ოსების ისტორია (ნაწილი II)

წინასიტყვაობა 4 წლის შემდეგ: შიდა ქართლში ომი მძვინვარებდა და თბილისიც დაბომბვის საფრთხის წინაშე იდგა, როცა ამ სტატიის მომზადების იდეა დაგვებადა ჟურნალ „პირველის“ რედაქტორს – ესმა კუნჭულიასა და მე. ომის შემდგომ დღეებში დავწერე წინამდებარე სტატია, გამოქვერყნდა ჟურნალ „პირველში“. 

გთავაზობთ ამ პუბლიკაციის მეორე ნაწილს.

პუბლიკაციის პირველი ნაწილი იხილეთ აქ

რეზო შატაკიშვილი

პუბლიკაციის ეს ნაწილი პასუხს სცემს კითხვებს:

?

როდის, რომელ საუკუნეში დაიწყეს ოსებმა მომთაბარე ცხოვრებიდან ბინადარ ცხოვრებაზე გადასვლა?

?

გააჩნდათ თუ არა ნაციონალური კოსტიუმი და სადაურად იცვამდნენ?

?

როგორ აქციეს წმიდაგიორგი – ვაცგერგად, წმიდა ნიკოლოზი – ვაცნიკოლად?

?

ვინ გაანადგურა ოსების პირველი დედაქალაქი დედიაკოვი?

?

როდიდან დაიწყეს მონღოლებისგან გამორეკილმა ოსებმა  თარეში საქრთველოში? როგორ გადაწვეს, გაანადურეს და როგორ ჩაიგდეს ხელში გორი? რამდენ წელს იბრძოდა გიორგი ბრწყინვალე გორის გასანთავისუფლებლად?

?

როგორ განდევნა გიორგი ბრწყინვალემ ოსები იქ, საიდანაც მოვიდნენ – ჩრდილო კავკასიაში?

?

საიდან იღებს სათავეს ქართველთა და ოსთა მტრობა?

?

რომელ საუკუნეში გამოჩნდნენ კვლავ ოსები საქრთველოში და რა როლში?

ოსების ისტორია… (ნაწილი II)

დომინიკანელი ბერის იულიანეს (XIII ს. 40-იანი წლები) ცნობით, იმ დროისათვის ოსები კვლავ მესაქონლე და ნაწილობრივ მომთაბარე, პატრიარქალურ ხალხად რჩებოდნენ, რომლებიც გახვეულნი იყვნენ უწესრიგობასა და ქაოსში. არქეოლოგიური გათხრები უჩვენებნ რომ XII–XIII საუკუნეაში ოსები ის ის იყო გადადიოდნენ ბინადარ ცხოვრებზე და მიწათმოქმედებაზე, მაგრამ ძირითადად მაინც მესაქონლე ხალხად რჩებიან. წამყვანი ადგილი მეცხავრეობას ეკავა. ოსების ყორღანულ სამარხებში ხშირად გვხვდება ჩაყოლებული ცხვრის ძვლები, საკრეჭი დუქარდები. ოსებში ასევე გავრცელებული ყოფილა ცხენები, ღორები. ოსები მისდევდნენ ჯგუფურ ნადირობას, მეთევზეობას, მეფუტკრეობას. ოსების პანთეონში განსაკუთრებული ადგილი უკავია თაფლისა და მეფუტკრეობის მფარველ ღვთაება „ანიგოლას“.

კავკასიაში მოსულმა ოსებმა ადგილობრივებისგან მელითოენობის ტრადიციებიც აითვისეს და ხელოსნობაც გაითავისეს. განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იარაღს ანიჭებდნენ. ბერი რუბრეკი (XIII ს.) მიუთითებს რომ ალანები (მათ შორის ოსები) კარგი მებრძოლები იყვენენ, შეიარაღებულნი აბჯრით და ხმალ-ხანჯლით. ოსებში ოქრო-ვერცხლის მჭედლობაც იყო განვითარებული. 

ოსები კავკასიის სავაჭრო მაგისტრალთან ცხოვრობდნენ და ვაჭრობაშიც იყვნენ ჩაბმულები. მეზობლებთან მათი ვაჭრობა ძირითადად გაცვლით ხასიათს ატარებდა, რადგან ოსებს საკუთარი მონეტა არ გააჩნდათ, და თუ უცხოურს ჩაიგდებდნენ ხელში, უმნიშვნელო როლს თამაშობდა. ოსებს პროფესიონალი არც ვაჭრები ჰყავდათ და არც ხცელოსნები. მას გარედან მოსულები ეწოდნენ. მაგალითად სომხები. ველზე ოსების საცხოვრებელი სახლები ალიზისგან იყო ნაშენები, მთაში ქვისგან, მშრალად. დასახლებული იყვნენ ჯგუფურად. მათი ჩაცმულობა უმეტესად ჩერქეზული იყო.(საკუთარი ნაციონალური კოსტიუმიც კი არ გააჩნდათ!). 

ოსები კვლავაც უდამწერლობო, დაქსაქსულ და კულტურულად ჩამორჩენილ ძალად რჩებოდნენ. სამაგიეროდ ვითარდებოდა ფოლკლორი და მათ დიდი წვლილი შეიტანეს ნართული ეპოსის შექმნაში.
მათ განვითარებზე კეთილ ზემოქმედებაას ახდენდა საქართველოსთან ურთიერთობა. ოსებში IX–X საუკუნეებში საქართველოს გავლენით ფეხს იკიდებს ქრისტიანობა, მაგრამ მთლიანოაბაში, მაინც წარმართებად რჩებოდნენ და სხვადასხვა კერპებს სცემდნენ თაყვანს. ოსებში ქრისტიანი წმინდანები წარმართული კულტების სახით იყვენე წარმოდგენილი: წმინდა გიორგი – ვაცგერგად, წმინდა ილია – ვაცილად, წმ. ნიკოლოზი – ვაცნიკოლად.
ქრისტიანობა ოსეთში წარმართული სალოცავების და კულტების დონეს ვერ გასცდა.

ოსები მონღოლების უღელქვეშ

XIII საუკუნე. ასპარეზე გამოდიან თათარ-მონღოლები. 1222 წელს ჯებესა და სუბუდაის მრავალრიცხოვანმა ჯარმა სისხლში ჩაახშო ოსთა და ყივჩაღთა წინააღდეგობა და ვოლგაზე გავიდა. ქართველი ჟამთააღმწერელის ცნობით, ბათო ყაენს „ჰქონდა ოვსეთი და დიდი ყივჩაღეთი, ხაზარეთი და რუსეთი, ვიდრე ბნელეთამდის და ზღვამდე დარუბნანდისა…“
სპარსი ისტორიკოსის რაშიდ ად-დინის ცნობით, მონღოლებმა მუსრი გაავლეს წინააღდეგობის გამწევ ჩეერქეზებს, ოსებს, ყივჩაღებს და სხვებს. მონღოლებმა ჩრდილო კავკასიის ველმინდვრები უკაცრიელ უდაბნოდ აქციეს, საცხოვრებლად ხელსაყრელი ადგილები – საძოვრებად. ვინც სიკვდილს გადაურჩნენ, მიუვალ მთებს შეეხიზნენ ან დამპყრობლის სამსახურში ჩადგნენ. ევროპელი მოგზაურის, რუბრუკის ცნობით, ხეობებში თავშეფარებული ალან-ოსები სასტიკ წინააღდეგობას უწევდნენ მტერს, მოლოდნელად ესხმოდნენ თავს ველებზე მომთაბარე მონღოლებს, ხოცავდნენ მათ და ჯოგებს იტაცებდნენ. გაუსაძლის ყოფაში მყოფი კავკასიის ხალხები ხშირად ჯანყდებოდნენ. ალ-ომარის ცნობით ბათო ყაენს სისხლში ჩაუხშვია მათი აჯანყება. 1236 წელს ოსებს მხარი დაუჭერიათ ილხანებისთვის, ამიტომ ბერქა ყაენს სასტიკად აუწიოკებია ალანები, მათ ნაწილს საქართველოსთვის შეუფარებია თავი. საერთოდ, სწორედ ჩრდილო კავკასია იქცა ოქროს ურდოსა და ილხანთა სახეხელმწიფოს დაპირისპირების პოლიგონად. მათი მძლავრი შეტაკებების შედეგად ჩრდილო კავკასიაში დუღდა და იწვოდა ყველაფერი. სხვებთან ერთად, ოსებიც ვალდებულნი იყვნენ ოქროს ურდოს ჯარში ემსახურათ. ალ-ომნარის ცნობით უმსახურიათ კიდეც და 1380 წელს კულიკოვოს ბრძოლაშიც კი მიუღიათ მონაწილეობა. მანამდე კი, 1277 წელს ალანები აჯანყდნენ. მათ წინააღდეგ ყაენმა მენგუთემურმა გაილაშქრა, მის ლაშქარში სხვათაშორის რუსებიც ბლომად შედიოდნენ და ოსებმა ალბათ უნდა იცოდნენ რომ მათი პირველი დედაქალაქი დედიაკოვი სწორედ მონღოლებმა და რუსებმა გადაბუგეს და გაანადგურეს – გაერთიანებული ძალებით.

ოსებისთვის ყველაზე მძიმე მაინც ილხანთა წინააღდეგ ბრძოლა იყო. 1391 წელს თემურლენგის წინააღდეგ მებრძოლ ოქროს ურდოს ლაშქარში ალანებიც შედიოდნენ. მაგრამ თემურ-ლენგმა ოქროს ურდოს დამარცხების შემდეგ სასტიკად დაარბია ჩრდილო კავკასია. მიწასთან გაუსწორებია ყოველივე იალბუზამდე, განსაკუთრებით სასტიკად ოსებს გასწორებია. უკანასკნელი გამანადგურებელი დარტყმები ოსებისთვის 1395 და 1400 წლებში მიუყენებია თემურ-ლენგს. ოსები საერთოდ გაუძევებიათ ველებიდან, ბევრი მათაგანი დაუხოცავთ, ხოლო დანარჩენი დაუმორჩილებიათ. შერეფ ედ-დინ იეზიდის თქმით, ვინც ცოცხალი გადარჩა, მაწანწალა და გაუბედურებული, უსახლკარო დარჩა…

ოსები უძლურ, მშიერ და მოხეტიალე ხალხად გადაიქცნენ. მათმა ნაშთებმა მთის მიუვალ ხეობებს შეაფარეს თავი. ოსების განადგურებითა და განდევნით ისარგებლეს ადიღე-ჩერქეზებმა და აღმოსავლეთისკენ წამოიწიეს და დამკვიდრდნენ, შემდეგში მათ ყაბარდოელები ეწოდათ და დანარჩენ – ადიღე-ჩერქეზებისგან დამოუკიდებელ ქვეყნად ჩამოყალიბდნენ. ასევე, იალბუზიდან დიგორიამდე ყარაჩაელები და ბალყარები დაფუძდნენ. ოსები კი მიუვალ მთებში იყვნენ ახიზნული და იმ დროიდან რამდენიმე დაქუცმაცებული თემის სახით შემოირჩნენ დიგოირიაში, ალაგირში, ქურთათსა და თაგაურში….

ოსთა თარეში საქართველოში

მონღოლებისაგან აწიოკებული ოსები, საქართველოში გადმოდიოდნენ ძარცვა-გლეჯისთვის. ოსები კავკასიონის ქედს აქეთ ჯერ კიდევ დემეტრე თავდადებულის ვაჟის – დავით VI-ის ტახტზე ასვლამდე, ე.ი. 1293 წლამდე გადმოსულან და როგორც ჟამთაღმწერელი წერს „იწყეს ოვსთა ოხრებად, ხოცად და რბევად და ტყუენვად ქართლისა“. გათავხედებულ ოსებს გორის ხელში ჩაგდებაც მოუხერხებიათ. მათი თარეშის და ძარცვა-გლეჯვის მოსასპობად ქართლის ერისთავის ბეგა სურამელის ძის – ამადას სარდლობით ქართველებმა თავი მოიყარეს და გორს მიადგნენ. მრავალი ბრძოლის და ორივე მახრეს დიდი მსხვერპლის შემდეგ, ოსებმა „დასწვეს გორი სრულიად“ და გორის ციხეში შეიხიზნენ, როცა იქაც გაუჭირდათ, „ციხიდაღმან გადმოუშვეს საბელითა კაცი და წარავლინეს მუხრანის მდგომთა თათართა-თანა“, დახმარების სათხოვნელად. იმათაც თხოვნა აუსრულეს, გაჭირვებულ ოსებს დაეხმარნენ და ქართველებს ამ მეკობრე ოსებთან ზავი დაადებინეს. თავის სამშობლოდან მონღოლების გამორეკილი ოსები, აქაურ მონღოლებს გაურიგდნენ(!!!).

აქაც კარგად ჩანს მათი ზნე. ასეთი დაზავება ცხადია შედეგს ვერ მოიტანდა და არც მოუტანია, ოსეთა თარეში არც მას შემდეგ შეწყვეტილა და როგორც ჟამთააღწერელი გვამცნობს „მიერითაგნ შეიქმნა მტრობა შორის ქართველთა და ოვსთა“. ოსთა თარეში არც მაშინ შეწყვეტილა როცა ფარაჯან ოსთა მთავარი, როგორც საქართველოს ყმადნაფიცი, კეთილად ემსახურებოდა დავით VI–ს. ამიტომაც „აქვნდათ მტრობა ქართველთა და ოვსთა“ და ისე იყვენენ გაბოროტებულნი, თუ სადმე ერთმანეთს გადაეყრებოდნენ, „რომელიცა მძლე ექმნის, მოკლის“.

ოსების იმდენად იყვნენე გათავხედებულნი, რომ ქართლის ერისთავთ-ერისთავზე თავდასხმასაც არ ერიდებოდნენ. ისტორიკოსს ასეთი შემთხვევა აქვს აღწერილი, ორი ოსი, ამალის თანხლებით სავაჭროდ წასულა ქალაქს. თვითონაც და ამალაც მუზარად-ჯაჭვით იყვნენ შეჭურვილნი. გზად გადაჰყრიან ნადირობიდან მომავალ ბეგა სურამელის ვაჟს – რატის, რომელიც უსაჭურვლოდ ყოფილა და თან ცოტანი ხლებიან. რაკიღა ოსებმა ბეგა სურამელის შვილი ასეთ მდგომარეობაში ნახეს, „მყის ზედა მიეტევნეს“. მაგრამ რატიმ ჯერ ერთი ოსი გაისტუმრა იმ ქვეყნად, მერე მეორე და თანხლებმა პირებმა რომ ეს ნახეს, მოძუძგეს.

მიუხედავად იმისა რომ ოსთა თარეშს ქართლში არაერთხელ შებრძოლებიან, მონღოლთა დახმარებითა და უფრო კი ქვეყნის სრული აშლილობის წყალობით, მათი მეკობრული თავდასხმა არც შემდეგში შეწყვეტილა, ისინი გორშიც კი მძლავრობდნენ წინანდებურად. ამიტომ გიორგი ბრწყინვალემ თავის უპირველეს მიზნად საქარათველოს ოსთა თარეშისაგან განთავისუფლება დაისახა. ამისთვის ჯერ ქალაქ გორიდან მათი განდევნა იყო საჭირო, სადაც მათ უკვე საკმაოიდ კარგად მოასწრეს გამაგრება. ამიტომაც როდესაც გიორგი ბრწყიმნვალე მოადგა „ოვსთა გორსა მყოფთა“, მას იქითდგან ოსთა მთლიანად განსადევნად „სამწელ“ მოუხდა ბრძოლა. და განდევნა ოსები გორიდანაც და საქართველოდანაც. „ოსები განდევნილები და თავიანთი კადნიერი თავაშვებულობისათვის მკაცრად დასჯილ იქმნენ“ – წერს ივანე ჯავახიშვილი. აი, ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიის „ჭკუით“ კი ოსები საქართველოდან კი არ გაუდევნიათ, საქართველოს მთებში ახიზნულან.

„თათარ-მონღოლების და თემურლენგის შემოსევებმა ბოლო მოუღეს ალანთა (ოსთა) სახელწმიფოს ჩრდ. კავკასიაში. ჩრდ. კავკასიის ბარიდან გამოდევნილი ოსები სხვადასხვა მხარეს (უნგრეთში, ბალკანეთში და სხვა) გაიფანტნენ, ძირითადმა მასამ კი თავი შეაფარა კავკასიონის ქედის ვიწრო და მწირ ხეობებს. შემდგომაში მათ დაიწყეს ქედის სამხრეთ კალთებზე საქართვლოს ტერიტორიებზე გადმოისვლა. XIII საუკუნის ბოლოს და XIV ს. დასაწყისში ქართლის ბარში მოხვედრილო ოსთა დიდი ჯგუფი შეეცადა აქ დამკვიდრებას, მაგრამ ქართველ ფეოდალებთან ბრძოლაში ოსები დამარცხდნენ და იძულებული გახდნენ კავკასიონის მთებში უკან დაეხიათ. აქ ცენტრალური საქართველოს მაღალმთიან ზოლში, თავი მოიყარა ოსურმა მოსახლეობამ, 17-18 საუკუნეში კი აქედან დაიწყო ოსების გავრცელება საქართველოს მთისწინა და ბარის ზოლში. ამრიგად,მ ხანგრძლივი პროცესის შედეგად, შიდა ქართლის ჩრდ. განაპირა ტერიტორიაზე დამკვიდრდა ოსი ხალხის ნაწილი.“– ეს რომ კოკოითის ან მედვედევის შედგენილ ენციკლოპედიაში წაგვეკითხა, არც უნდა გაგვკვირვებოდა, მაგრამ ეს წერია ქართულ საბჭოთა ენციკოპედიაში(!!!), რომელიც თან ვერ უარყოფს იმ აფქტს რომ ოსები აქაურები არასოდეს ყოფილან და თან მათ „დაძველებას“ ცდილობს. რაც იმაში გამოიხატება რომ ოსებს საქართველოს მთებისთვის შეუფარებიათ თავი, იქ დამკვიდრებულან და შემდეგ ჩამოსულან მთისწინეთსა და ბარში. იგივეს წერს ოსების „სტრაბონი“ გ. თაგოშვილიც. წერს, რომ მონღოლებს გამოქცეული და მთებში შეხიზნული ოსები იძულებულნი იყვნენ საარსებო სარჩოს მოსაპოვებლად ქართლის ბარში შემოჭრილიყო. თოგოშვილის მტკიცებით, ქართლში ოსების მასიური დამკვიდრება XIII საუკინის 60-იანი წლებიდან დაწყებულა, საუკუნის ბოლოს კი ინტენსიური გახდარა, შიდა ქართლში ოსების ფართო განსახლებისთვის საზღვარი გიორგი ბრწყინვალეს დაუდვია, როგორც თოგოშვილი წერს „მან ოსებს ქართლის ბარის რაიონებიდან მთიან რაიონებში დაახევინა“.

კი, თათარ-მონღოლებმა მართლაც შერეკეს ოსები კავკასიის მთიანეთის მიუვალ ხევებში. მათ მართლაც ურთულესი საარსებო პირობები ჰონდათ და მართლაც გადმოდიოდნენ საქართველოში, მაგრამ კი არ სახლდებოდნენ – თარეშობდნენ. გიორგი ბრწყინვალემ კი ისინი საქართველოს მთებში კი არ არეკა, საერთოდ საქართველოდან გადევნა.

როგორც ქართლის ცხოვრება გვამცნობს, „ხოლო მძლავრობდნენ ოვსნი ქართლს და დაეპყრათ ადგილ-ადგილთა დაბანი და ციხენი, ამან მეფემან განასხნა ძლიერებითა თვისითა და წარუხუნა ციხენი და დაბები. მერე შევიდა და შემუსრა კავკასსა შინა მყოფნი, ურჩნი მოსრნა და დაიმორჩილა და მოხარკე ჰყვნა ყოველნი იგინი და დაამშვიდა ქართლი ოვსთაგან, ვინაითგან გზანი ყოველნი მან დაიპყრნა“.

როგორც ვხედვათ, გიორგი ბრწყიბნვალემ ოსები მარტო საქართველოდან კი არ გააძევა, დარიალის გზით, მათ სამკვიდრებელშიც შესულა, მოწინააღდეგეები გაუნადგურებია, სხვები დაუმორჩიელბია და დაუხარკავს. ქართლი კი დაუმშვიდებია მათი ძალადობისა და შემოსევბისგან. ასე რომ, ოსები მონღოლთა ბატონობის დროს არ დამკვიდრებულან ქართლში. გიორგი ბრწყინვალემ ოსები აჰყარა ქართლიდან არა როგორც დამკვიდრებულ-დასახლებული, არამედ თავისი სამკვიდრებელი ადგილიდან აყრილი და ქართლში ხიზნებად და მარბიელებად შემოსულები. ამასთან ისინი გააძევა არა ქართლის მთიანეთში, არამედ ქართლიდან!

ასე რომ 17-18 საუკუნეში ისინი ქართლის მთებიდან კი არ ჩამოვიდნენ მთისწინეთსა და ბარში, არამედ ისევ ჩრდილო კავკასიიდან. ანუ იქიდან სადაც გიორგი ბრწყინვალემ გადარეკა. როგორც გასვიანი აღნიშნავს, ოსთა ერთ-ერთ უძველეს დასახლებად საქართველოში ზემო ჯავა ითვლება (ქართლის უკიდურესი მთიანეთი), იქ კი ოსები 17-ე საუკუნის მეორე ნახევარშიც არ იყვენენ დასახლებული. გასვიანის თქმით, ეს პირველხარისხოვანი დოკუნენტით – ნასყიდობის წიგნით დასტურდება.
იმ ნასყიდობის წიგნით, რომლითაც ჭოველიძეებმა უგზოუკვლოდ დაკარგული ძაგანიძის მამული მიჰყიდეს მაჩაბლებს. ნასყიდობის წიგნში ვკითხულობთ:
„… ამოსწყდა ზემო ჯავა და დაუკაცურდა ოსთაგან. ღმერთი იყოს მოწმე, ასერე ამოსწყდა რომ კაცის ნაშენები აღარა იყო. მოგყიდე ზემო ჯავას ძაგანიძის მამული მისთა სასაფლაოთა, სახნავითა, სათიბითა, წყლითა, საწისქუილოთა… ძაგანიძე, მისი მემკვიდრე, დაკარგული იყო და ფასი იმისიც ავიღეთ… ასეთს დროს მოგყიდეთ, რომე ორგან სამგან დედამ შვილი შეჭამა, კაცმა ცოლი გაყიდის და თავად დარჩის. ჩვენ თვით ასრე დაგვემართა რომე ათის სულის ჯალაბისგან ხუთის მეტი აღარ მორჩა….“

მოკლედ, ამოწყდნენ ჭოველიძეები და ძაგანიძეები, ძაგანიძეების მამული მაჩაბლებს უყიდიათ, ამ ნასყიდობის საბუთს ამოწმებენ ეფენიაშვილი და ლომი გურჯიშვილი. სად არიანა ამ დროს ოსები? ისინი ამ დოკუმენტში გამწყვეტლის როლში გამოდიან, მათ ამოხოცეს ზემო ჯავის მკვიდრები. ოსმა ისტორიკოსებმია კი სწორედ ეს საბუთი გააყალბეს და ისე გამოიყვანეს, თითქოს იქ ოსები გაწყდნენ. აქაოდა ამ დროსიათვის უკვე იქ ვცხოვრობდით თორემ ხო ვერ გავწყდებოდითო. არადა, მათი იქ არსებობა მხოლოდ მე17 საუნუნის მეორე ნახევრიდაანაა სავარაუდო.

საერთოდ, ფენტეზის ჟანრს განეკუთვნება ოსთა ფართო განსახლება შიდა ქართლში. ეს მიწაწყალი უხსოვარი დროიდან მჭიდროდ იყო დასახლებული ქართველებით და ყოველი გოჯი მიწა კერძო ან სათემო-სასოფლო საკუთრებაში იყო. საუკეთესო შემთხვევაში, ქართველი თავადები, მათ შორის მაჩაბლები ოსებს იღებდნენ, როგორც სამუშაო ძალას, ყმა-გლეხის ან შინაყმის უფლებით და ასეთ ყმებს, რანაირად შეეძლოთ თავის გემოზე დასახლება? ვინმეს ჯერა რომ, შიდა ქართლი უკაცრიელი იყო და სადაც ოსებს მოეპრიანებოდათ, იქ მივიდოდნენ მგლებივით წრედ „მოფსამდნენ“ და თავის ადგილ-მამულად გამოაცხადებდნენ?

19-ე საუკუნის 60-იან წლებამდე საგლაეხო რეფორმის გატარებამდე, ოსები ვერანაირად ვერ დასახლდენოდნ ვერც ქართლის მთიაეთში და ვერც შიდა ქართლში კომპქატურად. რა უფლებით შეეძლოთ ყმა-გლეხეებს, ხიზნებზე აღარაფერს ვამობთ, რომ რომელიმე თავადის ან სოფლის მიწაზე დასახლებულიყვნენ თავისი სურვილისამებრ? სად, რომელ ქვეყანაში მომხდარა ეს, ფეოდალურ ქართლში რომ მომხდარიყო? ეს პროცესი სწორედ XIX საუკუნის ბოლოდან იწყება…

ოსების „სტრაბონ“ თოგოშვილი კი იმიტომ ამტკიცებდა, გიორგი ბრწყინვალემ „ოსებს ქართლის ბარის რაიონებიდან მთიან რაიონებში დაახევინაო“, რომ შემდეგ ეს ემტკიცებინა:
„შიდა ქართლის ჩრდილო რაიონებში შექიმნა კომპაქტური ოსური მოსახლეობა, რომელიც სამხრეთ ოსეთის საფუძველი გახდა (ოსთა უფრო მცირე ჯგუფების მოსახლეობას ქედს გადმოღამ მანამდეც ჰქონდა ადგილი).
თურმე ნუ იტყვით და ამიტომ დაურქევიათ ბოლშევიკებს ძირძველი ქართული მიწისთვის შემდეგ „სამხერთ ოსეთი“.

მოკლედ, ოსებმა ჯერ იყო და სკვით-სარმატების ჩამომავლებად გაასაღეს თავი, კავკასიაში გამოჩენა რომ შვიდიოდე საუკუნით დაეძველებინათ, ახლა კი საქართველოში დამკვიდრების „დაძველებას“ ცდილობდენ, რაშიოდაც ხელს, როგორც უკვე ვთქვით ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიაც უწყობათ ხელს. ის კი არა, ქართულ საბჭოთა ენციკლოპედიაში იმასაც ამოიკითხავთ რომ თურმე, ოსი სოციალური ზედაფენის წარმომადგენელი საქართველოში ინარჩუნებდა თავის პრივილეგირებულ მდგომარეობას და ერთვოდა ქართველ ფეოდალთა კლასს. ამის დამწერს პირი ხაბიზგინით უნდა ამოუქოლო და სამუდამოდ დაადუმო. რომელ ქართველ ფეოდალთა კლასს ერწყმოდა, როდესაც რუსეთის იმპერიამ რომ საგლეხო რეფორმის გატარება დაიწყო ჩრდილო კავკასიაში ოსი თავადები რუს თავადაზნაურობას ცოცხალი თავით არ გაუტოლა!!!

ოსები საქართველოში, შიდა ქართლში 17 საუკუნის შემდეგ იწყებენ დამკვიდრებას. ისიც როგორც მაჩაბლის უუფლებო ყმები, რომელთაც არც არაფერი ეკითვნოდათ და არც არაფრის უფლება არ ჰქონდათ და არც არაფერი ეკითხებოდათ, სანამ ბატონყმობა გაუქმდებოიდა, ე.ი. XIX საუკუნის 60-იან წლებამდე. შემდეგ კი თანდათან ფეხი აიდგეს, მომრავლდნენ და ძაალადობასაც მიმართეს.

(მეორე ნაწილის დასასრული)

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: