„სპექტაკლმა უნდა ააფორიაქოს, ააღელვოს მაყურებელი… წონასწორობა დააკარგვინოს…“

როგორ აწვალებს მაყურებელს გოგი მარგველაშვილი?


(დაიბეჭდა გაზეთ „ქართულ უნივერსიტეტში“).

რეზო შატაკიშვილი

რა პროცესი მიმდინარეობს დღეს ქართულ თეატრში, რა ტენდენციები იკვეთება და რა როლი აქვს ამ პროცესში ახალაგზრდობას  და პირიქით, რა როლი აკისრია დღეს თეატრს ახალგაზრდობის და საერთოდ ადამიანის ცხოვრებაში? როგორი მაყურებელია ახალგაზრდობა და როგორია როგორც შემოქმედი? ამ საკითხებზე „ქართული უნივერსიტეტი“ ესაუბრება რეჟისორსა და პედაგოგს, თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის რექტორს, პროფესორ გოგი მარგველაშვილს.

გოგი მარგველაშვილი:

– ვინც ქართულ თეატრში მიმდინარე პროცესებს თვალს ადევნებს, დამეთანხმება რომ აშკარად მიმდინარეობს განახლება და ეს განახლება ბევრად ინტენსიურად მიდის მსახიობთა შორის, ვიდრე სარეჟისორო ამქარაში. გადავხედოთ, დღეს სცენაზე დგაანან და თამაშობენ როლებს, მთავარ როლებს, სათაურებსაც კი, ახალი თაობის მსახიობები. ეს თაობა შემოქმედებითად გაცილებით აგრესიულია… კარგი გაგებით…

თუმცა ხშირად გვესმის რომ ახალგაზრდა თაობა მოკლებულია მკვეთრ ინდივიდუალობას, რომ ყველა ერთმანეთს გავს…

ეს საერთოდ 21-ე საუკუნის პრობლემაა. დამნაშავე არავინ და არაფერი არაა. დრო მოვიდა ასეთი, როგორც ჩანს… გამოკვეთილი ინდივიდუალური ხელწერის შემოქმედები, სულ უფრო და უფრო ნაკლებია თეატრშიც, კინოშიც, ლიტერატურაშიც. გასაშუალოება ხდება, ხელობა ისწავლა ბევრმა და ხელობამ დაიმკვიდრა მყარად ადგილი. ის კი რაზეც ჩვენ ვსაუბრობთ, მის ზევით დგას. ლაპრაკია უკვე ფილოსოფიაზე, წმინდა წყლის შემოქმედებაზე, ახალი სამყაროს შექმნაზე. ახალი სამყაროს შექმნა მხოლოდ რჩეულთა ხვედრია…

როგორც პედაგოგს და როგორც რეჟისორს, რამდენად გაკმაყოფილებთ ახალგაზრდა თაობის საქმისადმი დამოკიდებულება?

– დამოკიდებულებაში არაა საქმე, უბრალოდ მოთხოვნილებები გამარტივდა, როგორც მსახიობის ისე სპექტაკლის მიმართ. ადრე შეჯიბრი იყო კარგს, ძალიან კარგს და ფანტასტიკურს შორის, კი იყო სუსტი სპექტაკლებიც, წარუმატებელიც, მაგრამ ბევრად უფრო ნაკლები იყო არაპროფესიული სპექტაკლების რიცხვი დღევანდელთან შედარებით. უნიჭოები კი არ მომრავლდნენ და ნიჭიერები კი არ დაცოტავდნენ, მოთხოვნები შეიცვალა, შესუსტებულია მოთხოვნა რომ სპექტაკლი იყოს პროფესიულ დონეზე დადგმული. მაყურებელი მიეჩვია და ითხოვს ადვილად აღსაქმელ წარმოდგენის ნახვას, ისეთი ამბის გათამაშებას მის წინაშე, რომელიც მას არ შეაწუხებს, რომელიც მისგან არ მოითხოვს ელემენტარულ ცოდნას, ელემენტარულ ინტელქტუალურ დონეს. თეატრალურ ხელოვნებაში მოღვაწე ადამიანების გარკვეული ნაწილი აჰყვა ამას, აჰყვა იმიტომ რომ ეს იოლია… რაც შეიძლება მეტი მაყურებლის მოზიდვას იმისთვის კი არ ცდილობენ, რომ რაც შეიძლება მეტს მოუყვნენ ამბავი, რომელიც მათ ააღელვებს, დააფქირებს, წონასწორობას დააკარგვინებს, არამედ იმისთვის რომ რაც შეიძლება მეტი ლარი შეუვიდეთ სალაროში. ასეთი თეატრი უბრალოდ სალაროს ავსებს და ცდილობს გაართოს მაყურებელი, არ შეაწუხოს, პრობლემებზეც ესაუბროს ისე, რომ პრობლემის არსის სრული ნიველირება მოხდეს, ანუ არაფერი არ ხდება, მოდი ვიღადაოთ ამაზე, მოდი დავცინოთ, ვითომ ეს არც არსებობს… ამ ყველაფერმა მიგვიყვანა იქამდე რომ სცენაზე ვხედავთ პრაქტიკულად იმას რასაც ტელეეკრანზეც ვხედავთ. სერიალებს ვგულისხმობ. ლექსიკონში, სამწუხაროდ პროფესიულშიც კი, უკვე დამკვიდრდა ცნება `პროდუქტი~, პროდუქტი ეწოდება სპექტაკლს, ფილმს, ყური უკვე მიეჩვია ამას, მაგრამ არ შეიძლება სპექტაკლი იყოს პროდუქტი, სპექტაკლი შეიძლება იყოს მხოლოდ ხელოვნების ნაწარმოები და ხელოვნების ნაწარმოები არ შეიძლება იყოს პროდუქტი… თუმცა, რასაც ჩვენ ხშირად სცენაზე გვთავაზობენ, ის მართლაც პროდუქტია.

სერიალები ახსენეთ და როდესაც მე ამ პროდუქტსმთავაზობს თეატრი და მთავაზობს ასევე ტელევიზია სერიალების სახით, თანაც უფასოდ, და ის შემიძლია ვნახო შინიდან გაუსვლელად, რაღატომ წავალ თეატრში? ასეთი თეატრი არ შევა ჩიხში?

– ტელესერიალებში დაკავებული მსახიობების დიდი ნაწილი სცენაზეც დგას, ტელესერიალების მაყურებელი კი ტელესერიალის გმირს მიჰყვება ყველგან, თეატრშიც და უყურებს ცოცხლად, უკვე ტკბება მისით ცოცხლად… ტელესერიალებმა მოახერხეს ეს და ეს მარტო საქართველოში კი არა, მთელ დედამწიაზე ხდება. ისინი დომინირებენ და ახდენენ მაყურებლის გემოვნების, ესთეტიკის და მოთხოვნების ჩამოყალიბებას. ამაზე მეტს უკვე აღარ ითხოვს ადამიანი და როცა სთავაზობ ამაზე მეტს, ის უკვე აღიზიანებს, რადგან ის უკვე აიძულებს დაფიქრდეს, გაანალიზოს, შენთან ერთად იყოს და გარკვეული კონცეპტუალური ხედვა მასაც ჩამოუყალიბდეს. კარგი სპექტაკლის მაყურებელს, თვითონაც უნდა უყალიბდებოდეს კონცეფცია, თუ მაყურებელი გადის და არ გეკამათება, არაა აღელვებული და წონასწორობადაკარგული, მაშინ ესე იგი, ის 2-3 საათი იყო – სერიალი სცენაზე.

დასავლეთში, რეკლამებში და სერიალებში დაკავებული მსახიობების აყვანას, როგორც წესი ერიდებიან ხოლმე.

– სწორად იქცევიან.

დღეს, როცა თეატრსა და სერიალებს საზიარო მსახიობები ჰყავთ, ხომ არაა სასურველი თუნდაც მათი გამიჯვნა, ვთქვათ თეატრებმა მსახიობებს აუკრძალონ სერიალებში გადაღება, გარდა ამისა სერიალებში აქტიურად არიან დაკავებული სტუდენტებიც, სერიალები კიდევ უფრო საზიანოა მათთვის. არ გიფიქრიათ სტუდენტებისთვის სერიალში გადაღების აკრძალვა?

– სერიალში გადაღება დიდ ზიანს აყენებს მსახიობს და მითუმეტეს სტუდენტს, რომელიც ჯერ კიდევ სწავლობს სამსახიობო გრამატიკას და ჩამოყალიბებული არაა ჯერ. მაგრამ სერიალებში გადაღებას ვერც ერთს აუკრაძალავ და ვერც მეორეს. არანაირი იურიდიული ნორმა არ გვაძლევს სტუდენტისთვის ამის აკრძალვის უფლებას, თუ მას სწავლისაგნ თავისუფალ დროს იღებენ და არ აცდენს ლექციებს. თავისუფალი დრო მისია და როგორც უნდა გამოიყენებს. ვერც მსახიობებს აუკრძალავს ვინმე ამას, თუ თეატრის ადამინისტრაცია კონტრაქტში არ ჩაუწერს ამას, მაგრამ დღეს ისეთ ანაზღაურებას ვერც ერთი თეატრი ვერ აძლევს მსახიობს, რომ ეს მოსთხოვოს… კომუნისტების დროსაც ვერ უკრძალავდნენ მსახიობებს გადაღებას, მაშინაც იყო მდარე ხარისხის, საწარმოო თემაზე შექმნილი ფილმები, სადაც არავითარი შექმომედებითი ამოცანები არ იყო დასახული, მაგრამ მსახიობები მიდიოდნენ ანაზღაურების გამო. მსახიობსაც და სტუდენტსაც ერთადერთი შეიძლება ურჩიო. პროფესიონალ მსახიობს ურჩიო რომ არ დათანხდეს მისი პროფესიული დონისთვის შეუფერებელ სამუშაოს… სტუდენტს კიდევ ის რომ ეს საზიანოა მისთვის, რომ ეს ელემენტარულად ყველაფერს ანგრევს, რასაც მას აქ ასწავლიან, ხშირად სტუდენტი ხვდება კიდეც რომ სიმართლეს ეუბნები, მაგრამ მას სჭირდება ის 500 თუ 600 ლარი თვეში, რომელსაც უხდიან და მიდის. უბრალოდ, ახალგაზრდა გამოუცდელია დაბოლომდე კიდე ვერ აცნობიერებს, არ სჯერა რა მასშტაბის ზიანს აყენებს ასეთ სერიალში გადაღება მას.

თქვენთვის როგორც რეჟისორისთვის რამდენად საინტერესოა გაპაპსავიკებულ, გატელესერიალებულგმირთან მუშაობა?

– ჩემთვის არნაიარად საინტერესო არაა და არც ვაპირებ მუშაობას ასეთ გმირთან, მაგრამ არც თუ იშვიათად, ოჯახის შესანახად, თავის სარჩენად ძალიან კარგი მსახიობებიც მიდიან და თამაშობენ სერიალში. რას იზამ? ყველა კარგ მსახიობს ხომ არ დაკარგავს იმის გამო რომ წავიდა და სერიალში ითამაშა?.. თავიდან ცდილობდნენ დეტქიტიური, გნებავთ მელოდრამატული სერალების გაკეთებას, შემდეგ ეს გაქრა, ახლა სერიალები პრაქტიკულად დეგენერატებზე კეთდება, ანუ მოქმედი პირები არიან დეგენერატები, რომლებსაც მსახიობები საოცარი სიამოვნებით, პლუს „ნაიგრიშით“, კიდე უფრო, ხაზგასმით დეგენერატებად თამაშობენ. დააკვირდით ნებისმიერი სერიალის ნებისმიერ პერსონაჟს, მის ქცევას, რეაქციებს ამა თუ იმ მოვლენაზე, როგორ ურთიერთობენ ერთმანეთთან… ესაა დეგენერატების კრებული, რომელსაც მსახიობები ასახიერებენ. …

ვსაუბრობდით იოლადაღსაქმელ სპექტაკლებზე, რომელმაც მაყურებელი არ უნდა ააღელვოს, ბოლო დროს იმასაც ამბობენ, რომ თეატრმა არ უნდა გადაღალოს მაყურებელი და შესაბამისად სპექტაკლი უნდა იყოს საათნახევრიანი, მაქსიმუმ ორსაათიანი. თქვენ კი ცნობილი ხართ როგორც ხანგრძლივი, მრავალსაანი სპექტაკლების დამდგმელი.

– მე ვაწვალებ ხალხს… სპექტაკლის ფორმაც, ქრონომეტრაჟიც, სიუჟეტიც დამოკიდებულია დამდგმელის გემოვნებაზე, მის მსოფლმხედველობაზე, შინაგან ტემპო-რიტმზე, დასახულ მიზანზე. თუ მას მხოლოდ მაყურებლის გართობა-გაცინება უნდა და სხვა არაფერი, მაშინ რა პრობლემაა, ის ერთ საათშიც ჩაეტევა, ნახევარ საათშიც და ანეგდოტის მოყოლას რამდენიც სჭირდება იმ დროშიც… ქრონომეტრაჟი სპექტაკლის ხარისხის მაჩვენებელი არაა, მაგრამ სწრაფად არ კეთდება არაფერი ხარისხიანი. ამბავის გათამაშებას, მაყურებლის აფორიქებას სჭირდება გარკვეული სივრცე, გარკვეული დრო… მთავარია მაყურებელი ააფიქრიაქო, წონასწორობა დააკარგინო, შეიძლება მისთვის შენი ინტერპრეტაცია კატეგორიულად მიუღებელი იყოს და ისე გაბრაზდეს მტრადაც მოგეკიდოს, მაგრამ შედეგი მიღწეულია, ის იწყებს ფიქრს, კამათს, შენთან ერთად აქტიურად აზროვნებს, იმ შემთხვევაშიც თუ გეთანხმება, და იმ შემთხვევაშიც თუ კატეგორიულად არ გეთანხმება. ყველა შემთხვევაში ის იწყებს ანალიზს, იწყებს ფიქრს იმ ამბავზე, სვამს საკუთარ თავს ამ ამბავში, რომელიმე გმირთან აიგივებვს თავს, ვიღაცის მხარესაა, ვიღაცის წინააღდეგაა და ირიბად ამავე სპექტაკლის თანამონაწილე, ამავე სპექტაკლის პერსონაჟი ხდება, ეს არაა ხშირი, ძალზე იშვიათია.

ახალგაზრდა მაყურებელი როგორია?

– ნამდვილად არაა ცუდი მაყურებელი, ვერ ვიტყვი რომ დღევანდელი მაყურებელი ადრინდელზე უარესია, რა თქმა უნდა 20-30 წლის წინ უფრო მომზადებული მაყურებელი იყო. ახლანდელი მაყურებლის უმეტესი ნაწილის დამოკიდებულება უფრო ზედაპირულია, იმ მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზეა ორიენტირებული, რომელიც აქვს სერიალის ყურებისას. მაგრამ ეს მარტო საქართველოში კი არა, ყველგან ასეა. უბრალოდ თეატრალური მაყურებელი, ისევე როგორც სიმფონიური მუსიკის მსმენელი, ისევე როგორც საავტორო კინოს მაყურებელი და მაღალმხატვრული ლიტერატურის დამფასებელი გარკვეულწილად პროფესიებია. პროფესიონალი მაყურებელი უნდა იყო. ხელოვნების ასეთი ნაწარმოების მაყურებელი შენთან ერთად უნდა თხზავდეს და შეძლოს  კონცეპტუალური სქემის ყველა ეტაპის შენთან ერთად გავლა. თუ ეს არ შეუძლია მას სწყინდება, უბრალოდ იყურება სცენისკენ თუ ეკრანისკენ, თორემ ვერ მიყვება ამბავს. პროფესიონალი მაყურებელი არის თეატრის, კინოს შემადგენელი ნაწილი, ამ მაყურებელზე დგას თეატრიც და კინოც, ასეთი მაყურებელი უწყობს ხელს იმას რომ განვითარდეს ერთიც და მეორეც და ასეთი მაყურებელი მასიური არასოდეს არ არის და არც ყოფილა არასოდეს, ალაბათ სავბერძნეთში იყო, ალბათ… ყოველშემთხვევაში დღეს შეუძლებელია საავტორო ფილს, თუ კონცეპტუალურ სპექტაკლს ჰყავდეს მასიური მაყურებელი. არ ხდება მასეთი რაღაცა, არსად…

რატომ? ჩვენი პატარა ქალაქი“, კავკასიური ცარცის წრე“? ამ სპექტაკლებს ჰყავდა და ჰყავს მაყურებელი. თუ ეს ის გამოანკლისებია რომელიც წესს ადასტურებს?

– არა, ეს სპექტაკლები არც გამონაკლისებია და არც იმას ამბობს ვინმე რომ თუკი სპექტაკლს მაყურებელი ჰყავს, ესე იგი იგი მდარე ხარისხისაა და თუ არავინ დადის, ესე იგი აუცილბლად მაღალმხატვრულია, რაკიღა პროფესიონალი მაყურებელი ცოტაა, არა, მაღალმხატვრულ სპექტაკლსაც ჰყავს მაყურებელი, ოღონდ ეს ხდება იმ შემთხვევაებში როდესაც ეს სპექტაკლი თვითონ იქცევა მოვლენად. მაგრამ  ყველა მაღალმახატვრული, პროფესიული ღირებულების სპექტაკლი მოვლენად ვერ იქცევა… როდესაც სპექტაკლი მოვლენად იქცევა, მაშინ მაყურებელი გარანტირებულია. პროფესიონალი მაყურებლის შემდეგ მოდის უბრალო მაყურებელი, რომელიც შეიძლება ვერ წვდევბა და ალბათ ვერ წვდება და ვერ იგებს რაშია ამ სპექტაკლის ასეთი განსაკუთრებული ხიბლი და რატომაა ეს სპექტაკლი ასე გამორჩეული, რა საეტაპო მნიშვნელობის სიახლეა გადაწყვეტაში, ფორმაში… ამას ვერ ხვდება, მაგრამ მან იცის რომ ესაა მოვლენა და რომ მან ეს უნდა ნახოს. ხშირად ნახულობენ, ვერ იგებენ „რა არის ამისთანა“, მაგრამ ზრდილობს გამო ამბობენ „გენიალურია“, „გადასარევია“, ეს ბედია ასეთი სპექტაკლების, რომლებიც იქცნენ მოვლენებად.

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: