მანანა სურმავა – არტისტი, რომელიც თან დაატარებს თეატრს

ანტუან დე სენტ-ეკზიუპერი “პატარა უფლისწული”.

 

„ჩემთვის ყველა თეატრის კარი რომ გადაერაზათ, ალბათ, ტყეში წავიდოდი, მოვჭრიდი ხეებს, გავრანდავდი, სადმე ველობზე პატარა სცენას ავაწყობდი და ვითამაშებდი ისევე, როგორც ამას  ბავშვობაში ვაკეთებდი“ – ოდესღაც დაწერს აკაკი ვასაძე, ოდესღაც იტყვის იმასაც, რომ გაშლის ნოხს და მაინც ითამაშებს. მაგრამ არ მოუწევს.

მეოცეს მიწურულში მანანა სურმავა წავა სახელგანთქმული თეატრებიდან. კინომსახიობთა თეატრიდან – მას ვერ დააკავებს დიდი მაესტრო, მისთვის ძვირფასი თუმანიშვილი. წავა სახელგანთქმული რუსთაველის თეატრიდან. მას შეუძლია დათმოს მისთვის ძვირფასი, იმისთვის, რომ გადაარჩინოს – ბევრად ძვირფასი. დათმოს ტკივილით, მაგრამ მაინც დათმოს. წავიდეს კინომსახიობთა თეატრიდან, რუსთაველის თეატრიდან, იმისთვის, რომ შეინარჩუნოს თეატრი. შეელიოს დიდ მაესტროებს, იმისთვის რომ არ დაკარგოს ისინი. ის მიდიოდა თეატრებიდან და არ კარგავდა თეატრს – თან დაატარებს თეატრს, როგორც კუ თავის ბაკანს. ის არ წასულა ტყეში, მაგრამ ის მიდიოდა და სცენებს აგებდა – მრგვალ ბაღში, ვერის ბაღში, თამაშობდა და თამაშობს, კვლავაც ითამაშებს სხვადასხვა სივრცეებში – იქ, სადაც მანამ არავის უთამაშია. 

ჟან კლოდ კარიერი “უფლისწული და ჭეშმარიტება”, რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

„თეატრი უკიდეგანოდ მიყვარს. იმდენი არ მითამაშია, როგორც მიყვარს… სულ მქონდა მიდრეკილება მივწებებოდი რომელიმე ერთ თეატრს, მივწებებოდი შედუღებამდე, მაგრამ ჩემი ხასიათის გამო, თუ არ ვიცი რატომ, შეცდომა იყო თუ რა, ეს არ მოხდა, მოხდა საპირისპიროდ – კედლების, ატმოსფეროს ცვლა არანაირად აღარ მოქმედებს ჩემს დამოკიდებულებაზე თეატრის მიმართ. თეატრის მიმართ სიყვარული არ არის შემოხაზული მხოლოდ ამა თუ იმ სცენის კედლებით და სივრცით, თვითონ ფენომენია სცენა. მე ვითამაშე ღამით, მრგვალ ბაღში, მას საერთოდ არ ჰქონდა კედლები, მაგრამ ის იყო ჩემი თეატრი, ისეთი თეატრი, რომელიც მე მიყვარს… ნამდვილად არ მეგონა, თუ რუსთაველის თეატრის მიმართ ოდესმე გამიქრებოდა თითქმის პათოლოგიაში გადასული სიყვარული, მაგრამ… დღევანდელი რუსთაველის თეატრი აღარანაირ ინტერესს არ წარმოადგენს, აღარაფერი არაა, მორჩა, დამთავრდა… დარჩა იგივე კედლები, იგივე შენობა, ჩემთვის ფასეულია მხოლოდ რეტროსპექტივაში, როგორც წარსული, რომელსაც ჰქონდა ძალიან დიდი ისტორია… ყველაფერს, რასაც აქვს კონკრეტული ფორმა, რაც არ უნდა ლამაზი იყოს, თუ შიგნით სული არ ტრიალებს, ამაღლებული, თუ სულიერი დატვირთვა არა აქვს – შენთვის მისაღები, ის მხოლოდ არქიტექტურად რჩება…“

 

სახლი

მის ცხოვრებაში იყო ბევრი სახლი. ჯერ იქ, ოპერის უკან, ბებიასთან ცხოვრობდნენ. დღეს: „იქ სადაც ბავშვობა გავატარე, დიდად არაფერი შეცვლილა… არ ვიცი, ვინ ცხოვრობს ახლა, არ მაქვს სურვილი ნახვის… რაღაც მწიწკნის და არ მინდა“. მერე: ბელინსკის კუთხეში გატარებული ახალგაზრდობა. დღეს: „ახლა იქ ბერტა ხაფავა ცხოვრობს და მიხარია, ალბათ, ისეთივე რეჟიმია, ისეთივე საუბრები ხელოვნებაზე, თეატრზე… მგონია, რომ იქ გრძელდება ეს ცხოვრება“. მერე ბახტრიონზე. ურთულესი და უმძიმესი წლები ყველასთვის. წლები – მაინც საინტერესო და მაინც სურვილი მკრთალად – დაბრუნებულიყო თავის უბანში. „იყო პერიოდი, როცა ყველა ყიდდა ბინებს, რათა თავი გადაერჩინათ, არც ჩვენ ვიყავით გამონაკლისი, ისეთი სირთულეები იყო, ნაკლებად გვეცალა ლირიკისთვის“. გამოსავალი: გაყიდული ბინა. მშენებარე ბინა. იმედით – უფრო იოლად გამოვალთ. თან – დაბრუნება ვერაზე. დროში განფენილი შენება, რემონტი, ორივე – საკუთარი გემოვნებით და ფანტაზიით. და შედეგი: ახალი სახლი ჰგავს ძველს და ჰგავს თავად მანანას – საკუთარ სამყაროს, საკუთარ წარსულს ვერ გაექცევი, როგორც კუ ვერ გაექცევა თავის ბაკანს…

„ბევრი ფული რომც მქონოდა, მაინც ასეთ სახლს ავაშენებდი, გავექცეოდი ბევრ ოთახს… ადამიანი მაინც თავის სამყაროს ქმნის და ამ სამყაროში ის გამოდის წინა პლანზე, რაც მისთვის ფასეულია. პრიორიტეტებს გკარნახობს სულიერი მოთხოვნილებები, ხასიათი. ყველა ქმნის თავის პორტრეტს, ალბათ, სიყვარულით. შენი სულიერი მდგომარეობაა სიყვარული და ის ვლინდება სახლშიც. პროფესიაშიც, საქციელების რიგშიც, მეგობრების მიმართაც. რატომაა რომ, სხვასთან რომ მივდივართ, სადღაც თავს კომფორტულად გრძნობ, სადღაც ყველაფერი ძალიან გათვალისწინებულია, როგორც ჟურნალში, მაგრამ შენ სული გეხუთება, სხვისი სამყაროა, შენი არაა. არ ვიცი, თუ მეგობარი მოდის შენთან და თავს კარგად ვერ გრძნობს, ის სახლი კარგი რანაირადაა?! მოდი იმასთან წავიდეთ, კარგი ვანა-ტუალეტი აქვსო, არავინ იტყვის და ამის გამო არავინ მიდის სტუმრად, მიდიან იქ სადაც გაუგებენ, სადაც სულიერი კომფორტია, საიდანაც გამოჰყვება დადებითი მუხტი. ამას ყველაფერს ჰქვია „ჩემი სახლი, ჩემთან სტუმრად“. რა არის სახლი? შენი განვლილი ცხოვრების ყველაზე ფასეული მოწმე? არა მარტო მოწმე, მონაწილეა ამ ყველაფრის. შენთან ერთად იცვლება, მაგრამ ეს ყველაფერი მაინც დროებითია ამ სამყაროში. სახლიც, ისევე როგორც მეგობრები, პროფესია, მონაწილეობს იმ დროის მონაკვეთში, რაც ჩვენ გვიწერია დედამიწაზე, სანამ მარადიულს შევუერთდებით“.

ჟან კლოდ კარიერი “უფლისწული და ჭეშმარიტება”, რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

 

მშობლები

მამა – თეატრის ცნობილი რეჟისორი, არაერთი თაობის აღმზრდელი. დედა – პედაგოგი და… დიდი ადამიანი, სიკეთისა და სათნოების ულევი კაპიტალით. 

„დედას გარეგნული სიმშვიდის მიღმა, იყო დიდი ნებისყოფა, იმიტომ რომ წარმატებული და წარუმატებელი რეპეტიციები პირდაპირ არტყამდა ოჯახის სიმშვიდეს. დედა მოქნილად იგერიებდა, შეუმჩნევლად. მას ძალიან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა თავის მოწაფეებთან და ხშირ შემთხვევაში სხვა სახელს ვერ დავარქმევ – მეგობრობდა. ეს მაშინაც ვიცოდი, მაგრამ როცა ამ ქვეყნიდან წავიდა, მე დავინახე, მის მიერ წლების მანძილზე ნაქსოვი ურთიერთობების ბადე იმხელა ყოფილა, უკიდეგანო… დღესაც ვგრძნობ – მისი სიყვარულით მეფერებიან მისი ნამოწაფრები, კოლეგები. თუ სადმე რამე სტატია, რეცენზია იბეჭდებოდა მამაზე, ჩემზე, დედა ყველაფერს ჭრიდა და აგროვებდა. ამას წინათ ძველ ქაღალდებში ვიქექებოდი და გაზეთებიდან ამონაჭრების მთელ საქაღალდეს წავაწყდი, მეგონა ჩემზე ან მამაჩემზე დაბეჭდილი სტატიები იყო, გავხსენი და რას ვხედავ, თუკი რომელიმე ნამოწაფარზე სადმე რამე დაბეჭდილა, ყველაფერი შეგროვებული ჰქონდა, ისე, როგორც დედა შეაგროვებდა შვილზე… შეგროვილი ჰქონდა მათ შორის მაია ჩიბურდანიძეზეც, რომელიც მისი ნამოწაფარი იყო. ერთხელ ინტერვიუში ვახსენე კიდეც მაია ჩიბურდანიძე დედას ნამოწაფარი იყო – მეთქი. კინაღამ მომკლა, დანარჩენებმა რა დააშავეს, რომ გამოარჩიე, ვინ მოგცა უფლება ჩემს ნამოწაფრებს რომ არჩევო… რა რჩება ადამიანის შემდეგ? რა და მისი საქციელები. ჰოდა, ის, რაც მე დამიტოვეს ჩემებმა, შემიძლია ვთქვა, რომ ეს არის მდიდარი მემკვიდრეობა“.

 

თამაში

მსახიობი თამაშობს როლს. როლი ბარდება წარსულს. მაგრამ ქრება კი უკვალოდ? თუ ორგანიზმში რჩება? მანანა იტყვის, რომ როლი რჩება ორგანიზმში, რჩება რაღაც ერთი რეპლიკა, რაღაც ერთი ფრაზა, ისტორია მაინც – როგორც კვინტესენცია. ის თამაშობდა რეგანს სტურუასეულ „მეფე ლირში“– ითამაშა მხოლოდ ერთხელ. „ის ერთი სპექტაკლი რომ ვითამაშე და განვითარება არ ჰქონია, იმან სულ სხვა რაღაცაში ამოჰყო თავი, სხვა თვისობრიობაში გადავიდა“…

მას შეუძლია ეკზიუპერის „პატარა უფლისწულით“ დღეს ერთი ამბავი გვიამბოს – ამბავი პატარა უფლისწულისა და ხვალ იგივე ტექსტით, იგივე სპექტაკლით ქრისტეზე გველაპარაკოს. მას შეუძლია ერთი და იგივე სპექტაკლი ითამაშოს სხვადასხვა დროის და სივრცის ინტერვალებით, მაგრამ ეს სპექტაკლები თვისობრივად ახალ სახეს, ახალ სათქმელს იძენენ. „მე არ ვთვლი, რომ უნდა უბრუნდებოდე შენს ნამუშევრებს, მაგრამ ჩემს ცხოვრებაში მოხდა ისე, რომ შემდგარი სპექტაკლი მეორედ დაიბადა, სიტუაციამ მოიტანა, სურვილების თანხვედრამაც, მასალის აქტუალობამაც და ჩემმა აბურდულმა ცხოვრებამაც. აღმოჩნდა, რომ „დალგაჟიტელები“ აღმოჩნდნენ ჩემი სპექტაკლები. ასე ეწერათ სპექტაკლებს და ცოცხლობენ…“

ცხოვრების სცენაზე ვიძენთ როლს და… და შემდეგ ხშირად იძულებული ვართ, მოვიქცეთ არა ისე, როგორც გულით გვსურს, არამედ ისე, როგორც ამ როლს შეეფერება. მანანას ნაკლებად უყვარს თამაში ცხოვრებაში:

„მე საერთოდ ნაკლებად ვთამაშობ ცხოვრებაში, რომ ტყუიხარ – ენერგიას ხარჯავ, მე ტყუილებში სახარჯავად არ მემეტება ენერგია. აზარტსაც ვერ ვხედავ, სჯობია იცხოვრო გახსნილად. მე არავის არ მოვუწოდებ, უბრალოდ, მე ვთვლი ასე… ხშირად მე მართლაც არ ვიქცევი ისე, როგორც ადრე მოვიქცეოდი, მაგრამ ამ ყველაფრის კორექცია რწმენამ მოახდინა. რაღაცის უფლებას აღარ მივცემ თავს, იმიტომ რომ ღმერთთან უხერხულია“.

მას დადგმა უყვარს სცენაზე და არა ცხოვრებაში. მას ხეებიც არ უყვარს – ქალაქში დადგმული. მას ხიბლავს ხეები – აბდაუბდა, გაბურდული ტოტებით და არა: „ასე დადგმულად, როგორც დაიდგა ერთნაირი ხეები, რომელთაც არანაირი ისტორია არ გააჩნიათ… დოდო აბაშიძის ძეგლთან იდგა ხე, ამშვენებდა იქაურობას, ჩრდილსაც ქმნიდა და განწყობასაც… გამოვიარე და აღარ დამხვდა… იმის ნაცვლად 5 პატარა ხე, არაფრისმთქმელი… რატომ? მგონია, რომ ხე ცოცხალი არსებაა… ბახტრიონზე რომ  ვცხოვრობდით, ჩვენი აივანი მთას გადაჰყურებდა. ერთხელ ვხედავ, მამა დგას აივანზე და ყვირის „რას აკეთებ“, სადღაც შორს, ერთი ეული ხე იდგა და ვიღაც ჭრიდა – ბოსტანის გაშენება უნდოდა იქ, მამა არ ჩანდა, მაგრამ ისე იცავდა იმ ხეს, იმხელა ენერგია დახარჯა, იმხელა მანძილზე გააგებინა, გადახტომით ვერ გადახტებოდა, მე-6 სართულზე ვცხოვრობდით, მაგრამ ისეთი სიმტკიცე გამოიჩინა, გაჩერდა ის კაცი, ხეც გადარჩა. მერე ვფიქრობდი, ალბათ, ის მარტოხელა ვერხვი ყოველდღე ლოცავს კოტეს…“

ჟან კლოდ კარიერი "უფლისწული და ჭეშმარიტება", რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

ჟან კლოდ კარიერი “უფლისწული და ჭეშმარიტება”, რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

„თეატრალურ ინსტიტუტში რომ შევდივარ, სულ მინდა იქით ფლიგელში მოვხვდე, სადაც ჩვენი აუდიტორიები იყო. სადაც იმდენად იყო კონცენტრირებული სურვილი – დაეუფლო პროფესიას და სურვილი პედაგოგების – მთელი შენი ფსიქიკით მოგნათლონ იმ პროფესიაში. ერთ პატარა ადგილას ბევრი წყარო რომ ამოხეთქვს და დუღს შემოქმედებითი ცხოვრება, სადაც არავის სცალია უსაქმურობისთვის… მიუხედავად იმისა, რომ ალბათ, ძალიან ბევრს ვიცინოდით, იმდენად გვიყვარდა ეს პროცესი, რომ ჩვენი სწავლა ჰგავდა დროსტარებას. იქ თუ გახსნიან სახინკლეს, გული დამწყდება, თუ გახსნიან კაფეს, ნაკლებად მომინდება შესვლა. ის ინსტიტუტი დარჩება წარსულში. ამას არ უნდა ერქვას ავადმყოფური ნოსტალგია, ამას ჰქვია სურვილი შეინარჩუნო სხვებისთვის ის, რაც შენთვის და შენამდე იყო ფასეული. ელემენტარული კულტურაა, პატივი სცე იმას, რაც შენამდე შექმნილა“.

 

„ქვეყნის სიყვარულს, განსაკუთრებით მაშინ გრძნობ, როცა აქ არ ხარ, როცა მიდიხარ საზღვარგარეთ. მაშინ კონცენტრირდება პირველხარისხოვანი. უეცრად ხვდები რომ იმით, რასაც აკეთებ, რასაც ამბობ, ანუ შენით – შენს ქვეყანას აღიქვამენ. მათთვის შენა ხარ საქართველო. მოსიარულე საქართველო. როდესაც ხარ თუნდაც გასტროლებზე, იცი რომ ეს მხოლოდ შენი და შენი მეგობრების წარმატება არაა, ეს შენი ქვეყნის წარმატებაა, ეს სიყვარული ტალღასავით დაგეჯახება. თვითონ გაფიქრება ამისა, პასუხისმგებლობა, სიყვარულია შენი ქვეყნის. ამ პასუხისმგებლობის ხარისხი, არის ხარისხი შენი სამშობლოს სიყვარულის. როგორ უნდა გიყვარდეს? უკანდაუხევად, როცა ეს შენს ქვეყანას ეხება“.

 

„რა გვაერთიანებს ჩვენ ყველას ერთად? ის, რომ ჩვენ აქ ვართ დროებით, ჩვენ სახლებიან-რემონტებიანად… ეს რომ სულ გვახსოვდეს, ალბათ, იმაზე ვიმუშავებთ, ისეთი ფასეული რამ შევქმნათ, რომელსაც დრო ჟანგივით არ შეჭამს. ეს რომ გვახსოვდეს… ადამიანები ვივიწყებთ ამას, ისიც და მეც და სხვაც წარმავალები ვართ. სანამ ვართ მოვასწროთ ერთმანეთის დანახვა, ერთმანეთის შეყვარება, ერთმანეთის ერთგულება. რა მოსაწყენია ცხოვრება, როცა არ გიყვარს, რა უნდა გიხაროდეს, როცა არ გიყვარს“?

“პათოსს თუ გავექცევით: სიყვარული ყოველდღიურობაში ვლინდება. იმისთვის, რომ უერთგულო, რაღაც უნდა დათმო. უნდა დათმო, რომ დაიცვა. როცა შენ იცავ შენთვის ფასეულს – ამასაც სიყვარული გაკეთებინებს. სიყვარული ბევრ რამეს გამორიცხავს. გამორიცხავს უპრინციპობას, ღალატს, ზურგში ჩარტყმას, სიმახინჯის ძიებას, სისასტიკეს…  გამოდის, რომ სიყვარული არის მუდმივი ბრძოლა მშვენიერების დასაცავად. მშვენიერება არის სულის უნარი შეინარჩუნოს ის სიმდიდრე,  ფასეულობანი, ურომლისოდაც ყოველივეს აზრი ეკარგება, ამ დანაკლისს ვერ ავსებს ვერანაირი კაფელ-მეტლახი, ვერანაირი კეთილდღეობა… ”

 

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში” 

 

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

%d bloggers like this: