის მიღმა არაფერი იცი? ამ სამყაროს ჩამოყალიბებასა და ცოდნის, ცხოვრებისეული გამოცდილების შეძენაში, თეატრს გადამწყვეტი როლი აკისრია. მახსენდება, დუმბაძესთან რომაა, ჩტო ტაკოე გრამატიკა? გრამატიკა “გრეჩესკოე სლოვა”. ეგ იცის და მორჩა. ამის მიღმა არაფერი რომ არაა…

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: