თეატრალური ფესტივალი 2009 – ნეკროშიუსის „ფაუსტი“

რეზო შატაკიშვილი

დაიბეჭდა „პრაიმტაიმში“

მნახველს გულგრილს ნამდვილად ვერ დაგტოვებდა ეიმუნტას ნეკროშიუსის „ფაუსტი“. თუმცა, შესაძლოა მისგან უფრო მეტს ელოდნენ მისივე „ოტელოთი“ გაოგნებულები და კიდევ უფრო მეტს, ვისაც თბილისური ანეგდოტის არ იყოს თავად არ დაულევია ლიმონათი (არ უნახავს ნეკროშიუსის „ოტელო“), მეზობელმა დალია (ნახა) და უთხრა ძაან, ძაან კარგიაო. ამაში კი, ნეკროშიუსი დამნაშავე ნამდვილად არაა.

ისე, ამ სპექტაკლის კრიტიკას, ალაგ-ალაგ რუსულ პრესაშიც გადაწყდებით, საფირმო მეტაფორებს უწუნებენ, ნეკროშიუსი მიწას მოსწყდა მაგრამ ვერ გაფრინდაო. ერთ-ერთ სცენაზე პირდაპირ ახსენებენ ფარაჯანოვის „საიათნოვადანააო“. (სხვათაშორის ეს აქაც ენიშნათ, და არც თუ უსაფუძვლოთ). ის კი არა, რუსებმა ნეკროშიუსს თოკებით გაკეთებულ კარდიოგრამაც დაუწუნეს, რომელსაც თბილისში ხანგრძლივი ოვაცია მოჰყვა. რას ვიზამთ, მიუხედავად იმისა რომ ნეკროშიუსმა უზარმაზარი ძვალი დადო სცენაზე – ენას ძვალი მაინც არა აქვს…

მისი „ფაუსტი“ გაგაოგნებდათ პროფესიული კეთილსინდისეიერებით – როგორც რეჟისორის, ისე მსახიობების მხრიდან. რეჟისორის ხედვის დიაპაზონით, ჰიპერმეტაფორულობით, ატმოსფეროს შექმნის დიდი უნარით. იმ ატმოსფეროსი, რომელიც 4 საათი გაძლებინებს დარბაზში (დღეს ეს არც თუ იოლია). გაძლებინებს და მეტიც – გიტაცებს. იტაცებს მათაც კი, ვისაც არც ხუთას გვერდიანი ტრაგედია „ფაუსტი“ აქვს წაკითხული და ჭერში აკიდულ სუბტიტრებისთვის თვალის დევნებაც უჭირს (მითუმეტეს რუსულად იყო).. ასეთი კი დამერწმუნეთ ბევრი იყო იქ, ბევრმა ისიც კი ვერ გაიგო რომ ნეკროშიუსს თავისი სცენიური ვერსიისთვის აღებული ჰქონდა გოეთეს ტრაგედიის მხოლოდ პირველი ნაწილი. ის არ გვიჩვენებს მეორე ნაწილს, სადაც საბოლოოდ ფაუსტი იმარჯვებს მეფისტოფელზე. ის სპექტაკლს ასრულებს გრეთჰენის სამსჯავროთი, თავად ფაუსტის მოგზაურობა კი გრძელდება. მაგრამ საქმეც ესაა, ნეკროშიუსის მაყურებელთან სხვაგვარ კომუნიკაციაზე მიუწვდება ხელი.

იგი მაყურებელს არაფერს უმალავს – მსახიობებს გამოაქვთ ძალზე ყოფითი საგნები, ჩვენს თვალწინ აწყობენ მათ და ქმნიან სცენურ ეფექტს. მაგალითად, სცენის ორ მხარეს დგებიან მსახიობები, ჭიმავენ ბაწრებს და რიგ-რიგობით ამოძრავებენ, შენს წინ გასაოცარი ეფექტია – მოგაგონებს უმალ კარდიოგრამას, ანდა შესაძლოა სულაც ფაუსტის სულის ღელვად, შინაგან წინააღდეგობებად აღიქვა. გამოდიან მსახიობები, ბაწრებით ფანარს ჭიმავენ და ამოძრავებენ – რომელიც განუზომელ ეფექტს ახდენს და ნათურის მოხსნის შემდეგ ობობასაც მოგაგონებს, რომელიც თითქოს წინასწარმეტყველებს ფაუსტის გაბმას მეფისტოფელის მახეში.

ანდა სულაც უბრალო – პატარა იოლად მსხვრევად თეფშებს იარაღს ესვრიან და ამსხვრევენ, იცი რომ არაფერი – თეფშები იმტვრევა, ილეწება მაგრამ ეფექტი განუმეორებელია. ალაგებენ და აშრიალებენ უამრავ წიგნებს – სულისშემკვრელი სცენაა, ანდა სულ უბრალოდ პერანგს ქარით ბერავენ, ან „რეიკას“ „რეიკას“ ურაკუნებენ, მაგრამ ეფექტი განუზომელია. ანდა, უბრალო ძაფისართავი მანქანებისგან, იკვრება კომპოზიცია – ხდება ტაძარი, ხედავ რომ ძაფისსართავი მაქნანებია, მაგრამ ეს საგნები მოულოდნელად ლამაზდებიან, სასწაული შენს თვალწინ ხდება – უბრალო საგნებისგან სცენური ექფეტის გარდა იბადება ულამაზესი მეტაფორა, რომლის ამოხსნა არც ისე იოლია, მაგრამ რომც თავი და ბოლო ვერ გაუგო, იგი მაინც ახდენს უდიდეს ზეგავლენას – ქმნის ატმოსფეროს, რომელიც მოქმედებს მაყურებელზე, მისი მეტაფორები კონტაქტს ამყარებენ მაყურებლის არაცნობიერთან და გადასცემენ მასში კოდირებულ ინფორმაციას. ცნობიერად კი ეს მეტაფორები ფრიად საამო საყურებელია და კარგი თავსატეხი რებუსიც.

ნეკროშიუსს უყვარს რებუსებიც, გამოცანებიც. მეტიც ის სამყაროს განიცდის როგორც გამოცანას – მიცემულს ადამიანისთვის. სწორედ აქედან მომდინარეობს მისი სპექტაკლების ვიზუალის ფანტასტიკურობა და მხატვრული აზროვნების მითოლოგიზმი.

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: