ქართული სცენის ორი დედოფლის შერკინება

1955 წელს რეჟისორმა ვასო ყუშიტაშვილმა, მარჯანიშვილის თეატრის სცენაზე ფრიდრიხ შილერის „მარიამ სტიუარტი“ დადგა. თვითონ სპექტაკლი ქართული თეატრის ისტორიაში არაა მიჩნეული შედევრალურ სპექტაკლად, თუმცა ამ სპექტაკლში შექმნილი ორი მხატვრული სახე, სამუდამოდ დარჩა ქართული თეატრის ისტორიაში – ვერიკო ანჯაფარიძის განსახიერებული მარიამ სტიუარტი და სესილია თაყაიშვილის ელისაბედ ტიუდორი. სპექტაკლი ამ მხრივაც იქცა მოვლენად – სცენაზე იდგა ორი დიდი მსახიობი, ქართული სცენის ორი დედოფალი ეპაექრებოდა ერთმანეთს. მიუხედავად იმისა რომ, სესილია თაყაიშვილისთვის მართლაც უცხო იყო დედოფლის სამოსელით გამოსვლა სცენაზე. სახასიათო, კომედიური როლების დიდოსტატი სესილია თაყაიშვილი მაყურებელმა ტრაგედიაში იხილა, იხილა და განაცვიფრდა მაყურებელი – მათ წინ სრულიად ახალი რაკურსით წარმოჩინდა სესილია თაყაიშვილი.

“მარიამ სტიუარტში” სცენაზე ქართული სცენის ორი დედოფალი იდგა – ვერიკო და სესილია. სწორუპოვარ კაბიან ჩაპლინად აღიარებულმა სესილიამ კიდევ ერთხელ და საბოლოოდ დაამტკიცა, რომ ის ასევე სწორუპოვარი იყო, როგორც ტრაგიკოსი. ვიზუალურადაც საოცრად გავდა სესილია ელისაბედ ტიუდორს. სესილიას ფოტოდან ინგლისის ძლევამოსილი დედოფალი გვიყურებს მკაცრად. გარდასახვის დიდოსტატი სესილია ინგლისის დიდ დედოფლად გარდაისახა.

უთვალავი სასწაულის შემოქმედმა, სცენაზე სიკვდილის უკვდავმა დიდოსტატმა ვერიკო ანჯაფარიძემ კი მაყურებელი კვლავ შეაძრწუნა სიკვდილის სილამაზით. ფირმა შემოინახა მისი მარიამ სტიუარტის სვლა ეშაფოტისკენ და გიჩნდება ეჭვი რომ მან კი არ გაიამეორა სტიაურტის სვლა, არამედ პირუკუ – სწორედ მარიამ სტიუარტი მიბაძავდა მისეულ სვლას რომ ენახა ვერიკო სცენაზე. ამ კადრების ნახვა დღესაც შეუძლია ნებისმიერ მსურველს „იუთუბიზე“.

სპექტაკლი იქცა ორი დიდი მსახიობის შერკინებად. ვასილ კიკნაძე დაწერს: „დიდი მსახიობები სცენაზე ყოველთვის მძვინვარე კონკურენტები არიან, თუმცა გარეგნულად არ იკითხება იგი. ზოგჯერ ქვეცნობიერად მიედინებიან ურთიერთობებისკენ შინაგანი იმპულსები, რომელიც ახალ შემოქმედებით გახელებას იწვევენ. ამ დროს არავინ არ არის წაგებული. არც თავად მსახიობები და არც მაყურებელი.  ვერიკო ანჯაფარიძის მარიამ სტიუარტისა და სესილია თაყაიშვილის ელისაბედის შერკინებაში არა მარტო ორი მოსფლმხედველობის ჭიდილი იგრძნობოდა, არამედ ორი სრულიად განსხვავებული სტილის მსახიობის პაექრობაც“.

ვერიკოს და სესილიას პაექრობით, მაყურებელი მოწმე გახდა ფიცარნაგზე დატრიალებული სასწაულის. ის ვინც მოეწსრო და სცენაზე ნახა სპექტაკლი, დღესაც იხსენებენ, რომ მთელი სპექტაკლის განმავლობაში, ვერიკო და სესილია ტოლს არ უდებდნენ ერთმანეთს და თუ გავითვალისწინებთ იმ ფაქტს რომ ვერიკო აღიარებული ტრაგიკოსი იყო, სესილია კი პირველად იყო ამ მასშტაბის, ამ რანგისა და ამ ჟანრის როლში, მათი მხრიდან როლის თანაბარი ძალით და შემართებით განსახიერება, უკვე სესილიას გამარჯვებად აღიქმებოდა. მაგრამ მოწმენი ჰყვებიან იმასაც რომ სწორედ მაშინ, როცა ვერიკოს აღარ ჰქონდა ტექსტი და მას მხოლოდ დარჩენილი ჰქონდა სვლა ეშაფოტისკენ, სწორედ იმ ეშაფოტისკენ სვლაში ჩამოიტოვა უკან სესილია. მიიხედავდა ვერიკო უკან და… დარბაზი გმინდავდა…

„ეშაფოტისკენ მიდიოდა მარიამი და ჩვენ გვაოცებდა სიკვდილის სილამაზე. იგი მიდიოდა მხნედ და არა პომპეზურად, მიდიოდა თავისი ღირსების გრძნობით, მისი სვლა რაღაც დიდ სერობას ჰგავდა. მასში იყო ამქვეყნიურ სიკეთესთან გამოთხოვების ტკივილიც, მრისხანებაც.“ – წერს ვასილ კიკნაძე.

ეს არც იყო გასაკვირი, ვერიკოს შეეძლო ერთი გახედვით, ერთი შეძახილით, თუნდაც ხელის ერთი სადა მოძრაობით მოეხდინა სასწაული სცენაზე. ის იყო სასწაულმოქმედი, რომელიც მაყურებლის  თვალწინ ლამაზდებოდა და ავიწყებდა საკუთარ ასაკს. ვერიკო ანკჯაფარიძემ რომ მარიამ სტიუარტი განასახიერა უკვე 60 წელს იყო მიღწეული…

„ვერიკო ანჯაფარიძის მარიამი იყო ნატიფი, მაგრამ შინაგანად ძლიერი, დამუხტული. ამაყად გაისმოდა მისი სიტყვები: „ვხედავ იმასაც, რომ ეს თქვენი ზედა პალატაც, ქვედას თანაბრად, მექრთამეა და უსირცხვილო“… ვერიკო ანჯაფარიძის გმირმა იცოდა რომ ამიერიდან იგი განწირული იყო, ისტორიის ასპარეზიდან მიდიოდა და ეს წასვლა სავსე იყო ტრაგიკული გაორებით. მას ჰქონდა ქალური სინაზე და კდემამოსილება, მაგრამ ჰქონდა დიდი შემართებაც. სწორედ ეს მომენტი გამოიხატა ყველაზე კარგად ანჯაფარიძის შესრულებაში“ (ვასილ კიკნაძე).

თავდაპირველად მარიამ სტიუარტის როლზე ვერიკო ანჯაფარიძის გარდა, მარინა თბილელიც იყო დანიშნული. მარინა თბილელი მოგვიანებით გაიხსენებს: „მარიამ სტიუარტში“ მარიამის როლზე დანიშნული ვიყავით ორი მსახიობი – ვერიკო ანჯაფარიძე და მე. ვინაიდან ვერიკოს არ უყვარს დიდხანს მუშაობა ტექსტზე და მიზანსცენების გამართვის პროცესი, მთელი რეპეტიციები ვასო ყუშიტაშვილმა მაგიდასთან ჩაატარა ჩემთან, და პირველი მოქმედების მიზანსცენებიც გამართა. მოვიდა ვერიკო, მოეწონა და განაგრძო მუშაობა. მე როლი აღარ მითამაშია, მაგრამ ეს რეპეტიციები დიდი გაკვეთილი იყო, დღესაც ვგრძნობ მათ ძალას. ბატონი ვასო (ყუშიტაშვილი) იყო მდიდარი ბუნების ადამიანი. კეთილი, იუმორით სავსე, მომეფერა მაკოცა და მაჩუქა ყვავილების ქილა, რომელიც დღესაც ამშვენებს ჩემს მაგიდას“.

სესილია თაყაიშვილის სცენურ შემოქმედებაში, სწორედ ელისაბედ ტიუდორია, ოლღა ბებიას როლთან ერთად ყველაზე მნიშვნელოვანი როლი. ის იყო აღიარებული, სახელგანთქმული, მაგრამ როლები ძირითადად ეპიზოდური ჰქონდა, თან უმეტესად წყალწყალა პიესებში, მაგრამ რა? მაყურებელთან ხომ არ დაიწყებდა წუწუნს დრამატურგის უნიჭობაზე, ან რეჟისორზე, ეს როლი რომ მისცა? ამიტომაც მთელი გატაცებით ქმნიდა სხვადასხვა სახეებს და მისი “პაიკი” როლები იმ “პაიკად” გვევლინებოდნენ – ლაზიერი რომ ხდება მაყურებლის წინ. მაყურებელთან იგი არ წუწუნებდა, მაგრამ ბევრს წუწუნებდა რეპეტიციებზე, ამბობენ რომ იმდენად ბევრს წუწუნებდა რომ სხვა მსახიობებს ხან საერთოდ უკარგავდა მუშაობის ყოველგვარ ხალისს. წუწუნებდა როლის მიცემისას, ცდილობდა “როლიდან დათესვას” – ითხოვდა შეცვლას, მინიმუმ დუბლიორის დანიშვნას მაინც. მერე წუწუნებდა რეპეტიციებზე, ამუნათებდა დრამატურგს, ვიშვიშებდა, რომ როლი არ გამოსდიოდა… ბოლოს კი სცენაზე სასწაულებს ახდენდა. სესილია წუწუნებდა, მაგრამ განა არ ჰქონდა საწუწუნო? მისი ნათამაშევი როლების ჩამონათვალს რომ თვალი გადაავლო, გული მოგიკვდება, თუ რა ხარახურა დრამატურგების სქემატურ როლებს ალევდა უდიდეს ტალანტს. წუწუნა იყო, მაგრამ რატომღაც არ უწუწუნია, როცა გიგა ლორთქიფანიძემ ოლღა ბებიას როლი მისცა, არც მაშინ, როცა ვასო ყუშიტაშვილმა დედოფალი ელისაბედი ათამაშა შილერის “მარიამ სტიუარტში”.

„სესილია თაყაიშვილს ხიბლავდა თავის დროის ამ უჭკვიანესი ქალისა და სახელმწიფო მოღვაწის ინტელექტი, შინაგანი ძალა და უდიდესი ნებისყოფა. სესილია თაყაიშვილის ელისაბედი ჭკვიანი, ცბიერი და ბოროტია. მეტად ფრთხილი და უფრო მეტად დაუნდობელი. არც ერთ კაცს მისი არ სჯერა ამ ქვეყანაზე. ყოველ ნაბიჯზე ბოროტებას და ვერაგობას მოელის სხვისგან, რადგან თვითონ არის ასეთი“ – დაწერს ნოდარ გურაბანიძე.

„სესილია თაყაიშვილმა მაყურებელს მთელი სისავსით გადაუშალა ელისაბედის ფარისევლური, მაგრამ შინაგანად ძლიერი ადამიანის სახე, როპმელიც სუბიექტურად არავითარ სიმპატიას არ იწვევს, მაგრამ ობიექტურად მაინც მის მხარეზე ვდგებით. ელისაბედის მტავარი მიზანია ყველაფერი მოახმაროს ინგლისის ძლიერებას. ამდენად პოლიტიკურად სწორია განაჩენი, რომელიც მან მარიამს გამოუტანა. მიუხაედავად ამისა, ელისაბედს არ სურს ხალხმა იცოდეს მისი სიმკაცრე. იგი გულკეთილი დედოფლის სახელით სარგებლობს და ეს აიძულებს ანგარიში გაუწიოს ხალხს, იფარისევლოს მის წინაშე, რადგან სხვა შემთხვევაში დაკარგავს ხალხის სიყვარულს. ეს განსაკუთრებით ძლიერად გამოჩნდება მეოთხე მოქმედებაში. საერთოდ კი სესილია თაყაიშვილის ელისაბედი შინაგანად ძლიერი, თავის ძალაში დაჯერებული, გულზვიადი ადამიანია. სახის შესაბამისად მკვეთრი იყო აქტიორული ხერხებიც“ – დაწერს ვასილ კიკნაძე.

ჩვენ, შთამომავლობას ამ ორი დიდი არტისტის შერკინებიდან შემოგვრჩა მხოლოდ გაცრეცილი ფოტოები, რამდენიმე ფრაგმენტი სპექტაკლიდან და რადიო ჩანაწერი. და ამ მცირედი ნამუსრევიდანაც ჩანს თუ რა ქარიშხალს ატრიალებდა სცენაზე ორი დიდი მსახიობი ქალი.

რეზო შატაკიშვილი, თეატრალური ხელოვნების მაგისტრი

დაიბეჭდა გაზეთში „ქართული სიტყვა“

 

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: