Category Archives: ქართული სიყვარულის ანთოლოგია

ქართული სიყვარულის ანთოლოგია – ნინო რამიშვილი&ილიკო სუხიშვილი

რეზო შატაკიშვილი

(დაიბეჭდა გაზეთ  ,,ქრონიკა+”-ში). 

XX საუკუნის 20-იანი წლების მიწურული. 23 წლის ვაჟი ხელის სათხოვნელადაა მისული ქალიშვილის მამასთან. მამა ჯერ მხოლოდ ინჟინერია, ჯერ მხოლოდ 20 წლის ქალიშვილის მამაა, ჯერ დრო უნდა გავიდეს, რომ იგი ქალღმერთის მამა გახდეს. დიახ, ქალღმერთის – გოგონა ნინო რამიშვილია – ქართული ცეკვის ქალღმერთი.

მამა ვერ მოიხიბლება ხელის სათხოვნელად მისული ვაჟით, რომელსაც დაკერებული, გაცრეცილი პიჯაკი აცვია. მამა უარზეა, არც დედას მოსდის თვალში ღარიბი გორელი ბიჭი, მაგრამ გოგონა არ იხევს უკან… უკომპრომისოდ იბრძვის თავისი ბედისთვის. ისევ მამა ხდება იძულებული, კომპრომისი გამონახოს, – გაჰყევი და თუ რამეა, უკან დაბრუნდები. გოგონა გაჰყვება და არასოდეს დაბრუნდება შინ, თორემ ეს წყვილი მუდამ ბრუნდებოდა შინ – საქართველოში – ტრიუმფალური, თავბრუდამხვევი გასტროლების შემდეგ…

10405899_789856451032986_1690189161_n

1907 წელს გორის სოფელ მეჯვრისხევში ილიკო სუხიშვილი დაიბადება, მალე დაობლდება, დედას გაუჭირდება ოჯახის რჩენა და თბილისში წამოვა. 9 წლის ილიკო გვერდში კაცივით ამოუდგება ქვრივ დედას – ყიდის წაბლს, გაზეთებს და ხანაც გორკის ბაღში ქართული ცეკვის ილეთების შესრულებით შოულობს ლუკმა-პურს. სწორედ მაშინ მიხვდება, რომ მისი სტიქია ქართული ცეკვაა, შევა და დაამთავრებს კიდეც ხალხური ცეკვების სტუდიას და აი, 1924 წელი. ოპერის თეატრში პერინის სტუდიის გოგონები გამოდიან, 17 წლის ილიკოს 14 წლის გოგონა მოეწონება…

გოგონა 1910 წელსაა დაბადებული, ოჯახი თავიდან ბაქოში ცხოვრობდა – მამა მუშაობდა იქ, შემდეგ თბილისში დაბრუნდნენ და პლეხანოვზე, დიდ სახლში – დღევანდელ გერმანიის საელჩოს შენობაში ცხოვრობდნენ მანამ, ვიდრე ნინოს მამა არ გადაასახლეს და ოჯახი კეცხოველზე პატარა ოთახში არ შეჩხუკნეს… პატარა ნინოს იმთავითვე იტაცებს ცეკვა. მშობლები პერინის საბალეტო სტუდიაში მიაბარებენ. ლეგენდა ფეხს აიდგამს სცენაზე, მაგრამ ოჯახს გაუჭირდება – იძულებულია, ნინო სტუდიიდან გამოიყვანოს უსახსრობის გამო, გამოიყვანს კიდეც, მაგრამ რამდენიმე დღით – პერინის გადაწყვეტილებით, ნინო უფასოდ აგრძელებს სწავლას პერინის სტუდიაში.

და აი, ის სწორედ პერინის სტუდიიდან გამოდის ოპერის სცენაზე და 17 წლის ვაჟს მოეწონება. მოეწონება, მაგრამ ვერაფერს გაუბედავს. სიტყვით, თორემ ისე ლანდივით აედევნება. კარგა ხანს დასდევს ლანდივით. ნინომ იცის, რომ ლანდივით ადევნებული ბიჭი მოცეკვავეა, რომ ბიჭს მასთან მიახლოება აშინებს, ერიდება, თავადც სურს მასთან გამოლაპარაკება, მაგრამ პირველ ნაბიჯს ჯიუტად არ დგამს, თითქოს უპირობოდ იცავს ქართული ცეკვის კანონს – ინიციატივას კაცისგან ელის… მათი დაახლოების ისტორია მართლაც რომ ჰგავდა ცეკვა ქართულს…

ბოლოს და ბოლოს, ილიკო გაბედავს გადამწყვეტი ნაბიჯის გადადგმას – თავს დაუკრავს ნინოს – გამოელაპარაკება… შემდეგ იქნება გაბუტვა, ეს მაშინ, როცა პერინი სტუდიაში მისულ ილიკოს ქართულის ცეკვას შესთავაზებს ნინოსთან ერთად. ილიკო იუარებს – რას წარმოიდგენს, რომ ბალერინა ქართულის ცეკვას შეძლებს… ნინოს ეწყინება და გაიბუტება. გაბუტვას თავად პერინი დაუსვამს წერტილს – წყვილს შეარიგებს და მათი გზები აღარც გაიყრება. ექვსწლიან რომანს ქორწინება დააგვირგვინებს. პერინის სტუდიაში მოღვაწეობას მოჰყვება 10-წლიანი მოღვაწეობა ოპერისა და ბალეტის თეატრში, შემდეგ ფილარმონია, შსს-ს ცეკვის ანსამბლი, ისევ ფილარმონია და შემდეგ – ხალხური ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის ჩამოყალიბება… ამ დროს ნინო უკვე 35 წლისაა, უკვე მიღებული აქვს არაერთი პრემია და ჯილდო, ამ ასაკში მოცეკვავე თითქოსდა უკვე უნდა ჩამოსცილდეს სცენას, მაგრამ ეს წესი არ ვრცელდება ქალღმერთებზე – ნინო მხოლოდ 70-იან წლებში დაანებებს თავს ცეკვას – 60-ს გადაცილებული… დაანებებს მაშინ, როცა დაიპყრობს მთელ მსოფლიოს თავის  ,,ჯეირანით”, ,,ქართულით”… სცენაზე ცეკვას დაანებებს თავს, თორემ ცეკვას არა – მანამდეც დგამდა და შემდეგაც დგამდა ცეკვებს – ფოლკლორული, ხალხური მოტივებიდან თხზავდა ცეკვებს, დიახ, თხზავდა, რადგან დღეს არაერთი ცეკვა, რომელიც ჩვენ ხალხური გვგონია, მისი უშუალო ფანტაზიის, შემოქმედების ნაყოფია – აღმოცენებული ფოლკლორული მოტივებიდან, ილეთებიდან – ფორმამიცემული, სახიერ ნახაზებში სრულქმნილი. დღეს ცოტამ თუ იცის – მით უმეტეს, თავად ოსობამ, რომ ცეკვა ოსური მთელი თავისი მშვენიერი გეომეტრიული ნახაზით, ყველაფრით, სწორედ ნინო რამიშვილის ფანტაზიის ნაყოფია, რომელსაც საფუძვლად უდევს არა ოსური, არამედ ჩრდილოკავკასიური ცეკვის ილეთები…

ნინომ და ილიკომ შექმნეს ანსამბლი და მთელ მსოფლიოს გააცნეს ქართული ცეკვა. სწორედ ქართული ცეკვა იყო ის ერთადერთი პლასტიკური განაცხადი (,,როკვით განფენილი გენია’’ – როგორც უწოდებდა რობაქიძე), რომლითაც მსოფლიო იგებდა საქართველოს, ქართველების არსებობას.

,,სუხიშვილები” საქართველოს ისტორიაში დარჩება, როგორც საქართველოს ყველაზე წარმატებული და საამაყო ელჩი მთელი დედამიწის ზურგზე. დარჩება ელჩად, რომელსაც არ ეხება როტაცია…

10425693_789856457699652_522935163_n

გარდაიცვალა დიდი ილიკო სუხიშვილი და გაირკვა, რომ ილიკოს და ნინოს არც ჯვარი ჰქონიათ დაწერილი, არც ხელი მოწერილი. ოჯახი იურიდიული მიეთ-მოეთიდან ძლივს ნაპოვნმა თენგიზის დაბადების მოწმობამ იხსნა… დამთავრდა დიდი ეტაპი დიდი ქალბატონის ცხოვრებაში. 75 წლის ნინო რამიშვილი დაქვრივდა. გვერდით აღარ ჰყავდა მამაკაცი, რომელსაც ყოველ დილით ყავა მიჰქონდა ლოგინში, მამაკაცი, რომლის წყალობითაც არ იცოდა ლამის ფულის ერთეული – რადგან არასდროს არ უწევდა რამის ყიდვა. ერთადერთი მამაკაცი, როგორც შვილიშვილს – ნიანუს გამოუტყდება – რომლისთვისაც ჰქონდა ნაკოცნი ცხოვრებაში…

დამთავრდა დიდი ეტაპი, მაგრამ არა სცენაზე – ნინო რამიშვილი თენგიზთან ერთად განაგრძობდა საქმეს, ყველაფერი კეთდებოდა იმისთვის, რომ ვერტიკალური მდგომარეობიდან ჰორიზონტალურში არ გადაენაცვლა მათ აფიშებს…

ნინო რამიშვილი – უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე ელეგანტური, მუდამ ჩალმით და სამკაულებით, ასაკისგან დაღდასმული ნაოჭებით და თვალებით, რომელსაც ვერ შეხედა, თვალი ვერ გაუსწორა ასაკმა… მის თვალს ვერაფერს აპარებდნენ, არც თავად ყოფილა ოდესმე თავის ან თვალის მოტყუებით დაკავებული, ეგაა ოღონდ, ტანადი არ იყო და ალბათ ამიტომაც ედგა ვეება სარკე, სადაც ყველა უფრო მაღალი და უფრო გამხდარი ჩანს…

მას იხსენიებენ ქართული ცეკვის ჯადოქრად, ქართული ცეკვის დედოფლად. თავბრუდამხვევი წარმატებები – მიღწეული დიდი შრომით და უკომპრომისობით, რკინის ნებისყოფითა და ბევრისთვის გაუსაძლისი სიმკაცრით. მისი ეშინოდათ და ეთაყვანებოდნენ, უყვარდათ გულით. ეიმედებოდათ. საკმარისი იყო მისი გამოჩენა და… ბორგნეულ მოცეკვავეებს სუნთქვა ეკვროდათ. მან არ იცოდა, რა იყო დაღლა, დაღლილობისას კი იცოდა ჩაი კონიაკით…

იცხოვრა 90 წელი, იცხოვრა დიდი, სისხლსავსე ცხოვრებით, არნახული წარმატებებით, მაგრამ… ნიანუს ეტყვის, – შენ არ იცი, რა ცოტაა 90 წელი…

ნინო რამიშვილისა და ილიკო სუხიშვილის სიყვარულის და ერთობლივი გარჯის ნაყოფი კი – ქართული გენია, როკვით განფენილი, ნამდვილად არ არის ცოტა…

Advertisements

ქართული სიყვარულის ანთოლოგია – ეროსი მანჯგალაძე&ელენე ყიფშიძე

რეზო შატაკიშვილი

(დაიბეჭდა გაზეთში “ქრონიკა+”). 

elene kipshize1

erosi

ამჯერად თქვენ ვერ წაიკითხავთ ბედნიერი სიყვარულის ამბავს, მაგრამ ამქვეყნად ბევრი რომანი ვერ იქნებოდა ასეთი მგზნებარე, ფოიერვერკული და მაინც ტრაგიკული…

ეროსი მანჯგალაძე და ელენე ყიფშიძე – ქართული სინამდვილის ორი დიდი, თითქმის მითიური არტისტი, რომელთა ცხოვრებას მუდამ და იმთავითვე თან სდევდა მითები. მითები, გნებავთ, მათ შემოქმედებით, გნებავთ, მათ პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებით. მაგრამ ერთი წამით წარმოიდგინეთ, 40-იანი წლების თეატრალური ინსტიტუტი – ყველაზე პატარა ინსტიტუტი იმდროინდელ სინამდვილეში და იქ ორი სტუდენტი – ელენე ყიფშიძე და ეროსი მანჯგალაძე. სრულიად ახალგაზრდები. თუმცა არ დაგავიწყდეთ ის, რომ ამ ბიჭს ხმაზე უკვე მთელი საქართველო იცნობს – რადიოდან… 16 წლიდან რადიოს დიქტორია, მესამეკურსელს კი მთელი თეატრალური სამყარო გაიცნობს, როგორც მომავალ დიდ არტისტს და არც შეცდებიან – მესამეკურსელი ითამაშებს ტეტერევს ტოვსტონოგოვის დადგმულ გორკის „მდაბიონში“ და უკვე ამ სტუდენტური ნამუშევრით ადგილს გაინაღდებს ქართული თეატრის ისტორიაში, მას აკაკი ხორავასა და უშანგი ჩხეიძის მემკვიდრედ შერაცხავენ. ელენე ყიფშიძეს კი მთელი ინსტიტუტი იცნობს – ბორგნეულს, მძვინვარე არტისტიზმით, ტემპერამენტით. ის ეროსის უყვარს, მას ეროსი უყვარს, მაგრამ…. აი, მათ შორის ჩადგება ახალგაზრდა პედაგოგი, ისიც უკვე სახელგანთქმული და შემდეგ უკვე ლეგენდარული – გიორგი ტოვსტონოგოვი… ეს „ჩადგომა“ და ტრფობა ძვირი დაუჯდება ტოვსტონოგოვს – ეროსი მანჯგალაძე სცემს…

სკანდალი ხმაურდება, ეს გახმაურებული სკანდალი ხდება მიზეზი იმისა, რომ ტოვსტონოგოვს მკაცრად სჯის საბჭოთა სინამდვილე სტუდენტთან სატრფიალო ურთიერთობისთვის და… ტოვსტონოგოვი ტოვებს თეატრალურ ინსტიტუტს, მოღვაწეობას აგრძელებს გრიბოედოვის თეატრში, შემდეგ უკვე მოსკოვის ცენტრალურ საბავშვო თეატრში… ეს გახმაურებული რომანი თავის წვლილს შეიტანს გიორგი ტოვსტონოგოვისა და ასევე დღეს უკვე ლეგენდად ქცეული ქართველი მსახიობის – სალომე ყანჩელის ოჯახის დანგრევაშიც… მოკლედ, ლენასთან ტრფობა ძვირი დაუჯდება ტოვსტონოგოვს, მაგრამ მედალს ორი მხარე აქვს და რომ არა ეს სკანდალი, იქნებ, არც წასულიყო ტოვსტონოგოვი საქართველოდან და არც მისცემოდა ის ასპარეზი, რაც მას მიეცა და რამაც აქცია ის გენიალურ ტოვსტონოგოვად?

დავუბრუნდეთ ლენასა და ეროსის რომანს. გავა სულ ცოტა ხანი და მათ შორის ახლა მოსკოვი ჩადგება. ლენა და ეროსი ერთ სპექტაკლში თამაშობენ. ლენაც, ინსტიტუტიც დიდ იმედებს ამყარებს ამ სპექტაკლზე, მაგრამ მალე ხელიდან გამოეცლებათ ეროსი მანჯგალაძე – ეროსიმ მატჩი უნდა წაიყვანოს მოსკოვიდან… ლენას მეგობრები მოგვიანებით გაიხსნებენ, რომ ლენამ ამ სპექტაკლის ჩაშლა არ აპატია ეროსის… შეიძლება, ეს მართლაც იყო მათ შორის უსიამოვნების მიზეზი, იქნებ, ჩხუბისაც და ეს ჩხუბი აუცილებლად იქნებოდა ისევე მგზნებარე და ფოიერვერკული, როგორიც იყო მათი რომანი, მაგრამ ფაქტია, რომ ესეც აპატიეს ერთმანეთს და ბევრი სხვა რამეც, მოგვიანებით მათ იქორწინეს კიდეც. იყო ქორწილიც, მილოცვებიც, მაგრამ… მათი ბედნიერი თანაცხოვრება სულ რამდენიმე თვე გაგრძელდა, ისინი დაშორდნენ. ასეთ დროს იტყვიან, რომ ორი ვულკანი ერთად ვერ ძლებს… ექნებათ ეჭვები, მაგრამ დანამდვილებით ვერავინ ვერაფერს გაიგებს, რა მოხდა ამ ორ ადამიანს შორის – ეროსი თემას დახურავს და კრინტსაც არ დაძრავს. რაღაცას არ აპატიებს ლენას. რას? არავინ იცის. იქნებ, არც ეროსის დამ, ბელამ, რომელსაც ლენა შემდეგ არაერთხელ სთხოვს, რომ შეარიგოს ეროსისთან. ეროსის და უშედეგოდ ეცდება მათ შერიგებას… მაგრამ სწორედ ბელა მანჯგალაძე იტყვის ეროსის გარდაცვალების შემდეგ, რომ ეროსის არავინ არ ჰყვარებია ცხოვრებაში ლენას გარდა! გაცნობის დღიდან სიკვდილამდე ეროსი მანჯგალაძეს უყვარდა ელენე ყიფშიძე… მას არ შეურთავს ცოლი, ვერ დაიყოლიეს, ის ცხოვრობდა მარტო და ერთხელ თუმანიშვილისთვის უთქვამს კიდეც: „საღამოს ექვსი საათიდან უკვე ვფიქრობ, რამხელა ღამეა წინ, მარტოობის გრძელი, უძირო ღამე…“

ელენე ყიფშიძე ამ დაშორების შემდეგ რამდენჯერმე გათხოვდა, მაგრამ საბოლოდ ისიც მარტოსული აღმოჩნდა და არჩია კიდეც მარტო ცხოვრება. ამბობენ იმასაც, რომ ელენე და ეროსი აპირებდნენ კიდეც შერიგებას, მაგრამ მათ შორის ამჯერად უკვე სიკვდილი ჩადგა – ეროსი გარდაიცვალა…

ეროსის გარდაცვალების დღეს მასთან იყო ზურაბ ყიფშიძე… ზურაბ ყიფშიძე, რომელსაც კარგა ხანი ეროსი მანჯგალაძე ეგონა მამა…

27 წლის ლენამ იმდროინდელი თბილისისთვის სკანდალური ნაბიჯი გადადგა – ქორწინების გარეშე გააჩინა ბიჭი – დაიბადა ზურა და მასთან ერთად დაიბადა მითიც – რომ ზურა ეროსის ბიჭია. ამ მითის თვითონ ზურასაც სჯეროდა კარგა ხანს. უფრო სწორად, არ იცოდა, ვინ იყო მამა, მართლა ეროსი? თუ სხვა?

„სასწაული პრესი იყო, ფაქტობრივად, ნაბიჭვრად მთვლიდნენ და ასე შემდეგ… განვიცდიდი ამას ჩემებურად, მაგრამ, რატომღაც, შინაგანად ვიცოდი და მჯეროდა, ინტიუციით ვგრძნობდი, რომ დედაჩემი მართალი იყო თავის ცხოვრებაში, სწორად ცხოვრობდა. მე მაღიზიანებდა და კონფლიქტი მქონდა საზოგადოებასთან და არა დედაჩემთან… მახსოვს, სოფელში ვიყავი, ასე წარმადგინეს, – გაიცანით, ესაო, ეროსის ბიჭიაო. გავგიჟდი! – მეთქი, ვინ ეროსის ბიჭი ვარ?! დავიწყე ყვირილი, _ ბოლო-ბოლო, გამაგებინეთ, ვინ ვარ, რა ვარ, ვისი შვილი ვარ?!. 13-14 წლის ვიყავი, როცა გავიგე, ვინ იყო, ბოლო-ბოლო, მამაჩემი – მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი, ავთო ვერულეიშვილი… ისე მოხდა, რომ ეროსი ჩემი თეატრის დირექტორიც იყო და პარტნიორიც, ძალიან ვახლობლობდით. რომ დაიღუპა, იმ საღამოსაც მასთან ვიყავი სახლში, ბიჭები ვიყავით ასულები, მიდიოდა ნარდის თამაში, სუფრა უნდა გაშლილიყო, მე ვერ დავრჩი, ლელა ფეხმძიმედ იყო, წამოვედი, გამოვედი ოთახიდან და დავარდა კაცი…“ – გაიხსენებს ზურაბ ყიფშიძე…

ეროსის ცხოვრებაში ეს სიყვარული მორიგი ტრაგიკული ფურცელი იყო. მორიგი იმიტომ, რომ ის ჯერაც 12 წლის ყმაწვილი იყო, დედამისი ბლის ხიდან რომ ჩამოვარდა და დარჩენილი ცხოვრება – 26 წელი – სარეცელს მიეჯაჭვა, ომში უგზოუკვლოდ დაიკარგა ეროსის ძმა, ეროსიმ იგემა მამის დაპატიმრება-გადასახლების სიმწარეც, აუწყობელი პირადი ცხოვრებაც და გნებავთ, კარიერაც… 25 წლისამ წარმატებით ითამაშა მოხუცებული პეშეკი მიხეილ თუმანიშვილის სპექტაკლში, „ადამიანებო, იყავით ფხიზლად“. მოხუცის თამაში მისთვის არც პირველი იყო და არც უკანასკნელი, ჯერ კიდევ სტუდენტობიდან მოყოლებული, ის თამაშობდა მოხუცებს, იმ ასაკის ხალხს, რა ასაკამდე თავად ვერც მიაღწია… მერეც ასე იყო სულ: 27 წლისამ ზიმზიმოვი ითამაშა „პეპოში“, 28 წლისამ – ივანე მრისხანე, 29 წლისამ – ლოპესი „ესპანელ მღვდელში“, 30 წლისამ – ოიდიპოსი… ნაადრევად დაიპყრო მწვერვალები, მაგრამ ბედი მაინც არ სწყალობდა, ხორავას მემკვიდრედ მიიჩნევდნენ, მაგრამ თეატრში სერგო ზაქარიაძე გამოჩნდა, შემდეგ თეატრის ლიდერის პოზიცია რამაზ ჩხიკვაძემ დაიკავა…

ამ ყველაფერმა ერთად გადაიარა ეროსის გულზე და 57 წლის ასაკში გაჩერდა გული… გული, რომელსაც ლენა უყვარდა – ვიდრე ფეთქავდა…

 

%d bloggers like this: