Category Archives: “მინის სამხეცე”

მინის თეატრი “მინის სამხეცეზე” გეპატიჟებათ

26 იანვარს საჯარო რეესტრმა რეგისტრაციაში გაატარა მინის თეატრი…

ვთამაშობთ  “მინის სამხეცეს” რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტულ სცენაზე… გვეწვიეთ. ჩვენთვის 1 თებერვალს რიგითი წარმოდგენა არაა, მეტიც – პრემიერაზე მეტია: 1 თებერვალი მინის თეატრის დაბადების დღეა

1 და 2 თებერვალს – „მინის სამხეცე“ რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტულ სცენაზე

2012 წლის 1 და 2 თებერვალს რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტულ სცენაზე ვთამაშობთ ტენესი უილიამსის „მინის სამხეცეს“. დასაწყისი – 19 საათზე. 

ტენესი უილიამსის „მინის სამხეცე“ დავდგი 2011 წელს თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად. პრემიერა გაიმართა 6 აპრილს მოლდოვას რესპუბლიკაში, ქ. კიშინოვში – თეატრალური სკოლების საერთაშორისო ფესტივალზე „კლასფესტი“. ამ სპექტაკლით მივიღეთ მონაწილეობა სტუდენტური თეატრების საერთაშორისო ფესტივალზეც ქ. მინსკში. „მინის სამხეცე“ თბილისში ვითამაშეთ მხოლოდ ერთხელ – შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სასწავლო თეატრის სცენაზე. ამდენად, 1 და 2 თებერვალს დანიშნული სპექტაკლი ჩვენთვის ნამდვილად არაა რიგითი წარმოდგენა. გვწევიეთ.

რეზო შატაკიშვილი

სპექტაკლის შესახებ თამარ ბოკუჩავას რეცენზია იხილეთ აქ

თამარ ბოკუჩავას რეცენზია რევაზ შატაკიშვილის სამაგისტრო სპექტაკლზე „მინის სამხეცე“


 

რევაზ შატაკიშვილის სამაგისტრო დიპლომი ტენესი უილიამსის „მინის სამხეცის“ დადგმას წარმოადგენს. დადგმაში დაკავებულია ოთხი მსახიობი: ამანდა – მედეა ახლაძე, ლაურა – ნათია ქარუმიძე, ტომი – ირაკლი ჩხიკვაძე, ჯიმ ო’კონორი – ერეკლე გეწაძე. სპექტაკლის ქორეოგრაფია ლაშა მძინარაშვილი, მთარგმნელები – რევაზ შატაკიშვილი და ელზა ნაბახტეველი. სცენოგრაფისა და მუსიკალური გამფორმებელის ფუნქციებს დადგმის რეჟისორი ითავსებს.

 

„მინის სამხეცე“ ტენესი უილამსის ნაწარმოებთა შორის განსაკუთრებული ლირიზმით, პოეტურობითა და ნოსტალგიურობით გამორჩეული ნაწარმოებია. ის გაჯერებულია მითო-სიმბოლური ფორმებითა და ასოციაციებით, ავტორის სუბიექტური განცდების პროექციებით. ნაწარმოების ტექსტურ ქსოვილში დიდ როლს თამაშობს სხვადსხვა შეგრძნებათა და წარმოსახვათა მასტიმულირებელი ცნებები და განსაზღვრებები. თვითონ სახელწოდება „მინის სამხეცე“ მყიფე, ძვირფასი და სათუთი სამყაროს განცდას ბადებს. ლაურა, მინის ფიგურების კოლექციონერი, თითქოს თავადაც ასეთივე მყიფე არსებაა, მორიდებული, ჩაკეტილი და გაბზარული (პიესის მიხედვით ის ცალი ფეხით კოჭლობს).

 

რევაზ შტაკიშვილის გადაწყვეტილებით, მამის მიერ მიტოვებულ ოჯახში დედის როლის ჰიპერტროფირება განხორციელდა. მედეა ახალაძის ამანდა განზრახ ყველაზე ხმაურიანი და ფორმალურად ავტორიტარული ფიგურაა სპექტაკლში, ცენტრად ყოფნაზე პრეტენზიით. მისი სცენური ეგზისტენციის ფიზიკური ხატი განსაკუთრებულად მსუყეა, გაჯერებული, აგრესიული. ამას მსახიობის ფაქტურა, შესრულების მანერა და რეჟისორის მიერ შერჩეულ ფერთა ლოგიკაც ადასტურებს, ჯიმ ო’კონორის სტუმრობის სცენაში ამანდა აგრესიულად წითელ და გამომწვევ სამოსშია გამოწყობილი, რაც კიდევ უფრო ამძაფრებს მისგან მომდინარე ერთგვარი სასოწარკვეთილად ვიტალური ისტერიის განცდას. ამანდას მიწიერი სამეფოს რყევებს მისი ვირტუალური ანტაგონისტის, მამაკაცის სიმბოლოდქცეული სტენლი კოვალსკის მშვიდი და ძლიერი ფოტო დაჰყურებს.

 

რევაზ შატაკიშვილმა სცენა ორ პირობით ნახევრად გაჰყო, მაყურებლის თვალსაწიერიდან მარჯვენა, ხოლოს სცენური სამყაროს ლოგიკით მარცხენა ნაწილი ქალურ, ხოლო მარჯვენა (შესაბამისად მაყურებლის თვალით მარცხენა) ნაწილი მამაკაცურ საწყისს შეესაბამება. მარჯვენასა და მარცხენას შექცევის ეს თამაში პიესის განმსჭვალავ ამბივალენტური სექსუალურობის იდეას ეხმიანება. სცენის სიმეტრიულად პერპენდიკულარული გაყოფის გარდა, სპექტაკლის მდგრად სტრუქტურულ კომპოზიციაში ერთგვარი დიაგონალური მიმართებებიც იკითხება. ტომი დედის „მინდორზე“ მამასთან დიაგონალურ დისპოზიციაში მოიაზრება, ლაურა მამის „მოედანზე“ დედასთან დიაგონალურ კვეთაში იკითხება. ეს მიმართებები ტენესი უილიამსზე ფროიდის ფსიქოანალიზის მიერ მოხდენილ გავლენასა და ამ გავლენების თემით ცნობიერ თამაშ მოწმობს. სიღრმე სცენისა მშობლებისაა (სიღრმე, ამასთან არაცნობიერს, არქეტიპულს, ნუმიოზურსაც ნიშნავს, რაც მშობლების სახის მითოლოგიზაციის საფუძველი ხდება), ავანსცენაზე შვილების ხაზი ვითარდება და თამაშობს. ეს ჰორიზონტალური დაყოფა დამდგმელის აქცენტებსა და პრიორიტეტებს ააშკარავებს და ტომისა და ამანდას სახეთა დინამიზმს, მათი ფორმირების დრმატულობას უსვამს ხაზს.

 

ამანდას პირობითი მხარე რევაზ შატაკიშვილმა, როგორც სცენოგრაფიული გადაწყვეტის ავტორმა, მიჯრით გაფენილი სარეცხის ფარდით დაფარა. ფარდის სიმბოლიკა მრავალ ალუზიას მოიცავს, მათ შორის ძალაუფლების, განდეგილობის, სიკვდილის, გამოცდისა და სხვ. ყველა ეს მნიშვნელობა დედის ხატების ფუნქციონალურ-ფსიქიკური ასპექტებისა და არსის დემონსტრაციას წარმოადგენს. ამასთან, ის ძალზე თეატრალური და აფექტურია, რაც ამანდას ბუნების ექსპრესიულობის, ექსცენტრიულობისა და ვოლუნტარულობის დასტურად, ოჯახის სამყაროს ჩაკეტილობის ხატად შეიძლება მივიჩნიოთ. ამასთან, ეს ის ფარდაა, რომელიც პერსონაჟების ფსიქიკის გადაულახავ ბარიერად გვევლინება და მათ სულიერ გამთლიანებას უშლის ხელს.

 

ლაურას სიკოჭლე, სხვა სიმბოლოებთან ერთად, ერთ ერთი მნიშვნელოვანი გასაღები და სიმბოლოა, რომელიც წარმოდგენილი სამყაროს სტრუქტურულ დისბალანსს გამოხატავს. ის თავად ყოფიერების ცალმხრივობის, ჰარმონიის, ყოფიერების სრულყოფილების განცდისა და სრულფასოვანი პიროვნული რეალიზაციის შეუძლებლობას განასახიერებს. ამ მხრივ, გმირებს და მათში რეინკარნირებულ დრამატურგს, გარდა ფსიქოლოგიური პრობლემებისა, ეგზისტენციური პრობლემებიც სტანჯავთ.

 

სცენისა და მოქმედების სტრუქტურული ორგანიზებაც, ჩემის აზრით იმ წონაწორობისა და ჰარმონიის პრინციპზე ნოსტალგიას განსახიერებს, რომლითაც სპექტაკლია განმსჭვალული. ორ დომინანტურ საწყისს (რომლებიც მრავალი ტიპის დისპოზიციისა და წინაარმდეგობის გამოხატულებას წარმოადგენენ) შორის დარღვეული ბალანსი ადამიანთა ყოფასა და მათ სულიერსა და ფსიქიკურ ცხოვრებას მოიცავს. გაგება, წვდომა, განთავისუფლება და ხსნა – აი, ის  განწირული სურვილი, რომლითაც აფექტური ამანდა, მოკრძალებული ლაურა და რეფლექტიური ტომი არიან შეპყრობილნი. მათი ურთიერთობების ამბივალენტური იმპულსები, მიზიდულობისა და განზიდულობის ტემპერატურა კიდევ უფრო დრამატულს ხდის ვითარებას.

 

ამ დაძაბულობის ილუზიური, თუმცა ამით არანაკლებ ჰუმანური გადაწყვეტისათვის, რეჟისორი მოულოდნელ ნაბიჯს დგამს, მას ჯიმ ო’კონორის ძალზე ორიგინალურად გადაწყვეტილი და სიმბოლოდქცეულის სახე შემოჰყავს. ჯიმს სპექტაკლის წარმოსახვით სტრუქტურაში განსაკუთრებული ადგილი აქვს მოძებნილი, შეიძლება ითქვას, რომ ის ერთგვარ ოქროს კვეთზე, პრობლემურ ვექტორთა თავშეყრის ადგილას მოძრაობს, როგორც მედიაციის პრინციპი, როგორც წინააღმდეგობათა კავშირის მისტიკური სიმბოლო. ჯიმის სიმბოლური და ფსიქოლოგიური ფუნქციები ერთმანეთს აძლიერებს, როგორც სიმბოლო და როგორც პერსონაჟი ის ერთგვარი მხსნელის, ტკივილთა დამაამებლის ფუნქციას ასახიერებს. მისი ნახევრადშიშველი ტორსი, ცისფერი ვარდის სიმბოლო, სიმბოლო-ჯიმს ამკობს, სპექტაკლის ფილოსფიურ კვინტენსენციად იქცევა. სხეულის (ზურგიდან დანახულის) და ცისფერი ვარდის სინთეზი, შეიძლება ითქვას, კულტურათა და დისკურსთა გადაკვეთისა და თავმოყრის წერტილია. ადამიანის სურვილთა და მიზანსწრაფვათა წარმოსახვითი დაზავების ხატებაა, სადაც ადამიანური, ღვთაებრივი, წარმართული და ქრისტიანული, სულიერი და სხეულებრივი, ასკეტური და სურვილისმიერი ერთად იკრიბება და გადაულახავ წინააღმდეგობათა დაზავებისა და ჰარმონიზაციის მხოლოდ ოცნებაში, სურვილთა ზმანებებში მისაწვდომ კომბინირებულ ნიშანს ჰქმნის. ჯიმისაგან შექმნილი სიმბოლოს ანდროგინულობა მას, ამავე დროს, პერსონაჟთა გადამკვეთ ლტოლვათა ობიექტად აქცევს.

 

მიუხედვადა ამისა, ჯიმის პერსონაჟი ფსიქოლოგიურად სრულიად ასექსუალურია, მშვიდია, კეთილგანწყობილი და იოსებ მშენიერის გარეგნობით აღჭურვილი, იოსებივით მიუწვდომელია.

 

ჯიმის სიმბოლოს გადაწყვეტა გვაჩვენებს, რომ რეჟისორს განზრახ არ დაუსახავს მიზნად რაიმე გამოსავალი მოენახა ტენესი უილიამსის გმირთა გრძნობების ლაბირინთიდან, თუმცა, მან ამ მყიფე მინის სამყაროში სინათლისა და იმედის სხივი მაინც შეიტანა.

 

ჩვენი რეცენზია სადიპლომო ნაშრომზე სპექტაკლის მხოლოდ ზოგიერთ ასპექტს ეხება, თუმცა, ვფიქრობთ, ეს სრულიად საკმარისია, რათა დავრწმუნდეთ, რომ რევაზ შატაკიშვილი კარგად ფლობს პიესის სარეჟსორო ანალიზის ფორმებსა და საშუალებებს, დრამატურგის მხატვრული ენის ინტერპრეტაციის შესაძლებლობებს, გააზრებულად მუშაობს მსახიობთან და ყველა კომპონენტის გათვალისწინებით ქმნის სპექტაკლის მხატვრულ მთლიანობას.

 

რევაზ შატაკიშვილის სამაგისტრო ნაშრომი უმაღლეს შეფასებას იმსახურებს.

 

 თამარ ბოკუჩავა,

ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი

 


ნოდარ გურაბანიძის რეცენზია რეზო შატაკიშვილის სამაგისტრო ნაშრომზე

 “რეზო შატაკიშვილი პირველია საქართველოში, ვინც მოიპოვა “თეატრალური ხელოვნების                                          მაგისტრის” ხარისხი”    

რეზო შატაკიშვილს მაგისტრის აკადემიური ხარისხი მიენიჭა


თორნიკე ყაჯრიშვილი  (დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”).

  14 ივნისს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის საკვალიფიკაციო კომისიამ “პრაიმტაიმის” თანამშრომელს, რეზო შატაკიშვილს თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის აკადემიური ხარისხი მიანიჭა. აღმოჩნდა რომ რეზო შატაკიშვილი პირველია საქართველოში, ვინც მოიპოვა “თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის” ხარისხი. ეს ხარისხი ენიჭებათ მათ ვინც წარმატებით ამთავრებს მაგისტრატურას საშემსრულებლო ხელოვნების მიმართულებით. ამ მიმართულებით კი პირველი სამაგისტრო ჯგუფი რობერტ სტურუას სამაგისტრო ჯგუფი იყო, რომელიც დაამთავრა რეზო შატაკიშვილმა და პირველმაც მოიპოვა ხარისხი. მაგისტრის ხარისხის მოსაპოვებლად რეზო შატაკიშვილმა დადგა ტენესი უილიამსის “მინის სამხეცე” და თეორიული ნაშრომიც დაწერა “ტენესი უილიამსის “მინის სამხეცეზე” მუშაობის თეორიული და პრაქტიკული ასპექტები”. სამაგისტრო ნაშრომი სტანდარტულად 30-35 გვერდიანია, თუმცა რეზო შატაკიშვილმა კომისიას 140 გვერდიანი ნაშრომი წარუდგინა. ნაშრომმა ხელმძღვანელის – ხელოვნებადმცოდნეობის დოქტორ, პროფესორ თამარ ბოკუჩავას მოწონება დაიმსახურა, რეცენზენტმა – აღიარებულმა თეატრმცოდნემ, ხელოვნებადმცოდნეობის დოქტორმა ნოდარ გურაბანიძემ კი ნაშრომის რეცენზიაში ასეთი შეფასებები გააკეთა: 

,,რეზო შატაკიშვილის მიერ წარმოდგენილი სამაგისტრო ნაშრომი, რომელიც მეცნიერული აპარატის ჩათვლით, შეიცავს 140 გვერდს, არის პირველი, სერიოზული მეცნიერული გამოკვლევა, შესრულებული ქართულ ენაზე, რომელიც ეძღვნება XX საუკუნის ერთერთი გამოჩენილი დრამატურგის ტენესი უილიამსის დრამატურგიის თავისებურებათა შესწავლას. მართალია, ჩვენში გამოქვეყნებულია ერთიორი სტატია ტენესი უილიამსის ერთ რომელიმე პიესაზე (და მის სცენურ ინტერპრეტაციაზე), მაგრამ ასე სრულად პირველად არის შესწავლილი არა მარტო უილიამსის დრამატურგია, არამედ მისი თეატრალური სამყარო მთლიანად. მიხეილ თუმანიშვილის უაღრესად მნიშვნელოვანი შრომების შემდეგ, ქართულ თეატრალურ სივრცეში, პირადად მე, არ მეგულება უფრო მნიშვნელოვანი ყოველმხრივი ანალიზი ერთი პიესისა. მთელი ნაშრომი, პირადად მე, შეუნელებელი ინტერესით წავიკითხე და მისგან მოგვრილი ესთეტიკური სიამოვნებაც განვიცადე.”    

 თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის ხარისხი რეზო შატაკიშვილს როგორც სამეცნიერო, ისე პედაგოგიური მოღვაწეობის გაგრძელების უფლებას აძლევს.  შეგახსენებთ რომ თბილისურ პრემიერამდე “მინის სამხეცის” პრემიერა აპილში, მოლდავეთში, ქალაქ კიშინოვში თეატრალური სკოლების საერთაშორისო ფესტივალ “კლასფესტიზე” შედგა. ამ ფესტივალზე ხუთი ქვეყნა იყო წარმოდგენილი. ფესტივალზე “მინის სამხეცის” წარმატებას გაგრძელება მოჰყვა – 6 ივლისს რეზო შატაკიშვილი, კიშინოვის მუსიკის, თეატრისა და სახვითი ხელოვნების აკადემიის მიწვევით მოლდავეთში 2 თვით მიემგზავრება სპექტაკლის დასადგმელად. სპექტაკლის პრემიერა სექტემბრის დასაწყისშია დაგეგმილი.

რეზო შატაკიშვილი: “სპექტაკლში 5 მოლდაველი მსახიობი ითამაშებს,რომლებიც სწორედ ფესტივალზე გავიცანი და ძალიან მნაინტერესებს მათთან მუშაობა. მათ წელს დაამთავრეს სამსახიობო ფაკულტეტი. ვდგამთ ფერნანდო არაბალის პიესას “პინკინი ბრძოლის ველზე”. ჩემი ინიციატივით, სპექტაკლს ვითამაშებთ ორ ენაზე – ქართულად და მოლდოვურად. ეს პროექტი ჩვენი უნივერსიტეტის და მოლდავეთის აკადემიის ერთობლივი პროექტია. ხორციელდება პირადად ბატონ გოგი მარგველაშვილის დიდი მხარდაჭერით”.

რეჟისორის განცხადებით, ახალი სპექტაკლი ადამიანების ინფანტილიზმს ეხება _ თუ როგორ ვერ აცნობიერებენ ომის საფრთხეს. სიუჟეტის მიხედვით, მშობლები ბრძოლის ველზე აკითხავენ ჯარისკაც შვილს და პიკნიკს აწყობენ. აჰყავთ ტყვე და მასთან ერთად აგრძელებენ ქეიფს, ცეკვას, მანამ დაბომბვა არ დაიწყება და ყველას არ გაანადგურებს…

ნოდარ გურაბანიძე: “მიხეილ თუმანიშვილის უაღრესად მნიშვნელოვანი შრომების შემდეგ, ქართულ თეატრალურ სივრცეში, პირადად მე, არ მეგულება უფრო მნიშვნელოვანი ყოველმხრივი ანალიზი ერთი პიესისა…”

რეცენზია რევაზ შატაკიშვილის მიერ ხელოვნების მაგისტრის ხარისხის მოსაპოვებლად წარმოდგენილ ნაშრომზე “ტენესი უილიამსის “მინის სამხეცეზე” მუშაობის თეორიული და პრაქტიკული ასპექტები”

რ. შატაკიშვილის მიერ წარმოდგენილი სამაგისტრო ნაშრომი, რომელიც მეცნიერული აპარატის ჩათვლით, შეიცავს 140 გვერდს, არის პირველი, სერიოზული მეცნიერული გამოკვლევა, შესრულებული ქართულ ენაზე, რომელიც ეძღვნება XX საუკუნის ერთ-ერთი გამოჩენილი დრამატურგის ტენესი უილიამსის დრამატურგიის თავისებურებათა შესწავლას. მართალია, ჩვენში გამოქვეყნებულია ერთი-ორი სტატია ტენესი უილიამსის ერთ რომელიმე პიესაზე (და მის სცენურ ინტერპრეტაციაზე), მაგრამ ასე სრულად პირველად არის შესწავლილი არა მარტო უილიამსის დრამატურგია, არამედ მისი თეატრალური სამყარო მთლიანად, რომელიც მოიცავს საკუთრივ მის პიესებს, მის ესთეტიკურ შეხედულებებს თეატრალურ ხელოვნებაზე, იმ ფილოსოფიურ თუ ფსიქოლოგიურ საფუძვლებს, რომლებზეც აღმოცენდა უილიამსის დიდი შემოქმედება.

მაგისტრის ხარისხის მაძიებელი რ. შატაკიშვილი მხოლოდ მის მიერ სცენაზე განხორციელებული “მინის სამხეცის” თეორიულ და პრაქტიკულ ასპექტებზეც რომ შეჩერებულიყო, ესეც საკმარისი იქნებოდა, საძიებელი ხარისხი მიგვენიჭებინა მისთვის, მაგრამ იგი ამით როდი დაკმაყოფილდა: მან შორს განზიდა თავისი მეცნიერულ-რეჟისორული კვლევის საზღვრები, დაისახა უფრო მნიშვნელოვანი ამოცანა, კერძოდ – ტენესი უილიამსის ადგილის განსაზღვრა თანამედროვე თეატრალური ხელოვნების კონტექსტში და ეს დასახული ამოცანა მან ბრწყინვალედ შეასრულა. მიხეილ თუმანიშვილის უაღრესად მნიშვნელოვანი შრომების შემდეგ, ქართულ თეატრალურ სივრცეში, პირადად მე, არ მეგულება უფრო მნიშვნელოვანი ყოველმხრივი ანალიზი ერთი პიესისა, განვრცობილი დრამატურგის მთელ შემოქმედებაზე, დამტევი თვით ამ დრამატურგის ფსიქოლოგიური პორტრეტისა, მომცველი მისი ცხოვრების რთული პერიპეტიებისა, რომლებმაც მხატვრული ასახვა ჰპოვა შემდგომ მისი პერსონაჟების ხასიათებში.

ამ რთული ამოცანის დაძლევის მიზნით რ. შატაკიშვილს მოუხდა იმდროინდელი ამერიკული სოციალურ-პოლიტიკური ვითარების, ამერიკული თეატრისა და დრამატურგიის, XX საუკუნის გამოჩენილ ფსიქოლოგთა (დიმიტრი უზნაძე, ზიგმუნდ ფროიდი, კარლ გუსტავ იუნგი) შრომების შტუდირება, სიმბოლოთა მხატვრულ-ესთეტიკური გაშიფვრა-გაანალიზება და ბოლოს, ამ ზღვა მასალის კონცენტრაცია მთავარი პრობლემის ირგვლივ.

ვინც ასე თუ ისე იცნობს ტენესი უილიამსის შემოქმედებას, მის მოძღვრებას პლასტიკური თეატრის შესახებ, დაგვეთანხმება, რომ ვერც განწყობის თეორიის, ვერც ფსიქოანალიზის და ვერც იუნგის ფსიქოლოგიური კვლევების შესწავლის გარეშე ჩვენი ავტორი ვერ შეძლებდა დრამატურგის სრულყოფილი პორტრეტის შექმნას, რამეთუ მხოლოდ მხატვრულ-ესთეტიკური ანალიზი, ზემოთ ჩამოთვლილთა გარეშე, უკმარია ამ მრავალპლანიანი სამყაროს იდუმალებათა წვდომისთვის.

რ. შატაკიშვილი ხშირად მიმართავს ციტატას ამა თუ იმ ნაშრომიდან, მაგრამ ეს ციტატები ისე ორგანულად არის ჩაწნული მის მსჯელობაში, რომ მათი სიუხვე თითქმის არ არის შესამჩნევი. ხშირად ავტორი, თავის ასოციაციებს აყოლილი, თითქოს პრობლემატიკას ამცდარია, ზოგჯერ გაიფიქრებ კიდეც, რომ ამდენი დეტალიზაცია, უკან დახევები, პარალელები საჭირო არ არის, მაგრამ მალევე ქარწყლდება ეს პირველი შთაბეჭდილება, რადგან თითოეული ეს დეტალი თუ “ფერადოვანი” კენჭი ბოლოს თავის ადგილს პოულობს ვრცელ მოზაიკურ პანორამაში და ამ გზით მიიღწევა მსჯელობისა თუ საერთო კომპოზიციის მთლიანობა.

განსაკუთრებულ აღნიშვნას იმსახურებს ავტორის მშვენიერი ქართული, მსჯელობის (და ამგვარად წერის) ნათელი სტილი, რაც ძალიან იშვიათია ჩვენს თეატრალურ ლიტერატურაში თუ მსგავსი პროფილის სხვა ოპუსებში. ეს თთთქოს არც უნდა იყოს გასაკვირი უკვე ცნობილი ჟურნალისტისგან, მაგრამ ეს ნაშრომი ჟურნალისტიკის ჟანრს კი არ განეკუთვნება, არამედ წარმოადგენს თეატრმცოდნეობით-რეჟისორულ კვლევას, საკმაოდ მაღალ დონეზე შესრულებულს, რომელიც ერთდროულად შეიცავს ორივე ასპექტს – ანუ აქ ბედნიერად არის გაერთიანებული ორი იპოსტასი – თეატრმცოდნისა და რეჟისორისა.

ნაშრომი მრავალი თავისა და კიდევ უფრო მრავალი ქვეთავისგან შედგება, მაგრამ ეს პრობლემის დანაწევრება-დაქუცმაცებას კი არ მოასწავებს, არამედ მხოლოდ მისი მრავალმხრივი ასპექტით განხილვას, როცა უფრო ნათლად იკვეთება განხილული საგნის არსი. სხვათა შორის, ყველა პრობლემის არსი სათაურშივეა გამოხატული. იგი მთავარი ძარღვია ავტორის მსჯელობისა, რომლის პროცესში ხორციელდება თანამიმდევრული, ურთიერთდაკავშირებული და ურთიერთგანპირობებული მოსაზრებების ასხმა. ყოველი თავი, ეს ფაქტობრივად, თავის თავში დასრულებული “ნაწარმოებია”, რის გამოც მთელი ნაშრომი, პირადად მე, შეუნელებელი ინტერესით წავიკითხე და მისგან მოგვრილი ესთეტიკური სიამოვნებაც განვიცადე.

როგორც რ. შატაკიშვილის ნაშრომის სათაურიდანვე ჩანს, იგი აგებულია თეორიულ და პრაქტიკულ ასპექტებზე, ანუ თუ ამის მიხედვით ვიმსჯელებთ, იგი ორპლანიანია, მაგრამ ნაშრომის გაცნობისას ვრწმუნდებით, რომ ეს ორპლანიანობა ერთი მოვლენის ორი მხარეა, რომლებიც ორგანულად არის დაკავშირებული ურთიერთთან და ცალ-ცალკე არ მოიაზრება. მაგალითად, ე.წ. “პრაქტიკულ ასპექტებზე” მსჯელობისას, გასაგებად რომ ვთქვა, პიესის მხატვრული სახის შემქმნელი რეჟისორი რეზო შატაკიშვილი არ წყდება თეორიულ მსჯელობას. ყოველ თავის მიგნებას, სიმბოლოებს, მეტაფორებსა თუ ფსიქო-ფიზიკურ მოქმედებებს ასაბუთებს დამარწმუნებელი მსჯელობით (ამ შემთხვევაში, როგორც თეატრმცოდნე რეზო შატაკიშვილი) და თავისი “პრაქტიკული” აღმოჩენების გენეზისს ნათელყოფს.

ტყუილად არ მიხმარია გამოთქმა – “დამარწმუნებელი მსჯელობით” – ვინაიდან მე, სამწუხაროდ, მისი სპექტაკლი არ მინახავს, მაგრამ ამ მსჯელობით მარწმუნებს ამა თუ იმ დეტალის, მოქმედების, გმირთა ურთიერთობის ფსიქოლოგიურ აუცილებლობაში. თუმცა, სპექტაკლი რომც მენახა, შესაძლოა ზოგი მისი სიმბოლურ-მეტაფორული სახე, ცოცხლად, უშუალოდ აღქმისას გაუგებარიც კი ყოფილიყო, მათი სირთულის გამო, მაგრამ ვიმეორებ, იგი თავისი მსჯელობით გვარწმუნებს მათ მხატვრულ კანონზომიერებაში.

თუმცა ამ ნაშრომში სხვადასხვა ავტორი უფრო ხშირადაა ციტირებული (მაგალითად, ფროიდის “ფსიქოანალიზი”, იუნგის “ფსიქოლოგია და ალქიმია”, სმირნოვის “XX საუკუნის ამერიკული თეატრი” (რუსულ ენაზე), ლანა ღოღობერიძის “პარიზული ჩანაწერები”), ვიდრე მიხეილ თუმანიშვილი, მაგრამ სწორედ ამ რეჟისორის შესანიშნავი წიგნებია მისი წინამძღოლი ამ რთულსა და სახიფათო კვლევებში. განსაკუთრებით დამარწმუნებლად ნათელყოფს ჩვენი ავტორი სპექტაკლის სიუჟეტის ვერტიკალური და ჰორიზონტალური განვითარების თუმანიშვილისეულ გაგებას, აგრეთვე მის მოსაზრებებს სპექტაკლის ტემპო-რიტმზე, ატმოსფეროზე, პაუზაზე, მოვლენის შეფასებაზე და თავისი “მინის სამხეცის” რეჟისორული ინტერპრეტაციისას ზუსტად გვიხატავს და განმარტავს ყოველი მათგანის (როლს) კონკრეტულ მხატვრულ განსახიერებაში. ეს ნაშრომი ე.წ. “რეჟისორული ექსპლიკაცია” არ არის, თუმცა ამ სახის პასაჟებს კი შეიცავს, არამედ სერიოზული ფუნდამენტია ამგვარი ექსპლიკაციის ასაგებად.

მართებულად შენიშნავს იგი “დასკვნაში”, რომ “მხატვრული ნაწარმოების შექმნა წარმოუდგენელია თეორიისა და პრაქტიკის გამიჯვნით, სათანადო თეორიული მომზადებისა და პრაქტიკული შედეგების გაუთვალისწინებლად”. მთელი მისი ნაშრომი ამგვარი მოსაზრების დამადასტურებელია. არ გამომპარვია ზოგიერთი შეუსაბამობა მსჯელობისას. არ ვიზიარებ ტენესი უილიამსის სინათლის თუ განათების მისეულ გაგებას (მხედველობაში მაქვს პიესა “ტრამვაი, რომელსაც სურვილი ჰქვია”), შევნიშნე მცირე უზუსტობანი სქოლიოში, მაგრამ თვით ნაშრომი იმდენად მნიშვნელოვანი და ფასეულია, რომ ასეთ ვითარებაში მათი ხაზგასმა უადგილოდ მიმაჩნია.

ნოდარ გურაბანიძე,

 ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი, საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი



                                                                                                                                                        

%d bloggers like this: