Category Archives: Uncategorized

სტამბულის „LIV HOSPITAL”-ში ქართველი მეცნიერი დაიღუპა

გარდაცვლილის ოჯახის მტკიცებით, პაციენტი ექიმების შეცდომებს ემსხვერპლა

liv-hospital-istanbul

გამოქვეყნდა გაზეთ ”ქრონიკა+”-ში.

რეზო შატაკიშვილი

უკვე ჩვეულებრივ მოვლენად იქცა საზღვარგარეთ მკურნალობა. არცაა გასაკვირი, რომ  საქართველოს მოქალაქეებს ჯანმრთელობის, ხშირ შემთხვევაში სიცოცხლის შესანარჩუნებლად, ქართულ კლინიკებზე მეტად უცხოური კლინიკები ეიმედებათ, მაგრამ არც ამ უცხოური კლინიკების ბრმად ნდობა რომ არ შეიძლება, ამ კონკრეტული ტრაგიკული ისტორიით დასტურდება – სტამბულის პრესტიჟულ კლინიკაში „LIV HOSPITAL” ორიოდე თვის უკან დაიღუპა ქართველი ქალბატონი, ცნობილი ქართველი მეცნიერი. ოჯახის მტკიცებით, პაციენტი ემსხვერპლა ექიმების შეცდომების სერიას, მათ არაკომპეტენტურობასა და უპასუხისმბგებლობას. ქართველი მეცნიერის ვინაობას არ ვაკონკრეტებთ გარდაცვლილის ოჯახის თხოვნით. ოჯახს არ სურს განსვენებულის ავადმყოფობის ისტორია, მათი ტრაგედია ცნობილი გახდეს ფართო მკითხველისთვის. მათ არც შესაბამისი ორგანოებისთვის არ მიუმართავთ და არც იმ კოლოსალური თანხის (26 ათასი აშშ დოლარი) უკან დაბრუნება მოუთხოვიათ, რომელიც მათივე თქმით სიკვდილში გადაიხადეს. გარდაცვლილის ოჯახი საუბრობს რა ამ ტრაგიკულ ისტორიაზე, მხოლოდ ერთი, კეთილშობილური მიზანი ამოძრავებს – სხვამ არ გაიმეოროს მათ მიერ დაშვებული საბედისწერო შეცდომები.

ოჯახი არ მალავს, რომ თავად დაუშვეს საბედისწერო შეცდომა, როცა ჯერ თაღლითების ხელში აღმოჩდნენ და შემდეგ უკვე არაკომპეტენტური ექიმების ხელში.

როგორც გარდაცვლილი პაციენტის ოჯახში განმარტავენ, პაციენტმა 3-4 წლის წინ, ექიმს მას შემდეგ მიმართა, რაც ხველამ შეაწუხა. აღმოჩნდა რომ მას სამჯერ გადაუტანია უსიცხო ფილტვების ანთება, რამაც დააზიანა ფილტვი და წარმოქმნა დაზიანებული კერა. ერთმა ექიმმა ეჭვი მიიტანა სიმსივნურ წარმონაქმნზე, მეორემ – გამორიცხა, მესამემ – ექინოკოკზე მიიტანა ეჭვი და.შ. ყველა ურჩევდა ბრონქოსკოპიის გაკეთებას, დიაგნოზის დასაზუსტებლად. როგორც ირკვევა, პაციენტმა იმ ეტაპზე უარი თქვა, როგორც ბრონქოსკოპიაზე, ისე ოპერაციულ ჩარევაზე. როგორც ოჯახი განმარტავს, არც მედიკოსები თვლიდნენ აუცილებლად ოპერაციულ ჩარევას. როგორც ირკვევა, ფილტვების ანთებამ ქრონიკული სახე მიიღო – გაციებისთანავე პაციენტს ფილტვების ანთება ემართებოდა, მაგრამ ამისდა მიუხედავად განვლილი წლების მანძილზე, დაზიანებულ კერაზე ცვლილებები არ აღენიშნებოდა.

გარდაცვლილი პაციენტის და: „შარშან ვირუსული გრიპი დაემართა, სუნთქვა უჭირდა, რენტგენზე და ტომოგრაფიაზეც გამოჩნდა, რომ ერთი ფილტვი უკვე გათიშული იყო, ბრონქები ჩათრეული – ბრონქიალური ასთმის ნიშნებმაც იჩინა თავი. ქართველმა პროფესორმა, პირში მიახალა – ახლა რაღა გიშველოო. მისმა ამ განცხადებამ  პაციენტი დეპრესიაში ჩააგდო და ჩვენც ძალიან შეგვაშინა“.

შეშინებულ პაციენტს და მის ოჯახს, ახლობლებმა თურქეთში სამკურნალოდ წასვლა ურჩიეს.

გარდაცვლილი პაციენტის და: „ყველა ამას გვირჩევდა. შემდეგ ჩემი ნათესავი ჩაერთო საქმეში. დაუკავშირდა თავის მეგობარს თურქეთში – ვინმე ნინო მაისურაძეს, რომელმაც გვითხრა რომ ჩაგვსვამდა სახელმწიფო პროგრამაში, მკურნალობა იაფიც დაგვიჯდებოდა და უფრო საიმედოც იქნებოდა.  ეს ქალბატონი აღმოჩნდა თაღლითი, რომელმაც ისარგებლა ჩვენი გამოუცდელობითა და დაბნეულობით, რაც გამოწვეული იყო სტრესული მდგომარეობით. მაგრამ ეს რომ მხოლოდ თაღლითობა ყოფილიყო, ამ ტრაგედიის ფონზე არც ვახსენებდი, მაგრამ სწორედ ამ ფაქტმა ითამაშა საბედისწერო როლი. ეს ქალბატონი გვიხსნიდა, რომ იგი უშუალოდ იყო დაკავშირებული ამ სახელმწიფო პროგრამასთან, შემდეგ გვიმტკიცებდა, რომ უკვე ჩაგვსვა ამ პროგრამაში და აუცილებელი იყო ჩვენი სასწრაფოდ ჩასვლა, თორემ ამოვარდებოდით აღნიშნული პროგრამიდან. ჩვენ გვინდოდა, აქ, საქართველოშივე დაგვეზუსტებინა დიაგნოზი და ისე წავსულიყავით სამკურნალოდ, მაგრამ ისე აგვაჩქარა, რომ ვეღარ მოვახერხეთ. ჩავედით და ადგილზე გაირკვა, რომ იგი დაკავშირებული ყოფილა არა რაიმე სახელმწიფო პროგრამასთან, არამედ კერძო სამედიცინო ტურისტულ ფირმასთან, რომლიც პაციენეტებით „ამარაგებს“ იქაურ კლინიკებს და ეს კლინიკები ფულს უხდიან მათ ამაში.  აღმოჩნდა რომ მათ სწორედ კლიენტის ჩაყვანა ეჩქარებოდათ.

– კი მაგრამ, თქვენ რატომ, როგორ დაიჯერეთ რომ უცხო ქვეყანაში, უცხო ქვეყნის მოქალაქეს ჩასვამდნენ სახელმწიფო პროგრამაში?

– ეს კითხვა მეც გამიჩნდა და რამდენჯერმე ჩავეძიე კიდეც, მაგრამ გვიმტკიცებდა რომ არსებობს ასეთი პროგრამა, სწორედ უცხოელებისთვის. შეთანხმებისამებრ, ეს ნინო მაისურაძე ადგილზე უნდა დაგვხვედროდა, მაგრამ არ დაგვხვდა. აეროპორტში დაგვხვდა კლინიკა „აჩიბადენის“ მანქანა, სადაც უნდა გვემკურნალა და წაგვიყვანა საავადმყოფოში. სწორედ იქ გაირკვა, რომ არანაირი სახელმწიფო პროგრამა უცხოელებისთვის არ იყო და იქ აღმოვაჩინეთ, რომ თურმე ფირმასთან გვქონია საქმე. ჩვენს საელჩოშიც გადავამოწმეთ შემდეგ, და იქაც განგვიმარტეს, რომ არანაირი მსგავსი პროგრამა არ არსებობს.

– თავად ამ ნინო მაისურაძემ რა განგიცხადათ?

– როგორც გითხარით, იგი არც დაგვხვედრია და არც შემდეგ მოსულა. გვიან საღამოს დარეკა მხოლოდ და როცა ეს ვუთხარით, კვლავ იმას გვიმტკიცებდა და დღემდე იმას ამტკიცებს, რომ არსებობს ასეთი პროგრამა. მივხვდით, რომ გვატყუებდა და აღარც შევხვედრივართ მას. შევხვდით ექიმს, რომლისთვისაც გადაგზავნილი იყო ინფორმაცია. ამ ექიმმა გვითხრა, რომ პაციენტს არ ჰქონდა საგანგაშო მდგომარეობა და ექვემდებარებოდა მკურნალობას. ე.წ. „პეტკატის“ გადასაღებად 2 დღის შემდეგ დაგვიბარეს – რიგები იყო, იმდენი პაციენტი ჰყავდათ. სასტუმროში, ჩვენ ბედად თუ ეშმაკად, დაგვხვდა ქართველი, ვინმე მანანა, რომელიც მკურნალობდა „ლივ ჰოსპიტალში“ და გვიქო, ძალიან კარგი პირობებია, უახლესი აპარატურაა, წამოდით და იქ გადაიღეთ, რატომ უნდა ელოდოთ 2 დღეო. წავედით, ვნახეთ, ჰოსპიტალი ახლადაშენებულია, აღჭურვილია უახლესი აპარატურით, გამოირჩევა სისუფთავით. ექიმი, რომელმაც თავის თავზე აიღო კურატორობა, გამორჩეოდა ხაგასმული კეთილგანწყობით, შეგვხვდა ძალიან თბილად და ამ საერთო საერთო შთაბეჭდილებამ შეგვიყვანა შეცდომაში. ეს ჰოსპიტალი დაკომპლექტებულია არაპროფესიონალი, გამოუცდელი კადრებით, არ გააჩნიათ სიტუაციის რეალურად შეფასებისა და ადეკვატური ზომების მიღების უნარი. დაბალ კვალიფიკაციის გარდა, ამ ჰოსპიტალის მედპერსონალი არ ფლობს ინგლისურ ენას, ელემენტარულ დონეზეც კი, რაც შეუძლებელს ხდის მათთან კონტაქტს. ინგლისური იციან მხოლოდ მთავარმა, წამყვანმა ექიმებმა. არადა, ჩვენ გვიმტკიცებდნენ რომ ეს ჰოსპიტალები დაკომპლექტებულია ამერიკელი და ამერიკაში განათლებამიღებული კადრებით. ვერც ერთ და ვერც მეორე კლინიკაში მე ვერ ვნახე ვერც ერთი ამერიკელი და ვერც ამერიკაში განათლებამიღებული ექიმი. თუ არ ჩავთვლით იმას, რომ დოქტორ Ferah Ece-ს, რომელმაც საკუთარ თავზე აიღო ავადმყოფის კურირება, კურსები ჰქონდა გავლილი ამერიკაში. ეს ქალბატონი დოქტორი გახლდათ, მაგრამ აღმოჩნდა რომ პრაქტიკა არ ჰქონდა, გარდა ამისა აღმოჩნდა სრულიად უპასუხისმგებლო ადამიანი – გაუთავებლად სამეცნიერო კონფერენციებზე დადიოდა და ყურადღებას არ აქცევდა პაციენტს. სწორედ მის კისერზეა ჩემი დის დაღუპვა. ფილტვზე სამკურნალოდ ჩავედით და არც დაუწყია ფილტვზე მკურნალობა. ბოლო დღეებამდე გვიმტკიცებდა, რომ ყველაფერი კარგად იქნებოდა.

– რა მკურნალობა უტარდებოდა პაციენტს იმ ერთი თვის მანძილზე?

– ე.წ. „პეტკატის“ გადაღებისა და ბრონქოსკოპიის ჩატარების შედეგად განგვიცხადეს, რომ პაციენტს ჩაუტარედებოდა ქიმიიოთერაპია, მაგრამ ქიომიოთერაპიამდე საქმე არ მისულა.  დოქტორმა Ferah Ece-მ  ისე უვიცად ჩაუტარა ბრონქოსკოპია, რომ პაციენტს ძლიერი სისხლდენა დაეწყო. ბრონქოსკოპისას აღებული  მასალა ლაბორატორიაში გადაიგზავნა ჰისტოლოგიური ანალიზისთვის, რომლის საფასურიც წინასწარ იყო გადახდილი, მაგრამ პასუხი მთელი თვის მანძილზე ვერ მივიღეთ. გაირკვა რომ მასალა ლაბორატორიაში არც იყო გადაგზავნილი. დოქტორ ფერაჰს კი არც მოუკითხია პასუხი.

დოქტორმა ფერაჰმა, ინფექციური ფონის შესამცირებლად დაუნიშნა ანტიბიოტიკებით მკურნალობის ერთკვირაინი წინასწარი კურსი, ფონი არ შემცირდა, ვთხოვეთ შეემოწმებინა პრეპარატებისადმი მგრძნობელობა და გაეგრძელებინა ანტიბიოტიკების მიცემა, მაგრამ ჩვენი თხოვნა ყურად არ იღო, კონფერენციის საქმეებით იყო დაკავებული და ჩვენთვის არ ეცალა.

პაციენტს ჩაუტარდა თითქმის ყველანაირი გამოკვლევა, გამოკვლევებისას აღმოჩნდა, რომ პაციენტს ჰქონდა მცირედი მეორადი წარმონაქმნები თავის ტვინში და დოქტორ ჰაკანის აზრით, სასურველი იყო რადიოთერაპია. დოქტორმა ფერაჰმა საჭიროდ მიიჩნია რადიოთერაპიის 3-5 სენასის ჩატარება. განგვიმარტა, ასეთი წესია, ამის შემდეგ დავიწყებთ ფილტვზე მკურნალობასო. რადიოლოგმა დოქტორმა შულე კარამანმა, არაკომპეტენტუირობის გამო, თუ მისთვის ხელსაყრელი პაკეტის გაყიდვის მიზნით, 3 სენასის ნაცვლად დანიშნა ათი, რაც დამღუპველი აღმოჩნდა. მიუხედავად იმისა რომ მესამე სეანსის შემდეგ ავადმყოფის მდგომარეობა გაუარესდა, დაიკლო წონაში, დოქტორი შულე ამ ფაქტს ყურადღებას არ აქცევდა და არც ჩვენს თხოვნას ითვალისწინებდა, რომ რეალურად შეეფასებინა მდგომარეობა და შეემცირებინა სეანსების რიცხვი. პაციენტმა მიიღო ძლიერი ინტოქსიკაცია და დაეცა, მიიღო ტრამვები. ამ დროს, ეს დოქტორი შულე საერთოდ არ იმყოფებოდა კლინიკაში, გაუთავებლად ქალაქში იყო. მან არც ეს დაცემა გაითვალისწინა და მეორე დღესაც დანიშნა სეანსი. ისევ დაეცა პაციენტი. ახლაღა გაახსენდა დოქტორ ფერაჰს თავისი ვალდებულება და მოხსნა ბოლო, მეათე სეანსი, მაგრამ უკვე გვიან იყო. პაციენტმა მიიღო ძლიერი ინტოქსიკაცია. თუმცა, მათმა ნევროპათოლოგმა ეპილეფსიის დიაგნოზი დასვა და დანიშნა ანტიეპილეფტიკური მედიკამენტი. ნახევარ საათში გაირკვა, რომ ეს მცდარი დიაგნოზი იყო და პაციენტს არ ჰქონდა ეპილეფსია, მაგრამ ანტიეპილეფტიკური მედიკამენტი  მაინც დატოვეს.

– გაირკვა რომ ეპილეფსია არ ჰქონდა და წამალი მაინც დატოვეს დანიშნულებაში?

– დიახ, ახსნეს, რომ ასეა საჭირო. თუმცა, როცა ამ მედიკამენტის გადასხმა დაიწყეს და ჩემ დას დაემართა ძლიერი ალერგიული შოკი, სასწრაფოს ექიმმა საღად შეაფასა სიტუაცია და ჩემი თხოვნით შეწყვიტა გადასხმა და პაციენტის მდგომარეობა გაუმჯობესდა. პალატაში გადაგვიყვანეს, მეორე დილით კი დოქტორმა ფერაჰმა სასტუმროში წასვლის უფლება მოგვცა, რაც არაფრით შეიძლებოდა. იმიტომ რომ დაცემის შედეგად პაციენტს ტვინში ჩაქცევის პატარა კერა აღენიშნებოდა. დოქტორი ფერაჰი გვარწმუნებდა რომ ეს არაფერი იყო, გაიწოვებოდა და მალე, ფილტვის მკურნალობას დაიწყებდა. პაციენტი სასტუმროში ცუდად გახდა და კვლავ ჰოსპიტალში დავბრუნდით, მოათავსეს რეანიმაციაში და გამოასალმეს კიდეც სიცოცხლეს.

– რა გახდა საბოლოოდ დაღუპვის მიზეზი?

– მიუხედავად იმისა რომ გავაფრთხილე დოქტორი სიმრუ, მისი პერსონალი, რომ ავადმყოფი ალერგიული იყო მთელი რიგი პრეპარატების მიმართ, მიუხედავად იმისა რომ კატეგორიულად ვითხოვდი ალერგიული ტესტის ჩატარებას და ანტიბიოტიკების დანიშვნას მომატებული ფონის შესამცირებლად, მათ არც ავადმყოფის ალერგიულობა გაითვალისწინეს, არც ანამნეზი. რეანიმაციაში ყოფნის პერიოდში (3-4 დღე) მონიტორზე აჩვენებდა რომ პაციენტის პულსი 127 იყო (მისი ნორმა 80-90 იყო), ხოლო წნევა 150 (ნორმა 100-110 იყო), ჩემი თხოვნის და გაფრთხილების მიუხედავად რომ გულს შესაძლოა ვერ გაეძლო ასეთი დატვირთვისთვის, ყურადღებას არ აქცევდნენ ამ გადახრას. მაგრამ ყველაფრის კულმინაცია იყო ის, როცა დავინახე რომ ხსნარი, რომელსაც უსხამდნენ კანქვეშ მიდიოდა და ავადმყოფს ხელი ულურჯდებოდა – გამოუცდელმა მედპერსონალმა ვერ შეძლო ვენაში შესვლა და ხსნარი კანქვეშ მიდიოდა. მივარდი ექიმთან, ვითხოვდი გადასხმის შეწყვეტას, ხელის განთავისუფლებას, მაგრამ ადგილზე მხოლოდ მორიგე ექიმი იყო, რომელმაც ინგლისურად ერთადერთი სიტყვა იცოდა – „ნორმალ“ და გაუთავებლად ამ სიტყვას გაიძახოდა. სასოწარკვეთილმა დავურეკე თარჯიმან ნინო თომაშვილს და ვითხოვდი დაერეკა განყოფილების გამგისთვის, დოქტორ სიმრუსთან და ჩაეყენებინა საქმის კურსში, მაგრამ მან მიპასუხა, რომ მისი ნომერი არ იცის და ვერ დაუერეკავს. მთელი ღამის განმავლობაში ხსნარი კანქვეშ ისხმებოდა. დილით, მოვიდა თუ არა განყოფილების გამგე, დოქტორი სიმრუ, შეწყვიტა გადასხმა, მაგრამ უკვე გვიან იყო – ხელი უკვე მხრამდე გალურჯებული და შეშუპებული იყო. წარმოიქმნა თრომბი და მეორე ღამეს გაჩერდა გული….

კურატორი, დოქტორი  ფერაჰი,  რომლსაც აჩემებული ჰქონდა ფრაზა, She will be fine, დაღუპვამდე 2 დღით ადრე ისევ გვმტკიცებდა რომ ყველაფერი კარგად იქნებოდა, და ორშაბათიდან მკურნალობას დაიწყებდა. თქვა ეს და ისევ კონფერენციაზე წაბრძანდა. ორშაბათს უკვე საქართველოში გვყავდა ჩამოსვენებული ჩემი და… ისე გარდაიცვალა და ისე გადმოვასვენეთ რომ არც უნახავს.

რა არის ეს ყველაფერი, თუ არა LIV HOSPITAL-ის გამოუცდელი, არაპროფესიონალი ექიმებისა და მედპერსონალის არაკვალიფიციური, უპასუხისმგებლო, დანაშაულებრივი ქმედებები? მარტო უახლესი აპარატურა არაა ჰოსპიტალი, რას გიშველის უახლესი აპარატურა თუ ექიმი გამოცდილი არაა? ეს ჰოსპიტალი ერთი წელია არსებობს და დაკომპლექტებული გამოუცდელი კადრებით, რომლებსაც მხოლოდ მზა სქემების გამოყენება შეუძლიათ და სრულიად უუნარონი არიან დასვან დიაგნოზი და მიიღონ ადეკვატური გადაწყვეტილებები. მათი უპასუხისმგებლობით და არაკომპეტენტურობით იქნა გამოწვეული ინტოქსიკაცია, შემდეგ ალერგიული შოკი. გადასხმამ ვენის ნაცვლად კანქვეშ გამოიწვია თრომბი. ვერ დაარეგულირეს პულსი და წნევა, მათმა უმეცარებამ  და კურატორის, დოქტორ ფერაჰის არაკომპეტენტურობამ და უპასუხისმგებლობამ გამოიწვია ეს ტრაგიკული შედეგი. სწორედ, დოქტორ ფერაჰს ეკისრება ძირითადი პასუხისმგებლობა პაცინეტის დაღუპვის გამო. ვერ აფასებდა შექმნილ სიტუაციას, ბოლო დღეებამდე უპასუხისმგებლოდ ამტკიცებდა რომ ყველაფერი კარგად იქნებოდა და დაიწყებდა ფილტვზე მკურნალობას, უგონოდ მყოფი პაციენტი მიატოვა და მორიგ კონფერენციაზე გაემგზავრა. რა უნდა ითქვას ექიმზე, რომლისთვისაც კონფერენცია უფრო ფასეულია, ვიდრე ადამიანის სიცოცხლე?“

არსებობს თუ არა რაიმე მექანიზმი, რაც თავიდან ააცილებს საქართველოს მოქალაქეებს ამგვარ სიტუაციებში მოხვედრას? როგორც „ქრონიკა+“-ს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ჯანდაცვის დეპარტამენტის უფროსმა მარინა დარახველიძემ განუმარტა, სახელმწიფო მხოლოდ მაშინ ერევა საქართველოს მოქალაქეების საზღვარგარეთ მკრუნალობის პროცესში, თუ მოქალაქე თხოვნით მიმართავს ჯანდაცვის სამინისტროს, რომ დაუფინანსონ საზღვარგარეთ მკურნალობა. მარინა დარახველიძის განმარტებით, საზღვარგარეთ მკურნალობის ნაწილობრივ ან სრული დაფინანსება ხდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქართველოში შეუძლებელია მკურნალობა – არ ტარდება კონკრეტული ოპერაცია, ან დანერგილი არაა მკურნალობის მეთოდი, რომელიც ესაჭიროება ადავმყოფს.

მარინა დარახველიძე: „როდესაც მოგვმართავენ დაფინანსების თხოვნით, ჩვენ ვერ ვეყრდნობით მხოლოდ მათ მიერ მოწვდილ ინფორმაციას და მათ ვგზავნით სამინისტროს დარგის ექსპერტებთან, რომლებიც ეცნობიან ავადმყოფის ჯანმრთელობის ისტორიას და წერენ დასკვნას, შესაძლებელია თუ არა კონკრეტული პაციენტის მკურნალობა საქართველოში, თუ იგი საჭიროებს საზღვარგარეთ მკურნალობას. თუ იგი აუცილებლად საჭიროებს საზღვარგარეთ მკურნალობას, ამ დასკვნის საფუძველზე, დაფინანსების საკითხი ინდივიდუალურად იხილება რეფერალურ კომისიაზე. ისინი თავად ირჩევენ სად, რომელ ქვეყანაში, რომელ კლინიკაში წავიდნენ სამკურნალოდ. სახელმწიფო არ ერევა მათ არჩევანში.  აირჩიოს სამედიცინო დაწესებულება, ეს მისი უფლებაა, როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე ქვეყნის გარეთ, ამაში სახელმწიფო ვერ ჩაერევა. ისინი თავად იძიებენ ინფორმაციას, ამყარებენ კონტაქტს. ამ პროცესში მათ ეხმარებიან მათივე მკურნალი ექიმები, რომლებიც არიან სხვადასხვა საერთაშორისო ასოციაციის წევრები, პირადი კონტაქტები აქვთ უცხოელ კოლეგებთან, თანამშრომლობენ საზღვარგარეთის კლინიკებთან“.

როგორც ჯანდაცვის სამინისტროში განმარტავენ, სამინისტრო პაციენტს კლინიკის შერჩევაში, მხოლოდ იმ შემთხვევაში ეხმარება თუ თავად პაციენტი ითხოვს. ეხმარებიან მხოლოდ რეკომენდაციის დონეზე და ისიც იმ ინფორმმაციის ფარგლებში, რაც მათ გააჩნიათ.

 იმ შემთხვევაში თუ პაციენტს ან მის თანხლებ პირს, ეჭვი აქვს რომ არასწორად ჩატარდა მკურნალობა, დახმარებისთვის უნდა მიმართოს საქართველოს დიპლომატიურ წარმომადგენლობას იმ ქვეყანაში, სადაც დეტალურად იციან რა ქმედებებია განსახორციელებელი იმ ქვეყანაში. პაციენტის, თანხლები პირის, ან საკონსულოს მიმართვის შემთხვევაში, შესაბამისი მაკონტროლებელი ორგანო იწყებს კონკრეტული შემთხვევის შესწავლას და არკვევს სწორად იყო თუ არა წარმართული მკურნალობის პროცესი. თუ იკვეთება ხარვეზი მკურნალობისას, ექიმების პროფესიული პასუხისმგებლობის საკითხს იხილავს სათანადო სტრუქტურა, დანაშაულის ნიშნების გამოკვეთის შემთსხვევაში საქმეში სამართალდამცავები ერთვებიან…

წინა ხელისუფლების კადრები ერთ კადრში

shashkini

რეზო შატაკიშვილი

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში” – 12 ნოემბერი, 2012 წ.

შესაძლოა ეს ფოტო ვინმემ სულაც შემთხვევით ჩააჩხაკუნა, მაგრამ ამ ფოტოს მაინც ვერ უწოდებ შემთხვევითს. ყოველ შემთხვევაში – ამ შემთხვევაში. ამ სამ პერსონას ბევრი რამ აქვთ საერთო, აკავშირებდათ და აკავშირებთ. თუ რა აკავშირებდათ, ეს შეფასება დამოკიდებულია რაკურსზე – ვინ საიდან, რა პოზიციიდან შეხედავს. ვისთვის – მათ მიზნები, იდეალები აერთიანებთ, ვისთვის – რეჟიმი, რომელსაც ერთად ქმნიდნენ.

ვინ საიდან მოვიდა, სად წავიდა, სადაა და სად იქნება?

ვინ საიდან მოვიდა და როდის აღმოჩნდა მიხეილ სააკაშვილის ორბიტაზე?

ბაჩო ახალაია – თავისუფლების ინსტიტუტში იწყებს მოღვაწეობას, ჯერ კიდევ იურიდიული ფაკულტეტის სტუდენტი. სწორედ თავისუფლების ინსტიტუტიდან მიდის ომბუდსმენის მოადგილედ, მაგრამ მისი სააკაშვილთან დაახლოება ბევრად ადრე იწყება, ეს იმ პერიოდს უნდა უკავშირდებოდეს, როდესაც ხდება როლანდ ახალაიას და მიხეილ სააკაშვილის დაახლოება. სასამართლო რეფორმის შემდეგ, ჯერი რომ პროკურატურის რეფორმირებაზე მიდგა, ეს ახალი რეფორმა სწორედ პროკურორ როლანდ ახალაიას სკანდალური აღიარებითა და სისტემის მხილებით დაიწყო. მაშინ, როცა მისი კოლეგები ეურჩებოდნენ კორუმპირებული პროკურატურის რეფორმირებას, ახალაიამ ღიად დაიწყო საუბარი ამ სისტემაში კორუფციაზე.

ბაჩო ახალაიამ ომბუდსმენის მოადგილეობიდან კარიერა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის უფროსის რანგში განაგრძო – კარიერის სწორედ ეს მონაკვეთი ექცა საბედისწეროდ. შემდეგ თავდაცვის მინისტრი იყო, მერაბიშვილის გაპრემიერების შემდეგ შს მინისტრი გახდა, მან ეს პოსტი არჩევნებამდე დატოვა – ციხის კადრების სკანდალის შემდეგ. საპროტესტო ტალღა სწორედ მის თავს ითხოვდა.

ზურაბ ადეიშვილი – 1996 წლიდან პარლამენტში მუშაობდა – იურიდიულ კომიტეტში, წამყვან სპეციალისტად, მუშაობდა იმ დროს, როდესაც სააკაშვილი იყო კომიტეტის თავმჯდომარე. სასამართლო რეფორმის დროს სააკაშვილის ერთ-ერთი მარჯვენა ხელი იყო, უშუალოდ მისი დაწერილია იმ კანონთა და კოდექსთა უმეტესობა, რომელიც სააკაშვილს გამოჰქონდა პარლამენტში. ცხადია, სააკაშვილმა იზრუნა მის შემდგომ კარიერაზე – 1999 წელს ის მაშინდელი მოქალაქეთა კავშირის საარჩევნო სიაში, სწორედ მიხეილ სააკაშვილის კვოტით ჩაჯდა. სააკაშვილის ოპოზიციაში გადანაცვლების შემდეგ, ადეიშვილმაც ოპოზიციაში გადაინაცვლა და შესაბამისად, დატოვა იურიდიული კომიტეტის თავმჯდომარის პოსტი. ვარდების რევოლუციის შემდეგ მას ვხედავთ იუსტიციის მინისტრად, უშიშროების მინისტრად, გენპროკურორად, პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსად, და ბოლოს, 2008 წლიდან ამ ოქტომბრამდე – კვლავ იუსტიციის მინისტრად. ადეიშვილმა აღმასრულებელ ვერტიკალზე მოღვაწეობა – იუსტიციის მინისტრობით დაიწყო და იუსტიციის მინისტრობითვე დაასრულა.

დიმიტრი შაშკინი – სააკაშვილის ხელისუფლებაში მოგვიანებით, 2009 წლიდან ჩნდება და ელვის სისწრაფით იკეთებს კარიერას, ერთი წელიც კი არ იყო სასჯელაღსრულების მინისტრად, განათლების მინისტრი რომ გახდა, ბოლოს თავდაცვის მინისტრი იყო. როდიდან შეიძლება დაწყებულიყო მისი დაახლოება თუ არა, ნაცნობობა სააკაშვილთან? შაშკინი 1997-98 წლებში ამერიკის იურისტთა ასოციაციაში მუშაობდა (ABA) დირექტორის თანაშემწედ, ABA ის ამერიკული ორგანიზაციაა, რომელიც აქტიურად იყო ჩართული სასამართლო რეფორმის განხორციელებაში და იმ წლებში ამ ორგანიზაციასთან აქტიურად თანამშრომლობდა სააკაშვილი.

სამივე წინა ხელისუფლების საყრდენები იყვნენ, სამივე – ოპოზიციის და საზოგადოების სამიზნეები. სამივემ დატოვა საქართველო არჩევნების შემდეგ.

პირველმა საქართველო ადეიშვილმა დატოვა. 2 ოქტომბერს ის უკვე აღარ იყო საქართველოში. ეს ცნობა მაშინვე გავრცელდა, ოდნავ მოგვიანებით გაკეთდა ოფიციალური განცხადება იმის თაობაზე, რომ 5 ოქტომბრიდან ზურაბ ადეიშვილი დამსახურებულ შვებულებაში იმყოფებოდა. იგივე განუცხადა მისმა მოადგილე ბურჯალიანმა იმ ეტაპზე მომავალ და დღეს უკვე – იუსტიციის მინისტრ თეა წულუკიანს. იუსტიცია საბოლოოდაც ბურჯალიანმა გადააბარა წულუკიანს.

საინტერესოა ადეიშვილის წულუკიანისეული შეფასებები. სწორედ წულუკიანმა დაამუნათა ადეიშვილი გაქცევისთვის, ამასთან ერთად სწორედ წულუკიანმა გააკეთა შეფასება: “თქვენ იცით, რომ ასე თუ ისე, ზურაბ ადეიშვილი იყო კარგი იურისტი”. მერე რატომღაც ამ შეფასებაში „ასე თუ ისე“ გადაადგილეს და მივიღეთ: “ადეიშვილი ასე თუ ისე კარგი იურისტი იყო”. ამ “ასე თუ ისე”-ს გადაადგილება რომ აზრს ასე თუ ისე კი არა რადიკალურად ცვლის – ფაქტია.

დღემდე არ ხმაურდება ქვეყანა, სადაც იმყოფება იუსტიციის ყოფილი მინისტრი. ხმაურდება მხოლოდ კონტინენტი – ევროპა. ხმაურდება ისიც, რომ ადეიშვილი საზღვარგარეთ მოინახულეს ნაციონალებმა. ვანო მერაბიშვილმა “პრაიმტაიმს” დაუდასტურა, რომ საზღვარგარეთ ნამდვილად შეხვდა ადეიშვილს. მერაბიშვილმა განაცხადა ისიც, რომ ადეიშვილი პოლიტიკაში აღარ დაბრუნდება.

შესაძლოა, პოლიტიკაში არდაბრუნება პარალელურად საქართველოში არდაბრუნებასაც ნიშნავდეს და ადეიშვილმა პოლიტიკური თავშესაფარი მოითხოვოს რომელიმე ევროპული ქვეყნისგან. თუ ადეიშვილი თავშესაფარს მოითხოვს, ამ თავშესაფრის მიღებაში მას ბაჩო ახალაიაც დაეხმარება – ბაჩო ახალაიას დაჭერის შემდეგ ევროპისთვის უკვე ცხადია, რომ საქართველოში ყოფილი მინისტრების დაჭერის საფრთხე რეალურია. ადეიშვილის დაჭერის საფრთხე მართლაც რეალურია (თუმც კი წულუკიანი ამბობს, რომ ის კვალს არ ტოვებდა), რა მოხდება იმ შემთხვევაში თუ რომელიმე ევროპულმა ქვეყანამ ადეიშვილს თავშესაფარი მისცა და ამასთან ერთად ახალმა ხელისუფლებამ საქმე აღძრა მის წინააღმდეგ? ინტერპოლს გადასცემენ და ძებნა გამოცხადდება. რას უშველის თავშესაფარი? ადეიშვილი მხოლოდ იმ ქვეყანაში იქნება უსაფრთხოდ, რომელი ქვეყანაც მისცემს პოლიტიკურ თავშესაფარს – სხვა ქვეყანაში გადაადგილება შეეზღუდება. გადაადგილდება სხვა ქვეყანაში და – დაიჭერენ.

ადეიშვილის ადგილსამყოფელთან დაკავშირებით, ახლახანს მედიით გავრცელდა დაუდასტურებელი ინფორმაცია (ჩემ ბალღობაში ასეთ რამეს ჭორი ერქვა), რომ ოქრუაშვილი ადეიშვილს დაუპატიჟებლად ესტუმრა ვენაში და კბილები ჩაუმტვრია. თავს ნამდვილად ვერ დავდებ ამ ამბის გამავრცელებელს უტყუარი ინფორმაცია აქვს, თუ „კომბლეს“ გავლენის ქვეშაა.

“კომბლეს” მოტივების გავლენა ახალაიას საქმეშიც იგრძნობოდა – ერთ-ერთი ბრალდება თლა იყო, უბრალოდ, კომბლების თლას ვაშლის თლა ჩაენაცვლა. ნაკბეჩი ვაშლი „ეფლის“ სიმბოლოა – თანამედროვე ტექნოლოგიების, ნიუტონის ვაშლი – მიზიდულობის, გაუთლელი ვაშლი – ევასგან ადამის ცდუნების, გათლილი ვაშლი – შესაძლოა, ივანიშვილის მართლმსაჯულების სიმბოლოდ იქცეს.

სხვათა შორის, ამ სამი პერსონიდან, ყველაზე ბოლოს სწორედ ბაჩო ახალაიამ დატოვა საქართველო და ყველაზე პირველი – სწორედ ახალაია დაბრუნდა საქართველოში. გავრცელებული ინფორმაციით, ძმებმა, ბაჩო და დათა ახალაიებმა მას შემდეგ დატოვეს ქვეყანა, როცა გაირკვა ზუგდიდში მამის გამარჯვება. თუმცა, მედია ბევრად ადრე ავრცელებდა ინფორმაციას მათ მიერ ქვეყნის დატოვების შესახებ. საქართველოდან წასული ახალაიას დაბრუნებას არავინ ელოდა, არც ივანიშვილის ხელისუფლება. ბაჩო ახალაიას დაბრუნება მათთვის ის გამოწვევა აღმოჩნდა, რომელსაც მთლად სათანადოდ ვერც უპასუხეს. ახალაიას იმ ბრალდებებით დაჭერას, რომლითაც დაიჭირეს, არაერთგვაროვანი რეაქცია მოჰყვა. ბევრისთვის, მათთვისაც კი, ვინც ამ დღეს კბილების კაწკაწით ელოდა, აღმაშფოთებელი იყო სადიზმში, წამებაში, სადამსჯელო მანქანის შექმნაში არაერთგზის დადანაშაულებული პირის ამ ბრალდებებით დაკავება.

რა ბრალდებებით და რა ვითარებაში დააკავებენ საქართველოდან ამერიკაში, მივლინებაში წასულ და ჯერაც არ დაბრუნებულ დიმიტრი შაშკინს? გავრცელებული ინფორმაციით, შაშკინი საქართველოში დაბრუნებას აპირებს. თავადაც განაცხადა, რომ თუ გამოძიებას მასთან კითხვები გაუჩნდება, ის დაბრუნდება საქართველოში. რა იქნება ის კითხვები, რომელზე პასუხგასაცემადაც დაბრუნდება შაშკინი? ან საქართველოში უამისოდ დაბრუნებულს – რა კითხვები ელის გამოძიებისგან? ეს კითხვები, ალბათ, ისევ ციხეების თემიდან იქნება და კიდევ: ყალბი დიპლომები. მაია მიმინოშვილმა, მას შემდეგ, რაც “ოცნებაში” გადაინაცვლა, სწორედ ეს ბრალდება წაუყენა შაშკინს – მისი მინისტრობისას გაიცემოდა ყალბი დიმპლომები.

გადაიღებენ ახალაია, ადეიშვილი და შაშკინი კვლავ ერთად ფოტოს? და სად გადაიღებენ – ერთად ციხეში, თუ გარეთ? და როდის?

ელენე თევდორაძის სკანდალური განცხადება, შესაძლოა, ადეიშვილის დაჭერის მიზეზი გახდეს

DSC_0187

„ჩვენი სიები, პრეზიდენტამდე, ხვდებოდა პროკურატურაში, იცხრილებოდა იქ, სვამდნენ სხვა პატიმრებს, ვისაც თვითონ მიიჩნევდნენ საჭიროდ. მერე ეს იფუთებოდა, როგორც ჩვენი კომისიის დასკვნა…“

„უკვე მეხუთე წელია, მე არ მინახია პრეზიდენტი. რამდენჯერაც ვეცადე შეხვედრა, მაგრამ მბლოკავდნენ“

„დაჭერები გაგრძელდება. თვითონ აძლევენ ამის საბაბას. სად გარბიან? თუ მართლები არიან?“

რეზო შატაკიშვილი

ინტერვიუ დაიბეჭდა ”პრაიმტაიმში”

23 ნოემბერს პრეზიდენტი პატიმრებს შეიწყალებს, შეწყალების კომსია ერთი კვირით ადრე შეიკრიბება. მაგრამ შეწყალების კომისიის თავჯდომარე, ელენე თევდორაძე, „პრაიმტაიმთან“ ისეთ სკანდალურ განცხადებებს აკეთებს სწორედ შეწყალების პროცესთან დაკავშირებით, რომ შესაძლოა, ამ განცხადებებზე დაყრდნობით პროკურატურამ ზურაბ ადეიშვილი და პროკურატურის მაღალჩინოსნები დაიჭიროს.

ელენე თევდორაძე: – ჩვენი კომისია წელიწადში 4-ჯერ იკრიბებოდა და ჩვენი რეკომენდაციის საფუძველზე, პრეზიდენტი იწყალებდა პატიმრებს, იყენებდა მინიჭებულ კონსტიტუციურ უფლებას. უბრალოდ, შეგახსენებთ, გირგვლიანის საქმეში დაკავებული ბიჭების შეწყალებას… აი, ასეთი შეწყალებები, რომელიც ჩვენ კომისიას არ განუხილია, ძალიან ხშირად ხდებოდა.

რანაირად?

– მე, სამწუხაროდ, არ ვიღებდი ამაზე ხმას, მაგრამ ახლა შემიძლია თავისუფლად  ვილაპარაკო… ბოლო სხდომაზე ჩვენ განვიხილეთ 236 საქმე, რეკომენდაცია მივეცით 131-ს, ამ 131-დან, 40 პატიმარზე რეკომენდაცია მივეცით არა შეწყალებაზე, არამედ დარჩენილი ვადის განახევრებაზე. საერთოდ, როდესაც მოდიოდა საშინლად მძიმე სამედიცინო დასკვნა, მაგრამ პატიმარს ჩადენილი ჰქონდა მძიმე დანაშაული და არსებობდა დაზარალებული მხარე, ძალიან ვფრთხილობდით, არ მივდიოდით მთლიანად შეწყალებაზე და მხოლოდ დარჩენილი ვადის განახევრებაზე ვიძლეოდით რეკომენდაციას. მინდა გითხრათ, სოზარ სუბარიც ძალიან მკაცრი იყო ამ მხრივ. ჩვენ ყოველთვის ვითვალისწინებდით დაზარალებულის ინტერესებსაც. რაღაცნაირად ვაბალანსებდით. გადავაგზავნეთ ეს 131 საქმე პრეზიდენტთან, მაგრამ ჩვენი სიები, პრეზიდენტამდე, ხვდებოდა პროკურატურაში, იცხრილებოდა იქ ეს სია, თვითონ პროკურატურა სვამდა ამ სიაში სხვა პატიმრებს, ვისაც თვითონ მიიჩნევდნენ საჭიროდ. მერე ეს იფუთებოდა, როგორც ჩვენი კომისიის დასკვნა, მიდიოდა პრეზიდენტთან, პრეზიდენტი პრაქტიკულად ფორმალურად აწერდა ხელს. ასეთი პრაქტიკა დაინერგა ბოლო 2 წლის განმავლობაში, მანამდე ასე არ იყო, არ ვიცი, ვისი იდეა იყო, მაგრამ ასე ხდებოდა, პროკურატურაში მიდიოდა და იცხრილებოდა. იმ ჩვენი სიიდან რამდენი გამოვიდა იმ 131-დან? 12. აქედან 6 მთლიანად განთავისუფლდა, 6-ს გაუნახევრდა. არადა, იმ შეწყალებაზე საერთო ჯამში შეწყალებული იყო 204 ადამიანი. აქედან გათავისუფლდა 168, დანარჩენს გაუნახევრდა დარჩენილი ვადა. გავიდა ის, ვინც პროკურატურამ ჩასვა სიაში. ჩვენ მკაცრად ვიცავდით დაზალალებულის ინტერესებს, პატიმრის ჯანმრთელობის მდგომარეობას, საბოლოო ჯამში კი გამოდიოდნენ ისეთები, ვისაც, როგორც პატიმრები მეუბნებიან, დარჩენილი ჰქონდათ მრავალი წელი, არ ვიცი, რა პრინციპით ხელმძღვანელობდა ამ დროს პროკურატურა, შეიძლება იმიტომ, რომ თვლიდნენ, რომ თავიდან არასწორად მიუყენეს მუხლი და მოითხოვეს ეს სასჯელი, ანდა რაღაცა სხვა ინტერესი იყო ამაში ჩადებული.

ამის შესახებ პრეზიდენტთან არ გისაუბრიათ?

– მინდა გითხრათ, რაც პარლემენტიდან წამოვედი, ე.ი. უკვე მეხუთე წელია, მე არ მინახია პრეზიდენტი. რამდენჯერაც ვეცადე შეხვედრა, მაგრამ მბლოკავდნენ. ეს იყო გაუგებარი.

ვინ გბლოკავდათ?

– არც ვიცი, ვინ აკეთებდა ამას. მე შეხვედრას ვითხოვდი პრეზიდენტის აპარატში…  რადგანაც ვიცოდი, რომ ჩვენი სიები პროკურატურაში იცხრილებოდა, ზურაბ ადეიშვილთან მქონდა შეხვედრა და ავუხსენი, რომ ასე არ შეიძლებოდა, იმიტომ, რომ ჩვენ ვაგზავნიდით სიას, სადაც ძალიან მძიმე ავადმყოფები იყვნენ, მათ ტოვებდნენ შიგნით და ისინი იღუპებოდნენ. დავუსახელე კიდეც რამდენიმე ფაქტი, ჩვენ გავუწიეთ რეკომენდაცია შეწყალებაზე, ამოიღეს სიიდან და გარდაიცვალა, მალავე. ზურაბ ადეიშვილმა შემომთავაზა, ეს რომ არ განმეორებულიყო, თუ მექნებოდა ასეთი ფაქტები, დამერეკა და ინფორმაცია მიმიწვდია მისი მოადგილისთვის, დავით საყვარელიძისთვის. რაღაცა პერიოდის განმავლობაში ეს „სამკუთხედი“ მუშაობდა, მაგრამ მერე შეწყდა, დავით საყვარელიძე საერთოდ აღარ პასუხობდა ჩემს ზარებს. ბოლო შეწყალებაზე იყო 12 და მიხაროდა, რომ 12 დატოვეს სიაში, იმიტომ რომ იმის წინ გავაგზავნე 101 პატიმარზე და დაგვიტოვეს 5. სულ ვფიქრობდი, რატომღაა ეს კომისია?! თუ არ გვენდობიან, მაშინ რატომ ვართ? ძალიან განვიცდიდი. რა მაჩერებდა, რატომ არ ვტოვებდი ამ კომსიას? ამ ხუთი ადამიანის ინტერესი ხომ დავიცავი, ისინი ხომ არ გამოუშვებდნენ ამ ხუთ ადამიანს, ან იმ 12-ს?  პროკურატურა იძიებდა საქმეს, გამოჰქონდა სასამართლოზე, ვიცით, რომ  სასამართლო ყველა მათ მოთხოვნას უპრობლემოდ აკმაყოფილებდა, პრაქტიკულად პროკურატურამ სასამართლო ფუნქციებიც კი აიღო; პროკურატურა უთითებდა ვინ რომელ კამერაში უნდა მჯდარიყო, ვინ დაეტოვებინათ გლდანში და ვინ გადაეყვანათ და ბოლოს ისევ პროკურატურა იწყალებდა მათ!  ძალიან მიხარია, რომ ეს პრაქტიკა დამთავრდა. პროკურატურა ახლა, რა თქმა უნდა, არ ჩაერევა ამაში. შეწყალების პარალელურად მუშაობდა ვადაზე ადრე გათავისუფლების, ე.წ. უდოს კომისია, მაგრამ აქვე, სამწუხაროდ, მინდა გითხრათ, მას შემდეგ, რაც სასჯელაღსრულებაში მივიდა ბაჩო ახალაია, ამ კომისიის მუშაობამ მიიღო ძალზე უცნაურო ფორმა. მე როცა ვიყავი კომიტეტის თავმჯდომარე, ეს საკითხი ცხადია, მაღელვებდა და ბაჩო ახალაიასთან არაერთხელ მქონდა ამაზე საუბარი.

უცნაურ ფორმაში რას გულისხმობთ?

– კანონში გაწერილია, ვის ეკუთვნის ვადაზე ადრე გათავისუფლება. არის მუხლები, როდესაც ეს პატიმარს ეხება სასჯელის ნახევრის მოხდის შემდეგ, რიგ მუხლებზე ეს ეხებათ ორი მესამედის მოხდის შემდეგ, რიგ შემთხვევაში, სამი მეოთხედის მოხდის შემდეგ. მაგრამ ეს ხდებოდა მხოლოდ ერთ შემთხვევაში, როდესაც პატიმარს 6 თვეღა ჰქონდა დარჩენილი. მანამდე არაფერი არც გაჰქონდათ კომისიაზე განსახილველად. ვერასოდეს ვღებულობდი პასუხს კითხვაზე, რატომ? პრაქტიკულად ორგანო, რომელიც იცავდა კანონს, თავადვე არღვევდა კანონს პატიმრების მიმართ. გარდა ამისა, მაშინაც კი, როცა ეს 3, 4, 5, 6 თვეღა იყო დარჩენილი სასჯელის ამოწურვამდე, პროკურატურასთან შეუთანხმებლად, არც ერთი საკითხი არ გადიოდა კომისიაზე განსახილველად. პროკურატურაში იგზავნებოდა იმ პატიმრების სიები, ვისაც ჰქონდა დარჩენილი ეს 3, 4, 5 თვე, პროკურატურა ცხრილავდა ამ სიებს და უკან უბრუნებდა მათ.

ანუ,თუ პატიმარს, 6 თვეზე მეტი ჰქონდა დარჩენილი და კანონით ეკუთვნოდა გათავისუფლება, არ ათავისუფლებდნენ?

– არა, არც კი გამოჰქონდათ კომისიაზე განსახილველად, ყველას ეუბნებოდნენ უარს და ვისაც 6 თვეზე ნაკლები ჰქონდა დარჩენილი, იმათი სიებიც იცხრილებოდა. ეს პრაქტიკა იყო ძალიან მახინჯი, უკანონო და სრულიად გაუგებარი პატიმრებისთვის, მათი მშობლებისთვის. პატიმრებს უკვირდათ და მეუბნებოდნენ, რომ ციხეში რჩებოდნენ ნაკლებად მძიმე დანაშაულის ჩამდენები, რეჟიმის მორჩილები და რატომღაც გარეთ გამოდიოდნენ ისინი, ვისაც უფრო მძიმე დანაშაული ჰქონდათ ჩადენილი და არც რეჟიმის მორჩილები იყვნენ.

რის საფუძველზე?

– ეს იყო პროკურატურის გადაწყვეტილებები. დღეს, როცა ბაჩო ახალაია დაკავებულია, მინდა გითხრათ, როცა ბაჩო იყო სოზარ სუბარის მოადგილე, რამდენჯერმე ერთად მოგვიწია გასვლა შეხვედრებზე და მაშინ ჩემს გვერდით იჯდა ძალიან ნორმალური უფლებათადამცველი. როცა სასჯელაღსრულებაში დაინიშნა, ძალიან მძიმე დავალება ჰქონდა მიცემული, რა თქმა უნდა, ძალიან საჭირო იყო ამ მაყურებლების, „ობშიაგის“, ყველაფრის დანგრევა, აუცილებელი, მაგრამ მეთოდი არ იყო სწორი. მე მაშინ შეიძლება არსად არ ვყვიროდი, მაგრამ ბაჩოსთან დავდიოდი ძალიან ხშირად და ბაჩოს ვესაუბრებოდი, ვაფრთხილებდი, ბაჩო, ახალგაზრდა ბიჭი ხარ, სულ არ იქნები ამ სისტემაში, ცხოვრება წინ გაქვს-მეთქი, საშინელი მაგალითებიც კი მოვუყვანე მაშინ, მეხუთე იზოლატორის უფროსი, როგორც კი განთავისუფლდა თანამდებობიდან „დაბრიდეს“, მოკლეს, იგივე მოხდა ქუთაისში. ქუთაისის ციხის დირექტორი, როგორც კი ის განთავისფულდა, მეორე კვირასვე მოკლეს. ეს მაგალითიც კი მოვუყვანე, რომ შურს იძიებენ.

– რატომ, რა გაძლევდათ ამის თქმის საფუძველს, წამება იყო ციხეში?

– იყო ის, რაც ყველამ ვიცით. იქ იყო ცემა. იყო ტყეპა,  როცა ახლა ლაპარაკობენ, რომ პირდაპირ ბაჩო ახალაია ამას აკეთებდა, ამას ვერც დავადასტურებ და ვერც უარვყოფ. მაგრამ მე ვიცი მისი დავალებით ვინც აკეთებდნენ. გვარებით ვიცი, ძალიან მიკვირს დღეს, რომ რატომღაც ჭაკუა არ არის დაკავებული, მისი მოადგილე იყო. მანამდე ონიანი იყო, აღარ მახსოვს მისი სახელი. მანამდე იყო მეგის ქარდავა. მისი  დაწყება სამსახურში და აბსოლუტურად გარდაიქმნა ბიჭი ასეთ მონსტრად?! მაშინ, როდესაც ველაპარაკებოდი, ვუთხარი, მოდი რაღაცნაირად მეც დაგეხმარები, ყველანი დაგეხმარებით, რაღაცა სხვა ფორმით გავაკეთოთ. მე მრჩებოდა შთაბეჭდილება, რომ ეს არ იყო მისი ინიციატივა, მას ავალებდნენ, მაგრამ ვინ ავალებდა არ ვიცი და ის იყო შემსრულებელი. არ დაგიმალავთ და განვიცდი, ადამიანურად განვიცდი ბაჩოს დაჭერას, ციხისთვის არავინ არ მემეტება, მაგრამ როდესაც რაღაცას აკეთებ და დავალებას ასრულებ, ცოტა უნდა იფიქრო. იცით რა კარგად მახსოვს, შაშკინი რომ დაინიშნა, იმ დღეს გეგუთის კოლონიის გახსნა იყო და ჩავედი, იქ დამხვდა ბაჩოს მოადგილე ჭაკუა. ჭაკუას ვითხარი, ახალ მინისტრს საქმის კურსში ჩავაყენებ შენზე მეთქი. იცი, როგორ შეეშინდა? გათეთრდა, მთხოვა, ქალბატონო ელენე იქნებ დღეს არ უთხრათო. იმიტომ რომ ინიშნებოდა მოადგილედ. შაშკინი რომ ჩამოვიდა, ველაპარაკე, ვუთხარი, ეცადეთ, რომ იყოთ პროკურატურისგან დამოუკიდებელი, თქვენ ხართ მინისტრი და იმოქმედეთ თქვენს „ეპარქიაში“, იმუშავეთ ისე, როგორც გაწერილია კანონში. კი ველაპარაკე, მაგრამ ჩემი ხმა დარჩა უდაბნოში მღაღადებელ ხმად.

– ჭაკუაზე უთხარით?

– არ მითქვამს არაფერი, იმიტომ რომ მერე მითხრეს, შეიძლება არ დაინიშნოსო. მერე, როდესაც დაინიშნა, მე უკვე აღარ ვიყავი პარლამენტში…

– ქალბატონო ელენე, თუ ბაჩო ახალაია იყო ასეთი სადისტი, თუ მან შექმნა სადამსჯელო მანქანა, რამდენად ლოგიკურად მიგაჩნიათ მისი იმ ბრალდებით დაკავება, რომლითაც დააკავეს? თანამშრომლების შეურაცხყოფა, ვაშლის თლა…

– ამაზე კომენტარს არ გავაკეთებ, დარწმუნებული ვარ, რომ ამას დაემატება და დაემატება ძალიან ბევრი რამ. ძალიან ბევრი ფაქტი რომ დაემატება, ამაში დარწმუნებული ვარ, ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, იყო ციხის ბუნტი. იმ ბუნტის დროს, პირველი ვინც მივიდა, მე ვიყავი, ჩემს შემდეგ მოვიდა სუბარი, მერე ბოკერია მოვიდა, და დილით მობრძანდა იუსტიციის მინისტრი. ანეკდოტი იყო ეს. ვკითხე, სად ხართ? შვიდი გვამია, ყველაფერი დამთავრებულია-მეთქი. მე არავინ არ გამაღვიძაო. ეს იყო მისი პასუხი!

– როგორ ფიქრობთ, გაგრძელდება დაჭერები?

– გაგრძელდება. თვითონ აძლევენ ამის საბაბს. სად გარბიან? თუ მართლები არიან? ხარ იუსტიციის მინისტრი, გაბარია ამხელა პოსტი, სად მიდიხარ? გადააბარე და მერე წადი. იგივე შაშკინი, გვითხრეს, რომ ამერიკაშია მივლინებაში, წავიდა და აღარ დაბრუნდა. იქედან ამბობს, რომ თუ საჭირო გახდება, ჩამოვალო. გადააბარე და ისე წადი. სად არის მეგის ქარდავა? ვიცი, რომ წასულია. ვფიქრობ, რომ ჭაკუაც არ არის საქართველოში. რა გამოდის? ვიცი, რომ მე მაქვს საქმე ცუდად და მივდივარ? თვითონ აწერენ ხელს, რომ არის რაღაცა ისეთი, რაც მაიძულებს გავიქცე.

– მამალაძის, აბაშიძის დაბრუნებაზეა საუბარი, ამ ფაქტს როგორ შეაფასებთ, მოგწონთ, ყველა გაქცეულმა ერთად რომ წამოჰყო თავი?

– ვთვლი, რომ ეს ძალიან ცუდია. მამალაძემ არ უნდა ამოიღოს ხმა. არც აბაშიძემ სხვათა შორის. მამალაძეს, რომ ვუსმენ თურმე ანგელოზია. მე ვიცი რა ხდებოდა მასთან დაკავშრებით. სხვებს უფრო მეტი ეცოდინება. დარწმუნებული ვარ, რომ ესენი არც ჩამოვლენ. ისინი ყველანი არიან გასამართლებულები და როგორც კი ჩამოვლენ, აეროპორტიდან მივლენ ციხეში. მერე იქნება მათი საქმის გადახედვა.

– როგორ ფიქრობთ, მამალაძეს, აბაშიძეს ბიძინა ივანიშვილის ხელისუფლება დააკავებს?

– ადამიანები, რომლებიც არიან გასამართლებულნი, მათი გვარები არის კომპიუტერში. როგორც კი ჩამოვლენ, აეროპორტში დააკავებენ და წაიყვანენ ციხეში.

– და მეორე დღეს გამოუშვებენ?  ჩვენ ვნახეთ, როგორ გამოუშვეს თამაზაშვილი, სუბარის ძმა…

– სუბარის ძმა გამოუშვა მე მგონი პრეზიდენტმა, მაგრამ მამალაძე არ მჯდარა ციხეში.

– ეს ელიტური ციხიდან გამოშვებები როგორ მოგწონთ? რომელიც ახალი ხელისუფლების მოსვლისთანავე დაიწყო? გამოუშვეს სუბარის ძმა, თამაზაშვილი და ციხეში დარჩნენ სხვა პატიმრები, თუნდაც 26 მაისის მომიტინგეები.

– ისინი გამოვიდნენ პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით.

– ბიძინა ივანიშვილის  კატეგორიული მოთხოვნით.

– მერე რა. იმიტომ რომ იცოდნენ, რომ არ უნდა ყოფილიყვნენ ციხეში. უსამართლოდ იყვნენ დაკავებულნი.

– ამ თვეშია შეწყალების კომისია და პარალელურად ხორციელდება ამინისტია, შეწყალება , ამინისტია… ციხიდან ამდენი პატიმრის გამოშვება არ გაამწვავებს კრიმინოგენურ სიტუაციას? ეს პროცესი აქამდე გარკვეულ ფარგლებში იჯდა, გარდა ამისა, გამართულად მუშაობდა პოლიცია და თუ ციხიდან გამოსული კვლავ ჩაიდენდა დანაშაულს, კვლავაც დაისჯებოდა, რაც საზოგადოებას არ აგდებდა შიშში, რა გველის?

– მე, ნაწილობრივ ვიზიარებ მაგ შეშფოთებას. როდესაც ჩვენ ვლაპარაკობთ შეწყალებაზე, ან ვადაზე ადრე განთავისუფლებაზე, საქმეები ინდივიდუალურად იხილება, მაგრამ ამინისტიის დროს საქმე გვაქვს მუხლთან. ამნისტირებული არა პიროვნებაა, არამედ მუხლი, რის საფუძველზეც პატიმარი იხდის სასჯელს. ვიღაც მართლა უკანონოდ იყო გასამართლებული და არაა დამნაშავე, მაგრამ ვიღაცამ ხომ მართლაც ჩაიდინა ეს დანაშაული? პერსონალურად საკითხი არ იხილება, ვერ აწონ-დაწონი და ყველა გარეთ გავა, ვინც ამ მუხლით გათვალისინებული დანაშაული ჩაიდინა და ვინც არ ჩაიდინა და ეს მუხლი მიუყენეს. გარდა ამისა, გარეთ გასული პატიმარი სამუშაოს ვერ შოულობს, პატიმრობის დროს მისმა ოჯახმა კრედიტი აიღო, იპოთეკით დატვირთეს ბინა, დაკარგეს ბინა, გაყიდეს ყველაფერი, რომ თავი ერჩინათ. იყო შემთხვევა, რომ ციხიდან გამოსულ პატიმარს, გზის ფული არ ჰქონდა, სახლში რომ წასულიყო, სადგურში ფული მოიპარა, დააკავეს და უკან შეაბრუნეს. ეს შემთხვევა არ იყო ერთადერთი. აქ რას აკეთებს, რას აპირებს საზოგადოება?

– საზოგადოება კი არა, ახალი მთავრობა რას აკეთებს და რას აპირებს, რომელიც დიდი იმედით აირჩია მოსახლეობამ, რომელიც მიმართავს ასეთ ამნისტიას?

– გასაგებია,  მაგრამ ყველაფერს ნუ მოვითხოვთ ხელისუფლებისგან. საზოგადოებას როდესაც ვამბობ – არიან ბიზნესმენები, არიან მეწარმეები, არიან კიდევ ვიღაცები… საზღვარგარეთ არასამთავრობოები, რომლებიც პატიმრების უფლებებზე მუშაობდნენ, მათ უფლებებს მხოლოდ ციხეში კი არ იცავდნენ, მათზე ზრუნვას მერეც აგრძელებდნენ, როდესაც ისინი გარეთ გამოდიოდნენ. ვიღაცა პატარა ქარხანას აკეთებდა და იქ ამუშავებდა, ვიღაცა კიდევ რაღაცას აკეთებდა. ე.ი. აძლევდნენ საშუალებას, რომ პირველ ეტაპზე მაინც რაღაცა შეეტანათ ოჯახში. ეგრძნო, რომ ის არ არის მოკვეთილი საზოგადოებისგან.

– ქალბატონო ელენე, პოლიტიკურმა ძალამ, რომელიც პატიმართა უფლებებზე აპელირებით მოვიდა ხელისუფლებაში, და რომელიც ახლა მიმართავს ფართომასშტაბიან ამნისტიას, თვითონვე უნდა იზრუნოს ამნისტირებული პატიმრების ბედზე.

– ჩვენ არ ვიცით რამდენად ფართომასშტაბიანი იქნება. მე არ ვერევი ამ საკითხებში, მაგრამ თუ მომისმენენ და დამიჯერებენ, ამნისტია უნდა შეეხოს ეკონომიკურ დანაშაულს, ისინი საზოგადოებისთვის ნამდვილად არ არიან საშიშები და არ იყო მათი ციხეში ყოფნა საჭირო. შესაძლებელი იყო მათ პირობითი ჰქონოდათ. ამ კატეგორიის პატიმარი ძალიან ბევრია ციხეში.

– ქალბატონო ელენე, თქვენ ბრძანეთ, მაშინ არ ვსაუბრობდი და ახლა შემიძლია ვისაუბროო, ხომ არ ჯობდა, თუ პრეზიდენტს არ გახვედრებდნენ, გამოსულიყავით და საჯაროდ, ღიად გეთქვათ? ეს პრეზიდენტისთვისაც უკეთესი იქნებოდა, თქვენი გუნდისთვისაც და საზოგადოებისთვისაც?

– აბსოლუტურად უშედეგო იქნებოდა ეს. რატომ გადავწყვიტე პოლიტიკიდან წასვლა? ჯერ კიდევ 2 წელი მქონდა დარჩენილი დეპუტატობის, როდესაც მე ინგა გრიგოლიასთან, პირდაპირ ეთერში განვაცხადე, რომ მივდივარ პოლიტიკიდან. მე, როგორც კომიტეტის თავმჯდომარე, უკვე ვერ ვგრძნობდი, რომ შემეძლო იმის კეთება, რის კეთებაც საჭირო იყო. მე აღმოვჩნიდი უმრავლესობის უმცირესობაში. განსაკუთრებით ზურაბ ჟვანიას გარდაცვალების შემდეგ… ზურა იყო  სერიოზული საყრდენი ჩემთვის, ადამიანი, ვისთანაც შემეძლო დაჯდომა, საუბარი, გულისტკივილის გაზიარება, შემეძლო მომესმინა მისი აზრები და მითითებები. რომელსაც ზოგჯერ მივყვებოდი და ზოგჯერ არა…  მე მარწმუნებდნენ, რომ დავრჩი სადღაც, რომ ფეხი ვერ ავუწყვე ცვლილებებს, რევოლუციის შემდეგ, რომ ახალგაზრდები წავიდნენ წინ… რა ვიცი, ჩავთვალე, რომ არ ვარ მართალი, მაგრამ საბოლოოდ, პირველ ოქტომბერს გამოჩნდა, რომ მე ვიყავი მართალი…

– შეცდომების არსებობას სააკაშვილიც აღიარებს და სხვა ლიდერებიც, როგორ მიგაჩნიათ, რამ განაპირობა საზოგადოების ასეთი არჩევანი?

– „ნაციონალური მოძრაობის“ საარჩევნო კამპანიაში ერთხელ მაინც თუ მოგისმენია რამე ადამიანის უფლებებზე? არც პრეზიდენტისგან, არც სხვა ლიდერებისგან მე ეს არ გამიგია, პრეზიდენტი „აწვებოდა“ სოციალურ საკითხებს, „მეტი სარგებელი ხალხს“, მაგრამ მე ასე მგონია, ხალხი ითხოვდა არა სარგებელს, არამედ სამართლიანობას. ეს ოპოზიციის  ყველაზე ძლიერი იარაღი იყო. მოითხოვდა სამართლიანობას.

– კი, მაგრამ „ოცნებას“ ხომ სწორედ სოციალური დაპირებების გამო მისცა ხალხმა ხმა?

– არ გეთანხმები. „ოცნებას“ მისცეს ხმა იმიტომ, რომ… მე ძალიან მომეწონა როგორ ჩაატარეს საარჩევნო კამპანია.

– ციხის კადრების გამოყენებიანად?

– ციხის კადრები ბოლოს იყო, მე ვამბობ მთლიანად კამპანიაზე, სულ ვუსმენდი ბიძინა ივანიშვილის გამოსვლას. ის ლაპარაკობდა უსამართლობაზე. ძალიან სერიოზულ აქცენტს აკეთებდა ამაზე. „ოცნებაც“ და „ნაციონალური მოძრაობაც“, ორივე საუბრობდა სოციალურ საკითხებზე, სოფლის მეურნეობის აღორძინებაზე, ჯანდაცვაზე და ა.შ. მაგრამ „ოცნება“ ამის გარდა აქცენტს აკეთებდა სამართლიანობაზე, დეცენტრალიზაციაზე. დეცენტრალიზაცია არ ნიშნავს, პარლამენტი სად იქნება. დეცენტრალიზაცია ნიშნავს, რომ ადგილობრივი ხელისუფლება უნდა იყოს ნამდვილად ადგილობრივი ხელისუფლება და არ უნდა შესცქეროდეს ცენტრალურ ხელისუფლებას, რამდენს გადაუგდებს. ესეც  დასამალი არ არის, შიგნით ვიყავი და ვიცი, ვინც ჩვენიანი იყო, უფრო მეტ ტრანშს ვაძლევდით, რომელი მაჟორიტარიც ოპოზიციიდან იყო, დაჩაგრული იყო.

– ქალბატონო ელენე, თუ ყოფილა შემოთავაზება ბიძინა ივანიშვილის ან ახალი ხელისუფლების სხვა ლიდერების მხრიდან თქვენთან თანამშრომლობაზე?

– არ ყოფილა. მინდა გითხრათ, რომ, ალბათ, არც იყო საჭირო. მათ თავისი გუნდი ჰყავდათ და ამ გუნდით მოდიოდნენ. ძალიან გული მტკივა, მომსწრე ვარ, როგორ უყვარდა ხალხს მიშა სააკაშვილი და გული მტკივა, რომ დღეს ასეთი დამოკიდებულება არის მის მიმართ. მიშაა მხოლოდ დამნაშავე? არ ვიცი, მაგრამ ვფიქრობ, რომ შესაძლოა გარემოცვა არც ეუბნებოდა რამეს ნაკლოვანებებზე და პირიქით, ასე ვთქვათ,  „პადხალიმობდნენ“ და ყველაფერში თავს უქნევდნენ. ვფქრობ, რომ არც ესენი არიან სუფთები.

– ამბობთ, რომ მომსწრე ხართ როგორ უყვარდა ხალხს სააკაშვილი და ხედავთ რა დამოკიდებულებაცაა დღეს, თუმცა მინდა შეგახსენოთ, რომ არჩევნებზე მისული ამომრჩევლის 40 %-მა მხარი მის პარტიას დაუჭირა, იმ 40%-ის უფლებებს დაიცავით ქალბატონო ელენე, იმ 40%-ის აზრიც გასათვალისწინებელია…. და იმ მილიონი მოქალაქისაც, რომელიც საერთოდ არ მივიდა არჩევნებზე და კაცმა არ იცის, ვის უჭერენ მხარს…

– რა თქმა უნდა… მომეწონა ბიძინას განცხადება, რომ ის არის პრემიერ-მინისტრი ქვეყნისა და არა ერთი ნაწილისა. რომ ის თანაბრად იზრუნებს მხარდამჭერებზეც და მათზეც, ვინც არ მისცა ხმა. მთავარია, ეს განცხადება განცხადებად არ დარჩეს.

– როგორ შეაფასებთ ამ ხელისუფლების პირველ ნაბიჯებს, რა კომენტარს გააკეთებთ?

– არ გავაკეთებ. მე სამი თვის შემდეგ ვიტყვი, მომწონს თუ არ მომწონს.

რეზო შატაკიშვილი დევგმირზე, რომელშიც მუდამ ცოცხლობდა ბავშვი

dodo abashidze 01

„მსახიობმა რომ გამარჯვებას მიაღწიოს, ამისთვის არსებობს სამი კანონი: მაყურებელს უნდა ესმოდეს შენი. უნდა გხედავდეს და უნდა აღგიქვამდეს. თუკი მსახიობი ამ კანონებს არ იცავს, არ ახორციელებს, არაფერი არ გამოვა“, – ამბობდა დოდო აბაშიძე და თავად მართლაც რომ გაიმარჯვა.

ის დღემდე უყვართ და მუდამ ეყვარებათ.

დოდო აბაშიძეს ხშირად ადარებდნენ დევგმირს, რომელშიც სიკვდილის ბოლო წუთებამდე ცოცხლობდა ბავშვი… მისი ბავშვობა კი მართლაც გასაოცარი იყო: ვერაზე პირველ დამრტყმელად და „ყოჩად“ ითვლებოდა, გაუთავებლად ბურთს დასდევდა, ჩხუბობდა… ჩხუბობდა ვაჟკაცურად – მუშტით… იგივე ხელებს კი სხვა გატაცებაც ჰქონდა – პატარა დოდოს ყვავილების ქარგვა უყვარდა…

კადრი ფილმიდან ”ჭრიჭინა”

კადრი ფილმიდან ”ჭრიჭინა”

ის 1989 წელს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ გარდაიცვალა.

გარდაცვალებამდე რეჟისორის ამპლუაშიც სცადა ბედი – ფარაჯანოვთან ერთად გადაიღო „სურამის ციხე“. როგორც რეჟისორისთვის, „სურამის ციხე“ მისი პირველი და უკანასკნელი ფილმი იყო, ის მეტის გადაღებას არც აპირებდა, მაგრამ აპირებდა კიდევ ბევრი როლის თამაშს. მაგრამ მის მიერ „სურამის ციხეში“ განსახიერებული როლებიც (ოსმან აღასა და ზურაბის გამზრდელი მესტვირის როლები) უკანასკნელი აღმოჩნდა.

თუმცა, „სურამის ციხეს“ ის არც პირველად დგამდა და არც პირველად თამაშობდა სხვადასხვა როლებს. ჯერ კიდევ 9 წლისამ ეზოში დადგა „სურამის ციხე“ – თვითონ იყო სპექტაკლის რეჟისორიც, დურმიშხანის როლის შემსრულებელიც, ფარდის აწევ-დაწევაც კი არავის დაანება…  მოკლედ, „სურამის ციხე“ აღმოჩნდა საძირკველიც და ქონგურებიც დოდო აბაშიძის არტისტიზმისთვის…

კადრი ფილმიდან ”ბაში-აჩუკი”

კადრი ფილმიდან ”ბაში-აჩუკი”

ვერელი აბდუშაჰილი

დოდო აბაშიძე: „მე არ ვარ და არც არასოდეს ვყოფილვარ კარჩაკეტილი კაცი. მეგობრები მყავდა გარშემო, ცოტა მაგარი ბიჭიც გახლდით. მაშინ ასე იყო, მაძიებლები იყვნენ ყოჩობისა. მე ვერაზე ვცხოვრობდი. როგორი იყო იცით, მაშინ ჩხუბი? დღეში 10-ჯერ, 15-ჯერ ვჩხუბობდით. ვამტვრევდით ერთიმეორეს. მაშინ ასეთი კანონი იყო, თუ სისხლი წაგსკდებოდა – დამარცხებული იყავი. გამარჯვებული იყო ის, ვისაც სისხლი არ წამოუვიდოდა. მერე შემოვიდა ახალი „კანონი“, ვისაც მეტი „სინიაკი“ ჰქონდა, ის ითვლებოდა დამარცხებულად. და ასე დალურჯებულები დავდიოდით. მერე ესეც გადავიდა „მოდიდან“ და ვისაც დაარტყამდი და წააქცევდი, ის იყო დამარცხებული. არავითარ იარაღს არ ვხმარობდით, ხელი იყო და გათავდა. მახსოვს, ერთხელ ვერიდან ქვემოთ, ზემელისკენ მივდიოდი და იქიდან, იარბურგიდან ამოდიოდა ბუაძე იყო, ელგუჯა, საყვარელი, ძალიან ჯანიანი, ვაჟკაცი ბიჭი, ხარაგოულელი. მე და იმან დავარტყით 27-ჯერ. ათჯერ გავიმარჯვე მე. დანარჩენი – მან. ის იყო დარტყმის ოსტატი. პირველად რომ დაგარტყამდა, მერე რომ მომკვდარიყავი, ჩხუბში აღარ გამოგყვებოდა, წადი, ბიძიკო, დღეს შენი დღეა, შენთვის გათენებულაო. დარტყმები ინიშნებოდა მოსკოვის ქუჩის ზემოთ, რუსულ ეკლესიასთან. პლეხანოვზე – მუსკომედიის თეატრის უკან, გოგიჯანოვის ბაღი იყო მაშინ იქ. აი, ეს იყო გარტყმა-გამორტყმები. მერე სპორტს მოვკიდე ხელი, ცხენოსნობას და ნელ-ნელა მოვეშვი ჩხუბს. ბევრი შემთხვევა მქონდა და ბევრჯერ დამიხსნა თეატრალურმა ინსტიტუტმა და აკაკი ხორავამ. საშა კიკნაძე ბევრჯერ იყო ამის მომსწრე. ის სახლში იჯდა და ფანჯრიდან მიყურებდა, მე კი ზემელზე ვჩხუბობდი. წამავლებდა ყურში ხელს და ისე მივყავდი ინსტიტუტამდე“.

კადრი ფილმიდან ”ჭრიჭინა”

კადრი ფილმიდან ”ჭრიჭინა”

დოდოს ფესვები

ყველას ახსოვს ფილმი „ფესვები“ და დოდო აბაშიძის გმირი.

ამჯერად თავად დოდო აბაშიძის ფესვებზე…

დოდო აბაშიძე: „მამაჩემის ბებია პირველი მსახიობი ქალი იყო ეფრო კლდიაშვილი. ის ყიფიანის ქალი იყო, აკაკისთან ერთად გამოდიოდა სცენაზე. აკაკი წერეთელი „ჩემს თავგადასავალში“ წერს მის შესახებ. მერე, შენ ხარ ჩემი ბატონი, ეფრო გათხოვდა გრიგოლ კლდიაშვილზე – პოლკოვნიკი გახლდათ. საოცარი ოჯახი იყო, ერთი შვილი – საბა, ოდესაში მოკლეს, როდესაც ებრაელების დევნა დაიწყო, საბა კლდიაშვილი მათ იცავდა. სამჯერ გააფრთხილეს და მერე მოკლეს. ერთ-ერთი პირველი ქართველი ქიმიკოსი გახლდათ. ოდესაში იყო დასაფლავებული და მერე გადმოასვნეს. მეორე შვილი – სიომონი არქიტექტორი იყო, რომელმაც დაგეგმა სათავადაზნაურო გიმნაზია, დღევანდელი უნივერსიტეტი. მან ვარაზისხევში, უნივერსიტეტის პირდაპირ ააშენა კოშკივით დაკიდებული სახლი, იქ ცხოვრობდა და ისე ხელმძღვანელობდა მშენებლობას. ჰყავდათ კიდევ ქალიშვილი მარიამი, პირველი ქართველი ვიოლონჩელისტი ქალი. როდესაც მამაჩემი ვანიკო ეფროსთან ჩადიოდა, მის მიერ გამართულ სპექტაკლებში მონაწილეობდა. აქედან იწყება მამას დაინტერესება თეატრით. ის შესანიშნავად მღეროდა. ბათუმის განთავისუფლებაში მონაწილეობდა. მერე ახალციხეში იბრძოდა. დაჯილდოებული იყო ორდენით მამაცობისთვის. მას ბარიტონი ჰქონდა, მაგრამ ახმეტელით იყო გატაცებული და ბოლომდე შესწირა თავი. ახმეტელის სტუდია, ე.ი. ფაღავას სტუდია, დაამთავრა და 1924-35 წლებში რუსთაველის თეატრში მუშაობდა. ტრაგიკული ბედი ჰქონდა, რეპეტიციიდან წაიყვანეს და უკან აღარ დაბრუნებულა. უკვალოდ გააქრეს. უნიჭიერესი ადამიანი იყო. დღესაც მესტუმრა ადამიანი, რომელიც მასთან მუშაობდა, ილუშა ურუშაძე. მამას იხსენებდა, ეს იყო საოცარი პროფესიონალი მსახიობიო. თამაშობდა სახასიათო როლებს. დედაჩემი ახმეტელმა სახლიდან წაიყვანა, თითქმის ძალით დაამთავრებინა სტუდია და ისიც მსახიობი გახდა. მერე დედაჩემიც მამაჩემს გაჰყვა…“

dodo abashidze 05

დოდო აბაშიძის მამა ვანიკო აბაშიძე 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში მონაწილეობდა, დაპატიმრებულიც იყო. სწორედ ეს ჩაუწერეს 1937-ში დაპატიმრებისას ანკეტაში: „1924 წელში დაპატიმრებული იყო, როგორც აგვისტოს ავანტიურის მონაწილე. 10 დღის პატიმრობის შემდეგ გაათავისუფლეს“.

რუსთაველის თეატრიდან ახმეტელის მოხსნის შემდეგ, ვანიკო აბაშიძე ლანჩხუთის თეატრში გადავიდა და იქ დაიწყო რეჟისორობა. დადგა „ნინოშვილის გურია“, „შემოდგომის აზნაურები“, თავად ითამაშა სოლომონ მორბელაძის როლი. ლანჩხუთის თეატრში წაიყვანა მეგობრის – ია ქანთარიას ცოლი. იმჟამად მსახიობი ია ქანთარია უკვე დაპატიმრებული იყო ახმეტელთან ერთად. და დაიძრა მაბეზღარების ბინძური წერილები. სუკს აცნობებდნენ, რომ  ვანიკო აბაშიძე მავნებელი, ხალხის მტერი ია ქანთარიას ცოლს მფარველობდა, რომ ბუღალტერს უბრძანა, დაუყოვნებლივ მიეცათ მისთვის ბინის თანხა. „ქანთარია ახმეტელთან ერთად ზის, როგორც ფაშისტი, საკითხავია, აბაშიძეს რა კავშირი აქვს ხალხის მტრის ცოლთან“? ვანიკო აბაშიძეს თეატრიდანაც ასმენდნენ ოფიციალურად – ახმეტელს აქებს, საშა კარგი ხელოვანი იყო, წავბაძოთ მასო. რაიკომს არ ემორჩილებაო, თეატრში პირდაპირ გადმოიტანა ახმეტელის დამანგრეველი მეთოდებიო… მთელ ამ ბინძურ წერილების დასტას დაედო რეზოლუცია – „საჭიროა აბაშიძის გასინჯვა მისი პოლიტიკური ფიზიონომიის შემოწმების მიზნით“.

დააპატიმრეს. არ გატყდა, არც საკუთარი ბრალეულობა ცნო, არც ახმეტელის, არც ია ქანთარიასი და არც სხვა მეგობრების. რაინდულად აღესრულა. მამის 37-ში დახვრეტის შემდეგ, დედა – ნინო ანდრონიკაშვილი ობლობაში ზრდიდა მომავალ დიდ მსახიობს. დოდოს დიდი მომავალი კი თვით სანდრო ახმეტელმა იწინასწარმეტყველა.

…სცენაზე ახმეტელის „ლამარას“ თამაშობენ. ლოჟაში პატარა დოდო აბაშიძე ზის გატრუნული – თვალს არ აცილებს სცენას. საცაა, აბობოქრებული ხევსურები ხმლებს იშიშვლებენ, პაუზაა, ლოჟაში თმაქოჩორა, სახეანთებული დოდო წამოხტა და დაგვიანებული რეპლიკა ისროლა წკრიალა ხმით. მსახიობებმა საბრძოლველად შემართული ხმლები დაუშვეს. სცენაზე მდგარი დოდოს მამა დაიბნა და დედას ხელით ანიშნა, ბავშვი გაიყვანეო. დოდოს დარცხვენილი დედა კი თავად ახმეტელმა დაამშვიდა: „დამშვიდდი, ნინო, ბიჭში მსახიობი ზის!“…

„თეატრალური ინსტიტუტი დიდ იმედებს ამყარებს სტუდენტ დოდო აბაშიძეზე და მიაჩნია, რომ ის დიდი მსახიობი გახდება“, – ამას უკვე თეატრალური ინსტიტუტის რექტორი აკაკი ხორავა ჩაწერს მის დახასიათებაში.  არადა, თეატრალურ ინსტიტუტში ნაცნობობით მიიღეს, გამოცდაზე გრიშაშვილის ლექსს კითხულობდა: „ჩამღერებით წავიკითხე და თანაც, რაც ძალა და ღონე მქონდა, ვღრიალებდი. იმხელას ვყვიროდი, რომ მთელი პროფესურა აუდიტორიიდან გარბოდა. თურმე მაჩერებდნენ კიდეც, მაგრამ მე არაფერი მესმოდა და ვერც ვერაფერს ვხედავდი. ინსტიტუტში დროებით, თებერვლამდე ჩამრიცხეს. აკაკი ხორავამ თქვა, დავტოვოთ გამოსაცდელი ვადით და მერე გადავიწყვიტოთო. მერე დოდო ალექსიძემ მომიწყო გამოცდა, მომცა ეტიუდი და ეს ეტიუდი ისე შევასრულე, რომ მთელი ინსტიტუტი ამაზე ლაპარაკობდა. ეტიუდი ასეთი იყო, თითქოს მე მოვხვდი კიროვის ბაღში. ტანსაცმელი არ მაცვია, გავიხადე მაისური, დავსვარე აგურის ფხვნილით და დავაწერე ნომერი 19. ვითომ ამ ნომრით მორბენალი ვიყავი და გავრბივარ ქუჩაში. აქეთ მანქანა მიპიპინებს, იქით ხალხი რაღაცას მეძახის. ყველაფერი ვითამაშე ხმით, პლასტიკით და სახლში მივედი. ბატონი დოდო თვითონ მიკრავდა ტაშს. თუმცა გამოცდაზე ეს მიღებული არ იყო. ხალხი კი სიცილისგან იატაკზე ეყარა. ამის მერე ინსტიტუტში დამტოვეს. მე კიდევ ისე მომეწონა კარგი ნიშანი, რომ მერე სულ კარგ ნიშნებზე ვსწავლობდი და მე და აკაკი დვალიშვილი მარჯანიშვილის პირველი სტიპენდიატები გავხდით. 1949 წელს ჩამიყვანეს კიდეც რუსთაველის თეატრში…“

კადრი ფილმიდან ”ჭრიჭინა”

კადრი ფილმიდან ”ჭრიჭინა”

გაქცევა კინოში

რუსთაველის თეატრში დოდო აბაშიძემ მხოლოდ 7 წელი გაძლო და გაიქცა… გაიქცა კინოში.

დოდო აბაშიძე: „მისვლისთანავე მთავარ როლებს მაძლევდნენ ისეთ სპექტაკლებში, როგორიცაა „პეპო“, „ხევისბერი გოჩა“, „ნგრევა“… აღდგენილ „ყაჩაღებში“ მამაჩემის ნათამაშევი როლი ვითამაშე, ეპიზოდური როლებიც მითამაშია.

1956 წელს დოდო ალექსიძემ რატომღაც ოიდიპოსის როლზე დამიძახა, სამი ოიდიპოსი იყო უკვე – აკაკი ხორავა, აკაკი ვასაძე, ეროსი მანჯგალაძე. მე ვთქვი, „რად მინდა მე ოიდიპოსი“? მერე, რომ ვნახე, იმხელა ტექსტი იყო, ვიფიქრე, რა მასწავლის-მეთქი და გავიქეცი თეატრიდან, წავედი კინოში, დავრჩი და დავრჩი კინოში. მერე კინომ მიმიჩვია იმით, რომ მას სიყალბე არ უყვარს. ტექსტები პატარაა, უფრო იოლია. ქე ვიყავი, გენეცვალე, ასე და ვარ ამ დაწესებულებაში“,  – იხსენებდა მსახიობი სიკვდილის წინ, კინომცოდნე ლელა ოჩიაურისთვის მიცემულ, ბოლო ინტერვიუში…

01

02

03

04

05

კინოში მისი დებიუტი „ჭრიჭინაში“ შედგა, მის „ჟოლობქვეშ“, თავსხმაში მდგარ „ბიჭიკოს“ კი ბედმა მერე 60 კინოროლი „დაასხა თავს“. დოდო აბაშიძემ მაყურებლის გულებისკენ პირველივე, თუნდაც ეპიზოდური როლებით გაიკვალა გზა. ქართულ კინოს წამყვან მსახიობად კი მაინც მერაბ კოკოჩაშვილის „დიდი მწვანე ველის“ შემდეგ მოგვევლინა. სწორედ „დიდი მწვანე ველის“ გადასაღებ მოედანზე დაიბადა დიდი რომანიც – დოდო აბაშიძესა და მსახიობ ლია კაპანაძეს შორის. აღიარება მტკიცებულებათა დედოფალია. დოდო აბაშიძის გარდაცვალებიდან რამდენიმე ხნის შემდეგ, ქალბატონი ლია კაპანაძე განაცხადებს, რომ მათ „დიდი მწვანე ველის“ გადაღებისას, დიდი, მწველი, ამაღლებული გრძნობა ეწვიათ…

დაიბეჭდა ”პრაიმტაიმში”

dodo

dodo 1dodo 2dodo 3dodo 4

რეზო შატაკიშვილი ქართველების მეგობარ ავსტრიელ ნობელიანტ ბარონესაზე

ბერტა ფონ ზუტნერი

ბერტა ფონ ზუტნერი

ქართველ პრინცზე უიმედოდ შეყვარებული ავსტრიელი ასულის სევდიანი მოგონებები

ბარონესა ბერტა ფონ ზუტნერი. მწერალი. პაციფისტი. ნობელიანტი მშვიდობის დარგში. ვინ იყო ეს ავსტრიელი არისტოკრატი ქალი? ქალი, რომლის ირგვლივაც იკინძება მე-19 საუკუნის ელიტური ამბები?

ბერტასა და მის ქმარს – ბარონ არტურ გუნდაკკარ ფონ ზუტნერს 9 წელიწადი უცხოვრიათ საქართველოში…

რანაირად მოხვდნენ ბერტა და მისი მეუღლე საქართველოში?

ან რანაირად აღმოჩნდნენ საქართველოში ჩამოსვლისთანავე ქართულ მაღალ საზოგადოებაში უცხოელი ცოლ-ქმარი? მათ ხომ სწორედ აქ, საქართველოში, მოჰკიდეს ხელი მწერლობას. მეტიც, როდესაც ვეფხისტყაოსნის ქართველიშვილისეული ცნობილი გამოცემა მზადდებოდა, დაიბადა აზრი – პოემა რომელიმე უცხო ენაზეც ეთარგმნათ. სწორედ ბერტამ და არტურმა, სამეგრელოს მივარდნილ სოფელში, იონა მეუნარგიას მამის დახმარებით თარგმნეს ვეფხისტყაოსანი ფრანგულად, შემდეგ რომ გერმანულადაც თარგმნილიყო. ზუტნერების თარგმანი დაუბეჭდავი დარჩა, ბერტა და მისი ქმარი საქართველოდან წავიდნენ და აღარც გერმანულად უთარგმნიათ…

სამაგიეროდ, 66 წლის ბერტა 1909 წელს გამოსცემს მოგონებების წიგნს და ქართულ არისტოკრატიაზე დაწერს:

„ორბელიანების, წერეთლების, გრუზინსკების, დადიანების, მუხრანბატონების, ჭავჭავაძეების გვარები ისევე ამაყად ჟღერენ იქ, საქართველოში, როგორც მონმორასების, მანჩესტერების, ბორგეზების, ლიხტენშტეინებისა და სხვათა გვარები ჩვენში“.

მაინც ვის შეხვდა ასეთს? ყველაფერი გასაგები გახდება ამ კითხვაზე პასუხის გაცემის შემდეგ – ჯერ კიდევ გასათხოვარმა, სრულიად ახალგაზრდა ბერტამ 1864 წელს ჰამბურგში, გერმანიის სამკურნალო წყლებზე ჰერ ფონ კენიგსვარტერის მეშვეობით გაიცნო უკანასკნელი ქართველი დედოფალი – ეკატერინე ჭავჭავაძე… ეკატერინე ჭავჭავაძე ბერტასთვის პირველი ქართველი იყო, ვისაც შეხვდა.

შემდეგ კი დედოფალ ეკატერინეს გარემოცვაში, მისი ორი ვაჟისა და ქალიშვილის, სალომეს გარდა, ის ხანდახან ხედავდა კიდევ ორ ქართველ ბანოვანს. ერთ-ერთი კი ეკატერინე ჭავჭავაძეზე არანაკლებ სახელგანთქმული ქალბატონი, როგორც გრიგოლ ორბელიანი უწოდებდა, აღმოსავლეთის თვალი – მანანა ორბელიანი იყო, მეორე ბანოვანი კი მანანას ქალიშვილი – ტასო. ასეთი სტარტის შემდეგ გასაგებია, რატომაც ეტრფოდა ასე ქართველებს ავსტრიელი არისტოკრატი ბერტა გაცნობის დღიდან სიკვდილამდე. ზოგადი ტრფობაც რომ გვერდზე გადავდოთ, ბერტას ბიოგრაფიიდან ვერავინ ამოშლის იმ სიყვარულს, რაც მას ქართველ პრინცთან აკავშირებდა. ამაზე ქვემოთ…

როგორც ბერტა თავის მემუარებში იხსენებს, მანანა ორბელიანი და ტასო ყოველთვის ლამაზ ქართულ ტანისამოსში იყვნენ გამოწყობილები. დედოფალი ეკატერინე კი ატარებდა „vorty“-ს ტუალეტებს და ატარებდა მათ „როგორც მართლა დიდი ქალბატონი, სრული შიკით და ელეგანსით“. ბერტას გადმოცემით, დედოფალი ეკატერინე იყო დიდად ელეგანტური ბანოვანი. „დაახლოებით 36-37 წლისა, ჯერ კიდევ წარმოსადეგად მშვენიერი, რომელიც ახალგაზრდობაში თვალისმომჭრელი სილამაზისა უნდა ყოფილიყო. ჭეშმარიტად ქართული ტიპის. ფრანგულად ლაპარაკობდა ისე, რომ ენაზე ჭავლი არ მოედებოდა, მაგრამ რუსულს – აქცენტით. თავის შვილებთან ის საუბრობდა უმთავრესად ქართულ ენაზედ“.

ბერტა დეტალურად აღწერს დედოფლის გემოვნებით მოკაზმულ აპარტამენტს და თქვენ წარმოიდგინეთ, იმ სურნელსაც კი, რომელიც ეკატერინე ჭავჭავაძის საბრძანებელში სუფევდა – რუსული სიგარეტებისა და ყავის სუნი შეზავებული იყო ფორთოხლის ყვავილების სუნთან. „მრავალი წლის მანძილზე მინახავს დედოფალი ეკატერინე სხვადასხვა ადგილას და სადაც კი ის დაიდებდა ბინას, უმალ ეს სურნელება დგებოდა. ნივთები ყველგან ასე სუნთქავდნენ“.

საცხოვრებლის შეცვლა ეკატერინე ჭავჭავაძეს ხშირად უწევდა. ზუგდიდის გარდა, ის ხან ევროპაში ცხოვრობდა, ხან – პეტერბურგში, ხან – პარიზში, ზაფხულობით ჰამბურგის სამკურნალო წყლებზე ისვენებდა. ბერტას გადმოცემით, ეკატერინე ჭავჭავაძე ყოველ დილით 7 საათზე უკვე წყაროებზე იყო. „შემდეგ ხშირად დაუვლიდა ხოლმე სათამაშო ოთახებს, მაგრამ არ თამაშობდა“.

ბერტა თავის მემუარებში ერთ ასეთ სუპერარისტოკრატიულ ვოიაჟსაც აღწერს კაზინოში. „ერთ ნაშუადღევს, კონცერტის დროს, ჩვენ ყველანი ვისხედით დედოფლისთვის ჩვეულ ადგილას. იმ დღეს ხმა დაირხა, იმპერატორი ალექსანდრე მეორე ჰამბურგში ჩამოვიდაო. მართლაც უცებ დიდი მისვლა-მოსვლა შეიქმნა და ყოველი მხრიდან გაისმა ხმა – „იმპერატორი, იმპერატორი“. მალე ალექსანდრე მეორის მაღალი, ახოვანი ტანიც გამოჩნდა. დედოფალს რომ თვალი მოჰკრა, გამოემართა, დედოფალი წამოდგა, რომ რამდენიმე ნაბიჯით წინ წამდგარიყო, იმპერატორმა მას ხელი მიაშურა და ემთხვია. დანარჩენები საპატიო მანძილზე ვიყავით გაჩერებული. მაგრამ მცირე ლაპარაკის შემდეგ, მე გავიგონე, როგორ უთხრა ცოტა უფრო ხმამაღლა დედოფალს იმპერატორმა: „ხომ არ ისურვებდით, ცალი თვალით ზალებში შევიხედოთო“. მკლავი გაუყარა დედოფალს. ჩვენ უკან გავყევით. ალექსანდრე მეორემ „რულეტკის“ სათამაშო მაგიდასთან, დედოფალს რამდენიმე ოქრო სთხოვა, ან ფული არ ჰქონდა თან, ან სწამდა, რომ ნასესხები იღბალს მოუტანდა. წითელზე დასვა, პირველი მოიგო, კიდევ ერთი-ორჯერ დასვა, მაგრამ საბოლოოდ იძულებული გახდა, ნეკი მოეკაკვა…“

შტრიხები ბერტას უიღბლო არისტოკრატიული ბიოგრაფიიდან

ბერტას ქალიშვილობის გვარი კინსკი იყო, კინსკები გაავსტრიელებული ჩეხები იყვნენ. ბერტას მამა, ფელდმარშალი და საიმპერატორო კარის ნამდვილი კამერერი ფრანც კინსკი ბერტას დაბადებამდე გარდაიცვალა. ბერტას დედა ფონ კერნერი კეთილშობილთა ფენას მიეკუთვნებოდა. ბებია ხომ, საერთოდ, პრინც ლიხტენშტეინის ასული იყო. მოკლედ, ბერტა უმაღლესი ჯიშისა და მოდგმის გახლდათ. მიუხედავად ამისა, მათი ოჯახი მაინც არ შედიოდა იმ საზოგადოებაში, რომელიც ავსტრიაში ნამდვილ საზოგადოებად იწოდებოდა. ბერტას დედა მომღერლობაზე ოცნებობდა, გარემოცვაც და ბევრი სხვა გულშემატკივარიც არწმუნებდა, რომ მას ლეგენდარული მალიბრანის ხმა ჰქონდა. ბერტაც ოცნებობდა მომღერლობაზე, მის დროს მალიბრანი აღარ ახსოვდათ, მაგრამ მას სხვა რამეს უჩიჩინებდნენ – ადელინა პატის ხმაზე უკეთესი ხმა გაქვსო. დედა-შვილს ხმებიცა და ოცნებებიც ფუჭად დარჩათ. ბერტას დედა ამ ოცნებას კი როგორღაც შეელია, მაგრამ ვერაფრით შეელია გამდიდრების დაუოკებელ სურვილს. საამისო საშუალებასაც მიაგნო – ხშირად სტუმრობდა იმ დროს განთქმულ კურორტებს და კაზინოებში თამაშობდა მილიონის მოგების იმედით. მილიონი არ მოუგია, ერთობოდა…

ბერტას მაინც არ ჰქონია ცუდი ბავშვობა, გამოუჩნდა მამობილი, მამამისის უშვილძირო მეგობარი, რომელმაც მთელი ენერგია ბერტას შეალია. ბერტას მამობილი იყო ნამდვილი გრანდსენიორი, კაიზერ ფრანც-იოსების ფელდცო გმეისტერი და „არსიენერებისგარდის“ კაპიტანი. რაც ერთ-ერთ პირველ ხარისხად ითვლებოდა ჰაბსბურგების კარზე. ბერტას ახალგაზრდა კაიზერი მხოლოდ სურათზე ჰყავდა ნანახი. სამაგიეროდ, მამობილი, ხშირად სწორედ მეფის სუფრიდან მიდიოდა პირდაპირ ბერტასთან. გოგონასთვის ეს საკმარისი იყო, რომ კაიზერის ცოლობაზე ეოცნება, მას დედოფლობა სურდა. მაგრამ ამ იმპერატორმა ბერტას ცხოვრებაში იმედგაცრუებების დიდი სეზონი გახსნა – როცა ბერტა ჯერ კიდევ 11 წლის იყო, იმპერატორმა თავისივე ნათესავი, ელისაბედ ბავარიელი შეირთო ცოლად. მას შემდეგ ბერტა უკვე სხვა პრინცებზე ოცნებობდა, მაშინაც კი, როცა 21-22 წლის იყო.

ვიდრე ბერტას პრინცების სიას გადავურბენთ, ერთი პარადოქსის თაობაზე: ბერტა 1914 წელს გარდაიცვალა, როგორც ცნობილი პაციფისტი ქალი, სწორედ 1014 წელს კი იმ კაიზერმა, რომელსაც ოდესღაც ბერტა „ესტროჩკებოდა“, მსოფლიო ომი დაიწყო… დაიწყებოდა კი ეს ომი, მას რომ თავის დროზე პაციფისტი ბერტა შეერთო? ან იქნებოდა კი ბერტა პაციფისტი, კაიზერის ცოლი რომ გამხდარიყო?

არავინ იცის. თუმცა ფაქტია ერთი რამ, ბერტას მიერ 1909 წელს გამოცემული მემუარები ნამდვილად არ დაემსგავსებოდა ფუფალას მემუარებს.

როგორც შალვა ამირეჯიბი წერს, ბერტას მემუარების გამოსვლის შემდეგ, ვენაში ოხუნჯობდნენ, ყველა პრინცს, ვისაც კი ცხოვრებაში შეხვედრია, თავის საქმროდ გვაცნობსო. თვითონ შალვა ამირეჯიბი სულაც არ ფიქრობდა ასე. თუ შალვა ამირეჯიბს ვერწმუნებით, ბერტას მემუარებში მართლა კონა ათ შაურად ყოფილან პრინცები, მაგრამ ბერტა სულაც არ ბერავდა ხელოვნურად მათ რიცხვს, პირიქით, ამცირებდა კიდეც. ამირეჯიბს არგუმენტიც კი აქვს ბერტას გასამართლებლად.

„ბერტას საქმროდ არ ჰყავს მონათლული უგანათლებულესი ნიკო მინგრელსკი, თუმცა ძნელი წარმოსადგენია, რომ საქორწილო გეგმებში გართულ და პატივმოყვარე ბერტასთვის არაფერი ყოფილიყო სამეგრელოს დედოფლის, ეკატერინე ჭავჭავაძის უფროსი ვაჟი, 17-18 წლის ნიკო. ისინი თითქმის ტოლები იყვნენ. მაგრამ ბერტას ტაქტიც სწორედ აქ ჩანს, ის იყო დედოფალ ეკატერინესა და მისი შვილების ისეთი საყვარელი და ახლობელი ადამიანი, რომ კარგად ზრდილი და გულმართალი ბერტა ასეთ ტრაბახს არ მოჰყვებოდა. არა ტრაბახობს ბერტა არც სხვათა შემთხვევაში“, – ასკვნის შალვა ამირეჯიბი.

მაშ ასე, ბერტას პრინცების სია:

ბერტას პირველი საქმრო პრინცი ფილიპე ვიტგენშტეინი გახლდათ, მაგრამ მას უარი უთხრეს, მაშინ ბერტა მხოლოდ 13 წლის იყო. მოგვიანებით, რომში ყოფნისას ბერტას ხელი სთხოვა ერთმა მოხუცმა ნეაპოლელმა პრინჩიპემ. ამჯერად უკვე თავად ბერტამ თქვა უარი, მას თვალი ბებრუხანა საქმროს 25 წლის შავთვალა ბიჭისკენ გაურბოდა, რომელიც დუკის ტიტულს ატარებდა.

„ეჰ, ვინ იცის, იქნებ მას გავყოლოდი ცოლად, მაგრამ იცოდა რა მამამისსა და ჩემს შორის მომხდარი ამბავი, თვითონ დუკას ეჭირა თავი შორსო“, – სინანულით გაიხსენებს მოხუცი ბერტა.

1864 წელს დედოფალ ეკატერინე ჭავჭავაძესთან ბერტამ გაიცნო პრინცი ერეკლე – ალექსანდრე ბატონიშვილის ვაჟი, ერეკლე მეორის შვილიშვილი. ბერტას გადმოცემით, ერეკლე იყო დაახლოებით 40 წლის, საშუალო სიმაღლის, ელეგანტური, შავგვრემანი, მწყობრი, ნაღვლიანი სახით. წვრილი, გრძელი შავი ულვაშებით. ბერტა არ მალავს, რომ ქართველი პრინცი მოეწონა. იმასაც ამტკიცებს, პრინცსაც მოვეწონეო. ბერტას 2 წელი აბოდებდა ქართველ პრინცზე და ოცნებობდა, რომ ერეკლე მას შეირთავდა, მაჭანკალიც ხომ თავად ეკატერინე ჭავჭავაძე იყო, მაგრამ ვერ ივარგა მაჭანკლად წინანდლის ვარდმა. რამდენიმე წლის შემდეგ ქართველმა პრინცმა ეკატერინე ჭავჭავაძის ძმისშვილი შეირთო ცოლად… საერთოდ, დედოფალ ეკატერინეს ბერტას ბედი ადარდებდა – არისტოკრატი გოგონას ბედი, რომელსაც მზითვი არ ჰქონდა. ნაწილობრივ იზრუნა კიდეც ამ მიმართულებით. „დედოფალი მიამბობდა თავის რომანტიკულ თავგადასავლებს და მეც მარიგებდა: „ბერტა, იშოვეთ ერთი კარგი საქმრო და გაბედნიერდით“. ერთ დღეს მითხრა, გამომყევით აქ, მე მინდა გაჩვენოთ, რა პირის სანახავს გიმზადებთ. წამიყვანა თავის ოთახში. პირისფარეშს განძეულობის ყუთი მოატანინა, მაჩვენა თავისი ნივთები, ბრილიანტების, თვალპატიოსანთა და თვალმარგალიტთა მთელი ასხმები. „ხედავთ ამას? ეს არის საქორწინო საჩუქარი, რომელსაც გიმზადებთ, მაგრამ უპირველესად საჭიროა იყოს საქმრო“.

ყველაზე პიკანტური აბზაცი: ბერტას მემუარებში საუბარია იმ თემაზე, რამაც ძალიან შეაშფოთა იმდროინდელი საქართველო. მაშინდელ თბილისს ელვის სისწრაფით მოედო ჭორი – ეკატერინე, დადიანის ქვრივი, ბარათაშვილის ჰაეროვანი სატრფო, ესპანეთის მდიდარსა და დიდგვაროვან ელჩს გაჰყვა ცოლადო. იყო ერთი მიეთ-მოეთი, ყველას უკვირდა. გრიგოლ ორბელიანსაც კი – „ეკატერინესგან მიკვირსო“. მალევე ყველამ ჭორებს მიათვალა ეს ამბავი, არადა, როგორც ბერტა თავის მემუარებში წერს, ეკატერინესთვის ბიარიცში მართლაც შეუთავაზებია ცოლობა ესპანეთის უშეძლებულეს დიდკაცს დიუკ დ’ოსსუნას. როგორც ბერტა იგონებს, ეკატერინემ ვერ გაბედა „ჰო“ ეთქვა… „ის უფრო თავისი შვილების მომავლისთვის ცოცხლობდა და გული საქართველოსკენ მოუწევდა“.

დავუბრუნდეთ ბერტას გათხოვების ეპოპეას… ბერტაზე ნამდვილად იყო დანიშნული პრინცი ადოლფ საინვიტგენშტეინი-ჰოჰენშტეინი. მათ დუეტი იმღერეს და ერთმანეთი შეუყვარდათ. პრინცი ამერიკაში წავიდა, უკან დაბრუნებულს ბერტაზე ჯვარი უნდა დაეწერა, მაგრამ გემზე ავად გახდა, მოკვდა და ზღვას მიაბარეს მისი გვამი. ბერტამ კი ეს ამბავი გაზეთში წაიკითხა… ბერტა პრინცებს მოეშვა. ბოლოს და ბოლოს, ხომ უნდა გათხოვილიყო? საქმროების მიმართ წაყენებული მოთხოვნები შეარბილა – პრინცობას აღარ ითხოვდა, ამჯერად აქცენტს მხოლოდ სიმდიდრეზეღა აკეთებდა. თითქოს გამოინახა კიდეც ვენაში ასეთი ფულიანი, მაგრამ არაარისტოკრატული წარმოშობის სასიძო. გადამწყვეტ მომენტში ბერტამ საქმე ჩაშალა. საქმეში უკვე ეკატერინეს სიძეც, სალომეს მეუღლე, პრინცი აშილ მიურატიც ჩაერთო და პარიზში ვიღაც მდიდარი ავსტრიელი გამოუძებნა. საქმრო პირდაპირ გაშლილი სუფრიდან გაიქცა… ბერტა დეპრესიაში ჩავარდა. დედოფალი ეკატერინეც საქართველოში დაბრუნდა და ბერტასაც სხვა გზა არ ჰქონდა, ავსტრიას მიაშურა. ავსტრიაში ბერტამ ბარონ ზუტნერის მდიდარ სახლში დაიწყო მუშაობა ბარონის 4 ქალიშვილის კომპანიონად. ბარონს 3 ვაჟიც ჰყავდა. ბარონის უმცროს ვაჟს არტურს ბერტა შეუყვარდა. შეუყვარდა ბერტასაც. ბერტამ შვებით ამოისუნთქა, ბედი მეხსნებაო. გახარებულმა დედასაც ახარა: არტურს ვუყვარვარო. დედამ კი მკაცრად მოითხოვა, არტურმა ან სასწრაფოდ მოგიყვანოს ცოლად ან მაგ სახლიდან დროზე წამოდიო. ბერტას კი არც ამჯერად სწყალობდა ბედი, უმზითვო ხომ იყო და იყო, ყველა სიკეთესთან ერთად, არტურზე 7 წლით უფროსიც გახლდათ. არტურის მშობლები ამ ქორწინების წინააღმდეგნი წავიდნენ. ბერტა ზუტნერების სახლს უნდა გასცლოდა, მაგრამ სად? ისევ დედოფალმა ეკატერინე ჭავჭავაძემ იხსნა. ბერტას ხშირი მიმოწერა ჰქონდა სამეგრელოს დედოფალთან და მიპატიჟებულიც იყო ზუგდიდში.

ბერტა და არტური ზუგდიდში წამოვიდნენ დედოფალ ეკატერინესთან და დარჩნენ კიდეც საქართველოში 9 წელიწადს…

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში” 

იური იარვეტი – ქართული კინოს ესტონელი გრაფი

მას არ ჰქონდა გამორჩეული, ძლიერი ხმა, საუბრობდა მშვიდად, აუღელვებლად, როგორც კინომცოდნეები აღნიშნავენ, თან ატარებდა სიჩუმეს… და მაინც, ჩვენთვის, ვისაც არ გვინახავს ესტონური ფილმები მისი მონაწილეობით, უცნობია მისი ხმა, „დათა თუთაშხიაში“ მას სხვა ახმოვანებს, ასევე სხვები ახმოვანებენ მას რუსულ ფილმებში. იური იარვეტი ესტონურ ოჯახში იზრდებოდა (ნაშვილები იყო), ძალზე ცუდად ფლობდა რუსულს და მას, რუსულ კინოში, მუდამ სხვები ახმოვანებდნენ.
1919 წელს, ტალინში დაიბადა. 19 წლამდე გეორგი კუზნეცოვი იყო, მხოლოდ 1938 წელს, როდესაც ესტონეთში აგორდა გვარ-სახელების გამოცვლის ტალღა, მან ესტონური სახელი და გვარი აიღო – გახდა იური იარვეტი.
როგორც ბიჭების უმეტესობა, ბავშვობისას იური იარვეტსაც სპორტი იზიდავდა. გატაცებული იყო ტანვარჯიშით, გატაცებული იმდენად, რომ ტალინის ჩემპიონიც გახდა. თეატრისადმი ინტერესს დიდად არ ამჟღავნებდა, თეატრთან ის სწორედ ტანვარჯიშმა დააკავშირა. სპორტულ დარბაზში შემთხვევით ნახეს ქორეოგრაფებმა და დაასკვნეს – ის შეძლებს ცეკვას. ასე მოხვდა 22 წლის იური იარვეტი ტალინის მუშათა თეატრის მოცეკვავეთა გუნდში, მალე კი ესტონეთის სახელმწიფო ანსამბლში. ბოლოს მოზარდმაყურებელთა თეატრის დასში ჩარიცხეს. თავიდან მასში მხოლოდ მოცეკვავეს ხედავდნენ, მალე პატარა როლებიც მიანდეს, მაგრამ ის დიდხანს არ დარჩენილა ამ თეატრში, ტალინის თეატრალურ ინსტიტუტს მიაშურა და დაამთავრა კიდეც 1949 წელს. სწავლის პარალელურად, ესტონურ პრესაში, კულტურის განყოფილებაში მუშაობდა, ასევე ესტონეთის რადიოში. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, როდესაც მთელი მისი კურსი, სამხრეთ ესტონეთში, პროვინციულ თეატრში წავიდა სამუშაოდ – განაწილებით, ის ტალინში, სწორედ რადიოში დარჩა. თანაკურსელებს მოგვიანებით შეუერთდა – რეჟისორის ამპლუაში. ორიოდე წელი იმ თეატრის მთავარი რეჟისორის პოსტიც ეკავა, მაგრამ ეს უფრო ხელოვნებაში საკუთარი ადგილის ძიების ხანა იყო, ვიდრე მისი ბოლო გაჩერება…
ის, როგორც მსახიობი, ტალინის ვიკტორ კინგესეპის სახელობის აკადემიურ თეატრში ჩამოყალიბდა. სცენაზე უეცრად არ აელვარებულა, როგორც მსახიობი, ნაბიჯ-ნაბიჯ, თანმიმდევრულად, შეუპოვრად იზრდებოდა.
თავს მუდამ თეატრის მსახიობად თვლიდა. სწორედ თეატრმა მოუტანა მას აღიარება ესტონეტში, სამშობლოს გარეთ მისი პოპულარობა კი უკვე კინოს დამსახურებაა.
36 წლის იყო კინოში პირველად რომ გადაიღეს. ალბათ, სწორედ ნაგვიანევი აღიარების „ბრალი“ იყო ის, რომ სუსტი სქესის ყურადღება სიკვდილამდე არ მოჰკლებია, ის უყვარდათ მაშინაც კი, როცა უკვე 70 წელს გადაცილებული იყო…

„მე თეატრის მსახიობი ვარ და მუდამ ასე დავრჩები. თეატრის ყველა მსახიობი უნდა თამაშობდეს კინოში. ყველა! კინოში ხედავ შენი შრომის ნაყოფს… თეატრში გეუბნებიან: „რა კარგია, რა კარგი ხარ“, შენ გჯერა ამის და ფიქრობ, რომ ეს მართლაც ასეა. კინოში ასე არაა, იქ შეუძლებელია ასეთი რამ. ახლო ხედი არ გატყუებს. კინოში ყველაფერი ისეა, როგორც ცხოვრებაში…“-აღნიშნავდა ის და კინო მისთვის ვარჯიშივით იყო, რომლისკენაც მას ფორმის შენარჩუნების სურვილი უბიძგებდა.
კინოში გვიან გამოჩნდა, არც შემდეგ იღებდნენ მაინცდამაინც ხშირად – 30-მდე ფილმშია გადაღებული, მაგრამ გადამწყვეტია არა ფილმების რაოდენობა, არამედ მის მიერ განსახიერებული როლების ხარისხი.
მისი შემოქმედება სავსეა ფანტაზიით, იუმორით, ტრაგიზმით. იარვეტის თამაში ძუნწია, პასიურია, მაგრამ ზუსტი. თითქოს არც თამაშობს, „არაფერს არ აკეთებს“, მაგრამ ამ „არაფრის კეთებით“ აკეთებს ყველაფერს. მას შეეძლო ეთამაშა ისე, რომ მისი სიცილიც კი, გაუნელებელი ტკივილისა და ღრმა შინაგანი ძვრების დამტევი ყოფილიყო, მის სიცილშიც კი ჟღერდა სევდა…

მიაჩნდა, რომ ყველაფერი ასაკთან, ცხოვრებისეულ გამოცდილებასთან იყო დაკავშირებული. „როდესაც ახალგაზრდები ვართ, გვიყვარს ჯაზი, გვემატება ასაკი და გვიყვარდება სიმფონია. მე, როგორც ჩანს, მათ რიცხვს მივეკუთვნები, რომელთაც სერიოზული ხელოვნება უფრო იტაცებთ, რომელიც გასაქანს აძლევს აზრს და აღძრავს ღრმა გრძნობებს. და წლიდან წლამდე უფრო და უფრო ტრაგიკული ვხდები, თუმცა კი, წმინდად „ტრაგიკული“, ჩემი აზრით, არც სცენაზე არსებობს, არც ცხოვრებაში. მსახიობი, რომელიც თავს მხოლოდ ტრაგიკოსად, ან მხოლოდ კომიკოსად მიიჩნევს, იზღუდავს თავს და საკუთარ შესაძლებლობებს. იღარიბებს თავის ნიჭს“.
ის ტრაგიკოსიც იყო და კომიკოსიც. თავადვე წერდა სკეჩებსა და ინტერმედიებს, გამოდიოდა ტელევიზიით, როგორც საესტრადო მსახიობი. სცენაზე სხვადასხვა დროს განასახიერა პოლონიუსი და კლავდიუსი – „ჰამლეტში“, კრეონი -„ანტიგონეში“ და… მეფე ლირი – „მეფე ლირში“.

კადრი ფილმიდან "მეფე ლირი"

კადრი ფილმიდან “მეფე ლირი”

კადრი ფილმიდან "მეფე ლირი"

კადრი ფილმიდან “მეფე ლირი”

კადრი ფილმიდან "მეფე ლირი"

კადრი ფილმიდან “მეფე ლირი”

„მეფე ლირის“ რეჟისორი, გრიგორი კოზინცევი იარვეტს არ მოიაზრებდა ლირის როლზე. იარვეტის კანდიდატურა კოზინცევს ასისტენტმა – ინა მოჩალოვამ შესთავაზა, რომელიც იარვეტთან „მკვდარი სეზონის“ გადაღებისას მუშაობდა. როლი მაშინ შესთავაზა, როდესაც იარვეტი ლენინგრადში იყო გასტროლებით – კლავდიუსს თამაშობდა „ჰამლეტში“. მაგრამ ინა მოჩალოვამ იარვეტი „დაალობირა“ არა ლირის, არამედ შეშლილი მაწანწალის ერთ პატარა როლზე. მით უმეტეს, რომ ამ როლის გახმოვანება არც წარმოადგენდა რუსულად ცუდად მოლაპარაკე იარვეტისთვის სიძნელეს, გმირს ტექსტის ნაცვლად წამოყვირებები ჰქონდა… იარვეტი დათანხმდა ამ პატარა როლზე, მაგრამ ეს სულაც არ ნიშნავდა, რომ მას ეს როლი სურდა… როდესაც კოზინცევმა არტისტს ჰკითხა, ვისი თამაში სურდა ფილმში, იარვეტმა წყნარი და მშვიდი ხმით მიუგო – „ლირის“. რეჟისორმა მას ყურადღებით შეხედა და აღმოაჩინა, რომ იარვეტს ძალიან დამახასიათებელი სახე და არაჩვეულებრივად მეტყველი, ნათელი, ცისფერი თვალები ჰქონდა.

კოზინცევმა მას მიანდო ლირის როლი. არადა, იარვეტს არ „ეცხო“ არაფერი მეფური, არც აღნაგობა, არც ხმა… მაგრამ პირველი გამოჩენა ეკრანზე და… ის მეფე იყო, თავით ფერხამდე, არა მარტო იმიტომ, რომ ის შენელებულად, ცერემონიულად მოძრაობდა, არამედ იმიტომ, რომ „მეფე იყო დაბადებიდან“…
როდესაც იარვეტის ნიჭის თავისებურებაზე საუბრობენ, ყოველთვის მიუთითებენ მის გრაციაზე. მისი ბედი თეატრში სწორედ გრაციუზულობამ, თანდაყოლილმა პლასტიკურობამ განსაზღვრა და ეს თვისება შერჩა სიკვდილამდე – მისი გმირები მუდამ ზუსტად და მუდამ ელეგანტურად მოძრაობენ ეკრანზე, მაგრამ, როდესაც საუბარია იარვეტის გრაციაზე, არავინ გულისხმობს მხოლოდ გარეგნულ გრაციას – საუბარია სულიერ გრაციაზე, მის ინტელიგენტურობაზე, დახვეწილობაზე. „გრაციოზულია მისი შინაგანი სამყარო“ – წერდნენ მასზე.
„მეფე ლირის“ გამოსვლის შემდეგ, ხელოვნებადმცოდნეებმა იარვეტი დაასახელეს საუკეთესო ლირად საბჭოთა კავშირში (რაც კი დადგმულა ომის შემდეგ).
1971 წელს, თეირანის საერთაშორისო კინოფესტივალზე, ლირის განსახიერებისთვის, იური იარვეტი წლის საუკეთესო მსახიობად აღიარეს, ფილმმა წარმატება მოიპოვა ჩიკაგოში, მილანში. 1975 წელს იარვეტს მიანიჭეს სსრკ სახალხო არტისტის წოდება…

საგულისხმოა, რომ გიგა ლორთქიფანიძემ გრაფი სეგედის როლზე სწორედ უკვე სახელგანთქმული, აღიარებული ლირი მოიწვია. როლების განაწილებაში, უბადლო გიგა ლორთქიფანიძე, არც ამჯერად შემცდარა.
იური იარვეტის გრაფი სეგედი იმდენად დამაჯერებელი, ზუსტი და უტყუარია, რომ შეუძლებელია არ მოექცე მისი განუმეორებელი ხიბლის ქვეშ. გრაფი სეგედის განსახიერებისთვის ქართული კინოს ესტონელმა გრაფმა სსრკ სახელმწიფო პრემია მიიღო… გარდაიცვალა 1995 წელს.

„რას აფასებთ ცხოვრებაში ყველაზე მეტად და რას არ დაუთმობთ არავის?“ – ჰკითხეს ერთ-ერთ ბოლო ტელეინტერვიუში. „თავისუფლებას“ – ახალგაზრდული გზნებით უპასუხა 70-ს გადაცილებულმა იური იარვეტმა.

კადრი ფილმიდან "დათა თუთაშხია"

კადრი ფილმიდან “დათა თუთაშხია”

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”

1 და 2 თებერვალს – „მინის სამხეცე“ რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტულ სცენაზე

2012 წლის 1 და 2 თებერვალს რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტულ სცენაზე ვთამაშობთ ტენესი უილიამსის „მინის სამხეცეს“. დასაწყისი – 19 საათზე. 

ტენესი უილიამსის „მინის სამხეცე“ დავდგი 2011 წელს თეატრალური ხელოვნების მაგისტრის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად. პრემიერა გაიმართა 6 აპრილს მოლდოვას რესპუბლიკაში, ქ. კიშინოვში – თეატრალური სკოლების საერთაშორისო ფესტივალზე „კლასფესტი“. ამ სპექტაკლით მივიღეთ მონაწილეობა სტუდენტური თეატრების საერთაშორისო ფესტივალზეც ქ. მინსკში. „მინის სამხეცე“ თბილისში ვითამაშეთ მხოლოდ ერთხელ – შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სასწავლო თეატრის სცენაზე. ამდენად, 1 და 2 თებერვალს დანიშნული სპექტაკლი ჩვენთვის ნამდვილად არაა რიგითი წარმოდგენა. გვწევიეთ.

რეზო შატაკიშვილი

სპექტაკლის შესახებ თამარ ბოკუჩავას რეცენზია იხილეთ აქ

რეზო შატაკიშვილი სუნთქვისშემკვრელ რუსუდან ფეტვიაშვილზე

რუსუდან ფეტვიაშვილი "უფლისწული და ჭეშმარიტება" (საგანგებოდ რუსთაველის თეატრის მცირე სცენაზე განხორციელებული სპექტაკლისთვის "უფლისწული და ჭეშმარიტება").

რუსუდან ფეტვიაშვილი "უფლისწული და ჭეშმარიტება" (საგანგებოდ რუსთაველის თეატრის მცირე სცენაზე განხორციელებული სპექტაკლისთვის "უფლისწული და ჭეშმარიტება").

ელვარე სასწაული რომელიც 40 წელია გრძელდება და კვლავ გაგრძელდება

ის გაოცებს, გხიბლავს, გაჯადოებს.  მის ფანტაზიას არ აქვს სამანი.  ის რუსუდან ფეტვიაშვილია. მისი მარჯვენა ქმნის სამყაროს – განუმეორებელს, სიკეთით სავსეს და მეტაფორულს. უმზერ მის ხილვებს, ფერებად, ხაზებად დაღვრილს, მისი მაჯა რომ გამოიარა და გიკვირს, თურმე რა ძალა შესწევს ერთი შეხედვით უმწეო ქალის სუსტ მაჯას – ამ ყვეალფერს რომ ქმნის. ამ სუსტი მაჯებით  ყოველ ტილოზე რომ ამარცხებს ბოროტს… ის ბავშვობიდან შერაცხეს გენიოსად, დღეს კი რატომღაც გვავიწყდება ეს…

დასაწყისი

ეს სასწაული ზუსტად 40 წლის წინ დაიწყო – რუსუდან წლის და ათი თვის იყო, ფერადი ფანქრებით პირველად ძმის პორტრეტი რომ დახატა…  მას მერე აღარც გაჩერებულა. 4–5 წლის იყო, როცა მისი ნამუშევრები უკვე იფინებოდა ბავშვთა სურათების გალერეაში და მნახველს ნუსხავდა, აოცებდა… 6 წლისას უკვე პერსონალური გამოფენა ჰქონდა – 80 ნამუშევარი იყო წარმოდგენილი… 8 წლისას 3 პერსონალური გამოფენა ჰქონდა მოსკოვში, შემდეგ კვლავ თბილისში… საოცრება მალევე გასცდა საბჭოეთის ფარგლებს.

“13 წლის რომ ვიყავი, პერსონალური გამოფენა მქონდა საფრანგეთში, ერთი წლის განმავლობაში მთელი საფრანგეთი შემოიარა, იყო პარიზშიც. ამას მოჰყვა კვლავ პერსონალური გამოფენა ესპანეთში, შემდეგ ლონდონში, ავსტრიაში,  გერმანიაში…”

მოწოდების სიმაღლეზე იდგა ნორჩი მხატვარი და მოწოდების სიმაღლეზე იდგა მხატვრის დედა – სწორედ მანანა აბრამიშვილს უნდა ვუმადლოდეთ, ფეტვიაშვილი რომ სხვათა მსგავსად არ გადაიწვა და თავბრუდამხვევი წარმატებების მორევში არ ჩაიძირა…

სკოლა დამთავრებულიც არ ჰქონდა, გასტონ ბუაჩიძის ფრანგულად თარგმნილი “ვეფხისტყაოსანი” რომ აამეტყველა “უსიტყვო პროზად”…  სწორედ რუსთველისეული “ბოროტსა სძლია კეთილმან, არსება მისი გრძელია” – არის მისი მთელი შემოქმედების ხერხემალი. კეთილისა და ბოროტის ჭიდილია მის ყოველ ნამუშევარში. მას ღრმად სწამს რომ კეთილი საბოლოდ სძლევს ბოროტს და სწორედ ეს რწმენა აძლევს მის ტილოებს უნიკალურ გამჭვირვალობას, უფაქიზეს სისუფთავეს. არადა უყურებ მრავალთავიან უცნაურ აპოკალიპტურ ურჩხულებს და მაინც სიმშვიდე ისადგურებს შენში…

ვის ხატავს?

ის ხატავს ამაღლებულ ადამიანებს, მათ ვინც ზღურბლს გადააბიჯეს და საკუთარ თავზე, ვნებებზე ამაღლდნენ. ის არასოდეს ხატავს ბოროტ ადამიანებს. არ ემეტება ადამიანი ბოროტების საჩვენებლად. ბოროტების არსს ის ცხოველთა, ურჩხულთა მეშვეობით გადმოგვცემს. ხატავს აურაცხელ ჩიტებს და თევზებს და მათ, ისევე როგორც ყოველ გავლებულ ხაზს, თავის სიმბოლური დატვირთვა აქვთ. “ჩიტი, რომელსაც ნისკარტით უჭირავს თევზი სიუხვესა და ბარაქას განსახიერებს, ჩიტი, რომელიც არის მობრუნებული აღმოსავლეთის მხარეს, არის წინსვლის და სიმამაცის სიმბოლო, ჩიტი, რომელიც ადამიანის თავზეა, გამოხატავს მის შინაგან ბუნებას და თუკი ამ ჩიტს ნისკარტით უჭირავს თევზი, ესე იგი, ის ადამიანი არის სულიერად ძალიან მდიდარი, წინმსწრაფი…” – ასე ხსნის ის თავის აუხსნელ მეტაფორებს და მუდამ უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებს აღმოსავლეთსა და დასავლეთს.

არადა, როგორც ამბობენ, ის არც აღმოსავლეთს ეკუთვნის, არც დასავლეთს, საქართველოს დარად გზაჯვარედინზეა და აღმოსავლეთიც და დასავლეთიც ჩაპირქვავებულია მის არსებაში, რომელიც მოედინება ნატიფ, გამჭვირვალე ფერებად, მკაფიო ხაზებად, საოცრებად…

რუსუდანის ფორმულები

მან მიაგნო ფორმულას – ნიჭის გაათმაგების. ფორმულა მარტივია – თავაუღებელი შრომა. არადა არც თუ იოლი შესასრულებლად – ხატო 12 საათი თავაუღებლივ. უსმენდე თუნდაც ბეთჰოვენს, რომელიც გიყვარს.

მან ამ ნიჭით და შრომით მოიხელთა ბედნიერებაც – გარჩინოს საკუთარმა შრომამ… თანაც ისე რომ არანაირ შემოქმედებით კომპრომისზე არ წახვიდე. ის ყოველთვის ხატავდა იმას რაც ეწადა და ხატავდა ისე, როგორც ეხატებოდა. მისი ნახატები დღესაც საკმაოდ ძვირად ფასობს, მაგრამ იცის რომ მოვა დრო და ათასმაგად დაფასდება, თუ მეტად არა…

ჯერ კიდევ 18 წლის იყო, მისი ნამუშევრები ლონდონში, ერთ–ერთ პრესტიჟულ გალერეაში რომ იყო გამოფენილი და მნახველს მისი ნამუშევრების ყიდვა სურდა.

რუსუდან ფეტვიაშვილი: “მთელი ინგლისის ნაღები საზოგადოება იქ იმყოფებოდა. ძალაინ ბევრს ჰქონდა ნამუშევრების შეძენის სურვილი. მაგრამ სსრკ–ს საელჩოდან მოვიდნენ და გაგვაფრთხილეს თუ გავყიდიით, ისინი პასუხს არ აგებდნენ საბაჟოზე. ჩვენც რა თქმა უნდა ყველას ვუარით ვისტუმრებდით. ჩემს ცხოვრებაში ნახატი არ მქონდა გაყიდული, მით უმეტეს ასეთ სიტუაციაში რაღა გამაყიდინებდა, გაკვირვებულები დარჩნენ, გამოვფინე ნახატები, ყიდვა უნდათ და არ ვყიდი… მათ შორის იყო ბრილაინტებით შემოსილი ლორდების ასოციაციის თავჯდომარე, მოხუცი ქალი, რომელიც გაკვირვებული იყო ჩვენი სიჯიუტით… იმ გალერეაში ფასები იყო დადგენილი, რომლის ქვემოთაც აკრძალული იყო ნამუშევრის გაყიდვა, ერთფიგურიანი ნახატი არ შეიძლებოდა გაყიდულიყო ათას ფუნტ სტერლინგზე ნაკლებად, ჩემი მრავალფიგურიანი ნახატების წყალობით შემეძლო ოფიციალური მილიონერი ჩამოვსულიყავი…”

მას არც თუ იშვიათად ატყუებდნენ. მის ნახატებსაც ითვისებდნენ.

90–იანი წლების დასაწყისში ამერიკლემა წაიღო მისი ნამუშევრები და დაიკარგა, კანადაში მიაკვლეს. მაგრამ ფეტვიაშვილს არ უჩივლია… ბევრად უფრო მტკივნეული იყო, მისთვის როცა ქართველმა 200–მდე ილუსტრაცია დაახატვინა, მერე ნამუშევრებიანად გაქრა, თანხის გადაუხდელად , მოგვიანებით გამოაცხდა, ნამუშევრები დაიწვაო, არადა, მხატვარმა ის ნამუშევრები შემდეგ სხვასთან ნახა… არც მისთვის უჩივლია.

მას თავის ურყევი ფორმულა აქვს: “ არავისთვის მიჩივლია, არ მიღირდა. ყველაფერს თუ ებრძოლე, საქმეს ვეღარ გააკეთებ ადამიანი…”

ის არ იბრძვის, უფრო სწორად იბრძვის ტილოზე ფუნჯით ხელში. ავბედით 90–იან წლებში კი მას სწორედაც რომ საშინელი პროტესტი ჰქონდა იმ ომებისადმი, არეულობისადმი, უსამართლობისადმი, პროტესტის ნიშნად თავიც კი ჰქონდა გადახოტრილი…

როგორ ხატავს?

ის ხატავს უსაშლელოდ. ყოველგვარი წინასწარი ჩანახატების, ესკიზების გარეშე. ერთი ხელის მოსმით აგებს ფიგურებს. აზრს ხაზი მიჰყვება, ხაზი ფორმას ქმნის და… გნუსხავს მნახველს…

ის ერთი წერტილიდან იწყებს ხატვას და ავსდებს მთელ სივრცეს.

დღემდე არ გამნელებია ის გაოცება პატარ–პატარა თითო–ოროლა სანტიმეტრიანი კაცუნებით გადავსებული უზარმაზარი ფორმატი რომ ვნახე მასთან… არადა, მას მერე ზუსტად 15 წელი გავიდა…

ის ხატავს უსაშლელოდ, ასრულებს ნახატს, და თუ არ მოსწონს, თავიდან გრუნტავს და თავიდან ხატავს…

“თუ ნახატი არ მომეწონა, თავიდან ვგრუნტავ და მერე ახალ ნამუშევარს ვაკეთებ. ამას ჩემს გარდა ვერავინ ვერ იგებს, არის ნამუშევრები, რომლის ქვეშ ორი-სამი ნახატი დევს”.

ის ესკიზების გარეშე ავიდა, თოჯინების თეატრის კედლის მოხატვისას ხარაჩოებზე და დაიწყო პირდაპირ ხატვა და მოხატა ათი მეტრი სიმაღლისა და 15 მეტრი სიგანის კედელი…

ის ხატვას იწყებს ერთი წერტილიდან და ავსებს ტილოს მთელი სამყაროთი…

როდის ხატავს?

“არ ვხატავ როცა ცუდად ვარ, არც მაშინ ვხატავ როცა კარგ გუნებაზე ვარ. როცა მშვიდი და გაწონასწორებული ვარ და არაფერი მაღელვებს, სწორედ მაშინ ვხატავ. სიყვარული რაღა თქმა უნდა მოქმედებს ხელოვანზე, როგორც ყველა ადამიანზე… როცა ადამიანი სავსეა ამ გრძნობით, ყველაფერში გადმოდის. ის ნახატები, რომელიც შეყვარებულმა დავხატე, განსხვავებულია სხვა ნახატებისგან, გამოსჭვივის ის სიყვარული. სულიერ ძალებს უნდა ეყრდნობოდე რომ ძალიან არ აითქვიფო ამ გრძნობებში. ის ერთი იყოს შენი საყრდენი. ვნება არ არის სიყვარული”.

მის ნახატებში არ არის ვნება. ის ძლიერ ადამიანებს ხატავს, ვინც ამაღლდა ვნებებზე, საკუთარ თავზე. მისეული ტარიელიც კი იოკებს ვნებებს…

ჩემს ნახატებში არ არის ვნება. ყოველ შემთხვევაში თუ არის იმდენად დაფარულია, რომ არც ჩანს, საერთოდ თავშეკავებული ადამიანი მხიბლავს, რადგან ის უფრო სავსეა ყველაფრით, გინდაც ვნებით. როცა შენი ემოციების გაკონტროლება შეგიძლია, თავისთავად ეს ძალაა და დიდი ნიჭიც…” 

თემურ ბადრიაშვილი

თავის ტილოებს ზღაპრული რეალობით ჟღინთავდა და თავადაც სჯეროდა ზღაპრის – რომ გამოჩნდებოდა მისი პრინცი.

ბავშვობიდან ძალიან გამოკვეთილად ვიცოდი, სკოლის დამტავრების შემდეგ აუცილებლად გამოჩნდებოდა ვიღაც, ვინც იქნებოდა ჩემი ბედი. ჩემთვის განკუთვნილი ადამიანი, ვინც იქნებოდა ჩემი საყრდენი”.

არც შემცდარა. თავისი “პრინცი” თემურ ბადრიაშვილი პირველად ზღაპრების “სათბურში” – თოჯინების თეატრში ნახა.

“დედა მაშინ სალიტერატურო ნაწილის გამეგ იყო თოჯინების თეატრში, იქ ჩემი და სალომე მივიყვენ სპექტაკლზე, თემურს რეპეტიცია ჰქონდა, საკურსო სპექტაკლს დგამდა…15–16 წლის ვიყავი… დავინახე თუ არა მაშინვე მივხვდი რომ ის იყო… მომეწონა და შემიყვარდა… გული დამწყუდა რომ ადამიანი, რომელიც ჩემს წარმოდგენას შეესაბამებოდა, ვნახე, მაგრამ შორს იყო ჩეგან… ერთი წლის შემდეგ დედაჩემის კაბინტში ვნახე ისევ… პიესებზე მუშაობდნენ ერთად… გავიცანი. დამპატიჟა თავის დაბადების დღეზე… წავედით წყნეთში, ლადო ბურდულის სახლში გადაიხადა დაბადების დღე… ვაჩუქე ნახატი, პატარა შავ–თეთრი, ორფიგურიანი… ქალი და კაცი ეხატა, რომელირაც სპარსული ლექსის ილუსტრაცია იყო… სადღაც წელიწადნახევარში დავქორწინდით. მე 18 წლკის ვიყავი. მას შემდეგ ერთად ვართ… თემური საინტერესო ადამიანია, მრავალმხრივად განათლებული.

არანაირი რომანტიკული დღესასწაულები არ გვქონია. ჩვეულებრივი მშვიდი სიყვარული და ურთიერთობა გვქონდა და გვაქვს… თავიდანვე დარწმუნებული ვიყავი, ვიცოდი რომ მე მისთვის ძალიან ახლობელი ადამიანი ვარ. ვიცი არც ისე ლამაზი ვარ, ჩემზე ლამაზებიც არსებობენ, შეიძლება უკეთესი გოგოებიც მოეწონოს და ასეთებს იცნობს კიდეც, მაგრამ ვიცი, რომ მისთვის ყველაზე ახლობელი ვარ და ვუყვარვარ. ბუნებრივად მოვიდა ეს გრძნობა. “ გიჟდება ჩემზე და ჭკუას კარგავს” ასეთი ილუზიები არასოდეს მქონია, ჩვენ ერთმანეთი მშვიდად გვიყვარს. სიმშვიდის ფასი არაფერია. სიმშვიდე იძლევა სიმყარეს, გაუწონასწორებლები ჩვენც ვიყავით და შეიძლება ვიყოთ კიდევაც, მაგრამ კალაპოტში ჩადგომა ყოველთვის შეიძლება…”

მათეს სახარება

მისი 200–ზე მეტი მინიატურა ამშვენებს სამების საკათედრო ტაძრისთვის შექმნილ მსოფლიოში ყველაზე დიდ ხელნაწერ სახარებას.

პატრიარქის კურთხევით რუსუდან ფეტვიაშილი 4 წლის მანძილზე თავაუღებლივ მუშაობდა მათეს სახარების მოხატვაზე.

მისმა უწმინდესობამ შემომთავაზა.  ძალიან გამიხარდა, იმავდროულად, უდიდესი პასუხისმგებლობის გამო, მოწიწებისა და შიშის გრძნობაც დამეუფლა”.

მინიატურების ხატვის ხელოვნებას რუსუდანი საგანგებოდ დაეუფლა  –გაეცნო წიგნს „ბიზანტიური მინიატურები“, სადაც ყველა ის მინიატურაა შესული, რაც ოდესმე მართლმადიდებლურ სამყაროში შექმნილა. საგანგებოდ გაეცნო ხატწერის შესახებ არსებულ ლიტერატურას, მხოლოდ ამის შემდეგ შექმნა საზედაო ასოები და მიიღო კურთხევა მინიატურების შექმნაზე. 4 წლის მანძილზე ყოველ დღეს საპატრიარქოში იყო და რუდუნებით და მოწიებით მუშაობდა. ხატავდა ეტრატზე, უძველესი მეთოდით, რაც არც თუ ისე იოლია…

იმ წლებში სხვა არაფერი დაუხატავს, წიგნიც კი არ წაუკითხავს, თუ სახარებასთან არ იყო დაკავშირებული.

“მუშაობის დასასრულს ჩავწვდი თავმდაბლობის არსს, რომ ის მხოლოდ და მხოლოდ ძალას ანიჭებს ადამიანს და არა – პირიქით”…

 

***

მე რომ დავიბადე, მას უკვე შეშლილი ჰყავდა მსოფლიო, არადა სულ 8–9 წლითაა უფროსი ჩემზე…

არ შეიძლება არ მოგხიბლოს ამ ელვარე ტილოების ავტორის სისადავემ, თავმდაბლობამ, უბრალოებამ და დიდმა სიკეთემ… აბა სხვა რა ვთქვა, როდესაც მან წლების წინ სრულიად უანგაროდ, უერთსტერლინგოდ (არათუ ათასობით ფუნტსტერლინგების…) დამიხატა ჩემი დამოუკიდებელი გაზეთის (“ფიქრები”) მრავალფიგურიანი სათაური – აურაცხელი ჩიტებითა და თევზებით. აბა სხვა რა ვთქვა, როდესაც სადიპლომო სპექტაკლისთვის (ჟან კლოდ კარიერის “უფლისწული და ჭეშმარიტება”) სრულიად უანგაროდ და საგანგებოდ დამიხატა, უფრო სწორად უსიტყვოდ ააჟღერა ჭეშმარიტების მაძიბელი უფლისწულის თავგადასავალი – ვეება პანოზე გადასატანად.

მისი უანგარობით გაოგნებული, ჩემი მეგობარი გიგი მიგრიაული რომ დადიოდა და ყველას უყვებოდა ჩემზე – პარკით ცინცხალი “ნივა” დააქვსო…

რუსუდანს დააქვს დიდი სიკეთე, რომელიც იღვრება ფერებად, ხაზებად და იმარჯვებს ბოროტზე…

დაიბეჭდა “პრაიმ ტაიმში”

 

ილია, აკაკი, ვაჟა – სცენაზე

რეზო შატაკიშვილი

ქართველ ერს და ქართულ თეატრს ერთი მამა ჰყავს – ილია ჭავჭავაძე. გამაოგნებელია ილიას და აკაკის ძალისხმევა ქართული თეატრის აღსადგენად და თუ უფრო ალალად ვიტყვით შესაქმნელად, რადგან გიორგი ერისთავის თეატრმა სულ რამოდენიმე წელი იარსება და მისი დასამარებიდან მთელი მეოთხედი საუკუნე იყო გასული. ილიას ძალისხმევით შეიქმნა მუდმივი დასი, უძღვებოდა დრამატულ საზოგადოებას, პატრონობდა თეატრს, წერდა რეცენზიებს…

აკაკი წერეთელი პეტერბურგიდან დაბრუნებისთანავე სათავეში ჩაუდგა სცენისმოყვარეებს, ილიას მხარდამხარ იბრძოდა ქართული თეატრის აღსადგენად, სხვადასხვა დროს უძღვებოდა დრამატულ საზოგადოებას, წერდა პიესებს, რეჟისორობდა და კიდევ _ ილია და აკაკი თავად გამოდიოდნენ სცენაზე, გამოდიოდნენ და კითხულობდნენ საკუთარ ნაწარმოებებს, სხვა პოეტების ლექსებს. როდესაც ილია და აკაკი სალიტერატურო საღამოებზე გამოდიოდნენ, ქართული თეატრი ჯერაც არ იყო აღდგენილი და ქართველები არც საჯარო კითხვას იყვნენ ჩვეულნი, მაგრამ ილია ამ წამოწყებით საძირკველს უმზადებდა ქართულ თეატრს, თავის მოხდენილი დეკლამაციით კითხვის კულტურას ნერგავდა და ქართული მწერლობის პოპულარიზაციას ეწეოდა. ამ საღამოებიდან მიღებული შემოსვალი კი ქართული სცენის სასარგებლოდ ინახებოდა.

ასეთი სალიტერატურო საღამო პირველად 1875 წელს გაიმართა და აფიშაზე ეწერა: „ერთი კეთილი საქმის შესაწევრად“… ეს ერთი კეთილი საქმე ქართული თეატრის აღდგენა იყო…

ილია

ილიას სცენასთან ურთიერთობა კი გაცილებით ადრე დაიწყო. 1859 წელს ჯერ კიდევ პეტერბურგის უნივერსიტეტის სტუდენტმა, 22 წლის ჭაბუკმა ილიამ, თბილისში რამდენიმე თვით ყოფნის დროს, პირველი გიმნაზიის იმ დარბაზში, სადარც თავის დროზე გიორგი ერისთავმა პირველი ქართული წარმოდგენა გამართა, დადგა  ცოცხალი სურათები შექსპირის „მეფე ლირიდან“. ილიას დადგმულ ცოცხალ სურათებში თბილისის წარჩინებულ ოჯახის წევრებს მიუღიათ მონაწილება, მათ შორის ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალ-ვაჟს – სოფიოს და დავითს. მეფე ლირი თავად ილია ჭავჭავაძე ყოფილა.

მოგვიანებით, 1873 წელს ილია ბანკის საქმეების მოსაგვარებლად პეტერბურგს გაემგზავრა და დიდხანს მოუწია დარჩენა, გამონახა რა თავისუფალი დრო, შექსპირის „მეფე ლირის“ თარგმნაც დაიწყო და ინგლისური ენის შესწავლაც… სწორედ იმხანად გაუცვნია ინგლისურის საოცხოოდ მცოდნე სტუდენტი ივანე მაჩაბელი და დაახლოვებულან სწორედ „მეფე ლირის“ თარგმნის გამო და ერთობლივი ძალისხმევით უთარგმნიათ კიდეც. ჯერ კიდევ პეტერბურგში ყოფნისას დაუწყია ილიას საკუთარი თარგმანის საჯაროდ კითხვა. გიორგი შერვაშიძის ბინაზე წაკითხვის შემდეგ, ოლღა გურამიშვილს სწერდა: „… კარგა ბლომა ხალხი იყო და ძალიან მოიწონეს. ასე იფიქრე, ქალებმა იტირეს და კაცები სულ აფერუმს იძახოდნენ. მართლა და თარგმანი მშვენიერი რამ გამოვიდა, ასეთი კარგი, რომ წამკითხველი მთარგმნელებს დაგვლოცავენ. ქალაქში რომ ჩამოვალ, გვინდა წარმოვადგინოთ. სცენაზე მშვენიერი რამ იქნება… აი, ღვთის მადლით, როცა მშვიდობით მოვალ, მოვალ და კარდანახში წაგიკითხავთ და თუ არ გატიროთ ცუდი კაცი ვიყო…

ერთ-ერთ მორიგ წერილში კი ოლღა გურამიშვილს სწერდა, რომ მაგას კარგი წაკითხვა უნდა რომ კაცმა მოიწონოს. … აი, როცა მოვალ, მე თვითონ წაგიკითხამთ დამაშინ ნახავთ როგორი თარგმანია“.

ამ სტრიქონებიდანაც კარგად ჩანს რა როლს ანიჭებდა ილია კითხვას… მართლაც, საქათველოში დაბურუნებისთანავე მოაწყო საჯარო კითხვა  თბილისში, ქუთაისშიც. კითხულობდა ხშირად.

ილიას გამორჩეულად ორი ნაკვთის წაკითხვა ჰყვარებია „ლირიდან“ –  შვილებისგან განდევნილი ლირის მონოლოგი („იზუზუნე და იქროლე“) და კორდელიას სიტყვა მამისადმი.

იოსებ გრიშაშვილი წერს რომ გრიგოლ ყიფშიძის თქმით, „მეფე ლირი“ ამავე წლებში სცენაზეც უთარგმნიათ და ილიას შეუსრულებია კენტის როლი. როგორც ჩანს თანამედროვე „რიდინგისი“, ე.წ. „ჩიტკა“ გაუმართავთ და ილიას კენტის როლი წაუკითხავს. ილიას „მეფე ლირის“ დიდ სცენაზე დადგმაც მოუწადინებია, ისე რომ როლები უნდა შეესრულებინათ მხოლოდ მწერლებს: ილია ჭავჭავაძეს, ივანე მაჩაბელს, მამია გურიელს, ნინო ორბელიანს, დიმიტრი ყიფიანს და სხვებს. თავად კენტის როლი აურჩევია კვლავ, ლირის როლის განსახიერება დიმიტრი ყიფიანისთვის შეუთავაზებია, მაგრამ „მეფე ლირის“ წარმოდგენა მწერალთა მონაწილეობით არ შემდგარა.

ილია ჭავჭავაძის, როგორც კითხვის ოსტატის მოღვაწეობა „მეფე ლირით“ არ შემოფარგლულა. ჯერ კიდევ ახალგაზრდობაში ძალიან ბარათაშვილის და გრიგოლ ორბელიანის ლექსების კითხვა და შემდეგ როდესაც სალიტერატურო საღამოების გამართვა დაიწყეს, სცენაზე სწორედ ბარათაშვილისა და გრიგოლ ორბელიანის ლექსებს კითხულობდა, საკუთარ მოთხრობებთან ერთად.

1875 წელს გამართულ პირველ სალიტერატურო საღამოში მონაწილეობა მიუღიათ ილიას, აკაკის, დიმიტრი ყიფიანს, რაფიელ ერისთავს, პ. უმიკაშვილსა და გ. ჩიქოვანს.

„დროების“ ცნობით, დიმიტრი ყიფიანი დიდი ოვაციით მიუღია საზოგადოებას, ტაშისცემა რამდენიმე წუთს გაგრძელებულა, წაკითხვით კარგად კი წაუკითხავს, მაგრამ საუბედუროდ, ისეთი დაბალი ხმით, რომ ზოგიერთებს, ვინც სცენაზე მოშორებულნი იყვნენ, არ გაუგონიათ“. რაფიელ ერისთვის კითხვასაც ნაკლი ჰქონია – სუსტი ხმითა და ბორძიკით წაუკითახვს. ნამდვილი დამამშვენებლები და გამაცოცხლებელნი ამ საღამოსი იყვნენ აკაკი წერეთელი და ილია ჭავჭავაძე. ჩვენ იშვიათად გაგვიგონია ისეთი ოსტატური და ხელოვნური წაკითხვა…“ – წერდა დროება“.

იოსებ გრიშაშვილი წერს:

მე მინდა ერთ წუთს თავლი დავხუჭო და წარმოვიდგინო თბილისის საზაფხულო თეატრის სცენა 1875 წელს… აი, გამოდის ილია ჭავჭავაძე, ის ლიბერალი, ბურთივით მრგვალი“ –  როგორც დაახასიათა გრიგოლ ორბელიანმა. პარტერში ტაშის ტკრციალი გაისმის. მერე სიჩუმე ჩამოვარდება… ილია ერთ წუთს ჩაფიქრდებვა და დაიწყებს გრიგოლ ორბელიანის ლექსის ონიკოვის დარდებისკითხვას.

ეს რა ცეცხლში ჩავარდნილვარ, სადა ვარ?

გული მეწვის სასიკვდილოდ მზადა ვარ,

ძაღლსავითა ვგდივარ იმ ქუჩაში,

ვყარაულობ ერთის ვისმეს კარებსა…

ვინც გაივლის, მკითხავს აქ რას აკეთებ?

 შენ რას ნაღვლობ, მე რას გიშლი, რა გინდა?

მითილი ხარ, თორემ არა მკითხავდი,

მოდი ამ ვირს ეშხზე ელაპარაკე“.

ამ ლექსის ნაწყვეტი იმიტომ მოვიყვანეთ, რომ გვეგრძნო ილია სცენაზე, წარმოგვედგინა მისი სახის მეტყველება, მისი დინჯი ხმა და მარჯვენა ხელის მალიმალ აწევა, რაც ასე უყვარდა თურმე პოეტს… ილიას დამახასიათებელი თვისება ყოფილა სიტყვის კაფიეტად გამოთქმა დასახის ნაკვთთა ათამაშება (მიმიკა). მისი დეკლამაცია იყო ბუნებრივი და შთამბეჭდავი“. 

ილიას ხმა დიდი არ ჰქონდა, არც ძალიან მჟღერავი, მაგრამ მკაფიო, მკვეთრი და ნათელად გასაგონი. არ იცოდა კილოშეკიდებული ლაპარაკი, ხმის აკანკალება. არც ხელების წარამარა სავსავი. მასში იყო არტისტულობა და არა თეატრალობა… ილიას ჰქონდა სიტყვის თავისებური გამოთქმის უნარი და ხმის მოდულაციები ჰქმნიდა მთელ მუსიკას მისი მეტყველებისას“ (ი. ელეფთერიძე).

1876 წლის 29 იანვარს, კავკასიის მუსიკალური საზოგადოების დარბაზში, ილიას „კაცია ადამიანის“ ის ადგილი წაუკითხავს, სადაც ლუარსაბი და დარეჯანი შვილის ყოლაზე ოცნებობენ. როცა მოთხრობის გათავებისას ჩუპრი-პუპარ, პუპრი-ჩუპარდასძახა და ტაშის შემოკვრით გავიდა სცენიდან ყველას აღტაცების ცრემლებით თვალები აგვენამაო –  წერს ეკატერინე გაბაშვილი.

ტრიუმფად ქცეულა ილიას გამოსვლა სცენაზე 1889 წლის 25 მარტს, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სასარგებლოდ გამრთულ სალიტერატურო საღამოზე. ილიას წაუკითხავს გიორგი სიკვდილის სცენა „ოთარაანთ ქვრივიდან“. იაკობ გოგებაშვილი ი. სვიმონიძის ფსევდონიმით „ივერიაში“ წერდა: „საქმე ილია ჭავჭავაძეზე მიდგა. იგი გამოვიდა დინჯად, გაშალა კათედრაზე რვეული და დაიწყო კითხვა. ისეთი სიჩუმე ჩამოვარდა რომ დარბაზში ბუზის გაფრენას გაიგონებდა კაცი. ეს ყურადღება კითხვის გათავებამდე არ შენელებულა… ხმა აქვს მუსიკალური, კილო შესაფერი, ლოგიური ხმის აწევ-დაწევა რიგზე მიჰყავს, გამომეტყველება და მოძრაობა პირსახისა შეესაბამება წაკითხვის შინაარსსა და საზოგადოდ მისი ხმა მკაფიოდ ჰხატავს ყოველ აზრსა და გრძნობას, რომელსაც კი იპყრობს სიტყვები და ფრაზები“…

აკაკი

აკაკი წერეთელიო ხშირად გამოდიოდა კონცერტებსა და საქველმოქმედო საღამოებზე ლექსების კითხვით. ცაცა ამირეჯიბის მოგონებიდან: საღამოებში აკაკის მონაწილეობა ხალხს იზიდავდა და შემოსავალიც დიდი იყო. ეს კარგად იცოდა აკაკიმ და ყოველთვის სიამოვნებით იღებდა მონაწილეობას და, რა თქმა უნდა, უსასყიდლოდ. უფრო ხშირად კითხულობდა ცა-ფირუზ ხმელეთ-ზურმუხტოსდა ხარაბუზა ფუტკარს შეხვდა“. ერთხელ აკაკის დაავიწყდა ლექსი, შეჩერდა და სიცილი დაიწყო. მერე რა საკვირველი სიცილი იცოდა!… ამ დროს კოწო ანდრონიკაშვილმა პარტერიდან უკარნახა და აკაკიმაც განაგრძო კითხვა. იმ წუთებში მგოსანი ისეთი სათნო და საყვარელი იყო, რომ ყველას გული დაატყვევა… მისი ახოვანი ტანი, ღვთაებრივი სახე, ხავერდოვანი, ტკბილი ხმა ადამიანებს მისდამი თაყვანისცემით განწყობდა…

რასაკვირველია აკაკისადმი ჩვენი თაყვანისცემა აორკეცებდა შთაბეჭდილებას, მაგრამ ვისაც აკაკისთვის მოუსმენია, მას ცხადია, სამუდამოდ მეხსიერებაში ჩარჩებოდა საყვარელი ხმა და კითხვის თავისებურება. მოხუც აკაკის ჩუმი. ლირიზმით სავსე ხმა ჰქონდა. არავითარი მიმიკა, კითხულობდა ნელა, ხმის აუმაღლებლად, თითქოს ლოცვას წარმოსთქვამდა. აკაკის კითხვა არა მხოლოდ სიამოვნებას გვრიდა მსმენელებს, სულიერ თრთოლვას განაცდევინებდა. ლექსის ზემოქმედების გაძლიერებისთვის და იქნებ კიდევ იმიტომ რომ მისი ბუნება მოითხოვს ამას, ძველად ლექსს მუსიკალური აკომპანიმენტი ახლდა; აკაკის კითხვაში ამ აკომპანიმენტის მაგივრობას სწევდა მისი ხმა და კიდევ უფრო მისი გარეგნობა: თქვენ ხომ ღმერთის შესადარ ადამაინს ხედავდით და უსმენდით იმ წუთში! –  წერდა სერგო კლდიაშვილი.

ვაჟა

ქართულ თეატრს ილიას და აკაკის მსგავსად შემწედ და ქომაგად ვაჟა-ფშაველაც ჰყავდა. ამის დასტურად ისიც კმარა რომ მან ქართულ დრმატურგიას უკვედავი „მოკვეთილი“ შესძინა. მას უშუალო მონაწილეობა არ მიუღია ქართული თეატრის აღდგენაში, ის ამ დროისთვის ჯერაც მხოლოდ თვრამეტიოდე წლის ყმაწვილი იყო, არც შემდეგ ჩასდგომია სათავეში დრამატულ საზოგადოებას, აკაკისგან გასხვავებით არც რეჟისორად მოვლენია ქართულ თეატრს, მაგრამ მისი თანადგომა კარგად ჩანს ერთი ღირშესანიშნავი ფაქტიდან – ის სცენაზე დადგა, როგორც მსახიობი. მისი ეს ნაბიჯი გამოწვეული იყო დახმარების დიდი სურვილით რომ სცენაზე მისი გამოსვლით თეატრს მაყურებელი მიეზიდა და შემოსავალი ჰქონებოდა. სცენაზე ვაჟას გამყავანის იდეა ვასო აბაშიძეს ეკუთვნოდა. დღევანდელი ტერმინოლოგიით რომ ვთქვათ, ვასო აბაშიძე როგორც ჩანს მშვენივრად ფლობდა პიარ-ტექნოლოგიებს მაყურებლის მოსაზიდად. როგორც ქართული სცენის კორიფის, მაკო საფაროვა-აბაშიძისას მოგონებებიდან ირკვევა, მათ ოჯახს ხშირად სტუმრობდა ვაჟა-ფშაველა და ძლიერ ჰყვარებია თეატრზე საუბარი. იმხანად თეატრს მწირი შემოსავალი ჰქონია და ვასო აბაშიძეს დახმარება უთხოვია. ვასომ უთხრა, –  აი, ჩვენ ამ ახლო ხანში უნდა დავდგათ პიესა ხევსურთა ქორწილიდა მოდი ამ პიესაში გაბედე შენ ნეფე ითამაშე, ჩემი ცოლი კიდევ პატარძალს იათმაშებს, შენც ისიამოვნებ და ჩვენც შემოსავალს შეგვმატებო. –  დიდი სიამოვნებითო, უთხრა ვასოს, თუ ამისთანა პატარძალი მეყოლება, იქნებ გავბედო თამაში, მაგრამ სკანდალი არ გამიკეთო, თუ ქორწილის დროს პატარძალს ვაკოცეო… – ვკითხულობთ მაკო საფაროვას მოგონებებში.  ამგვარად შედგარა ეს სპექტაკლი და ვაჟას სცენაზე გამოსვლა. სპექტაკლისას თურმე მაკო საფაროვას ეხუმრებოდა –  ცხოვრებაში ვერ ვეღირსე თქვენისთნა პატარძალს და სცენაზე მაინც გავბედნიერდეო. როგორც მაკო საფაროვას მოგონებიდან ირკვევა, ვაჟა სუსტი მსახიობი გამომდგარა:

ვაჟამ სუსტად შეასრულა ნაკისრი როლი. მეტადრე სუსუტი იყო სიმღერის დროს _ ამ პიესაში სასიმღერო ჰქონდა. ერთი სიტყვიდან მეორემდე ისე აჭიანურებდა, რომ ხალხმა კინაღამ დაიძინა. მერე ვასომ უთხრა ჩუმად: _ ჩქარა, კაცო, ხმა ამოიღე, თორემ ხალხს დაეძინაო. მაგრამ ვერც ამან უშველა. დიდი მგოსანი ძალიან სუსტი მსახიობი აღმოჩნდა. მაგრამ ჩვენ მაინც მიზანს მივაღწიეთ: იმ დღეს ვაჟას წყალობით ძალიან კარგი შემოსავალი გვქონდა… (მაკო საფაროვა-აბაშიძისა).

დაიბეჭდა „ქართულ უნივერსიტეტში“

რეზო შატაკიშვილი ქართული სცენის ტანმორჩილ დიდოსტატზე

კარლო საკანდელიძე 16 წლისაა. სკოლა ეს ესაა დაამთავრა. ათი წლისაც არ იყო, ობოლი კარლო, უფროსმა დებმა თბილისში რომ ჩამოიყვანეს ვანის რაიონიდან, სოფელ ზედა ბზვანიდან.

 სამი წლისას დედა გარდაეცვალა, რომელიც მხოლოდ ერთი სურათით შემორჩა ობლის მეხსიერებას – დედა და პატარა კარლო წყალზე მიდიან, უკან ძაღლი მისდევთ… მერე 17 და 14 წლით უფროსი დები  თბილისში წამოვიდნენ სასწავლებლად, პედაგოგი მამა და ნაბოლარა კარლო სოფელში დარჩნენ.

თავიდან მეზობლები უმზადებდნენ სადილს, მოგვიანებით, მამამ მეორე ცოლი შეირთო. დედინაცვალი სულაც არ იყო გულბოროტი, პირიქით, თავს ევლებოდა, მაგრამ „დედა“ ვერ დაუძახა… კაცოიას ეძახდა. ის კი არა, მამასაც ვეღარ ეძახდა მამას… მამასაც „კაცოიას“ ეძახდა… მამას და დედინაცვალს სევდიანად ეცინებოდათ პატარა ბიჭის საქციელზე.

ახლა კი უკვე 16 წლისაა, ჯერაც ვერ გადაუწყვეტია სად ჩააბაროს. კი, ჯერ კიდევ მეოთხე კლასელი იყო, თანაკლასელებთან ერთად პიესა რომ დაწერა, რეჟისორიც თავად იყო, მთავარ როლსაც თავად ასრულებდა, მსახიობობაც ჯერ კიდევ მაშინ მოუნდა. თბილისში ჩამოსვლისთანავე მუსიკალურ სკოლაშიც მიაბარეს, ერთი წლის შემდეგ ქორეოგრაფიულ სტუდიაშიც შევიდა, ის კი არა, მეცხრე კლასში რომ იყო, ვახტანგ ჭაბუკიანმა ოპერაში კორდებალეტშიც აცეკვა, პიონერთა სასახლეში დრამწრეზეც დადიოდა, მაგრამ მაინც ვერ გადაუწყვეტია სად ჩააბაროს. საკუთარი გარეგნობა არასოდეს მოსწონდა და, ალბათ, ესეც აფერხებდა, ამიტომაც უარობდა მსახიობობას…

სცენა სპექტაკლიდან „ჭინჭრაქა“

სცენა სპექტაკლიდან „ჭინჭრაქა“

ბიჭი საშუალო ტანისაა, დამახასიათებელი სახის ნაკვთებით, მეტყველი თვალებით, მაღალი შუბლით და მოკაუჭებული ცხვირით.

მოქნილი და პლასტიკურია –  ბალეტისთვის მართლაც შესაშური მონაცემებით, მაგრამ ბალეტისკენ გული არ მიუწევს… შესაძლოა მისი ცხოვრება სხვანაირადაც წარმართულიყო, იმ დღეს ფოსტალიონს გაზეთი რომ არ მიეტანა. 16 წლის კარლომ გაზეთი გაშალა. განცხადებას მოჰკრა თვალი – თეატრალური ინსტიტუტი მიღებას აცხადებდა. ჰოდა, თეატრალურში ჩაბარება და მსახიობობა გადაწყვიტა. მიაშურა კიდეც თეატრალურ ინსტიტუტს. მიიღეს.

ერთი პედაგოგი არ ჰყოლია, ერთ წელს დოდო ალექსიძე ასწავლიდა, მეორე წელს აკაკი ვასაძე, შემდეგ ვერიკო ანჯაფარიძე, ლილი იოსელიანი. პედაგოგების ცვლამ თავის კვალი დაატყო, მაგრამ თავად მაინც კმაყოფილი იყო, რომ   ამდენმა პედაგოგმა ასწავლა. ინსტიტუტს რომ ამთავრებდა მარჯანიშვილის თეატრისკენ უწევდა გული, მაგრამ ხორავამ გადაიბირა – კარლო და დოდო აბაშიძე რუსთაველის თეატრში წაიყვანა. საშუალო ტანის კარლო რუსთაველის თეატრის გრანდიოზულმა სცენამ დააფრთხო  – „ვიდარდე, ამხელა სცენაზე რა გავაკეთო, სცენა გადამყლაპავს მეთქი“…

აღმოჩნდა, რომ 21 წლის კარლომ სულ ტყუილად იდარდა _ რუსთაველის თეატრის სცენას, არაერთი ტანაშოლტილი ვაჟკაცის გადამყლაპავს – არ გადაუყლაპავს – დღეს ამ თეატრის წინ მისი ვარსკვლავია…

27 წლის იყო კინოში რომ გამოჩნდა – ქართული კინოს საეტაპო „მაგდანას ლურჯაში“ მენახშირის როლზე ბევრი გასინჯეს, ბოლოს აკაკი ვასაძის რეკომენდაციით კარლოც გასინჯეს და დაამტკიცეს კიდეც. მას შემდეგ 50-მდე სხვადასხვა როლი ითამაშა კინოში, მაგრამ დღემდე ყველას ახსოვს მისი მენახშირე…

კინოში აღმოჩენამდე კი არანაკლებ მნიშვნელოვანი რამ მოხდა მის ცხოვრებაში  – ცოლი შეირთო. ცოლი, არც მეტი, არც ნაკლები – რადიოში იპოვა. ინსტიტუტი 2 წლის დამთავრებული ჰქონდა, რადიოში ხშირად იწვევდნენ ჩაწერებზე, ერთხელ სწორედ იქ შევიდა ჟორჟეტა კობახიძე. მოგვიანებით ერთმანეთი საერთო მეგობართან, წვეულებაზე გაიცნეს … ჟორჟეტა კობახიძე საფრანგეთში იყო დაბადებული –  ემიგრანტების შვილი იყო. მამამისი იქ ფაბრიკაში მუშაობდა, გამოგონებების ავტორი იყო, როგორც ირკვევა იქ მოწამლეს, შემდეგ სიდედრმა ბავშვები საქართველოში წამოიყვანა და გაზარდა… კარლო და ჟორჟეტა დაქორწინდნენ. კარლო თავის მეუღლეს, სიდედრის – ნინოსა და სიმამრის – გრიგოლის პატივსაცემად, „ნიგრის“ ეძახდა…

„ნიგრის“ და კარლოს ქალ-ვაჟი შეეძინათ. ერთად 25 წელი იცხოვრეს… კარლო საკანდელიძის მეუღლე დასნეულდა და გარდაიცვალა…

კარლო საკანდელიძის ქალიშვილი, ია საკანდელიძე, საკმაოდ ცნობილი მუსიკალური გამფორმებელია. თავიდან ქალბატონ იასაც მსახიობობა სურდა, მაგრამ მამის რჩევით უარი თქვა მსახიობობაზე და კონსერვატორია დაამთავრა, მაგრამ ბედისწერამ მაინც თეატრს გადაჰყარა – ჯერ კიდევ კონსერვატორიაში სწავლობდა, ტელეთეატრში რომ მიიწვიეს მუსიკალურ გამფორმებლად, მას შემდეგ მუსიკალურად აფორმებს სპექტაკლებს, მუშაობდა მიხეილ თუმანიშვილთან, რობერტ სტურუასთან… მუშაობს თეატრში, ტელევიზიაში.

კადრი ფილმიდან „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“
კადრი ფილმიდან „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“

ბეჭზე დაგდებული არგენტინელი ათლეტი

რუსთაველის თეატრი არგენტინაშია. „კავკასიურ ცარცის წრეს“ თამაშობენ ვეება დარბაზში. გოგი მესხიშვილის შექმნილი დეკორაციის – ვეება ჭიშკრის უკან ქართველი მსახიობები დგანან და სპექტაკლის დაწყებამდე რამდენიმე წუთია დარჩენილი – ყველას თავის ჭუჭრუტანა აურჩევია და მაყურებელთა დარბაზში იჭყიტებიან. პირველი ზარის შემდეგ, ჯემალ ღაღანიძის ყურადღება პირველ რიგში მჯდომმა ათლეტური აღნაგობის ქალმა მიიპყრო. კახი კავსაძეს გადაულაპარაკებს – გაიხედე ერთი, მართლა ამხელაა თუ მე მეჩვენება. კახი გაიხედავს. და იყვირებს: ვაიმე! ამხელა ქალი ცხოვრებაში არ მინახავს. კარლოც გაიხედავს. კახისგან განსხვავებით, კი არ დაიყვირებს, დაიტრაბახებს – „ეგ ქალი ჩემი იქნება“. ღაღანიძე იმედს გადაუწურავს, ბიჭო, 2000 წლის ბებერს თამაშობ და რანაირად მოეწონები?! „მაგასაც ვნახავთ!“ – კვლავ დაიტრაბახებს ტანმორჩილი კარლო. მოვიდა ის სცენაც სადაც კარლო უნდა გამოექანოს და ჟანრი ლოლაშვილმა უნდა დაიჭიროს. კარლო გეზს ცვლის და ჟანრის ნაცვლად, სწორედ იქით მიქრის, საითაც ათლეტი ქალბატონი ზის.

სცენიდან გადაეშვა და სწორედ დიდ ქალბატონს „დააფრინდა“… ათლეტი ქალი წამოდგა, „მოხუცი“ კარლო ხელში აიტაცა და… მიხვდა, რომ კარლო არც ისე ბებერი იყო და აღარ ემეტებოდა. კაი ხანს მოუწია ჟანრი ლოლაშვილს ხვეწნა, რომ ათლეტს მსახიობი სცენაზე დაებრუნებინა.

დამთავრდა სპექტაკლი, მსახიობები მოწესრიგდნენ, თეატრიდან გამოვიდნენ და რას ხედავენ – ათლეტი ქალი გასასვლელში დგას. კარლო მივიდა, ქალმა ყურადღება არ მიაქცია. ვერ იცნო… ჰოდა, კარლომაც უკან დაიხია, რამდენიმე ნაბიჯით, გაქანდა და ნომერი გაიმეორა – ხელებში შეახტა… ქალს გაუხარდა „შენ ხარო?“ და… მეორე დილით დაბრუნებულ კარლოს კითხვებს დააყრიან: „ვინ იყო?“ „სად იყავი?“. კარლო იტყვის: ქალთა შორის არგენტინის ჩემპიონი იყო ჭიდაობაში! „მერე? რა ქენი?“ – არ მოეშვება ჯემალ ღაღანიძე. „რა ვქენი და ბეჭებზე დავაგდე!“ _ ამაყად იტყვის კარლო…

„კავკასიური ცარცის წრე“

„კავკასიური ცარცის წრე“

თეთრი რაშის დევნაში

რუსთაველის თეატრი ლონდონში იყო გასტროლებზე. თეატრს ფენომენალური წარმატება ჰქონდა და ამ გასტროლის სპონსორმა ამ ამბით დიდად გაიხარა, მილიონერმა რობერტ მაქსვილმა დასი თავის ოქსფორდულ სახლში მიიწვია. მიიწვია და მეფურად გაუმასპინძლდა. სამსართულიანი სასახლე მაღალ ბორცვზე იყო წამოჭიმული, გარს მდელოები, აუზები, ნაძვისა და ფიჭვის კორომები ერტყა. მდელოზე ცხენების რემა იყო გაშლილი. კარლო საკანდელიძეს ამდენი ცხენი რომ დაუნახავს, უთქვამს: „ახლა მე ამ უბელო თეთრ ცხენს მოვახტები და ჩემებურად გავაჭენებ“.

„საერთოდ, ჩვენს ძვირფას კარლოს,  ფანტასტიკური ამბების თხრობა უყვარს, რომელშიც იმდენივე სიმართლეა, რამდენიც ბარონ მიუნჰაუზენის თავგადასავლებში. თუ მას დავუჯერებთ, საკუთარი თვალით უნახავს, როგორ ჩამოაგდო ხიდან მამამისმა, სახელგანთქმულმა მონადირემ, ერთი გასროლით, სპილენძისკლანჭებიანი ფასკუნჯი, შვილისთვის მიზანში ზუსტი სროლის გაკვეთილი რომ ჩაეტარებინა. მისგან მრავალი მძაფრსიუჟეტიანი თავგადასავალი (რომლის მთავარი გმირი თვითონაა) გვაქვს ყველას მოსმენილი  და ახლა თეთრი რაშით განავარდების სურვილი რომ გამოთქვა, ყველამ შეასახელა. ახალგაზრდა მსახიობებს სეირის ნახვა სწყუროდათ და ეს ვაჟკაცური გადაწყვეტილება დიდად მოუწონეს. ჩვენი კარლო თამამად გაემართა ცხენისკენ, რომელიც თავისთვის ძოვდა ბალახს და აინუნშიაც არ იყო, რას უპირებდა საქართველოდან ჩამოსული ეს ჩაუქი მხედარი. კარლო  ცხენს მიუახლოვდა, მარჯვენა შემართა და, ალბათ, ფაფარზე აპირებდა ხელის წავლებას, რომ ამ დროს ცხენმა თავი მაღლა ასწია,  ერთი საშინლად დაიჭიხვინა, გადმოყარა ნაფოტივით ვეება ყვითელი კბილები, დადგა ყალყზე და შეუტია ჩვენს კარლოს. შეუტია მარა, რა შეუტია, ჯერ გულმოცემული იყო კარლო ჩვენი ბიჭების შეძახილებით, მაგრამ უკვე იხტიბარგატეხილმა ცოტათი მაინც დაიხია უკან. დახევა ასეთი არ უნდაო და გამოენთო ცხენი. წინ კარლო, უკან – თეთრი ცხენი… კარლომ უკანმოუხედავად ისე გაქუსლა, ისეთი სისწრაფით ახტებოდა პატარ-პატარა ბორცვებს, რომ არ შეიძლებოდა საბოლოოდ არ გერწმუნათ მისი ვაჟკაცობის ამბავი, თვით მაქსვილის ყველაზე რჩეული და ჯიშიანი ცხენიც კი ვერ დაეწია და ბედად დროზე რომ არ გამოჩენილიყო მეჯინიბე, ვინ იცის რით დამთავრდებოდა ეს ისტორია… კი იძახდა კარლო „გიჟია ეგ ოხერიო“, მაგრამ სახეზე ფერი არ ედო“… – იხსენებს ნოდარ გურაბანიძე.

კადრი ფილმიდან „არ დაიდარდო“

კადრი ფილმიდან „არ დაიდარდო“

კარლო საკანდელიძეს აურაცხელი როლი აქვს განსახიერებული თეატრსა და კინოში. მათგან ბევრი ეპიზოდური, ბევრიც პირველხარისხოვანი და ბედმა არგუნა ისიც, რომ მონაწილეობა მიეღო საეტაპო ფილმებისა თუ სპექტაკლების შექმნაში. მან ითამაშა მენახშირე ქართული კინოს საეტაპო ფილმში „მაგდანას ლურჯა“, მან განასახიერა სამი როლი – ლეგენდარულ „კავკასიურ ცარცის წრეში“, „რიჩარდ მესამეში“, მანამდე კი ჭინჭრაქა, ქართული თეატრის მანიფესტად ქცეულ, ლეგენდარულ „ჭინჭრაქაში“…

ბოლოს „მოხუც ჯამბაზებში“ უნდა ეთამაშა, მაგრამ ავადმყოფობამ შეუშალა ხელი… მომავალი თაობები მას ვეღარ იხილავენ სცენაზე, მაგრამ მომავალ თაობებს ის კვლავ მოხიბლავს თავისი კინოგმირებით, მოხიბლავს იმ სიხალასითა და განუმეორებლობით, რაც მისთვის ასე ჩვეული იყო…

დაიბეჭდა „პრაიმტაიმში“

%d bloggers like this: