Category Archives: პოეტები

რეზო შატაკიშვილი ჩქარსისხლიან ლადო ასათიანზე

ვინც კაცი იყო და ლექსად იქცა

ლადო ასათიანი – მისი ფილტვები ჭლექმა დაღრღნა.
მისი სული – საბჭოთა ინკვიზიციამ.
მას არ აღირსეს სიხარული – ენახა თავისი ლექსების კრებული.
პოეტი, რომელსაც დაუჭრეს ლექსების პირველი წიგნი…
პოეტი, რომელსაც სული დაუშანთეს დედის გადასახლებით…
მაგრამ ვერც ფილტვებისა და ვერც კაცობრიობის ჭლექმა – საბჭოთა იმპერიამ ვერ გაიმარჯვა მასზე. ის უკვდავია. უკვდავია თავისი ლექსებით.
ის კაცი იყო და იქცა ლექსად.
კაცს კლავენ.
ლექსს – ვერა.
ლადო ასათიანი – პოეტი, ყაყაჩოების ალში რომ გვხვევს თავისი ლექსებით.
პოეტი – ყაყაჩოებით აელვარებული ველ-მინდვრებით აღფრთოვანებული, ჩვენ კი – მისი პოეზიით.

ყაყაჩო სიმბოლოა სილამაზის. ასეა საზოგადოდ და ასეა ლადოსთანაც – აკი, ხედავს კიდეც ლამაზი ქალის ხატებას ყაყაჩოში, მაგრამ ვერ ვიტყვით, რომ ყაყაჩო მხოლოდ სილამაზეს განასახიერებს მის პოეზიაში. ყაყაჩოს მეშვეობით, მას წითელი ფერი და ამ ფერის სიმბოლიკა შემოაქვს პოეზიაში. წითელი, მწვანესთან ერთად.
სწორედ წითელისა და მწვანის აღლუმია – ყაყაჩოების ცეცხლწაკიდებული კრწანისი, უფლისციხის მიდამოები, თუ ადგილი, სადაც ძველად ჯარებს უხმობდნენ.
წითელი და მწვანე ერთად – არის ნიშანი სიყვარულისა და იმედის, მარადისობის.
აკი ამბობს კიდეც ლადო ასათიანი:
„გზაში ყაყაჩოს შეხვედრა სიკეთედ დაგვებედება:
სულ ახალგაზრდა ვიქნებით, გული არ დაგვიბერდება!“
წითელი – სიმბოლო სიცოცხლისა და სიხარულის…
სწორედ სიცოცხლის დაუოკებელი წყურვილი, მძაფრი სიყვარული და სიხარული ვლინდება მის ლექსებში. მას ახარებს სიცოცხლე, ყაყაჩოების შემონათება და არ ეძიებს სხვა დიდებას.
„მოდი, ჩვენ ესეც ვიკმაროთ და სხვა დიდება ნუ გვინდა,
ყაყაჩომ თუ მოგვანათოს ლამაზი ქალის შუქითა!“
ლადო ყაყაჩოში ხედავს მორცხვ ქალს, ისევე, როგორც ანა კალანდაძე მამრს – თუთაში, რომელიც სახლში შეჭრასა და ქალი პოეტისთვის წელზე ხელის შემოხვევას ლამობს. ლადო ასათიანი უფაქიზესად გადმოგვცემს მძაფრი ეროტიზმის ამ შთამბეჭდავ ხატებას.
წითელი ადამიანის გუნება-განწყობილების გამომხატავი ფერიცაა და სირცხვილის დროსაც ჩნდება, სახეზე გადაუვლის ხოლმე ადამიანს. ლადოსთანაც ასეა:
„შერცხვა და თავი დახარა;
სიწითლემ გადაუარა, ალბათ, იმაზე დაფიქრდა,
მოვეწონეო თუ არა?!“

ყაყაჩოები ყვავიან იქ, სადაც ძველად ჯარებს უხმობდნენ და იღვრებოდა სისხლი. ახლა ეს სისხლი ყაყაჩოდ ყვავის.
წითელი სისხლის გამოხედვაა და ეს წითელი იხედება კრწანისის მიდამოებიდან:
„ეს სისხლი არის თუ მართლა ყაყაჩოების ცეცხლია“.
ბებერი კრწანისის ამაბრდღვიალებელი ყაყაჩოების ცეცხლი – სიმბოლო იმ თავდადებული სამასი არაგველისა, რომელთაც თავი მიიტანეს მამულის, რჯულის სამსხვერპლოზე და მკვდრეთით აღდგნენ – მარადისობაში გადასახლდნენ.
აქ არაა გლოვა, აქაა პატივისცემა ღირსეული წინაპრებისა და სიამაყე მათ გამო. აქაა ისევ და ისევ პოეტის გაშმაგებული სიყვარული სიცოცხლისადმი, სამშობლოსადმი.
ყაყაჩოების ცეცხლი და ფერი – წითელი თვით ლადო ასათიანისა და მისი მგზნებარე, ძარღვიანი პოეზიის სიმბოლოდაც შეგვიძლია, აღვიქვათ.
ადამიანის გუნებასაც ხომ აქვს თავისი სიმბოლიკა. კაცის ხასიათსაც ხომ აღნიშნავდნენ ფერებით. წითელი ფერით აღინიშნება სანგვინიკი – ადამიანი მხიარული, ფიცხი, ჩქარი სისხლისა. ანუ ისეთი, როგორადაც წარმოგვიდგება თავად ლადო ასათიანი, როგორც მისი პოეზიიდან, ისე პირადი წერილებიდან – კაცი ჩქარი სისხლისა.

ლადო ასათიანი – ვინც კაცი იყო და ლექსად იქცა.
იყო კაცი ჯანმრთელი გულისა და არა ჯანის. ჯანმრთელი სულისა და არა ხორცის. თუმცა კი ძლიერი სენის შეყრამდე ჯანიც მრთელი ჰქონდა, გულიცა და სულიც.
ბარდნალაში მდინარის გაღმიდან ეძახის ლადო მექი ასათიანს, მშობელ მამას უხმობს შვილი, შუა ზამთარია. ცხენი მოაშველოს უნდა. არდადეგებზე ჩამოსულა სტუდენტი ლადო…
„ძვირფასო დედა! მე კარგადა ვარ, შენ ყოფილხარ ავად – სამწუხაროა. შემომითვალე, რითი შემიძლია დახმარება და დაგეხმარები… ფული შემომაკლდა, მაგრამ არა უშავს, ვიშოვი. საბანი არ შემიკერავს“. – წერდა ლადო მშობელ დედას. გაჭირვება იყო მისი ცხოვრების თანამგზავრი. ალბათ, ამიტომაც უყვარდა ფიროსმანი ასე გააფთრებით. ის ყოველ დილით ფიროსმანის ქუჩაზე კი არ ხვდებოდა ნიკალას, არამედ ყოველდღიურ ყოფაში ართმევდა მის ბედს ხელს, უშინაურდებოდა მის ბედს, მის სიდუხჭირეს იზიარებდა, ისიც მოკვდა და მერე ვაცხონეთ…

მატერიალურ სიდუხჭირეს აუვიდოდა, მაგრამ… 20 წლის ჭაბუკს დედა დაუპატიმრეს – ხალხის მტრის ბრალდებით. მალე თავად პოეტი ინსტიტუტიდან გარიცხეს – „კონტრრევოლუციური ლაყბობისთვის“. მოგვიანებით აღადგინეს. მაგრამ მოშურნენი ახალგაზრდა პოეტს თავის ხელს არც მანამ აკლებდნენ და არც შემდეგ.
იერიშს იერიშზე ახორციელებდნენ.
ვაიკრიტიკოსები პოლიტიკური შეცდომების გამოსწორებისკენ მოუწოდებდნენ. ამაოდ ეძებდა ხალხის მყრის შვილი სამსახურს ლუკმა-პურისთვის…
ქუთაისი. „ცისფერი კაფე“ რიონის პირას. მეგობრები. ნატეხი შოთი. თითო ტარანი, ხელადით ღვინო. ანდა სულაც ჩაი და საუბრები. საუბრები ქართველი ხალხის წარსულზე, თეატრზე, კინოზე, მხატვრობასა და პოეზიაზე. მერე თბილისი. ჩამოსვლა და თბილისელად ქცევა ერთი იყო.

„მხოლოდ დროდადრო დამარეტიანოს ქაშვეთის შემოხედვამ –
რუსთაველის პროსპექტზე ხეტიალი ნუ მომიშალოს ღმერთმა“.
ათბობდა ქაშვეთის შემოხედვა და რუსთაველის გამზირი.
ოცნებობდა, რომ წამოესხა ძალიან გრძელი, რომანტიკოსის „პლაში“, კისერში ჩაეფინა თმა, ჰქონოდა ზორბა ქოჩორი, ჰკეთებოდა, თეთრი-თეთრი, გახამებული საყელო, თეთრი შარფი, რომელსაც ქარი აუფრიალებდა, ჰხურებოდა თართოფარფლებიანი ქუდი – გედის ფრთით დამშვენებული და ასე გამოწყობილს აევლო და ჩაევლო რუსთაველზე…
თბილისში 21 წლისა გადმოვიდა საცხოვრებლად, ქუთაისის ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ. დაიწყო მუშაობა. მდგომარეობა ოდნავ შეუმსუბუქდა, მაგრამ რა შემსუბუქება ჰქვია, როცა მის პატრიოტიზმს ლაფში სვრიდნენ, ნაციონალისტობას სწამებდნენ. ერის ტკივილისა და სიხარულის გაზიარებასაც არ აცდიდნენ, არათუ პირადისას.
არადა, რამდენი ტკივილია ჩაქსოვილი მის სტრიქონებში – „ნეტავ, სადა ხარ, ან რომელ მხარეს, სულზე უტკბესო დედილო ჩემო?“… „დედა, სიზმრებმა არ მომასვენა, შენს ბნელ სენაკში გადმომახედა“… „გეძახი, მინდა გაგესაუბრო, შუა აზიის ურწყულ მხარეში“…

ლადოს ერთი გოგონა გააცნეს. მას ანიკო ერქვა, გვარად ვაჩნაძე იყო. ლადოს შეუყვარდა. მერე, მერე კი მატარებლით მგზავრობისას, მატარებელი რომ დამუხრუჭებულა, ლადო ანიკოსკენ გადახრილა და… პირველად უკოცნია. მერე, მერე კი იყო წყება სასიყვარულო ბარათებისა.
„ანიკო ციხისძირელო, თბილისში ყველაფერი ძველებურადაა, ყველაფერი სტანდარტულია, სასახლეშიც ასევეა, მხოლოდ ჭავჭავაძის ქუჩაზე არაა ძველებურად, ნაცნობი ხე შეცვლილა ოდნავ, ფოთლები გასცვენია. შემოდგომის ბრალია, ალბათ, შენმა უნახაობამ თუ დაჰმართა ეს საქმე. დროზე უნდა ეწვიო და აამწვანო. მაგრამ რას უზამ, გაზაფხული წელიწადში მხოლოდ ერთხელ მოდის. ჰოდა, ასეა, ასეა საერთოდ, მაგრამ ამ წერილის ავტორისთვის არაა ასე, ამ წერილის ავტორს უყვარს გაზაფხული, გაზაფხული და გაზაფხული, სიცოცხლის პოეზიისა და სიყვარულის მარადიული გაზაფხული… გაუმარჯოს ზღვას, სიცოცხლეს, პოეზიასა და სიყვარულს. გაუმარჯოს ულამაზეს ქვეყანას, საქართველოს!..“ – იმ საქართველოს, რომელიც დედის რძესავით ტკბილი იყო ბარდნალელი ჭაბუკისთვის.

ლადო ასათიანი და ანიკო ვაჩნაძე

ლადო ასათიანი და ანიკო ვაჩნაძე

„დაუკარით, მოასწარით თორემ ჰერი…
და სიბერეც ძუ მგელივით მოგვიხტება“.
მაგრამ აცალა განგებამ სიბერე? რაჟდენ გვეტაძეს სწერს: „ბატონო რაჟდენ! თქვენ სერიოზულად იცით ჩემი გაწამებული ცხოვრების შესახებ, ჩემი ადრე დამთავრებული ახალგაზრდობის შესახებ…“
ადრე დამთავრებულ, ჩამწარებულ ახალგაზრდობაზე არსად გოდებდა ლადო, არც ერთ ლექსში, არც ერთ სტრიქონში, ის მართლაც მტრის ჯინაზე ცხრალახვარჩარტყმული, ცხრაჯერ მწარედ იცინოდა. მხოლოდ წერილებში იგრძნობა მისი ნაღველი. წერილების უფრო ხშირ-ხშირად მიწერას სთხოვს ანიკოსა და ძმას, გოგიტას.
„მოიწერე ამბები სახლის, კარის, რაა ეს, ორ სიტყვას რომ გადმოაგდებ, როგორ გეკადრება ეს! სახლშიც მისწერე წერილები და მომწერე ხშირად ამბები. თუ გესირცხვილება ჩემთან წერა? რა ვიცი, აბასთუმანში რომ ვიყავი, კონსტანტინე გამსახურდია მწერდა წერილებს და ნუთუ შენ ერთი სიტყვის მოწერის გრცხვენია?“ – წერს ძმას…

„როგორ არ მინდა, ძლიერო სენო, ლექსში ქართულად რომ მოგიხსენო!
როგორ არ მინდა, ჩემს სიჭაბუკეს დააჩნდეს შენი შავი ჩრდილები!
ეს რა უშრეტი ცეცხლით დამბუგე, პირს მარიდებენ ქალიშვილები“.
განიცდიდა. თავს უცხოდ გრძნობდა. განსაკუთებით მაშინ, როცა პირს არიდებდნენ.
„სადაც წინათ ვცხოვრობდი, იქ უკვე გამომიცხადეს, რომ ჩემი მათთან ცხოვრება შეუძლებელია. მოგეხსენებათ, ტუბერკულოზიანს სათოფეზე არ ეკარება ხალხი…“ – წერდა რაჟდენ გვეტაძეს.
გრძნობდა, რომ დიდი გზა არ ედო წინ გასავლელი. რომ მალე დამთავრდებოდა უკვე ჩამწარებული ახალგაზრდობა. არადა, როგორ არ უნდოდა… არ უნდოდა ამ სენს კვლავაც შერჩენოდა მისი ფილტვების დაღრღნა, ისევე, როგორც ვაჟას ფილტვებისა ოდესღაც.
„მე, დაწყევლილი ლადო ასათიანი, ერთი კვირაა, რაც გეახელით თბილისს. თითქმის ხუთი თვე გავატარე აბასთუმანში… არავითარი გაუმჯობესება არ მიმიღია ჯანმრთელობის მხრივ. ჩემი ფილტვების მიხედვით, მე მალე უნდა მივიცვალო, ძვირფასო, და აბა, შენ იცი, ცრემლებს ნუ დაღვრი“. – სთხოვდა მეგობარს, ნიკა აგიაშვილს.
მაგრამ ზუსტად იმხანად ომახიანად წერდა: „რადგან სიცოცხლე ასე ნავარდობს, სიკვდილის ყველა კარი დარაზეთ და იმ ბედნიერ დღეს გაუმარჯოს, როცა ჩვენ გავჩნდით ამ ქვეყანაზე!“
კონსტანტინე გამსახურდიამ ნახა რა მძიმე ავადმყოფი, გასამხნევებლად შესძახა: „აღსდექ ვაჟკაცო, ებრძოლე სიკვდილს, სალმობამ არ დაგაძაბუნოს“!
ებრძოდა ლადო ძლიერ სენს, მაგრამ უძლური იყო. „ო, განვედ ჩემგან ძლიერო სენო, ჩემ შემდგომ ნურვინ ნუ მოგიხსენოს“.
ნიკა აგიაშვილს: „ვეღარ ვძლებ ამ ვიწრო ოთახში, თითქოს კუბოში ვარ ცოცხლად მდებარე, მზის მონატრული. რომ მოვკვდე, ნეტა ამაზე უარესი თუ იქნება ის კუბო. ამის ბრალია, ალბათ, რომ თითქმის ყოველ ღამით და დღისითაც, როცა წავთვლემ, სულ თავახდილი კუბოები მეზმანება…“
გარდაცვალების კვირას სულ მამამისს ნატრულობდა, უხმობდა, ისევე, როგორც ოდესღაც სტუდენტობაში მდინარის გაღმიდან… ოღონდ ჩუმად…
სიკვდილს დღეს უთქვამს, მამაჩემი დამესიზმრა და უთუოდ ჩამოვაო. სწორედ იმ დღეს, ჯერ არც კი გაციებულიყო პოეტის ცხედარი, აივანზე ერთი მოხუცი შესულა და ლადო ასათიანის ბინა უკითხავს. ეს იყო მექი ასათიანი…
„ეს ჩემი სენი თუ დაგემართოს, ამაზრზენი და განუკურნელი,
ეს ჩემი სენი თუ დაგემართოს, და მოიხადო როგორც სახადი,
ჰეი, შენ, დიდი მომავლის ლანდო, ერთი თხოვნისთვის ნუ დამძრახავდი:
თუ მეცნიერის გონების ღონედ უმალ განკურნოს ჭლექი სნეული,
– მაშინ მომნახე და მომიგონე სამარადისოდ მიწად ქცეული“.
გავიდა ხანი, აღარ არის ჭლექი უკურნებელი სენი. ვინც გაიმარჯვეთ ამ ერთ დროს უკურნებელ სენზე, მიდით ლადოს საფლავთან და ჩასძახეთ ლადოს, რომ დაამარცხეთ მისი დამმარცხებელი. რომ სიკვდილს გამოუსხლტით ხელიდან, იმ სიკვდილს, რომელიც ლადომ ლექსით დაამარცხა.
„მჯერა ამ დიად ბუნების კართან
მე თვით სიკვდილსაც გარდავქმნი ლექსად“,
მან სიკვილი ლექსად გარდაქმნა და ჩვენ შეგვყარა უკურნებელი სენი – სენი, რომელსაც ვერავინ უწამლებს. ამ სენს ლადოს პოეზიით „დასნებოვნება“ ჰქვია.

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში” 

რეზო შატაკიშვილი ქართული პოეზიის მარადიულ დედოფალზე – ანა კალანდაძეზე

მხოლოდ რჩეულები ახერხებენ – მოიხსენიონ სახელით. მან ეს მოახერხა. ახსენებ ანას და იგულისხმება ანა კალანდაძე და არავინ სხვა.

ის პოეზიის ტახტზე ავიდა 22 წლის – ავიდა იმ წამს რა წამსაც მწერალთა კავშირში მოეწყო მისი ლექსების განხილვა.

მისი დიდების შარავანდედი ვერ შებღალა ღობეგლეჯია კრიტიკოსები ყეფამ.

ის დროს არ უწევდა წინააღდეგობას და ვერც დრო გაუმკლავდა მის სტრქიონებს.

ანა კალანდაძე – ბუმბერაზი როგორც ფშავის მთები და ნაზი როგორც ამ მთის ძირას ამოსული ია…

ანა კალანდაძე – ლეგენდა, რომელიც ჩვენს შორის იყო და მუდამ დარჩება მარადუკვდავი პოეზიით – თუ სხვა არა, ჭადრები უამბობენ ზღაპარს ანაზე მომავალ თაობებს…

მე კი ალბათ, სანამ ცოცხალი ვარ ყველას მოვუყვები როგორ გამაოგნა 20 წლის ბიჭი დიდმა ანამ თავის უბრალოებით…

მეყო სითამამე და ვთხოვე გაეხსენებინა კონსტანტინე გამსახურდიას მეუღლე მირანდა ფალავნდიშვილი. რამოდენიმე დღეში სათუთად გადაბეჭდილი მოგონება გადმომცა. დიდხანს მესაუბრა, შოკოლადით გამიმასპინძლდა – ისე სადად და უბრალოდ მითხრა, სხვა გზა არ მქონდა… სამ შოკოლადზე ისე ამიყვანა, როგორც გურიაში იციან არაყის „დაძალება“… გავოგნდი, რომ მითხრა ტელესერიალებს ვუყურებო…

მშობლებმა ქვეყნამ მოვლენილ პოეტურ გენიას სახელად ანა უწოდეს – გარდაცვლილი ბებიის ხსოვნის უკვდავსაყოფად.

დაიბადა გურიაში, ხიდისთავში, მაგრამ ოჯახი იმთავითვე ქუთაისში ცხოვრობდა და ანაც ქუთაისში მიაბარეს სკოლაში.

ძალიან ცელქი ვიყავი, ზარი დაირეკებოდა თუ არა პირველი მე გავარდებოდი კლასიდან… ბავშვებს ძალიან გვიყვარდა ბაგრატის ნანგრევებზე ასვლა, საიდანაც გადმოვხედავდით გელათს, რაც ჩვენი დროსტარებაც იყო და სიხარულიც… – გაიხსენებს ანა…

ანა მშობლებთან და და–ძმასთან ერთად. 1931 წ.

ანა მშობლებთან და და–ძმასთან ერთად. 1931 წ.

ყოველ ზაფხულს ხიდისთავში ატარებდა – უყვარდა სოფელი, გუბაზეულში ჭყუმპალაობა, უფროსებთან მეგობრობა –  სოფელში მყავდა მესაიდუმლეც მეზობელი ქალი ელისო“.

პირველი ლექსიც ხიდისთავში დაწერა – 11 წლის იყო, უმცროს ძმებთან და ნათესავებთან ერთად ისვენებდა, ტრადიციულად ცელქობდა… თბილისიდან ჩამოსულმა ფოცია მამიდამ, რომელიც ქართული ენისა და ლიტერატურის პედაგოგი იყო, ბავშვები ოდის წინ მინდორში დასხა, საინტერესო ამბებს უყვებოდა, მთვარე რომ ამოვიდა, ბავშვების ყურადღება მთებისკენ მიმართა, მათ წინ გადაშლილი პეიზაჟით დამუხტა და დავალებაც შეაპარა – ლექსების დაწერა შესთავაზა, საუკეთესოს ავტორს საჩუქარს შეპირდა…

ანას კონკურენტები იმთავითვე ჩამოეცალნენ გზიდან.

ყველას არხეინად ეძინა, მე კი მთელი ღამე თვალი არ მომიხუჭავს და დავწერე ლექსი ბადრი მთვარე“. დილით მამიდამ შეკრიბა ოჯახი და წაიკითხა. შემაქეს, განსაკუთრებით მემამა იმიტომ რომ მამიდის მოსაწონი აღმოჩნდა. მას არაფერი შეუსწორებია. რომ ეთქვა არ ვარგაო, ალბათ აღარასოდეს აღარ დავწერდი…

გურია, ხიდისთავი შემდეგაც არაერთხელ გამხდარა ანა კალანდაძის შთაგონების წყარო…

ჩვენ ორი დიდი მარანი გქვონდა, მარნებში ბევრი ცარიელი ქვევრი იყო, რომლებშიც მეგონა რომ ჭინკები ბინადრობდნენ. ამ მოგონებამ დამაწერინა შემდეკარმიდამო ჩემი დამილოცეთ ძმებო… სოფელში სახლთან იდგა ის თუთაც, რომელსაც მერე ვუძღვენი ლამის სახლში შემნოიჭრას თუთა…ერთხელ მკითხეს, რომელ კალანდას გაიხსენებდითო. გინდ დაიჯერეთ, გინდ არა, კალანდას სოფელში არ დავსწრებივარ, ზამთარში თითქმის არ ვყოფილვარ იქ. ასეთ დღესასწაულებს ქუთაისშიც არ ავღნიშნავდით, დაბადების დღეებზეც არ დავდიოდით, ისეთი დრო იყო მაშინ, შემოდიოდა ჩვენში კალანდაწარმოსახვით არის შექმნილი… მახსოვს, რადიო ჩავრთე, მშვენიერ მუსიკას გადმოსცემდნენ, უცებ რიწის ტბა დამიდგა თვალწინ… მერე დიქტორმა გამოაცხადა, თქვენ ისმენდით ანდრია ბალანჩივაძის რიწის ტბასო“. ბატონ ანდრიას ვუამბე ეს ამბავი, მითხრა, როდესაც ამ მუსიკას ვწერდი, რიწის ტბა თვალით არ მენახაო. შემდეგ დაამატა, წარმოსახვა უფრო ძლიერია, ვიდრე რეალობაო. ასე წარმოსახვით შეიქმნა ჩემი კალანდაც“… (ანა კალანდაძე).

სკოლის დამთავრების შემდეგ უნივერსიტეტში ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა. ლექსების წერასაც მოუხშირა, მაგრამ არავის აკითხებდა, მხოლოდ გზა და გზა ეკითხებოდა ფოცია მამიდა წერდა თუ არა ლექსებს. უკვე უნივერსიტეტს ამთავრებდა, ისევ ფოცია მამიდას ნებას რომ დაჰყვა და ლექსები ლიტერატურის ინსტიტუტში კრიტიკოს დიმიტრი ბენაშვილთან რომ მიიტანა. აღფრთოვანებულმა დიმიტრი ბენაშვილმა ანას ლექსები „ლიტერატურა და ხელოვნების“ რედაქტორს გიორგი ნატროშვილს გაუგზავნა, აღფრთოვანებულმა ნატროშვილმა ანას ლექსების საჯარო განხილვა მოაწყო მწერალთა კავშირში და…

აზანზარდა თბილისი.

უხეშად რომ ვთქვათ, ანა კალანდაძემ „რეფლეში“ მისცა საბჭოური ყოფისგან გაუხეშებულ სულს. სინამდვილეს საერთოდ.

22 წლის ანას ლექსებით აღფრთოვანებული გერონტი ქიქოძე დაწერს –

„1946 წლის 25 მაისი დიდი თარიღია ქართული ლიტერატურის ცხოვრებაში… ამ დღიდან იწყება ქართული ლირიკის აღორძინება. ვაჟა-ფშაველას შემდეგ პირველი დიდი პოეტი მოგვევლინა. მას აქვს მეტად ორიგინალური რელიგიური მსფოფლშეგრძნება, სრულიად ახალი პოეტური მეტყველება. მისი აგონების წყაროებს ქართლის ცხოვრება, ბიბლია, დავით გურამიშვილი, გურიის ფოლკლორი წარმოადგენს. გასაოცარია ეროტიული მოტივების უქონლობა, მისი ლექსები უფრო რელიგიურ ჰიმნებს ჰგავს, ვიდრე პირად ლირიკულ აღსარებას… მისი ხმის მუსიკა ახლაც მესმის. თუ ჩემს ასაკში ან მდგომარეობაში კიდევ შეიძლება ბედნიერი წუთების განცდა, მე ის გუშინ განვიცადე“.

შეაქებს კონსტანტინე გამსახურდიაც – ყოჩაღ ყმაწვილო ასულო“.

გადაწყდება სასწრაფოდ გამოიცეს ანას ლექსების კრებული.

მაგრამ ორი თვეც არ გავა რომ კრემლი დადგენილებას გამოაქვეყნებს „პრავდაში“ ლიტერატურულ ჟურნალების „ზვეზდასა“ და „ლენინგრადის“ შესახებ. ანა ახმატოვა „მეტისმეტ რომანტიზმში“, წარსულის ნოსტალგიასა და მისტიციზმში ამხილეს. ზოშჩენკო ცინიზმსა და პესიმიზმში.

ერთი თვეც არ იყო გასული, რომ „კომუნისტში“ ქართველ ანას შეუტიეს – ჟურნალ „მნათობში“ გამოქვეყნებული ლექსები გაულანძღეს. რა არ იბოდიალეს, ცხოვრების ჩამოყალიბებული ცოდნა აკლიაო, მოვლენების სწორად დანახვის უნარიო, არ ხელმძღვანელობს მოწინავე იდეებითო, დეკადენტური მოტივების ტყვეობაშია მოქცეულიო, ღვთისმშობლისა და ქრისტეს შესახებ მაგაზე უფრო აღგზნებული ჰიმნები მეათე საუკუნის ჰიმნოგრაფებისაც არ დაუწერიათო, ვის ჭირდება დღეს ამგვარი ლექსებიო?

უფრო შორსაც გატოპეს – ანა ლოთობის აპოლოგეტად გამოაცხადეს, რაღაც უცხო სევდას შეუპყრია და ბუზღუნებს, „დარდიანი ღვინოს ვსვამ და ვთვრები“-ო. ეს შემთხვევითი სტრიქონი როდია. შეიძლება ითქვას რომ ანა კალანდაძის ლექსებში სიმთვრალის, ლოთობის აპოლოგიასთან გვაქვს საქმე. ღვინიანი ჭი“, ქუდმოხდილი ქვევრი“, ღვინიანი კოპე“, ღვინომ დამახრჩოს“, ღვინო დოქებით“ – ასეთია ამ ქალის პოეტური ლექსიკა – წერდა ერთი ტვინდურდლიანი კრიტიკოსი. მალე მწერალთა კავშირის ყრილობაზე, ცეკას მაღალჩინოსნებმა გაილაშქრეს ანას წინააღდეგ – გაუმართლებლად მიიჩნიეს ის სენსაცია რაც ანას გამოჩენას მოჰყვა.

ის კი არა, მალე ანას გულისთვის სერგო ზაქარიაძეც გალანძღეს, გაუგებარია რა პრინციპით ხელმძღვანეოიბს როცა მხატვრულად კითხულობს ლადო ასათიანის და ანა კალანდაძის ლექსებსო.

მალე ახალგაზრდა პოეტზე იზრუნეს და „ზემოდან“ საორიენტაციო თემატიკაც გაუგზავნეს, რომლის მიხედვით ანას ლექსები უნდა ეწერა.

„ურჩიეს“ ლექსები ეწერა სამგორის, რუსთავის შესახებ, კომბაინით პურის აღებაზე, პურის ბეღელზე, მწყემსებზე, მათ მომთაბარეობაზე, კოლმეურნეებზე, ხვნა-თესვაზე, მაღაროელებზე, პიონერებზე, სტალინურ მეგობრობაზე, რთველზე, ბაღებსა და ხილზე, ფიზკულტურელებზე და რაღა თქმა უნდა კომუნიზმის დიად მშენებლობაზე.

რამდენიმე წელი ანას ლექსი აღარ დაუწერია…

მისი ლექსების პირველი კრებული 7 წლის დაგვიანებით, სტალინის გარდაცვალების შემდეგ გამოვიდა, გამოვიდა და დაიძრა ღვარძლის ახალი ტალღა.

ანა კალანდაძე ცდებოდა და ახლაც ცდება, როდესაც რომატიკული ლეჩაქით თვალებზე გაჰყურებს ფეოდალურ საქართველოს. ეს შუა საუკუნეების ფლიორი რაც უფრო მალე ჩამოსცილება მის პოეზიას, მით უფრო გაიზრდება და დავაჟკაცდება ის. ნამყო, ძველი საჭიროა და აუცილებელიც, მაგრამ მხოლოდ აწმყოსთვის და მომავლისთვის და არა თავისთავად. საქართველო იმდენად კარგია და წარმტაცია დღეს, რომ მის შესაქებად გუშინდელი საჭირო აღარაა. ჩვენი ინდივიდუალური სამყარო განმსჭვალულია კოლექტივიზმის გრძნობით. ახალმა პოეტმა უნდა იგრძნოს და შეამჩნიოს ეს ფენომენი და მას ადეკვატური პოეტური ფორმა მოუნახოს…

ისინი ყეფდნენ და ვეღარას აკლებდნენ ანას სტრიქონების ქარავანს…

თამაზ ჭილაძე იტყვის რომ ანას სხვათაგან განასხვავებს ერთი შეხედვით უმწეო, ადვილად დასამსხვრევი სინატიფის ძლევამოსილება“. ასეთ განცდას აღძრავს, მაგალითად ჩინური ფაიფური ანდა ძველი ქართული მინანქარი. ჩნდება სიმშვიდის მაგნიტური ველი, გაზაფხულის ხასხასა მდელო, გარშემორტყმული მირაჟებად ქცეული ხილვებითა თუ ჩვენებებით, რომლებიც შეიძლება იმ ქვეყნიდანაც კი, ანუ ჩვენი მარადიული სამყოფელიდანაც გვევლინებიან და ორი ქვეყნის საზღვარზე დგომის, თუ შეიძლება ასე ითქვას შემაშფოთებელი სიამით გვავსებენ… ანა კალანდაძის პოეზია იმდენად ემოციურია, საკვირველი არ იქნება, ეგზალტირებულ ლოცვად წარმოიდგინოს ვინმემ, მითუმეტეს რომ პოეტი უძველესი ქართული ჰიმნოგრაფიის ტრადიციასაც აგრძელებს. მისი ლექსებიდან ჩვენს დღევანდელობაში გადმოდის საგალობლების იდუმალი მუსიკა, რომელიც ასებითად ამეტყველებული ფიქრია, გულისთქმაა, აღასარებაა საკუარი სინდისის წინაშე მარტოდ დარჩენილი ადამიანისა. ამასთანავე, მისი ლექსები, მაღალი ხელოვნების, მაღალი პროფესიული ნიშნითაა აღჭურვილი, ამდენად აქ ეგზალტაცია კი არა, ემოციური ლოგიკაა, თუ გნებავთ ემოციური წესრიგი, ერთგვარი ემოციების სპექტრი“, სადაც ისევე ბუნებრივი კანონზიმიერებითაა წარმოდგენილი სიტყვები, როგორც ფერები ცისარტყელაში“… (თამაზ ჭილაძე).

ანას პოეზიაში „ყურით მოთრეული“ არ ყოფილა არც ბიბლიური სახეები  და არც ძველი ქართული ენა – მას გაძლიერებულად ასწავლიდნენ უნივერსიტეტში ძველ ქართულ ენას და მაშინ როცა ძველი და ახალი აღთქმის, წმინდანთა ცხოვრების ხსნებაც არ შეიძლებოდა, მას ამ წიგნებზე ხელი მიუწვდებოდა, მუშაობდა და საუბრობდა.

ხშირად უკითხავთ ჩემთვის საიდან შემოიჭრა ეს თემატიკა შენს სულშიო. უნივერსიტეტიდან იყო ჩემი პასუხი… უნივერსიტეტმა მასწავლა წმინდა ნინოს ცხოვრება… (ანა კალანდაძე).

ანას პოეზიაში არც ფშავ-ხევსურული მოტივი იყო ყურით მოთრეული –

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, არნოლდ ჩიქობავას წინადადებით, მუშაობა დაიწყო ენათმეცნიერების ინსტიტუტში, ლექსიკოლოგიის განყოფილებაში. იმხანად ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის რვატომეული მზადდებოდა არნოლდ ჩიქობავას ხელმძღვანელობით.

ლექსკონისთვის მასალის მოსაძიებლად ექსპედიციები იყო მთელ საქართველოში. ანა კალანდაძე ფშავ-ხევსურეთში მიავლინეს…

ეს იყო შეხვედრა ახალ და გასაოცარ სამყაროსთან, რომელმაც დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე და ფშავ-ხევსურული ლექსები შემაქმნევინა… ფშავში ოჩიაურების ოჯახში ვცხოვრობდით. ალექსი ოჩიაური მასწავლებელი იყო, მას არაერთი წიგნი აქვს გამოცემული ფშავ-ხევსურეთზე. საოცარი ქალი იყო ნათელა ბალიაური დედიკა, თინა, გოგი და ირაკლი ოჩიაურების დედა. ისე ვერავინ ჩავიდოდა ფშავში, ამ ოჯახს რომ არ ემასპინძლა. ბერდედა, ნათელას დედა, ლელა წიკლაური, ქისტებს ახსენებდა ხშირად, ქისტსა ჰგავსო, იტყოდა ლამაზ მოხდენილ კაცზე. კი მაგრამ ამდენი მტრობა რომ იყოო, ვკითხეთ და ვაჟკაცები იყვნენო, ვერაფრით გადავათქმევინეთ, იქ იციან ვაჟკაცობის ფასი, თუნდაც მტერი იყოს…

ოდესღაც ლეგენდასავით დადიოდა რომ ანა ხევსურ ვაჟკაცს ეტრფოდა…

უკვე ღრმად მოხუცი ანა იტყვის რომ –  „გატაცება ბევრი მქონია, და თქვენ წარმოიდგინეთ ახლაც მაქვს…“

ის იყო ანა, რომელსაც ძალუძდა მამრი დაენახა თუთაშიც კი, რომელიც მის სახლში შეჭრას ლამობდა…

(დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”)

 

 

 

 

„სევდის ლახვარი“ (რეზო შატაკიშვილი უცხო მხარეში უშვილძიროდ გადაგებულ ერის მამაზე დავით გურამიშვილზე)

ფიქრების ჯაჭვი სამშობლოდან გადახვეწილ და არდაბრუნებულ  პოეტზე

გოდებდა – „ცოცხალი არვის ვახსონვარ, მკვდარს ვინღა მამიგონებსა“.

თუ ის არ გახსოვს – უკვე ან მკვდარი ხარ, ან ქართველი არ ხარ…

უცხო მხარეში უშვილძიროდ გადაგებული, მაგრამ მშობელი მარადიული ძის – „დავითიანის“…

ერთადერთი საერო პოეტი, რომლის ჰიმნი („ვაი რა კარგი საჩინო“) იგალობება ქართულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში ჯვარცმის დღეს.

ავტორი, ფრიად ეროტიკული პოემის – „ქაცვია მწყემისის“…

დავით გურამიშვილი.

პოეტი, რომელიც მიქელანჯელოს ჟინით „აქანდაკებდა“ თავის დავითს – „დავითიანს“– ქართული აზროვნების, პოეზიის, ცნობიერების მწვერვალს, მართლაც მიქელანჯელოს დავითივით ჰარმონიულად აღნაგს, ტანადსა და ძლიერს. ერთად რომ აერთიანებს დავითისეულ ჰარმონიულობას, ლაოკონისებურ ავბედით ტრაგიზმსა და ზეციური მადლით გასხივოსნებულ ტრაგიზმს –  პიეტას რომ ახასიათებს. და განა მიქალანჯელოს პიეტას ტრაგიზმს ვერ ეტოლების და არ ესადაგება გურამიშვილისეული

„მოდით, ყოველნო შვილმკვდარნო დედანო, შეიყარენით!

შემწყნარებელი აწ თქვენი მარიამ შეიწყნარენით…“

განა არ ესადაგება მიქელანჯელოს მიერ ქვაში მოხელთებულ ტრაგიზმს, გურამიშვილის მიერ სიტყვაში მოხელთებული ტრაგიკული „ვაი რა კარგი საჩინო, რა ავად მიგიჩნიესო?“

დავით გურამიშვილის სახისმეტყველება

„დავითიანში“ ერთმანეთს ორგანულად ერწყმის პირუთვნელი მემატიანის მიერ ლექსად ნაამბობი ქართლის ისტორია და თავად პოეტის თავგადასავალი, დიდაქტიკური ლექსები. „ქაცვია მწყემისც“ კი ეს მეტად ეროტიკული პოემა ისევ და ისევ დიდაქტიკურია და ახალგაზრდების დამოძღვრას ემსახურება – როგორ შეიკავონ მოზღვავებული ვნება ჯვრისწერამდე…

„… დავით გურამიშვილის დიდაქტიური პოეზია პირს არ შეირცხვენს თუნდა ლუკრეცის, ვერგილის და ჰორაციოს დიდაქტიურ პოეზიას დაუყენო პირისპირ და რომლის სარწმუნოებრივი ღაღადება დავიტ წინასწარმეტყველის ფსალმუნების სიმაღლემდეა ასული“ – წერდა ილია ჭავჭავაძე.

სწორედ რელიგიური ლექსები განსაზვღვრავენ „დავითიანის“ რაობას და საერთოდ პოეტის სახისმეტყველებას. პოეტის ლირიკული ლექსები მეტწილად ლოცვითი ხასიათისაა და ფსალმუნურ-ჰიმნოგრაფიულ ტრადიციას უკავშირდება.

მეტაფორებით, სიმბოლოებით, მხატვრული სახეებითაა დანაღმული მისი ყოველი სტრიქონი. მზის სახეში პოეტი სამების სიმბოლიკას ჭვრეტს – „მზე და სხივი და ნათელი ვით სამად გალექსილია, აქ სამივ ერთი მზე არის, არ ცალკე დაქსაქსულია“. უკიდურესად პოეტურია სამების მზედ, სხივად და ნათელად წარმოდგენა და ამავდროულად ფრიად თვალსაჩინოც – თუ როგორაა ყოვლადწმინდა სამება ერთი. ჯვარცმული მაცხოვრის ხატებას ვხედავთ „ზუბოვკაში“ – ჯერ მშვენიერი ქალი წარმოუდგება, რომელსაც მწველი ალის დანელებას შესთხოვს, ქალი არ თანაუგრძნობს უჩინარდება და მას ენაცვლება სულიერი საყვარელი, რომელსაც როგორც პოეტი ამბობს „ჩემის სიყვარულისთვის სცემეს ხელშეკრულსო, სახით ვხედავ ჩემთვის მკვდარსა…“

ასეთი უეცარი მონაცვლეობანი ერთობ კანონზომიერია დავით გურამიშვილის ლირიკაში…

გურამიშვილის გატაცება

დიდგვაროვანი ზედგენიძეები მე-15 საუკუნის დამლევს გადმოსულან ქართლში სამცხე-ჯავახეთიდან, როცა იქ უკიდურესად გაძლიერებულა თურქთა ექსპანსია. გადმოსულან და რამდენიმე გვარად დაშლილან. მე-15 საუკუნის „მცხეთის გუჯარში“ იხსენიება გურამ ზედგენიძე, რომელიც სათავეს უდებს ახალ საგვარეულოს, მათი სამკვიდრო კი იწოდება საგურამოდ.

სწორედ საგურამოში დაიბადება 1705 წელს დიდი პოეტი… სწორედ მის განაპირა, შემაღლებულ ადგილას გაშენებულ უბანში – გორისუბანში გაატარებს ბავშვობას… – „მე ვიყავ ერთი თავადი, მოსახლე გორისუბანსა“…

22 წლის ასაკში კი გარაყანიძის ქალზე დაქორწინებული პოეტი, უკვე მოყვრებთან – ლამისყანაშია გახიზნული. სწორედ ლამისყანიდან, ქსნის ჭალიდან გაიტაცებენ მას ლეკები – გარაყანიძეები იმ დღეს პურს იმკიდნენ, მამითადის თადარიგი დავითს მიანდეს, ისიც დილაადრიან შესდგომია თადარიგს ქსნის ჭალაში, მუშახელის მომლოდინეს, იარაღი აუყრია, მუხის ძირს მიუყუდებია, ის იყო პირი უნდა დებანა წყაროზე, ბუჩქნარებში მიმალული კბილებამდე შეიარაღებული ლეკების რაზმი რომ დასხმია თავს და დაღესტნისკენ გაუტაცნიათ.

ტყვეობიდან გაიპარება. დაიჭერეენ. „გავეპარე. დამიჭირეს, რად წახველო დამპაღურეს“. გაყიდვაც უცდიათ. რწმენის შეცვლაც მოუთხოვიათ.

კიდე გაიპარება. მშიერი და განადგურების პირას მისული, მხოლოდ მეთორმეტე დღეს გააწევს თავს „სარუსეთოს“…

რატომ გაიტაცეს გურამიშვილი?

გურამიშვილის ცხოვრებისა და შემოქმედების მკვლევარები, საგურამოდან ლამისყანაში გახიზვნის მიზეზად რატომღაც, გახშირებულ ლეკიანობას ასახელებენ, არადა, ლამისყანაც რომ ისევე იყო „დაცული“ ლეკებისგან, როგორც საგურამო, ამას გურამიშვილის გატაცების ფაქტიც ცხადყოფს.

თავად გურამიშვილი ძალზედ ძუნწად გვიხსნის ლამისყანაში გადახვეწის მიზეზს – „ქვეყნის წახდენის მიზეზით ვცხოვრობდი სხვის ქვეყანასა“.

მეტს არას ეუბნება მამა – შვილობილ „დავითიანს“. ასეა, ხანდახან მამები კიდევ უფრო ძუნწად გვიხსნიან შვილებს, ხან საერთოდაც არ გვიმხელენ რატომ გადადგეს ოდესღაც ესა თუ ის ნაბიჯი…

„ქვეყნის წახდენად“ მხოლოდ გახშირებული ლეკიანობის მიჩნევა, ქართლის ჭირის ერთობ ზედაპირული გააზრებაცაა და, მეტიც გაუგებარი ხდება, ნუთუ მხოლოდ ლეკთა თარეშის გამო ამბობდა პოეტი – მაჟრჟოლებს და ტანში მზარავსო? პოეტს ის ზარავდა რაც თავად ქართველბს სჭირდათ – რაც დამართეს ერთმანეთს მამლებივით წაკიდებულებმა…

გასათვალისწინებელია ისიც რომ პოეტის გატაცებას წინ უძღვოდა ვაქხტანგ მეექვსის რუსეთში გადახვეწა, შემდეგ ცნობილი ბრძოლა ზედაველაზე, სადაც ტახტზე ასული იესე ოსმალების მეშვეობით ებრძოდა აჯანყებულ ქართველებს. ამ ბრძოლაში 19 წლის ჭაბუკი დავით გურამიშვილიც მონაწილეობდა, იბრძოდა ოსმალების და გამყიდველ იესეს წინააღდეგ.

„… არ იმართვოდა ლაშქარი ზედაველაზე დატევით;

მათ ჩვენმან ჯარმან აჯობა პირველ მისვლაზე შატევით,

მაგრამ ბოლოს კი დამარცხდა შინათვე ნაღალატევით“.

„მათ ჩვენმა ჯარმან“ – ამ სტრიქონით კარგად საცანურდება ბარიკადების რომელ მხარეს იდგა პოეტი – სულაც რომ არ ებრძოლა უშუალოდ ხმლით.

სწორედ მოღალატე იესესთან დაპირისპირების გამო ხომ არ მოუწია მას და მის

ოჯახს გადამალვა და გახიზვნა ლამისყანაში? ერთმანეთზე ძვირის თქმა სხვა ხომ არაფერია თუ არა დასმენა? და სად დაასმენდნენ თუ არა იესესთან, რომელიც მაშინ ზეობდა? აკი ამბობდა კიდეც პოეტი „ჩემი ცოდვაც მისცემია, ჩემს ამომგდებს, ამამბზარავს“…

რატომ არ დაბრუნდა საქართველოში?

თუ ამ ფიქრთა ჯაჭვს გავყვებით უფრო გასაგები გახდება, რატომ არ დაბრუნდა უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე სამშობლოს მეტრფე პოეტი სამშობლოში, როცა თავი დააღწია ლეკების ტყვებას? რატომ წავიდა მოსკოვს, ვახტანგ მეექვსის კარზე? როცა ბევრად ახლო იყო სამშობლო? განა არა ჰგავს ეს ყოველივე იმას რომ დიდი პოეტი სამშობლოდან პოლიტიკური ნიშნით იყო დევნილი?

იმ ხანად ჯერ ისევ მისდამი მტრულად განწყობილი ძალები განაგებდნენ ქართლს და ამიტომ ვერ დაბრუნდა სამშობლოში და არა იმიტომ რომ მის სამშობლოში უბრალოდ ანარქია სუფევდა… მხოლოდ ანარქიას რომ გაჰქცეოდა პოეტი, რა განსხვავება იქნებოდა „დავითიანის“ მამასა და იმ ათიათასობით ქართველს შორის რომლებმაც ამ ბოლო წლებში მიატოვეს ქვეყანა?

ამ ყველაფერზე დავითი დუმს „დავითიანში“. მხოლოდ ირიბად თუ ფანტავს მინიშნებებს აქა-იქ… არადა, ერთი შეხედვით გასაკვირია, ის ხომ თავის თავგადასავალს გვიამბობს და რატომ უნდა მალავდეს ამ ფაქტს?

თუ დავაკვირდებით, მივხდებით რატომაც, ამით მისი თავგადასვალი იქნებიოდა ერთი კონკრეტული, კერძო შემთხვევა, და არა ტიპიური და განსაზოგადებლად ვარგისი. დავით გურამიშვილმა თავისი თავი პერსონაჟად გამოიყვანა იმისთვის რომ ეჩვენებინა, თუ რა გადახდებოდა ხოლმე ქართველ კაცს საზოგადოდ იმ ეპოქაში და არა იმისთვის რომ თავისი ბიოგრაფია მოეყოლა მხოლოდ და გადაეტვირთა კონკრეტული, მხოლოდ მისი ბიოგრაფიის კუთვნი დეტალებით…

ლეკიანობა ლეკიანობად, მაგრამ იქნებ, პოეტის ლეკების მიერ გატაცებაც იესეს ბანაკის მხრიდან ანგარიშსწორების შედეგი იყო? თორემ, თუ ლეკებს მხოლოდ ჯიბის გასქელება სურდათ, როგორც სხვა ყველა შემთხვევაში, რატომ არ ან ვერ მიჰყიდეს ყირიმიელ და ყუბანელ თათრებს? რა დაუწუნეს ყირიმელმა თარებმა დავით გურამიშვილს – ჯანღონე? გურამიშვილი ხომ შემდეგ ჰუსართა პოლკში ჩაირიცხა და იბრძოდა ხან თურქების, ხან შვდების და ხანაც პრუსიელთა წინააღდეგ? განა წარმატებული ჰუსარი და პენსიაში პორუჩიკის ჩინით გაშვებული გურამიშვილი მუშახელად მაინც არ ივარგებდა? ან რატომ სთხოვდნენ რწმენის შეცვლას, ქრისტეს სჯულზე უარის თქმას?

აკი ამბობს კიდეც, ირიბად გვანიშნებს კიდეც „ავ კაცს კარგი ვით ვუძებნო, ორმოს ჩამსვა თავს დამარქო?“ – ის რომ უბრალოდ ლეკებს გაეტაცათ, განა ამხელა ამხელა მარაქაში გარევდა ლეკების ბრბოს? ისიც ხომ ცხადია, რომ პოეტი, თავის პოეტურ, „ქართლის ჭირად“ სახელდებულ ქართლის ცხოვრებაში პირუთვნელად აღგვიწერს იესეს როლს? განა რადიკალიზმს ასაკში მყოფი ჭაბუკი უფრო ხმამაღლა არ ამხელდა მას და განა  მაშინ დამალავდა თავის პირუთვნელ პოზიციას, არ დასძრახავდა მის საძრახ საქციელს, როგორც პოემაში სძრახავს?

ხომ ამბობს კიდეც, „სჯობს ტყუილით ქვე ყოფნასა, ზე სიმართლით ავიბარგო, ვაზის მრგველთან ის არ ვაქო, ვინც მის ნაცვლად ძეძვი დარგო“-ო, „მე თუ გინდა თავიც მომჭრან, ტანი გახდეს გასაბერად, ვინც არა ჰგავს კახაბერსა მე ვერ ვიტყვი კახაბერად“-ო?!

ხომ იცის მან რომ მძრახველს ძრახვა თვით რომ ავად მოუხდება, მაგრამ სიავის ფარვა რომ არ მოუხდება ქვეყანას?

გურამიშვილს, თავის დროზე რომ კახაბერი დარექმია ძეძვისმრგველ იესესთვის, იქნებ არც გაეტაცათ ლეკებს („ლეკებს გამოძახებით“…), იქნება შვილებშიც გაფუფუნებულიყო საგურამოში, მაგრამ ეხსომებოდა დღეს ვინმეს? ან მის „დავითიანს“ ექნებოდა ეს ფასი? ან დაწერდა კი საერთოდ იმ კომპრომისზე წამსვლელი ამ მართლაც შემზარავ და ტანში ჟრჟოილვის ამტეხ სტრიქონებს, ინებოდა კი მისი ჰიმნოგრაფია ასე რიგად განათებული ღვთიური მადლით და ნათელით?..

და კიდევ

დამაფიქრებელია ერთი რამეც – თუ გურამიშვილი პოლიტიკურ პერიპეტიებში იყო ჩართული, რატომ 1724 წელსვე არ გაჰყვა ვახტანგ მეექვსეს? ნუთუ მისთვის ერთი ადგილი ვერ გამოიძებნა 1 200 კაციან ამალაში? იქნებ იმიტომაც არ გაჰყვა, რომ ის არც იყო რომელიმე პოლიტიკური ბანაკის წევრი. და ის როგორც მამულიშვილი ისე დაუპრისპპირდა იესეს ავკაცობას და ოსმალთა გაბატონებას? ეს გარემოება მაღლა აყენებს პოეტს, თორემ ის რომ ვახტანგის ბანაკის წევრი ყოფილიყო და მხოლოდ ამიტომ დაპირისპირებოდა მათ, ვისაც ვახტანგი უპირისპირდებოდა, მის ნათქვამი სიმართლე ორშაურიანი იქნებოდა, როგორც ყველა სიმართლე, რომელიც პოზიციური აზროვნების ღვიძლი შვილია და არა ჭეშმარიტების მაძიებელი აზროვნებისა.

გურამიშვილი ვინმეს მხარეს კი არაა და იქიდან იმ სამრეკლოდან კი არ რეკავს, იმის მხარესაა ვის მხარესაცაა ჭეშმარიტება.

ისტორიამ თავის სახელი დაარქვა ვაზის მრველებსაც და ძეძვის მრგველებსაც.

ისტორია მოგვიანებით ამბობს სიმართლეს, ისეთი პოეტები და მამულიშვილნი კი, როგორიცაა გურამიშვილი იმწუთიერად სვამს უტყუარ დიაგნოზს.

და განა ბევრს დაუსვამს აგრე რიგად უტყუარი დიაგნოზი ქართლისთვის და მისი ჭირისთვის? თითქოს საპოერაციო სარეცელზე ეწვინოს პოეტს ქართლი  – გაკვეთილი და ისე გვესაუბრებოდეს მისი ჭირის გამომწვევ მიზზეზებზე…

ვახტანგის კარიდან ისევ ტყვეობაში

ვახტანგის კარზე დავითი დიდი პატივით მიიღეს, ჯაბადარბაშის საკმაოდ მაღალი თანამდებობა უბოძეს, იარაღის საწყობები ჩაბარარეს. აქ იგი პოეტურ შეჯიბრებებშიც იღებს მინაწილეობას და პოეტის სახელსაც იხვეჭს.

ვახტანგი და მისი მრავალრიცხოვანი ამალა რუსეთის დახმარებით საქართველოში დაბრუნების და ტახტის დაბრუნების იმედს არ კარგავდა. მაგრამ ამაოდ, გეოპოლიტიკური ამინდი კიდევ უფრო გაუარესდა და ვახტანგი იმედგაცრულებული მიებარა ასტრახანის მიწას.

რუსეთი არჩევანის წინაშე დააყენებს ვახტანგის ამალას – დაბრუნდნენ სამშობლოში, ან აღიარონ რუსეთის ქვეშევრდომობა და ჩადგნენ მეფის შეთავაზებულ სამსახურში. სანაცვლოდ მიწებს პირდებოდნენ სხვადასხვა გუბერნიებში. დავით გურამიშვილმა ქართველთა კოლონიის უმრავლესობის მსგავსად აღიარა რუსეთის ქვეშევრდომობა. თუმც კი ეს შემდეგ მწარედ ინანა:

„შევსცდი და მწყემსსა წაუველ, გაუდექ მრუდათ ძოვნასა“..

დავით გურამიშვილს მამულები ერგო უკრაინაში, მირგოროდსა და იქვე ზუბოვკაში, 30 კომლი ყმით. მაგრამ არც ამჯერად ეღირსა მშვიდი ცხოვრება, ჩაირიცხა ქართველ ჰუსარა პოლკში, პოლკში, რომელიც 1739 წლიდან მონაწილებდა ხანგრძლივ, დამქნცველ ყირიმის ომში, თურქეთის მრავალრიცხოვანი არმიის წინააღდეგ. ამ ომში რუსის ჯარმა შეუსვენებლივ ე.წ მარშბრასოკით გაიარა ათას კილომეტრამდე. ეს ომი დასრულდა რუსეთის გამარჯვებით. ამ ომში თავი ისახელეს ქართველმა ჰუსარებმა, მათ შორის დავით გურამიშვილმა. იგი ჯერ კაპრალად, შემდეგ კი ასეულის კვარტირმეისტრად დაუწინაურებიათ. 1740 წლიდან კი იგი უკვე ასეულის ვახტმისტრი გამხდარა. მალე ქართველები ჩრდილოეთში გადაისროლეს და პოეტი 1741-42 წლებში ფინეთში შვედების წინააღდეგ იბრძვის.

მხოლოდ ამის შემდეგ დაბრუნდება უკრაინაში, გაპატრახებული მამულის მოწესრიგებას დაიწყებს და ისევ ომში გაიწვიეს.

„ფეტვი ბევრი მოვიყვანე, მაგრამ ვერა ვშჭამე ჭადი,

მე მომითხრეს მანდედამე ახლა ადექ, სხვაგან წადი.

ძალ-უნებრივ წამიყვანეს, სადაც არა ვიყავ მწადი,

ვამე ტკბილო სიცოცხლეო, შენ რომ ასე გამიმწარდი!“

ამჯერად პოეტი პრუსიელების წინააღდეგ იბრძვის. კისტრინის სახელგანთქმულ ბრძოლაში, რუსთა და ქართველთა კავალერიამ საშინელი სისწრაფით შეუტია მტერს, პრუსიელები შედრკნენ და უკუიქცნენ. მტერს დავითიც მისდევდა. მაგარმ მისი ცხენი ჭაობში ჩაიფლო, ცხენიდან ჩამოვარდა და… მხარდაშავებული, თითქმის უგონო მდგომარეობაში მყოფი პრუსიელებს ჩაუვარდა ხელში ტყვედ. წელიწადზე მეტხანს იყო სხვა ტყვეებთან ერთად მაგდებურგის ციხე-ბასტიონში.

უკრაინაში

ტყვეობიდან დასნეულებული გამოვიდა, აღარც დაზიანებული მხარი აღუდგა და 54 წლის დავით გურამიშვილი, როგორც მძიმე ავადმყოფი სამხედრო სამსახურიდან პატივით და პორუჩიკის ჩინით გააცილეს პენსიაში.

უკრაინაში დაბრუნებულ პოეტს მამული მთლიანად გაპარტახებული დახვდა, კვლავ მოიკრიბა ძალა და ახალგაზრდა მეუღლესთან ტატიანა ვასილის ასულთან ერთად მოაწესირგა გაჩანაგებული სახლ-კარი, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხოვრება. სწორედ აქ და სწორედ ამ პერიოდში იღებს საბოლოო სახეს „დავითიანი“… 1787 წლს შეიტყობს, რომ უკრაინაში, პოტიომკინის კარზე იმყოფებოდა ქართველთა ელჩობა – ერეკლეს ვაჟის მირიან ბატონიშვილის მეთაურობით, მოაწსრიგებს, გადასწერს და სასოებით გადასცემს მას თავის პირმშოს – „დავითიანს“. სწორედ ამ ბედნიერი შემთხვევის წყალობით გამოიკვლევს „დავითიანი“ გზას საქართველოში… თავად მხცოვან პოეტს კი სულ რამოდენიმე წელიწადში – 1792 წელს მიიბარებს უკრაინის მიწა…

ბოლო წლებამდის არ დაუკარგავს მას ღვთის რწმენა და სულიერი მხნეობა, მაშინაც კი როცა უკვე დავრომილი, ცალი თვალით ბრმა და მეორითაც ცუდად მხედველი იყო, გულს უკოდავდა „სევდის ლახვარი“ და აღარც სამშობლოში დაბრუნების იმედი ჰქონდა.

%d bloggers like this: