რეზო შატაკიშვილი დიდ სესილია თაყაიშვილზე

მოდი და წავიდეს ხელოვნება იმის ზევით, რასაც სესილია თაყაიშვილმა მიაღწია ოლღა ბებიას სახის შექმნით

რეზო შატაკიშვილი

(დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”).

თავის დროზე ილია ჭავჭავაძე ნატო გაბუნიაზე წერდა: ამის ზევით ხელოვნება ვერ წავაო. მოდი და წავიდეს ხელოვნება იმის ზევით, რასაც სესილია თაყაიშვილმა მიაღწია ოლღა ბებიას სახის შექმნით.
სესილია თაყაიშვილი – ყველას ბებია ოლღა, ასინეთა, მარადია, მოხუცი ბუღალტერი. ყველას, ვისაც ნახევარი საუკუნისთვის არ გადაგვიბიჯებია, ის მხოლოდ კინოდან გვახსოვს, რადგან სცენა მან თითქმის ნახევარი საუკუნის წინათ მიატოვა – მაშინ, როცა დიდების ზენიტში იყო.

მეოცე საუკუნის დასაწყისის ბათუმი. თაყაიშვილების ოჯახი. სტუმრები ბლომად. ლეგენდარული ექვთიმე თაყაიშვილიდან – სოფლელ ნათესავებამდე. მათი გამოჩენა და თაყაიშვილების ანცი გოგონა სესილია – ისუსება. აკვირდება სტუმრებს. მათ  მზერას, სახეებს, მიმიკას, ჟესტებს, დაკოჟრილ ხელებს, ღიმილს… სტუმრები მიდიან და იწყება თეატრი სარკესთან. ხან ერთ სტუმარს განასახიერებს, ხან – მეორეს. მაყურებლის წინაშე 7 წლის ასაკში წარდგება – შინაური წარმოდგენა, როლი? – ყვავილის. სარკის წინ დაოსტატებული სესილია საშინლად ღელავს. კარგავს მადას. თავს ანებებს თამაშსა და გართობას. თვალსაც არ მოხუჭავს სპექტაკლის წინაღამეს. იმდენად აგზნებულია, რომ დასახმარებლად ექიმს უხმობენ… მალე კი სესილია უკვე ნამდვილ სცენაზე დგება. ბათუმის თეატრში ჰაუპტმანის “ჰანელე” იდგმება, სესილია სხვა ექვს ბავშვთან ერთად ანგელოზს თამაშობს. დავალება თან მარტივი, თან რთული – ბავშვები გაუნძრევლად უნდა იდგნენ ჰანელეს მინის კუბოსთან.
ფარდა გაიხსნა და ძლივს შეკოწიწებული დეკორაცია სესილიასთვის ზღაპრულ სამყაროდ იქცა. დასრულდა სპექტაკლი, იყო ტაში, ყვავილები… დარბაზი დაცარიელდა, სესილია კი ისევ ანგელოზის ქანდაკებასავით გაუნძრევლად დგას სცენაზე…
სესილია 8 წლისაა. ოჯახი თბილისში გადმოდის საცხოვრებლად. თეატრი. სპექტაკლი “ღალატი” – შთაბეჭდილება გრანდიოზული და ამიერიდან თეატრისთვის ღალატი წარმოუდგენელია სესილიასთვის. 16 წლისა ფაღავას სტუდიაში ჩააბარებს. ამ სტუდიას ცოტა მოგვიანებით სტუმრად სტანისლავსკი ეწვევა – სამხატვრო თეატრი თბილისშია საგასტროლოდ. სტუდიელები სტანისლავსკის აწონებენ თავს – უკითხავენ ლექსებს, იგავ-არაკებს, უჩვენებენ პანტომიმებს. სტანისლავსკის ყველაზე მეტად ის პანტომიმა მოეწონება, სადაც სესილია შინაბერას ასახიერებს. თავისთან მიიხმობს, შეაქებს, თავზე ხელს გადაუსვამს… თუმცა, სესილია არასოდეს არ ჩათვლის თავს სტანისლავსკის სისტემის მიმდევრად. მას ერთის სწამდა – კოტე მარჯანიშვილის. მოგვიანებით, სწორედ ამიტომაც მიატოვებს რუსთაველის თეატრს და სანდრო ახმეტელს. სხვა არტისტებისგან განსხვავებით, მას არც კონფლიქტი ჰქონია ახმეტელთან, არც მის დაღუპვაში გასვრილა და არც სიკვდილის შემდეგ ულანძღია. სიცოცხლის ბოლომდე, პედაგოგებად მარჯანიშვილსა და ახმეტელს მიიჩნევდა, მაგრამ მაინც წავიდა ახმეტელისგან. წავიდა იმიტომ, რომ მისთვის, როგორც არტისტისთვის, მარჯანიშვილის ესთეტიკა უფრო ახლობელი იყო, ვიდრე ახმეტელის გმირულ-რომანტიკული სულისკვეთება და დაუოკებელი ლტოლვა მონუმენტურისკენ. მარჯანიშვილთან ის სხვა რამის გამოც წავიდა. წავიდა იმიტომ, რომ მარჯანიშვილთან წავიდა მისი მეუღლე ვასო გოძიაშვილი. ისინი ჯერ სცენაზე იყვნენ ცოლ-ქმარი. ჯერ კიდევ სტუდიაში. გორგო ფულდის “ვირის ჩრდილში” ვასო გოძიაშვილი მევირეს თამაშობდა, სესილია – მის ცოლს. მერე ცხოვრებაშიც მისი ცოლი გახდა, მაგრამ მალევე დაშორდნენ. სესილიამ მარტო გაზარდა ბიჭი. აღარ გათხოვილა. იმ დიდი სიყვარულის ერთგული დარჩა. თბილისში ფეხს აიდგამს ლეგენდები სესილიას პატიოსნებასა და ზნეობრივ სისპეტაკეზე.

სესილია თაყაიშვილი, დათო გოძიაშვილი, ვასო გოძიაშვილი

სესილია თაყაიშვილი, დათო გოძიაშვილი, ვასო გოძიაშვილი

თუმცა, იგი არც ციციკორედ მოევლინება ვინმეს, არც პურიტანად. მეტიც, დღემდე იხსენებენ, თუ როგორ იხილავდნენ თეატრში ერთი ბოჰემური ცხოვრების მქონე უკიდურესად ნიჭიერი მსახიობი ქალის თეატრიდან გაშვების საკითხს და იმასაც, რაც მაშინ თქვა სესილიამ – თეატრში უნიჭო “მასეთების” (ბოზების) მეტი რაა, მაინცდამაინც ნიჭიერი რომ არ გააგდოთო?! გაგდებას რაც შეეხება, თვითონ სესილია ერთხელ მარჯანიშვილმა რეპეტიციიდან გააგდო – “უნიჭო-უნიჭოს” ძახილით. სესილია ვერ გუობდა მაგიდასთან მუშაობას, თავს შებოჭილად გრძნობდა. აი, სცენაზე ასვლის შემდეგ კი… მას სხვადქცევის სხვა გზა ჰქონდა. გმირი გარედან უნდა დაენახა – როგორ დადიოდა, როგორ საუბრობდა. ხელი ჩაევლო მისი ხასიათის არტერიისთვის და ჩაებერა სული. შთამბეჭდავი და დაუვიწყარი სახე შეექმნა. როლები ძირითადად ეპიზოდური ჰქონდა, თან უმეტესად წყალწყალა პიესებში, მაგრამ რა? მაყურებელთან ხომ არ დაიწყებდა წუწუნს დრამატურგის უნიჭობაზე, ან რეჟისორზე, ეს როლი რომ მისცა? ამიტომაც მთელი გატაცებით ქმნიდა სხვადასხვა სახეებს და მისი “პაიკი” როლები იმ “პაიკად” გვევლინებოდნენ – ლაზიერი რომ ხდება მაყურებლის წინ.

ძიძა შექსპირის "რომეო და ჯულიეტაში"

ძიძა შექსპირის "რომეო და ჯულიეტაში"

ბახუ მესუდუ "შამილი"

ბახუ მესუდუ "შამილი"

აი, წუწუნით კი ამბობენ, რომ ძალიან ბევრს წუწუნებდა, იმდენად ბევრს, რომ სხვა მსახიობებს ხან საერთოდ უკარგავდა მუშაობის ყოველგვარ ხალისს. წუწუნებდა როლის მიცემისას, ცდილობდა “როლიდან დათესვას” – ითხოვდა შეცვლას, მინიმუმ დუბლიორის დანიშვნას მაინც. მერე წუწუნებდა რეპეტიციებზე, ამუნათებდა დრამატურგს, ვიშვიშებდა, რომ როლი არ გამოსდიოდა… ბოლოს კი სცენაზე სასწაულებს ახდენდა…
ცხოვრებაშიც უყვარდა წუწუნი, სულ უძილობაზე წუწუნებდა – გემრიელად გამოძინებულიც კი. უყვარდა ტელეფონზე ჭუკჭუკი, მაგალითად, კაკო კვანტალიანთან.
სესილია წუწუნებდა, მაგრამ განა არ ჰქონდა საწუწუნო? მისი ნათამაშევი როლების ჩამონათვალს რომ თვალი გადაავლო, გული მოგიკვდება, თუ რა ხარახურა დრამატურგების სქემატურ როლებს ალევდა უდიდეს ტალანტს… წუწუნა იყო, მაგრამ რატომღაც არ უწუწუნია, როცა გიგა ლორთქიფანიძემ ოლღა ბებიას როლი მისცა, არც მაშინ, როცა ვასო ყუშიტაშვილმა დედოფალი ელისაბედი ათამაშა შილერის “მარიამ სტიუარტში”.

ელისაბედ ტიუდორი "მარიამ სტიუარტი"

ელისაბედ ტიუდორი "მარიამ სტიუარტი"

“მარიამ სტიუარტში” სცენაზე ქართული სცენის ორი დედოფალი იდგა – ვერიკო და სესილია. სწორუპოვარ კაბიან ჩაპლინად აღიარებულმა სესილიამ კიდევ ერთხელ და საბოლოოდ დაამტკიცა, რომ ის ასევე სწორუპოვარი იყო, როგორც ტრაგიკოსი. ვიზუალურადაც საოცრად გავდა სესილია ელისაბედ ტიუდორს. სესილიას ფოტოდან ინგლისის ძლევამოსილი დედოფალი გვიყურებს მკაცრად. ისევ ფოტოები გვიამბობს, რომ სესილია ადრეული ახალგაზრდობიდან გარდასახვის დიდოსტატი იყო. სრულიად ახალგაზრდა თამაშობდა ხნიერ ქალებს, 26 წლისამ ითამაშა ცხოვრებისგან გაუბედურებული მოხუცი ქალი ამალია კარლოვნა ა. აფინოგენოვის “შიშში”, 29 წლისამ – შამილის მოხუცი დედა, 31 წლისამ – პარასკევა (შ. დადიანის “ნაპერწკლიდან”). 42 წლისამ ჯულიეტას მოხუცი ძიძა.
ამ გარდასახვის სასწაულს, დიდ ტალანტთან ერთად, იგი კიდევ ერთი დიდი ტალანტით ახერხებდა – უბადლო გრიმით. რითაც ყოველთვის აცვიფრებდა ვერიკო ანჯაფარიძესაც კი. გრიმის საიდუმლოს რომ ჩასწვდომოდა, სესილია ახალგაზრდობაში “ასინეთობასაც” არ თაკილობდა, როცა საგასტროლოდ ჩამოსული რომელიმე სახელგანთქმული მსახიობის გრიმი ააღელვებდა, მასთან საგრიმიოროში მატაჰარივით იპარებოდა და თვალს ადევნებდა ამ პროცესს.

ის მოხუცების თამაშის დიდოსტატი იყო და ამ ფონზე რაღა გასაკვირია ის, რომ ოლღა ბებია 54 წლისამ ითამაშა თეატრში, 56 წლისამ კი – კინოში. ზურიკელას ბებიობამდე კი მანანას ბებია იყო “მანანაში” – 52 წლის ასაკში. 70-ს იყო გადაცილებული, კინომწვერვალებს რომ მიაღწია. მისი ბოლო როლი მოხუცი ბუღალტერია “ცისფერ მთებში”. სასწაულს 77 წლის სესილია ახდენს – ეკრანზე სულ რამოდენიმე გაელვებით, რამდენიმე ფრაზით და ერთი ნაწნავით…
ფილმის გადაღებიდან ერთი წლის შემდეგ სესილია გარდაიცვალა, გარდაცვალებამდე იწერება სადა და უკიდურესად ამაღელვებელი ანდერძი:
“ვგრძნობ, ძალიან ცუდად ვარ, არ მცილდება ნახველში სისხლი. უსაშველო ხველა, ვიხრჩვები. რა კარგია, კაცი რომ დიდი სიცხით არის ავად, გრძნობა ეკარგება და კვდება. რა ცუდია, ყველაფერი გტკივა, დადიხარ ძლივს და არ კვდები.
ვთხოვ ჩემიანს ყველას, შემისრულონ თხოვნა. არავითარ შემთხვევაში თეატრში არ გადამიყვანონ, ჩემი არგადაყვანით შეწყდება თეატრში ხშირი სიკვდილი. მერწმუნეთ, არავითარ შემთხვევაში, მუხლმოდრეკილი გეხვეწებით.
დიდუბე არ მიყვარს და გთხოვთ, ნუ გამომიძებნით ადგილს. საბურთალოში თუ შეძლებთ, მაგრამ გთხოვთ ორ ადგილს იმიტომ, რომ ჩემს გვერდით მოხვდება, ვინც ჩემს შემდეგ წავა ოჯახიდან და არ ვიქნები მარტო. იწამეთ თხოვნა.
რა საჭიროა საპატიო ყარაული, ნუ დაღლით ხალხს, არავითარი სიტყვები!
ვიყავი, ვშრომობდი და დასრულდა ჩემი ცხოვრება!
იმედია, ასე მშვიდად და წყნარად მიაბარებთ ჩემს ნეშტს ცივ მიწას”.
ვიყავი, ვშრომობდი და დასრულდა ჩემი ცხოვრება…

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: