Tag Archives: თეატრი

როგორი იქნება უთეატრო თაობა? ინტერვიუ გია კიტიასთან

„არა თაობა, არამედ ცალკე ცალების კრებული

რა როლი აკისრია თეატრს მოზარდების აღზრდაში და როგორი იქნება უთეატრო თაობა?

ინტერვიუ გია კიტიასთან

რეზო შატაკიშვილი

(დაიბეჭდა გაზეთ “ქართულ უნივერსიტეტში”).

რას აძლევს ბავშვს თეატრთან ზიარება და რა ხდება მაშინ როცა მას ამ სასწაულის ნაცვლად სატყუარას ვთავაზობთ? რა როლს ასრულებს თეატრი ბავშვის ადამიანად ჩამოყალიბებაში? რატომ აკისრია საბავშვო თეატრს გაორმაგებული პასუხისმგებლობა? როგორი უნდა იყოს თეატრი ბავშვებისათვის?

ამ თემებზე ქართული უნივერსიტეტიესაუბრება თეატრისა და კინოს უნივერისტეტის პროფესორს, რეჟისორ გია კიტიას, რომლის შექმომედებითი მოღვაწეობა მთლიანად საბავშვო თაეტრს უკავშურდება.

გია კიტია:

– დღეს ბავშვს აღარა აქვს შეხება მარტო მხატვრულ ლიტერატურასთან კი არა, საერთოდ ცოცხალ ადამიანთან, მშობლებსაც აღარ სცალიათ მისთვის და მიჯაჭვულია ტელევიზორს, ინტერნეტს, ამიტომ ერთადერთი ადგილი სადაც ცოცხალი ადამიანის მოქმედებას უყურებს, თეატრია. ესმის მისი სუნთქვა, გრძნობს. და სწორედ ამიტომაც ენიჭება თეატრს გადამწყვეტი როლი.  მედიცინეს თვალსაზრისით, ბავშვს სერიოზული პრობლემები ექმნება, თუ თეატრში არ ხდება მისი არარეალიზებული სურვილების რეალიაზაცია. მაგალითად, შეიძლება უფროსები ვერ ხედავდნენ და ჰგონიათ რომ შესანიშნავი ოჯახი აქვთ, რაკიღა მანქანა და შაბათ-კვირას სტუმრები ჰყავთ, შინ ბლომად ბროლი უწყვიათ და მოვლილები დადიან, მაგრამ ბავშვი გრძნობს რომ დედ-მამას ერთმანეთი არ უყვართ, არადა არანორმალურად, ავადმყოფურად უნდა რომ მათ ერთმანეთი უყვარდეთ და თუ ბავშვმა არ დაიჯერა რომ ეს შესაძლებელია, ნორმალური ვერ გაიზრდება. ამ დროს თეატრში მოდის და რომეო და ჯულიეტას შემყურე, რწმუნდება რომ სიყვარული არსებობს, სამ მუშკეტერს უყურებს და რწმუნდება რომ მეგობრობა არსებობს. რომ ქალის პატივისცემა არსებობს, სიკეთე იმარჯვებს… თორემ თუ ბავშვმა მარტო იმას უსმინა, სახლში რას ლაპარაკობენ და მეზობელი მეზობელს როგორ პარავს და ძმა ძმას როგორ ღალატობს, რა თქმა უნდა ვერ გაიზრდება ნორმალურ ადამიანად. ახლა, თეატრი რეალობაზე უფრო რეალურია. ახლა ცხოვრებაში ყველა თამაშობს იმიჯს, ყველა მოვლენა იდგმება, ყველგან პიარია, ცხოვრებაში თამაშობენ სწორედ და ერთადერთი ადგილი, სადაც ცოცხალ ადამიანს ხედავ ნამდვილი განცდებით, სწორედ სცენაა. დიდებთან კათარზისი მიკროინფარქტის ვარიანტშია, მიკროკათარზისია. ცოტაზე რაღაც შეიძლება მოხდეს, ვითომ რაღაც მოხდაო. ეგეც ყოველთვის არა და ყოველ სპექტაკლზე არა… დიდები თეატრში მოდიან იმის საჩვენებლად რა ტანისამოსით, რა მქანანით მოვიდნენ, რა “სასტავში” “გაიჩითნენ”, ბავშვების შემთხვევაში კი ნამდვილად ხდება კათარზისი, და ეს მათთვის მნიშვნელოვანია ისევე როგორც ძილი. ყველა კარგად დადგმული სპექტაკლი ესაა აბსოლუტური განწმენდა, შვება, რა ბედნიერი ვარ, რა კარგია რომ სიყვარული არსებობს, რა კარგია რომ მეგობრობა არსებობს…

ბავშვი თეატრში უნდა ვატაროთ. მაგრამ მშობლებს, გნებავთ პედაგოგებს აკისრიათ დიდი პასუხისმგებლობასად და რა სახის სპექტაკლზე წაიყვანენ პატარას, რამდენად გასაგები იქნება მისთვის ის სპექტაკლი, ან რამდენად ხარისხიანი იქნება ის სპექტაკლი და საერთოდ ხომ არ დავუმახინჯებთ ბავშვს გემოვნებას, ანდა სულაც შევაძულებთ თეატრს? ხომ ხშირად გვინახავს ბავშვები ისეთ სპექტაკლებზე, რომლის აღქმა ბევრ მოზრდილსაც რომ უჭირს.

– ერთის მხრივ არსებობს მოსაზრება რომ ბავშვები არ უნდა ვატაროთ დიდების თეატრში, მათი ასაკისთვის შეუფერებელ სპექტაკლებზე, მაგრამ არსებობს აბსოლუტურად საწინააღდეგო მოსაზრება რომ ბავშვი აუცილებლად უნდა ატარო დიდების თეატრში. ეს წაყვანა-არწაყვანაც ისევ იმაზეა დამოკიდებული რამდენად კარგი საბავშვო თეატრი გვაქვს. თუ გვაქვს კარგი საბავშვო თეატრი და იქ დაგვყავს ბავშვი და თეატრის ანაბანა იცის, მაშინ ის მართლაც აუცილებლად უნდა ატარო დიდების თეატრში, თან ატარო არა ამ თეატრებში ბავშვებისთვის დადგმულ სპექტაკლებზე, არამედ დიდების სპექტაკლებზე და მერწმუნეთ, ის დიდებზე მეტს გაიგებს იმ სპექტაკლიდან. მაგალითად მე ბავშვობაში მოაზრდშიც დავდიოდი და რუსთაველის თეატრშიც. რუსთაველში „ჭინჭრაქასაც“ ვუყურებდი და ასევე „ოიდიპოს მეფესაც“, „სეილემის პროცესსაც“, და „დეზერტირკასაც“,  და სწორედ რუსთაველის თეატრმა ითამაშა გადამწყვეტი როლი, მაგრამ ესა ალბათ არ მოხდებოდა მოაზრდი რომ არ ყოფილიყო ჩემს ცხოვრებაში. ბავშვი უნდა ვატაროთ იქაც და იქაც, მთავრია ის რომ ეს სპექტაკლები იყოს მაღალი ხარისხის, რადგან ბავშვი ყველაფერს ღრუბელივით ისრუტავს და მისი მიყვანა არაფრით არ შეიძლება ცუდ, ან დაბალი დონის სპექტაკლზე. ეს გამოუწორებელ შედეგებამდე მიგვიყვანს, დააზიანებს მათ ფსიქიკას.

აღნიშნეთ რომ ბავშვი დიდების თეატრში უნდა ვატაროთ დიდებისთვის და არა ბავშვებისთვის დადგმულ სპექტკლებზე, რატომ არ უნდა ვატაოროთ ბავშვი იქ მათთვის დადგმულ სპექტაკლებზე?

– იმიტომ რომ დიდების თეატრები ვერ დგამენ კარგად საბავშვო სპექტაკლს, მათ ამის პროფესიული ჩვევეები არ გააჩნიათ, ამისთვის არც არის მოწოდებული ეს თეატრი, საამისო მონაცემები არც მსახიობებს აქვთ, არც რეჟისორებს, არც კაპელდინერს, შენობაც სხვა რამეზეა გათვლილი, ამიტომ ჯობია ბავშვმა დიდების თეატრში ნახოს დიდების სპექტაკლი და არა ცუდად დადგმული ვითომ საბავშვო, რეალურად კი შემოსავლის მისაღებად დადგმული ხალტურა. ყველა კარგი საბავშვო სპექტაკლი, რომელიც დიდების თეატრს დაუდგამს, დიდებისთვის იყო, თუმანიშვილის „ჭინჭრაქაც“, სტანისლავკის „ლურჯი ფრინველიც“,  ვახტანგოვის „პრინცესა ტურანდოტიც“, დანარჩენი მე არ მახსოვს დიდების თეატრს კარგი საბავშვო სპექტაკლი გამოსვლოდეს. ამ დროს კი, ყველა კარგი სპექტაკლი საბავშვოა, „ჩვენი პატარა ქალაქიც“, „კავკასიური ცარცის წრეც“, „რიჩარდ მესამეც“, საბავშვოა იმიტომ რომ კარგი სპექტაკლი შესანიშნავად ესმის ყველა ბავშვს. აბსოლუტურად ყველაფერი ესმის და ყველაფერს გრძნობს. მახსოვს ერთ-ერთ თეატრში ვიყავი, ჩემ კოლეგას ბავშვი ჰყავდა მოყვანილი, ამ ბავშვმა ტირილი ატეხა, თეატრში წამიყვანეთო. ხან დედა უხსნიდა, თეატრში ვართო, ხან მამა. არა, თეატრში წამიყვანეთო, ვერ გააჩერეს ეს ბავშვი. მივტრიალდი და ვუთხარი, დაუჯერეთ ამ ბავშვს, წაიყვანეთ იმ თეატრში, ამან უფრო იცის რომელია თეატრი და რომელი არა-თქო. ამ ბავშვისთვის, თეატრი არ იყო მარტო დეკორაცია, კოსტიუმი და მსახიობი, კიდე სჭირდება რაღაც, რაც იმ `სხვაგან~ ნახა და კიდე უნდოდა. საქმე ისაა, რომ ბავშვი ვერ იტანს ტყუილს ვერანაირს, არადა ახლა თეატრი გამოტენილია ტყუილით, ბავშვი აცრილია ტყუილაზე, თორემ პირობითობას მიიღებს როგორსაც შესთავაზებ. თითებით რომ აჩვენო, ეს გოჭიაო, დაგიჯერებს, გამოგყვება, მაგრამ რომ გამოვარდება სექლი დეიდა და ეტყვის გოჭი ვარო, ბავშვი გრძნობს რომ ეს პირობითობა კი არა, უკვე იმ დეიდაზე მსუქანი ტყუილია და მიდი რაო, გეუბნება. ბავშს თუ შეუთანხდები, მოდი ვითამაშოთო, რომ ესაა გოჭი, გამოგყვება. არ უნდა უმტკიცო რომ ეს მართლა გოჭია. ბავშვი არის ძალიან უცნაური შერწყმა, რაციონალურის და ემოციურის.

– ეს ხომ საერთოთ თეატრის არსია – შეთხზულისა და სინამდვილის შერწყმა.

– დიახ და ეს საბავშვო თეატრში კიდევ უფრო დიდ მნიშვნელობას იძენს. მახსოვს, მე და ნეკრუშიუსი ვილნიუსში ჩავედით რიმას ტუმინასის სადიპლომო სპექტაკლზე, სპექტაკლში 20 მგლის ფიტული სჭირდებოდათ. სპექტაკლის დაწყებამდე თეატრს ვათვალიერებდით და ვნახეთ აწყვია ეს 20 ფიტული, დამბურძგლა, ისე კარგად გაკეთებული ფიტულები იყო. იქვე 5-6 წლის ბიჭი დარბოდა. ვკითხე, ამდენ მგლებში რომ დადიხარ, არ გეშინია-მეთქი? რისი უნდა მეშინოდეს, მამაჩემი ბუტაფორია და ვნახე როგორც აკეეთებდაო და დაწვრილებით მომიყვა როგირ გააკეთა მამამისმა ეს მგლები. კარგი, აბა თუ ნამდვილი არაა და გაკეთებულია, მიდი, ხელი დაადე მეთქი, ვუთხარი, არა, არაოოო… იცოდა რომ მგელი არ იყო, მაგრამ ემოციურად მისთვის მაინც მგელი იყო. ბავშვი როცა თეატრში მოდის, ხომ იცის რომ რეალურად ზღაპარს უყურებს? მაგრამ აი გვქონდა ასეთი შემთხვევა. სერიოჟა ლიუტროვი თამაშობდა მეზღაპრეს და მამას, რომელიც გზადაგზა ხან ყაჩაღად გადაიცმევდა, ხან რად, მაყურებელმა ყოველთვის არ იცოდა ამის შესახებ და ერთ-ერთ სცენაში, გადაცმული იყო ლუჯწვერა ყაჩაღად, რომელსაც ქირაობენ ბავშვების დასახოცად, ის-ის იყო კულიუსებში უნდა გასულიყო სერიოჟა ლიუტროვი რომ სცენაზე ამოვარდა 8 წლის გოგონა და 15 წუთი ეხვეწებოდა რომ ბავშვბი არ დაეხოცა, სერიოჟას ცრემლები წამოუვიდა, ნელ-ნელა წვერი მოიხსნა, ამ გოგონას რომ  არ ენერვიულა, და სანამ უთხრა მამა ვარ, ნუ გეშინია, არ დავხოცავო, ლაპარაკში გართულმა გოგონამ ახედა, მიხვდა რომ მამა იყო, „უი, მაპატიეთ, მამა ყოფილა, კარგით, კარგით, მე ჩავალ და ყურებას გავაგრძელებ“-ო. ჩავიდა დარბაზში და გააგრძელა ყურება. ის რომ ადგა და აქტიურად ჩაება მოქმედებაში, ნიშბნავს ერთს – ჯერა და არ ჯერა… სხვათაშორის, ეს ახასიათებთ ბავშვებსაც რომლებიც თამაშობენ სპექტაკლში. ყველა მსახიობი ამბობს რომ სცენაზე გასვლის წინ საშინლად ნერვიულობს. მაგრამ აი, ჩემი გოგონა, მარიშკა, პატარ იყო, მოზარდში თამაშობდა უკვე, ერთხელ კორესპოდენტმა რომ კითხა, სპექტაკლის წინ ნერვიულობო, მარიშკამ არაო, უპასუხა. კორესპოდენტს ძალიან გაუკვირდა, ჟურნალისტად დავბერდი და მსახიობისგან არ გამიგია ასეთი რამო, ყველა ნერვიულობს და შენ რატომ არ ნერვიულობო. მარიშკამ უპასუხა, როცა სპექტაკლი მაქვს, იმ დღეს, გავიღვიძებ თუ არა, ვნერვიულობო, სკოლაშიც სულ ვქცმუტავ, მაჯღჟოლებსო, მარშრუტკით რომ თეატრში მოვდივარ, ლამის ცუდად გავხდეო, თეატრშიც რომ შემოვდივარ სულ მაძაგძაგებს, მაგრამ როგორც კი საგრიმიოროში გრიმს გავიკეთებ და კოსტიუმს ჩავიცმევ, საერთოდ აღარ ვნერვიულობ, არც სპოექტაკლამდე და არც სპექტაკლზეო. ჟურნალსიტი დაიბნა, თუ მანმადე ნერვიულობდი, ახლა რატომ აღარ ნერვიულობო. ის მარი კიტია ნერვიულობდა და რომ ჩავიცვი კოსტიუმი, მე ხომ ქრისტოფერ რობინი ვარ და იმას რა აქვს სანერვიულო, სპექტაკლი ხომ არა აქვს სათამაშოო. უკვე რომ სხვა იყო, მას იმდენად ჯეროდა, რომ აღარ ნერვიულობდა. მეტსაც გეტყვით, ეს თვისებები არათუ ბავშვებს, ყველას უნდა ჰქონდეს შერჩენილი, ვინც საბავშვო თეატრში მუშაობს. საბავშვო თეატრში განსაკუთრებული ხალხი უნდა მუშაობდეს. ყველა: მსახიობები, კაპელდინერები, მკერავები, სცენის მუშები. გასაკუთრებული კასტა, რომელთაც უყვართ ბავშვები. გივი ჭიჭინაძე კარგი საბავშვო პოეტი იმიტომ კი არ იყო რომ ეს ნიშნა იპოვა, იმიტომ რომ ასე აზროვნებდა, ასე უყვარდა ბავშვები. ან რა საბავშვო კომპოზიტორები, იმიტომ კი არ წერდნენ საბავშვო მუსიკას, რომ იმ სიმღერას ვერ დაწერედნენ სიყვარულზე, „შენ მომეცი და მე მოგცემ“-ზე, ისინი სხვანაირად გრძნობდნენ, სხვანაირად აზროვენებდნენ, სხვანაირი გულით და სულით უყვარდათ ბავშვები. საერთოდ თეატრში განსხვავებული ადამიანები არიან, მახსოვს მამაჩემი, დორიან კიტია (რუსთაველის თეატრის დირექტორი წლების მანძილზე რ.შ). მიყვებოდა, ათი წელი ვეძებდი რუსთაველის თეატრისთვის დურგალსო, ყოველ წელს ერთმანეთზე უკეთესი დურგლები მომყავდა, მაგრამ ვცვლიდი, ძლივს ვიპოვე ისეთი დურგალი რომელსაც თეტრი უყვარდა, თეატრს გრძნობდაო. ასეთივე მკერავი სჭირდება თეატრს, უბრალოდ ის კი არა, ვინც კარგად კერავს, ვინც გრძნობს თეატრს. ვინც უბრალოდ კარგად კერავს, წავიდეს და საქორწინო კაბები კეროს. თეატრი ერთ მთლიანობაზე მუშაობს. თეატრში ისეთი ხალხია საჭირო, ვინც რეზულტატზე ფიქრობს, აინტერესებს.  საბავშვო თეატრში მითუმეტეს. საბავშვო თეატრში საჭიროა ხალხი, ვისაც უყვართ თეატრი და შეუძლიათ ბავშვებთან ურთიერთობა, შეუძლიათ კი არა, ეს მათი ცხოვრების წესია. ეს განსაკუთრტებული ხალხია, მათი პოვნა და აღზრდა ძაან ძნელია, მითუმეტეს მათი ერთიან კოლექტივად შერწყმა. ამას წლები უნდა.

საბავშვო თეატრის ფუქნციები და საზოგადოდ მისია განსაკუთრებულია. თუნდაც მარტო იმიტომ რომ მან ერთის მხრივ წვლილი უნდა შეიტანოს ადამიანის ჩამოყალიბებაში და მეორეს მხრივ თეატრს უნდა აღუზარდოს მაყურებელი. ცხოვრებაც ასწავლოს ბავშვს და თეატრიც. რა სირთულეები და რა სპეციფიკური თავისებურებები აქვს ბავშვებისთვის სპექტაკლის დადგმას?

– კატეგორიულად მიუღებელია ადაპტირება. ბავშვებთან მოჩლექვით საუბარი. მახსოვს ჰოლანდიის კულტურის მინისტრმა რესტორანში ვახშამზე მიგვიწვია მსოფლიო „ასიტეჟის“ (საბავშვო თეატრების პროფესიონალური გაერთიანება) პრეზიდენტი, მსოფლიოში სახენმგანთქმული რეჟისორი ადოლფ შაპირო და მე. მინისტრი ამბობდა რომ ბავშვებს ყველაფერი ადაპტირებულად უნდა მიეწოდოსო, დრამატურგია ადაპტირებული უნდა იყოსო, მაგალითად „რომეო და ჯულიეტას“ დადგამც შეიძლება, „ჰამლეტისაც“, მაგრამ შექსპირის პიესების კი არა, გადაკეთებულისო. მაჩვენა კიდეც ეს ადაპტირებული „რომეო და ჯულიეტა“, „ჰამლეტი“. საშინლად გაპრიმიტიულებული იყო „ჰამლეტი“, მთელი რიგი თემები ამოღებული იყო, ბავშვი ვერ გაიგებსო. დავა არ დამიწყია, უბრალოდ იქვე ქაღალდის ხელსაწმენდზე, კალმისტრით დავხატე მზესუმზირა და ვაჩვენე, როგორ ფიქრობთ ეს რომ ჩემს გოგონას ვანახო, და ვუთხრა ეს ვან გოგის „მზესუმზირებია“, მიხვდება ვან გოგი რა, ან ვინაა მეთქი? ვან გოგმა რაც დახატა ის უნდა ანახო ბავშვს და რაც შექსპირმა დაწერა ის უნდა წააკითხო, თორემ მარტო სიუჟეტში ხომ არაა საქმე? ადაპტირება კატეგორიულად მიუღებელია. ახლა სწორედ ეს ადაპტირებული სპექტაკლები იდგმება და კატასტროფაა. რატომრაც ჰგონიათ რომ ბავშვს უნდა ელაპარაკო ასე: ფუსი-ფუსი, პუწუ-პუწუ, კუდგელი მოვიდა და რაღაც. გავიხსენოთ, ბავშვობაში რას ვფქირობდით მათზე ვინც ასე გველაპარაკებოდა? იმ წუთას იდიოტი და შტერი გვეგონა ის დეიდა თუ ბიძია. ის გამოდიოდა დებილი და არა შენ. ბავშვს უნდა ელაპარაკო როგორც თანატოლს, თანასწორს, და არა ზემოდან ქვემოთ. არ შეიძლება ბავშვს წააკითხო ადაპტირებული სახარება, ახლა რომ გამოდის კომიქსებად, ბავშვს ვერ გააგებინებ რომ მაცხოვარი არაა კომქისის პერსონაჟი,ბავშვობისას ერთხელ რომ ჩაუჯდება ტვინში რაღაც პრიმიტიულად, შემდეგ მისი ამოგდება ძნელდება. პიესების ადაპტირება მიუღებელია, მაგრამ ზუსტად უნდა ვიცნობდეთ ბავშვის ფსიქოლოგიას, რას აღიქვამს და რას არ არიქვამს, რა შედეგს მივიღებთ. სიტყვები კი არ უნდა ცვალო, ან ამარტივო, შეიძლება რაღაც გაიმეორო, რაღაც ნელა თქვა, იმიტომ რომ მათ სწრაფად ეცვლებათ ყურადღების ობიექტები. გასათვალისწინებელია ისიც რომ პატარაობისას ყოველ წელს უდიდესი მნიშვნელობა აქვს, თან ერთია ბიოლოგიური ასაკი და მეორე – ფსიქოლოგიური. ადამიანი შეიძლება 18 წლის იყოს და არაფერი გაეგებოდეს და შეიძლება 5 წლისა საკმარისად იყოს განვითარებული იმისთვის რომ სანახაობა აღიქვას.

რა პრინციპით უნდა ირჩეოდეს რეპერტუარი, და რამდენად გამართლებულია საბავშვო თაეტრში იგივე თეატრალური ექსპერიმენტების განხორციელება?

– არანაირი ექსპერიმენტები არ შეიძლება საბავშვო თეატრში, ექსპერიმენტები თუ გინდა სადმე სხვაგან უნდა ჩაატარო, აქ ბავშვთან გაქვს საქმე და ვის ბავშვზე ატარებ ექსპერიმენტს? ჩემს ბავშვზე ატარებ? საბავშვო თეატრში აუცილებლად უნდა იდგმებოდეს კლასიკური ნაწარმოები, კლასიკურში ვგულისხმობ ფორმას, თორემ შეიძლება თანამედროვეც იყოს, თუ ის ჯდება კლაისკურ, არაექსპერიმენტულ ფორმებში. ასევე არ შეიძლება ხელაღებული ინსცენირებები საბავშვო თეატრში. დიდების თეატრში შეიძლება ცუდი დრამატურგიაც დადგა, რომანი იყოს საინტერესო და ინსცენიერება გააკეთო, კოლაჟივით დადგა, რომ ვერ გაიგებ რაა, თეატრი, კინო თუ ნახევრადპუბლიცისტიკა, მაგრამ ერთიანობაში მაყურებელი მაინც რაღაცას გამოიტანს. საბავშვო თეატრში ეს დაუშვებელია. საბავშვო თეატრში დრამატურგია კლასიკური უნდა იყოს, სადაც იქნება მოქმედებაც, ურთიერთობაც, ხასიათებიც, იმიტომ რომ ბავშვმა ცხოვრების გარდა თვითონ თეატრი უნდა შეიმეცნოს. არ შეიძლება თეთრი ლექსებით, ან რეაქტიული პოეზიიით დააწყებინო ბავშვს პოეზიასთან ზიარება, ვერ გაიგებს პოეზია რა არის. წაიკითხოს რა ჯერ წერეთელი, ცა ფირუზ ხმელეთ ზურმუხტო…  რეპერტუარის შერჩევისას მნიშვნელოვანია თემა, თორემ შექსპირის ყველა ნაწარმოები კლასიკაა, მაგრამ შექსპირის ყველა ნაწარმოები არ არის საბავშვო და არ ღირს მათი დადგმა საბავშვო თეატრში. დიდების თაეტრში დადგან, მივიდნენ და იქ უყურონ ბავშვებმა. საბავშვო თეატრში შეიძლება „რომეო და ჯულიეტას“, იგივე „რიჩარდ მესამის“, „ქარიშხალის“ დადგმა, „ტიტუს ანდრონიკუსი“ არ შეიძლება, ვიღაც შემდეავება, შენ რა იცი, რა, სია გაქვსო? სია არ მაქვს, ინტუიციურად ვგრძნობ, რიცა ვკითხულობ შექსპირს, არის რაღაც პიესები, რომელსაც როგორც ბავშვიც აღვიქვამ, და არის პიესები, როცა ბავშვი ჩუმადაა ჩემში. გასათვალისიწნებელია ისიც რომ ასაკმა დაიწია, რაც გუშინ უფროსკლასელებისთვის იყო განკუთვნილი, დღეს მათთვის მიუღებელია, სმაგიეროდ ის აინტერესებთ პატარებს. მაგალითად,  ჩვენთან თეატრში რეპერტუარში გვქონდა მიუსეს „სიყვარულით არ ხუმრობენ“, გოგოსა და ბიჭის ურთიერთობაზეა, ტრაგიკულად მთავრდება, ისეთივე ტიპისაა, როგორც შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“, უფროსკლასელებისთვის განკუთვნილი სპექტაკლი იყო, მაგრამ ერთ დღეს შეცდომა გაიპარა აფიშაში და მოვიდნენ პატარები, მეხუთეკლასელები. გულის გაუსკდათ მსახიობებს, სპექტაკლის შეცვლას ითხოვდნენ. არ მოვხსენი სპექტაკლი, გავედი ბავშვებთან და ავუხსენი, შეცდომა გაგვეპარა, თქვენ მოხვდით დიდების სპექტაკლზე, ძალიან ნერვიულობენ მსახიობები რას გაიგებთ, რას ვერ გაიგებთ, შეიძლება მოსაწყენი იყოს თქვენთვის, ამიტომ წინასწარ გთხოვთ პატიებას, და ძალიან გთხოვთ სპექტაკლის შემდეგ აზრი გამიზიარეთ, ფოიეში ვქინები-მეთქი. ასეთი კარგი სპექტაკლი არ გვქონია, საოცარი ყურადღებით უსმენდნენ. აღმოჩნდა რომ ზღვარმა ზემოდან ქვემოთ დაიწია. „რომეო და ჯულიეტა“ აღააა მეათე-მეთერთმეტეკლასელებისთვის საინტერესო, სიყვარულს უკვე ცინიკურად უყურებენ, ყველაფერი ნანახი აქვთ, პორნოგრაფია ინტერნეტში. მაგრამ „რომეო და ჯულიეტა“ ძალიან აქტუალურია მეხუთე-მეექვსე კლასლისთვის. „თოვლის დედოფალი“ მაქვს დადგმული გოგი მესხიშვილთან და ბასილაიასთან ერთად, საინტერესო იყო მაყურებლის რეაციები, პატარები, სადღაც მეოთხე კლასამდე სიამოვნებით უყურებდნენ, მეოთხე, მეხუთე, მეექვსე, მეშვიდე, მერვე კლასელებს ეზარეაბოდათ, მეცხრეკლასელებს, ძალითაც ვეღარ შემოათრევდი, დიდები ვართ, რაღა დროს ზღაპარიაო, სამაგიეროდ, მეათე, მეთერთმეტე კლასელები სიამოვნებით მოდიოდნენ, იმიტომ რომ ისინი უკვე მართლა დიდები არიან და სიამოვმნებთ ბავშვობაში დაბრუნება. ესეც ფსიქოლოგიური მომენტია, როდის შეიძლება და როდის არ შეიძლება ჩვენება, , ვისზეა გათვლი და ვისზე არა. ბავშვებისთვის სპექტაკლის დადგმას ერთი სირთულეც აქვს. მაყურებელი თეატრში შერჩევით ხო მარ მოდის, მოდის ის ვინც ბილეთი იყიდა.

რატომ ხომ არსებობს აბონიმენტის პრაქტიკა?

– საბავშვო თაეტრისთვის დამღუპველია აბონემენტზე მუშაობა. ჯერ ერთი საშინელია ეს კულტმასობრივი სიარული თეატრში და მეორეც, ეს იძლევა ფულის მპპარვის საშუალებას. არადა, თუ ადამიანი ფულს იპარავს და ტყუის, საბავშვო თეატრში რანაირად უნდა იმუშაოს? სახლიდან თუ ბებია გყავს გაგდებული, როგორ უნდა დადგა „თოვლის დედოფალი“, „მე ბებია, ილიკო და ილარიონი“. „ლურჯი ფრინველი“? ან რა კაცობაა, ხალხი თაეტრიდან გაყარო პენსიაზე და მერე ბავშვებს წყნარად ელაპარაკო სიკეთეზე? ან ვაჟკაცობაზე? მეგობრობაზე, ურთიერთგატანაზე, ურთიერთდანდობაზე? რაზე ვლაპარაკობთ საერთოდ, მიუყვან ეგეთ ადამიანს შვილს აღსაზრდელად? ვის ანდობ შენ შვილს? დავუბრუნდები იმ თემას, რომელზეც ვსაუბრობდით, თეატრში მაყურებელი შერჩევით არ მოდის. მოდის ის ვინც ბილლეტს ყიდულობს და ამიტომ საბავშვო სპექტაკლი ისე უნდა იყოს დადგმული რომ სხვადასხვა განვიღებების დონეებს აკმაყოფილებდფეს. აკმაყოფილებდეს გოგონების აუდიტორისაც და ვაჟების აუდიტორიასაც, ისინი სხვადასხვანაირად აღიქვამენ სპექტაკლს, გოგონებს სხვა რამ აინტერესებთ და ბიჭებს სხვა რამ და რას იზამ? ხო მარ დადგამ სპექტაკლს მარტო ბიჭებისთვის, ან მარტო გოგონებისთვის? ამის გარდა, გასათვალისწინებელია კიდევ ერთი გარემოება. ბავშვი თეატრში მოჰყავს დედას, მამას, ბებიას, ბაბუას, ან მასწავლებელს, და თუ მათი გემოვნებაც არ გაუთვალისწინე, ისინიც თუ არ დააინტერესე, ბავშვს არ მოიყვანენ სპექტაკლზე. ამ რთული კომბინაციის დასადგმელად, ცხადია საჭიროა კარაგდ მომზადებული დასი, მარტო მსახიობები კი არა, მთელი კოლექტივი, ყველა _ მსახიობიც და კაპელდინერიც, სცენის მუშაც, ყველა და ყველაფერი იმაზე უნდა მუშაობდეს რომ ბავშვს შეუქმნას პირობები, აგრემო, სადაც მოხდება სასწაული. რომ ბავშვმა თავი იგრძნოს რიტუალზე და არა მაკდონალდსში.

კი, ახლა სამწუხაროდ ყველაფრის მაკდონალდიზაცია ხდება, ყველას ყველაფერი ჩქარა-ჩქარა უნდა, 45 წუთზე მეტი არ გვინდა სპექტაკლი, მერე იღლება ბავშვიო. ასეთ სპექტაკლებზე ტარებით, ბავშვს რა ჩვევა გამოუმუშავბდება? გაძლებს ის შემდეგ ხანგრძლივ სპექტაკლებზე? ეს ყველაფერი არ უწყობს ხელს კლიპური აზროვნების განვითარებას?

– მარტო კლიპური აზროვნების კი არა, ის უბრალოდ არანორმალურ ადამიანად ჩამოყალიბდება. მარტო სპექტკლს ვერ გაუძლებს კი არა, გულს ვერ დაუდებს ცოლთან, შვილთან ლაპარაკს, წიგნს ხომ არ წაიკითხავს და არ წაიკითხავს, და საერთიდ აღარ იქნება ის რასაც ვეძახით ქართველს, საერთოდ ადამიანს.

რა ხდება როცა ბავშვი არ დაჰყავთ თეატრში? ასეთი კატეგორია მართლაც არსებობს, რა აკლდება ბავშვს ამ დროს, როგორი იზრდება ადამიანი უთეატროდ? ძველი ბერძნები მიიჩნევდნენ რომ თეატრი აუცილებელი იყო ადამიანის განვიტარებისთვის, ამიტომაც ეწოდნენ მის სუბსიდირებას.

– კითხვა ისეა დასმული, პასუხი ისედაც ნათელია, ეს იგივეა, მკითხო როგორი ბავშვი გაიზრდება თუ წიგნს არ ეკარება საერთოდ. რა თქმა უნდა ნორმალური არ გაიზრდება, მაგრამ ლიტერატურსა და თეატრს შორის იცი რა განსხვავებაა და რაშია სირთულე? მშობელს ნამდვილად შეუძლია ბავშვისთვის კარგი წიგნები შეარჩიოს მსოფლიო ლიტერატურიდან და ბავშვს შესთავაზოს, მაგრამ როდესაც ჩვენ თეატრზე ვლაპარაკობთ, ძნელია ცალსახად რაიმე თქმა, ის ბავშვი უარესი გაიზრდება, რომელიც თეატრში არ დადის, თუ ის რომელიც დადის. შეიძლება რომელიც დაჰყავთ ის უარესი გაიზარდოს და უფრო არანორმალური ჩამოყალიბდეს, ვიდრე ის, რომელიც დაჰყავთ.

რატომ?

– იმიტომ რომ არ ვიცით რამდენად ხარისხიანია ეს სპექტაკლები, ვის ვაბარებთ ჩვენ შვილებს და რას იღებენ ისინი იქ და რა შედეგს მივიღებთ. ისევე, როცა მივაგდებთ ტელევიზორთან, ჩავურთავთ მულტფილმებს. რა ვიცით, იმ მულტფილმში რა დევს? ჩვენ ხომ ეს მუტფილემბი არც ბავშვის თვალით გვინახია, არც ჩვენი თვალით. პატარა ბავშვებში, სპეციალური გამოკვლევა ჩავატარე, ტრაგიკული სიტუაციაა, არც ერთი ზღაპარი არ ჰქონდათ წაკითხული, კითხვები იმ მულტფილემბიდან დავუსვი, რომელიც ნანახი ჰქონდათ. აღმოჩნდა, რომ 20 ბავშვიდან არც ერთს არ ახსოვდა, რომ სამ გოჭში არის მგელი, უბრალოდ არც ახსოვდათ. ახსოვდათ მარტო ის რომ ერთი იყო წითელი, ერთი იყო ყვითელი, ერთი მწვანე და რაღაცას რომ მღეროდნენ. ეს კიდე კარგ მულტფილმზეა ლაპარაკი, დისნეის მულტფილმზე. რაღა უნდა ვილაპარაკოთ კოშმარულ მუტფილმებზე, ან მუტფილმებზე სადაც სიტყვების მიღმა არაფერი არ დევს.

ანუ ცუდ თეატრში, ცუდ სპექტაკლებზე ტარებას ჯობს საერთოდ არ ატარო ბავშვი თეატრში?

– არა, ჩვენ აუცილებლად გვჭირდება ძალიან კარგი საბავშვო თეატრი, საბავშვო კინო, საბავშვო ლიტერატურა, საბავშვო მუსკა.

როგორი იქნება უთეატრო თაობა?

– ჯერ ეს ერთი საერთოდ არა მგონია რომ ეს თაობა იყოს, ეს იქნება კრებული, ცალკ-ცალკე, არც ვიტყვი ინდივიდების მეთქი, ცალკე ცალების. თეატრში ხომ ადამიანი ცხოვრებას სწავლობს. ადრე, რიცა დედა და მამა საშოვარზე არ იყვნენ გასულები, ბავშვი მათ ურთიერთობებს აკვირდებოდა, და შემდეგ სახლობანას თამაშში იმეორებდა რაღაცას, ითვისებდა ცხოვრების მასალას, ახლა ესეც არაა. თვალსაწიერს წიგნი, თეატრი უაფრთოვებდა, ბავშვმა ხომ უნდა გაიგოს რა ხდება მის სახლს გარეთ? ამიტომაც არ ბერდება ტომ სოიერი, სამი მუშკეტერი, მათ ისევე კითხულობენ, როგორც კითხულობდნენ ასი წლის წინათ და ასი წლის შემდეგაც წაიკითხავენ. იმიტომ რომ კარგი მასალაა. თუ თეატრში არ ივლის ბავშვი და არ მიხვდება რომ არსებობს ასეთი მოდელები, ურთიერთობები, სირთულეები, რანაირად უნდა გაერკვეს ის ცხოვრებაში? ამის საშუალებას არც ტელევიზია იძლევა და არც ინტერნეტი, ინტერნეტით რა ინფორმაციაც მოდის ზედაპირულია. `ვიკიპედია~ კარგია როცა კარგი განათლება გაქვს მიღებული და მერე რომ ჩაიხედავ, რაღაც რომ გაიხსენო, თითოეული სიტყვის მიღმა რომ დადგეს მთელი სამაყარო, და აქ რა უნდა დადგეს? როცა იმ სიტყვის მიღმა არაფერი იცი? ამ სამყაროს ჩამოყალიბებასა და ცოდნის, ცხოვრებისეული გამოცდილების შეძენაში, თეატრს გადამწყვეტი როლი აკისრია. მახსენდება, დუმბაძესთან რომაა, ჩტო ტაკოე გრამატიკა? გრამატიკა “გრეჩესკოე სლოვა”. ეგ იცის და მორჩა. ამის მიღმა არაფერი რომ არაა…

თეატრალური ფესტივალი 2009 – კატრინ დუფოლტის ვაება

(დაიბეჭდა გაზეთ „პრაიმ თაიმში“, 2009 წლის, 12 ოქტომბერი).

რეზო შატაკიშვილი

თბილისის საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალი გრძელდება.

ლიტვურად აღებული სტარტი ფრანგულად გაგრძელდა…

„მარიოტის“ აპარტამენტში შედგა სპექტაკლი სო, სო, („ისე რა…“). კატერინ დუფლოტის საცენო პროექტი სწორედ სასტუმროს ოთახებისთვისაა განკუთვნილი. თუმცა, ვერ გეტყვით რამდენადაა სოფი კალლეს პიესის მაინცდამაინც სასტუმროს ნომრებში თამაში აუცილებლობით ნაკარკახევი, და რატომ არ შეიძლება ის გათამაშდეს თეატრში სცენაზე, ან თუნდაც სხვაგან, მაგრამ სასცენო მოედნად ქცეულ სივრცეში და არა მაინცდამიანც სასტუმროს ნომერში. მაგრამ მივიღოთ ის რასაც გვთავაზობენ. და სადაც გვთავაზობენ. მაგრამ თეატრი სადაც არ უნდა იყოს, მაინც უნდა მოქმედებდეს მისი კანონი – მთავარი ის კი არაა რას აკეთებ სცენაზე – არამდე როგორ აკეთებ.

დუფოლტის სასცენო პროექტი კი სხვა არაფერია თუ არა, ორიგინალობის, ავანგარდის იმ სასტუმროში ძებნა, სადაც მისი აღმატებულება ავანგარდი ცხოვრებაში არ გაჩერებულა. ეს პროექტი ვერც მაღალმხატვრულობით დაიკვეხნის და ვერც საერთოდ რაიმე მხატვრულობით, ვერც ფორმის სიახლით და ვერც სათქმელით. ის არ ცდება ერთი (თუნდაც სამი) კონკრეტული ადამიანის სადო-მაზოხისტურ, ფეტიშისტურ მიდრეკილებებს და მოკლებულია ყოველგვარ განზოგადებას. სასტუმროს კედლებზე გაშვებული პროექცია კი ვერანაირად ვერ ჩაითვლება სიახლედ, მით უფრო იმ ქვეყანაში სადაც კოტე მარჯანიშვილმა პროექცია ჯერ კიდევ მაშინ გამოიყენა როცა ნადია კრუპსკაია ჯერაც „კაბლუკებზე“ იდგა. ვერ ჩაითვლება მით უფრო მაშინ, როცა ეს პროექცია ბანალურად ილუსტრატიულია და არანაირი სინთეზი არ ხორცილედება ამ პროექციის და გათამაშებული ამბის.

დუფლოტის ეს სპექტაკლი ათი წლის წინ დაიდგა და თამაშდება სხვადასხვა ქვეყნების სასტუმროს ნომრებში, მოვლილი აქვთ არაერთი ფესტივალი, არამგონია ის ან მაშინ ყოფილიყო ახალი სიტყვა სასცენო ხელოვნებაში, მაგრამ ერთი კი არის, მაშინ მსახიობები ცოტა ახალგაზრდები მაინც იქნებოდნენ და ის უხერხულობა რასაც ახლა მათი ასაკი ქმნიდა, ამ დონეზე არ იქნებოდა. ასაკს არც ქალს ახსენებენ, არც მსახიობს, მაგრამ ძნელია არ ახსენო ასაკი, როცა შენს წინ შებერებული ქალი სექსუალურ სცენებს თამაშობს, უფრო სწორად იმიტირებს, გამოსცემს ორგაზმის ხმებს, დიდ ფალოსს იშველიებს ვნებების დასაცხრომად, არწყევს ფეხსაცმელში, წამდაუწუმ დაათრევს თეთრ ტრუსიკს, ყნოსავს, კბენს, მერე ამ ტრუსიკში ქვედატანს იტენის, შემდეგ კი ბიუსჰალტერისა და მისი ამხანაგის ამარა გევლინება, დაგორავს, იკლაკნება, ყინულს იყრის ტანზე… ეს ყველაფერი მოკლებულია ყოველგვარ მხატვრულობას, ესთეტიზმს და ფიზიოლოგიურ დონეზე რჩება. მეტაფორად ვერც ორგაზმის ნიშნად ფორთოხლის დაჭყლეტა იქცევა – მამაკაცი რომ სკამის ფეხზე მიკრულ ფორთოხალს აძრობს და როგორც ნაცარქექია ჭყინტ ყველს ისე ადენს წვენს… მარიოტის ჩუსტებში და თეთრ ხალათში გამოწყობილი მამაკაცის გამოჩენა კი იმ სიცილს აღძრავს, სიბრალულს რომ ახლავს. სწორედ სიბრალული იყო რაც ამეკვიატა ამ სპექტაკლის ყურებისას. არა არისტოტელესეული თანაგანცდა გმირების მიმართ, არამედ სიბრალული თუთაშხიასეული – რას დაგამსგავსათ მამაძაღლმა სეთურმა…

თხრობა იყო მონოტონური, ალაგ-ალაგ ისტერიული – კრუნჩხვების ფონზე და ორივე ერთად დაცლილი ყოველგვარი დრამატიზმისგან.

სპექტაკლის ფინალში იყო „მეტაფორა“ შილა ფლავივით ჩამოტარებული ნახმარი, სისხლიანი ტამპონი…

და მაინც: მაყურებელს მადლობის მეტი მართლაც არაფერი ეთქმით ფესტივალის ორგანიზატორებისთვის, რადგან გვაძლვენ საშუალებას საქართველოდან გაუსვლელად გაცეცნოთ რა ხდება მსოფლიო თეატრალურ სივრცეში, გავეცნოთ შედევრებს და მარცხით დამთავრებულ ძიებებს – თუნდაც მხოლოდ იმიტომ რომ შედარების საშუალება გვქონდეს, არ შევიკეტოთ ჩვენს „ნომერში“ და კულტურული კლაუსტროფობია არ შეგვეყაროს.

თეატრალური ფესტივალი 2009 – ნეკროშიუსის „ფაუსტი“

რეზო შატაკიშვილი

დაიბეჭდა „პრაიმტაიმში“

მნახველს გულგრილს ნამდვილად ვერ დაგტოვებდა ეიმუნტას ნეკროშიუსის „ფაუსტი“. თუმცა, შესაძლოა მისგან უფრო მეტს ელოდნენ მისივე „ოტელოთი“ გაოგნებულები და კიდევ უფრო მეტს, ვისაც თბილისური ანეგდოტის არ იყოს თავად არ დაულევია ლიმონათი (არ უნახავს ნეკროშიუსის „ოტელო“), მეზობელმა დალია (ნახა) და უთხრა ძაან, ძაან კარგიაო. ამაში კი, ნეკროშიუსი დამნაშავე ნამდვილად არაა.

ისე, ამ სპექტაკლის კრიტიკას, ალაგ-ალაგ რუსულ პრესაშიც გადაწყდებით, საფირმო მეტაფორებს უწუნებენ, ნეკროშიუსი მიწას მოსწყდა მაგრამ ვერ გაფრინდაო. ერთ-ერთ სცენაზე პირდაპირ ახსენებენ ფარაჯანოვის „საიათნოვადანააო“. (სხვათაშორის ეს აქაც ენიშნათ, და არც თუ უსაფუძვლოთ). ის კი არა, რუსებმა ნეკროშიუსს თოკებით გაკეთებულ კარდიოგრამაც დაუწუნეს, რომელსაც თბილისში ხანგრძლივი ოვაცია მოჰყვა. რას ვიზამთ, მიუხედავად იმისა რომ ნეკროშიუსმა უზარმაზარი ძვალი დადო სცენაზე – ენას ძვალი მაინც არა აქვს…

მისი „ფაუსტი“ გაგაოგნებდათ პროფესიული კეთილსინდისეიერებით – როგორც რეჟისორის, ისე მსახიობების მხრიდან. რეჟისორის ხედვის დიაპაზონით, ჰიპერმეტაფორულობით, ატმოსფეროს შექმნის დიდი უნარით. იმ ატმოსფეროსი, რომელიც 4 საათი გაძლებინებს დარბაზში (დღეს ეს არც თუ იოლია). გაძლებინებს და მეტიც – გიტაცებს. იტაცებს მათაც კი, ვისაც არც ხუთას გვერდიანი ტრაგედია „ფაუსტი“ აქვს წაკითხული და ჭერში აკიდულ სუბტიტრებისთვის თვალის დევნებაც უჭირს (მითუმეტეს რუსულად იყო).. ასეთი კი დამერწმუნეთ ბევრი იყო იქ, ბევრმა ისიც კი ვერ გაიგო რომ ნეკროშიუსს თავისი სცენიური ვერსიისთვის აღებული ჰქონდა გოეთეს ტრაგედიის მხოლოდ პირველი ნაწილი. ის არ გვიჩვენებს მეორე ნაწილს, სადაც საბოლოოდ ფაუსტი იმარჯვებს მეფისტოფელზე. ის სპექტაკლს ასრულებს გრეთჰენის სამსჯავროთი, თავად ფაუსტის მოგზაურობა კი გრძელდება. მაგრამ საქმეც ესაა, ნეკროშიუსის მაყურებელთან სხვაგვარ კომუნიკაციაზე მიუწვდება ხელი.

იგი მაყურებელს არაფერს უმალავს – მსახიობებს გამოაქვთ ძალზე ყოფითი საგნები, ჩვენს თვალწინ აწყობენ მათ და ქმნიან სცენურ ეფექტს. მაგალითად, სცენის ორ მხარეს დგებიან მსახიობები, ჭიმავენ ბაწრებს და რიგ-რიგობით ამოძრავებენ, შენს წინ გასაოცარი ეფექტია – მოგაგონებს უმალ კარდიოგრამას, ანდა შესაძლოა სულაც ფაუსტის სულის ღელვად, შინაგან წინააღდეგობებად აღიქვა. გამოდიან მსახიობები, ბაწრებით ფანარს ჭიმავენ და ამოძრავებენ – რომელიც განუზომელ ეფექტს ახდენს და ნათურის მოხსნის შემდეგ ობობასაც მოგაგონებს, რომელიც თითქოს წინასწარმეტყველებს ფაუსტის გაბმას მეფისტოფელის მახეში.

ანდა სულაც უბრალო – პატარა იოლად მსხვრევად თეფშებს იარაღს ესვრიან და ამსხვრევენ, იცი რომ არაფერი – თეფშები იმტვრევა, ილეწება მაგრამ ეფექტი განუმეორებელია. ალაგებენ და აშრიალებენ უამრავ წიგნებს – სულისშემკვრელი სცენაა, ანდა სულ უბრალოდ პერანგს ქარით ბერავენ, ან „რეიკას“ „რეიკას“ ურაკუნებენ, მაგრამ ეფექტი განუზომელია. ანდა, უბრალო ძაფისართავი მანქანებისგან, იკვრება კომპოზიცია – ხდება ტაძარი, ხედავ რომ ძაფისსართავი მაქნანებია, მაგრამ ეს საგნები მოულოდნელად ლამაზდებიან, სასწაული შენს თვალწინ ხდება – უბრალო საგნებისგან სცენური ექფეტის გარდა იბადება ულამაზესი მეტაფორა, რომლის ამოხსნა არც ისე იოლია, მაგრამ რომც თავი და ბოლო ვერ გაუგო, იგი მაინც ახდენს უდიდეს ზეგავლენას – ქმნის ატმოსფეროს, რომელიც მოქმედებს მაყურებელზე, მისი მეტაფორები კონტაქტს ამყარებენ მაყურებლის არაცნობიერთან და გადასცემენ მასში კოდირებულ ინფორმაციას. ცნობიერად კი ეს მეტაფორები ფრიად საამო საყურებელია და კარგი თავსატეხი რებუსიც.

ნეკროშიუსს უყვარს რებუსებიც, გამოცანებიც. მეტიც ის სამყაროს განიცდის როგორც გამოცანას – მიცემულს ადამიანისთვის. სწორედ აქედან მომდინარეობს მისი სპექტაკლების ვიზუალის ფანტასტიკურობა და მხატვრული აზროვნების მითოლოგიზმი.

რეზო შატაკიშვილი კავკასიის მეფე რამაზ ჩხიკვაძეზე

მას უწოდებდნენ “კავკასიელ ლორენს ოლივიეს”, “კავკასიის მეფეს” და მსოფლიოს ერთ–ერთ უდიდეს მსახიობს…

არც ერთ ქართველ არტისტზე იმდენი არ დაწერილა მსოფლიოში, რამდენიც მასზე…

ასე იწყებოდა რამაზი
ბაბუა – აღიარებული ფოლკლორისტი. მამა – ქართული მუსიკის კაბინეტის დამაარსებელი კონსერვატორიაში. დედა  პროფესიონალი მომღერალი. შვილი – უჩვეულო მუსიკალური ნიჭით დაჯილდოებული. ის განწირული იყო კონსერვატორიისთვის, მაგრამ მან თავი თავის ბედისწერას – თეატრს შესწირა.
დო მაჟორი – თეატრალურ ინსტიტუტში და დო მინორი – რუსთაველის თეატრში მოხვედრის შემდეგ. ის კარგა ხანს ჩაიკარგა უზარმაზარ სივრცესა და უღიმღამო როლებში. აკი ორჯერ დააპირებს კიდეც, საერთოდ, თეატრის მიტოვებას და საოპერო, ვოკალურ ხელოვნებაში გადაინაცვლებს…
ოთხმა წელმა განვლო წარმატებულ როლამდე – სანამ თუმანიშვილი არ ათამაშებდა „ესპანელ მღვდელში“. შემდეგ კვლავ უღიმღამო ხუთმა წელმა ჩაიარა მეორე წარმატებამდე – სპექტაკლამდე „როცა ასეთი სიყვარულია“.
მერე გაიხსნა მცირე სცენა და გაიხსნა დიდი რამაზი – ქოსა მრჩევლით „ჭინჭრაქაში“.
თუმანიშვილის თქმით, ქოსა მრჩევლით ჩხიკვაძის შემოქმედების მეორე ეტაპი იწყება. „ამის შემდეგ იგი უჩემოდ გაუყვა თავის გზას. ჩვენ გავიყარეთ. მისი სვლა დიდებისკენ დაიწყო“…
რობერტ სტურუა კი იტყვის, რომ „რამაზ ჩხიკვაძე ქოსა მრჩევლიდან იწყება…“
თავიდან რამაზ ჩხიკვაძე კარლო საკანდელიძის დუბლად იყო დანიშნული ჭინჭრაქას როლზე. ჩხიკვაძის გულს კი დიდად არ ეკარებოდა ჩიკორივით მობზრიალე ბიჭის როლი და უფრო ქოსიკოს როლი მოსწონდა, მაგრამ ამ როლზე გივი ჭიჭინაძე და ბორის წიფურია იყვნენ დანიშნული. რეპეტიციებს თითქმის სულ კარლო საკანდელიძე გადიოდა. რამაზ ჩხიკვაძე პარტერიდან ადევნებდა თვალს. ერთ დღესაც მაესტრომ რამაზ ჩხიკვაძე სცენაზე იხმო. „დილას წელკავი დამეტაკა და წელში ვერ ვიმართებოდი. ძლივს ავდექი და ვთხოვე, მოდი, ქოსიკოს როლს მოვსინჯავ-მეთქი. არაფერი უთქვამს, მე წელში ოთხად მოხრილი და ათჯერ მოკაკული, კვნესით, ტკივილისგან უნებლიე წამოყვირებით, რის ვაი-ვაგლახით ავედი სცენაზე და იატაკზე ჩავჯექი, ქოსიკოს პირველი სიტყვები ასე დამჯდარმა წამოვიკნავლე. მიშა წამოხტა, სახე გაუბრწყინდა და იყვირა: განაგრძე რეპეტიცია, იჯექი მანდ. დაიწყე… კარგია ეგ რადიკულიტიც. მე მგონი, მიშამ იფიქრა, ეს ყველაფერი ამ როლისთვის საგანგებოდ მოვიგონე და აღფრთოვანდა. აი, მაშინ გადაწყდა ჩემი ამ როლზე დანიშვნაც, ასე დავტოვეთ სპექტაკლში ჩემი წელკავიც, მიმკვდარი ხმით ლაპარაკიც და ასე დაიბადა ქოსიკოს ნიღაბი (რამაზ ჩხიკვაძე)“.

ასე იწყებოდა დიდი
ტანდემი

რამაზ ჩხიკვაძისა და რობერტ სტურუას პირველი შეხვედრა ჟაკ რობერის „შეხვედრაში“ შედგა. შემდეგ „მზიან ღამეშიც“, „ხანუმაშიც“. მათი ბედი ერთმანეთს ჩაეწნა. „ხანუმა“ მათი თანამშრომლობის ახალი ეტაპი იყო, რომელიც „სამანიშვილის დედინაცვლით“ დაგვირგვინდა, მათი ტანდემის საბოლოო ფორმირება კი „ყვარყვარეში“ ხდება. სწორედ ეს დიდი ტანდემი მოუტანს მსოფლიო აღიარებას რუსთაველის თეატრს… ნოდარ გურაბანიძის თქმით, „ყვარყვარე“ პირველი სპექტაკლია იმ თეატრისა, რომელსაც დღეს „რობერტ სტურუას თეატრი“ ჰქვია.
„ყვარყვარე“ პრემიერამდე 11-ჯერ გასინჯა ცეკას 3-4-კაციანმა კომისიამ. პრემიერაზე თეატრს მთელი თბილისი მიაწყდა, 200 ანშლაგის შემდეგ, სპექტაკლი მოხსნეს  – „ყვარყვარეში“ ჩართული იყო სცენა ბრეხტის „არტურო უის კაროერიდან“ და თეატრს ბერტოლდ ბრეხტის ქალიშვილმა და სიძემ უჩივლეს, თანხას არ გვიხდიანო. იძულებული გახდნენ, სპექტაკლი მოეხსნათ…
რამაზ ჩხიკვაძე: „მეც და რობიკოც ვამბობთ ხოლმე, ჩვენი ყველაზე კარგი სპექტაკლი იყო „ყვარყვარე“, ყველაზე ძლიერი, საინტერესო. ცოტა დროსაც კი გაუსწრო და მაყურებელმა მაინცდამაინც ვერ აღიქვა. „ყვარყვარე“, სხვათა შორის, გადაღებული იყო და წაშალეს, აბა შეიძლება ეს? ისე მინდა ვნახო ის სპექტაკლი, მაინტერესებს, მაგრამ არ არის, ვიღაცამ აიღო და წაშალა, სხვა გადაცემისთვის სჭირდებოდათო, კოლმეურნეობის რაღაც გადაუწერიათ. ვეღარ გავიგე, შემთხვევით იყო თუ ბოროტგანზრახვით…“
აზდაკი!!! რიჩარდი!!!
„ყვარყვარეს“ შემდეგ იყო დაუვიწყარი „კავკასიური ცარცის წრე“, რომლითაც თეატრმა საბჭოთა წრე გაარღვია და საგასტროლოდ გავიდა საზღვარგარეთ, გერმანიაში – ზაარბრიუკენსა და დიუსელდორფში. ტაშის მოძულე, ცალხელა დიუსელდორფს მეორე ხელს რამაზი გამოაბამს – გამოვა თუ არა სცენაზე, დარბაზი ტაშით დაინგრევა…
გერმანიას მოჰყვა მექსიკა – ფესტივალი „სერვანტინო-5“. ჩხიკვაძეს „მსოფლიო მნიშვნელობის თეატრალური ვარსკვლავი“ სწორედ მექსიკაში უწოდეს. ინგლისელმა მაიკლ კოვენმა კი „ფაინენშალ თაიმსში“ დაწერა: „რამაზ ჩხიკვაძე ერთ-ერთი უდიდესი მსახიობთაგანია, ვინც ოდესმე მინახავს… ჩხიკვაძე კავკასიელი ლორენს ოლივიეა, რომელიც სცენიდან მომხიბლაობას, სიკეთესა და სიბრძნეს აფრქვევს“. იგივე მაიკლ კოვენი მოგვიანებით გამოაცხადებს, რომ მზადაა, ლონდონიდან თბილისში ფეხით ჩავიდეს რამაზ ჩხიკვაძის რიჩარდის როლში სანახავად.
სტურუას „კავკასიური ცარცის წრე“ შესულია მეოცე საუკუნის მსოფლიოს ას საუკეთესო სპექტაკლში. რამაზ ჩხიკვაძის რიჩარდ მესამე ყველა დროის რიჩარდების ათეულშია.
თუმცა, თავიდან საქართველოში ყველა არ შეაფასებს ასე. მაგრამ მერე გაისუსებიან, როცა „რიჩარდი“ ედინბურგსა და ლონდონის „რაუნდ ჰაუზს“ დაიპყრობს. ედინბურგში გამოსვლის შემდეგ, შოტლანდიის უპირველესმა გაზეთმა „ობსერვერმა“ გამოაქვეყნა სტატია, სათაურით –
„რამაზი კავკასიის მეფე“.
ედინბურგში და „რაუნდ ჰაუზში“ ფენომენალური წარმატების შემდეგ ინგლისური თეატრალური სამყარო რამაზ ჩხიკვაძეს მეოცე საუკუნის უდიდეს მსახიობად აღიარებს. „რამაზ ჩხიკვაძე მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მსახიობია“ („თაიმსი“). 1987 წელს მას იწვევენ ლონდონში, მსოფლიოს ვარსკვლავთა გალაკონცერტზე, სადაც ორ ნაწყვეტს თამაშობს „მეფე ლირიდან“. პატნიორობას ვანესა რედგრეივი უწევდა, რომელმაც კორდელიას როლის ნაწყვეტი რამაზის პატივსაცემად ქართულად ისწავლა და ქართულად თამაშობდა კორდელიას.
ინგლისში, ქალაქ ლესტერში 1988 წელს რამაზ ჩხიკვაძეს ბენეფისი გაუმართეს, იქ ეთაყვანებოდნენ, ამ დროს კი აქ სტურუაზე განაწყენებული რეზო მიშველაძე ჟურნალ „კრიტიკაში“ წერდა, რომ თითქოს უცხოეთის პრესა თეატრის მიერ იყო მოქრთამულ-მოსყიდული და ხოტბა-დიდებით აღსავსე წერილებიც ამიტომ იბეჭდებოდა.
ამ „ლოგიკით“ სტურუა და ჩხიკვაძე მსოფლიო მედია-მაგნატები გამოდიან, რომელთაც შეძლეს მოესყიდათ „ფაინენშალ თაიმსი“, „თაიმსი“, „ნიუ-იორკ თაიმსი“, „ობსერვერი“, „გარდიანი“, „ლა ფიგარო“… მთელი მსოფლიოს პრესა…
რამაზ ჩხიკვაძის ბოლო როლი რუსთაველის თეატრში მეფე ლირია.
„აი, საქართველოს ლირი, ტირანი ქარიშხალში“, – წერდა იტალიური „კორიერე დე ლა სერა“.
90-იანი წლებიდან ქარიშხალი მინელდა. ის ტოვებს თეატრს და მიდის. სცენის გარეშე რჩება…
ნატაშა
რამაზ ჩხიკვაძე: „ნატაშა სრულიად მოულოდნელად გავიცანი. გურამ საღარაძესთან ერთად, ბათუმიდან გემით სამოგზაუროდ ოდესაში მივდიოდი. ნატაშა თავის დაქალთან ერთად ამოვიდა იალტაში. ვკითხეთ, საით მიბრძანდებით? ოდესაში მივდივართ, იქიდან – მოსკოვშიო. მაშინ გავიცანი, დავახლოვდით, ერთი, მეორე… მერე როგორც ხდება ყველაფერი… ბევრი მძიმე დღეც გვახსოვს და ბევრი ხელისშემშლელი პირობაც, ბევრი ჭორი, ბევრი უბედურება… რა არ გადავიტანეთ, მაგრამ მაინც ჩვენი გავიტანეთ… ჩემი ცოლი არც სოკრატეა და არც არისტოტელე, ჩვეულებრივად განათლებული ქალია, საკანდიდატო დისერტაცია აქვს დაცული, საერთოდ გამჭრიახი გონების პატრონია. ჭკვიანი ქალი კარგია, აბა, უჭკუო ვის რად უნდა? რა გითხრათ, ჩვენ დიდი შეხლა-შემოხლა არ გვქონია (იცინის), როცა ქალი ნორმალურად ჭკვიანობს, ასატანია… ნატაშა არასოდეს მაქებდა და მუდამ კრიტიკული იყო ჩემ მიმართ, ამით ძალიან მეხმარებოდა. ბევრი ცოლი შეყვარებულია ქმრის შემოქმედებაზე და სულ ტაშს უკრავს, „ო, რა კარგია, ო, რა კარგია“. ეს, რა თქმა უნდა, მაინც ცუდად მოქმედებს ადამიანზე, განსაკუთრებით თავიდან, სანამ სპექტაკლი ჩამოუყალიბებელია, დაუღვინებელია, ადამიანს ძალიან გჭირდება მკაცრი მოპყრობა, ნაადრევად ზედმეტი ტაში-ტუში არ ვარგა… ნატაშას ძალიან უყვარდა და უყვარს რუსთაველის თეატრი, ამ თეატრით ცხოვრობდა ის ჩემთან ერთად, ძალიან ცდილობდა დახმარებას და ბევრი გასტროლიც გააკეთა. თეატრი გაიყვანა ესპანეთში, ისრაელში, სხვადასხვა ქვეყნებში. ასე მუშაობდა, კონტაქტებს ამყარებდა იქაურ პროდიუსერებთან და შედეგიც კარგი იყო. ასე რომ, პატარა დამსახურება მართლაც აქვს ამ მხრივ…“

რამაზი დღეს
როცა შევარდნაძე საქართველოში ჩამოვიდა – ლია ელიავას ინფარქტი დაემართა. შევარდნაძის წასვლისას – რამაზ ჩხიკვაძეს ჰქონდა გულზე პრობლემები. მისი „მოსვლა-წასვლა“ ორი ხელოვანის კარდიოგრამაზე აისახა: „ახლაც ავად ვარ, ძალიან დავსუსტდი, არ ვიცი, როდის აღვიდგენ ძალას… მე სიმსივნე მქონდა ცოტა ისეთი, ნაღდი სიმსივნე… ადამიანი იბადება და უნდა წავიდეს კიდეც ამ ქვეყნიდან, აქ საპანიკო არაფერია, მაგრამ თუ რაიმეს ეშველება, უნდა გააკეთო ყველაფერი,  სიცოცხლე ვის არ უნდა, კაცო, და მეც მინდა… წამლებში ვარ სულ… უნდა ბევრი ვიარო ჰაერზე, ჰაერი უნდა ვყლაპო ბევრი და საჭმელები უნდა ვჭამო განსაკუთრებული, რომ ჯანმრთელობა აღდგეს…
ცხოვრებაში მიყვარდა შრომა და ქეიფი. მაგრამ ჩვენთვის ჯერ შრომა იყო და მერე ქეიფი. არ არსებობდა, რომ ჩვენ სპექტაკლის წინ გვექეიფა და ვინმე სცენაზე მთვრალი გამოსულიყო. თან, კაცო, დილით რეპეტიცია გვქონდა, მერე კინოსტუდიაში გადაღებაზე გავრბოდით, საღამოს სპექტაკლს ვთამაშობდით, სპექტაკლის შემდეგ ვიქეიფებდით დილამდე და დილით ისევ რეპეტიციაზე მოვდიოდით. ახლა რომ ვფიქრობ, რა ენერგია გვქონდა, კაცო, როგორ ვძლებდით… პირდაპირ საოცარია. ახლა, მაგნაირად ერთი დღე რომ გამაკეთებინა, ამ ქვეყნიდან წავიდოდი კიდეც. ეჰ, ჩვენ, ქართველებმა, არც ღვინის სმა ვიცით ზომიერი და არაც ჭამა… საზღვარგარეთ 3-4 ჭიქას დალევენ და მორჩა, ჩვენ 3 ლიტრას არ ვიკმარებდით… ჩვენ რომ ღვინის სმისა და ჭამის კულტურა გვქონოდა, დარწმუნებული ვარ, წასული ხალხიდან 50% დღესაც ცოცხალი იქნებოდა… ჩვენი თაობის ხალხი, ვინც დავრჩით, ხანდახან დავსხდებით ხოლმე, ვპურმარილობთ. ახლა უკვე ჭკვიანურად ვსვამთ, ისე აღარ ვიხოცავთ თავებს… აირწინაღით რომ მაქვს დალეული ღვინო, ხომ იცით? ახლა აღარ ვსვამთ აირწინაღებით, აღარც ბოთლებით დალევით ვცდილობთ ერთმანეთის გაკვირვებას და არც ბავშვის „გარშოკებს“ ვითხოვთ… ახლა მოგონებებით ვცხოვრობთ, ხანდახან წავუღიღინებთ ხოლმე, ბებერი ხმებით. ოღონდ ბევრ ხალხში ქეიფი არც ადრე მიყვარდა და არც ახლა შემიძლია. აი, ქორწილი რომ არის და დამპატიჟებენ, არ ვიცი, სად წავიდე, რა მოვიმიზეზო… დანაყრდები ნახევარ საათში, მეტი რამდენი უნდა ჭამო? მერე აღარ იცი, რა აკეთო. ისიც, თუ ჭკვიანები არიან, კიდევ კარგი, თორემ თუ სროლა ატყდა და ბოთლების რაკარუკი, მაშინ ხომ სულ დამშვენებული მოდიხარ… ჩვენს წრეში ჩხუბი არასოდეს მომხდარა, მაგრამ ხშირად მოვხვედრილვარ ბოთლების რაკირუკში, გამშველებლებიც ვყოფილვართ და… მახსოვს, დილის სპექტაკლი ვითამაშეთ, საღამოსაც სპექტაკლი გვქონდა, ერთი ჩვენი მსახიობი (აცხონოს ღმერთმა), გადაგვეკიდა, წავიდეთ, კარგი პურმარილია გაშლილი, ნუ დავლევთ, უბრალოდ, ვისადილოთ და წამოვიდეთო. ბოლოს და ბოლოს, დაგვითანხმა, წავედით. იმ სართულზე რომ ავედით, რაღაც ხმაური შემოგვესმა. კი არ გვესიამოვნა, მაგრამ რაღას ვიზამდით? იმ კარსაც მივადექით, გააღეს და დარბის დასისხლიანებული ხალხი, ერთმანეთს ურტყამენ, ვინ სკამს ისვრის ვინ – ბოთლს. აბა, ჩავერიეთ, წავიდა გაშველება, რაც ჩვენ მოგვხვდა იმ დღეს… სულ ღვინით დაწუწულები, დასისხლიანებულები, დანგრეულები, დალეწილები წამოვედით. ლუკმა ჩვენ არ გვიჭამია, დახეული პიჯაკებით შემოვედით თეატრში, გაგიჟდნენ, სად იყავით, კაცო, ომში? ახლაც, ავლაბარში, იმ სახლს რომ გავუვლი, ისტერიული ხარხარი მიტყდება…

რა გითხრათ, მე ბედნიერი კაცი ვარ. ისე აეწყო ჩემი ცხოვრება, რომ თეატრშიც სულ მუდამ როლებს მაძლევდნენ, მაძლევდნენ და მაძლევდნენ, კინოშიც სამუშაო ყოველთვის მქონდა. თავიდან ტელევიზია  შეიქმნა და სულ მე და ეროსი ვიყავით ყველა დადგმაში… სამუშაო არ მომკლებია, ყელამდე მქონდა, იმდენი მქონდა, რომ მეტი იყო უკვე, აღარ შეიძლებოდა იმის ატანა. ეს იყო ყველაზე დიდი ბედნიერება. მერე ის სპექტაკლები, სადაც მე ვმონაწილეობდი, კარგი სპექტაკლები იყო. ჯერ მიშა თუმანიშვილის დროს, მერე რობიკოს დროს, მთელი რიგი სპექტაკლებისა, რომელიც ზედიზედ კარგი და კარგი იყო. ამდენი გასტროლი, ამდენი წარმატება… ჩემისთანა კაცი შეიძლება რომ ნაწყენი იყოს კიდევ რამეზე? ხშირად მეკითხებიან, არის რამე როლი, რომ გინდოდათ, გეთამაშათ და გული გწყდებათ, რომ არ ითამაშეთო? არა, კაცო, არა, როგორ შეიძლება, რა ღორმუცელობაა, კიდევ როლი რომ მომენდომებინა?! არა, ბატონო, არ ყოფილა, პირიქით, ზედმეტად ვიყავი დატვირთული ყოველთვის და მადლობას ვუხდი ღმერთს ამისთვის…“

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”

ინტერვიუ რამაზ ჩხიკვაძესთან

რეზო შატაკიშვილი

(ინტერვიუ დაიბეჭდა 2005 წელს, გაზეთ „ქრონიკაში“)

ხანგძლივ მოლოდინს წერტილი დაესვა განახლებული რუსთველის თეატრი გაიხსნა. თუმცა, ძნელია იმის თქმა რას ელოდა მაყურებელი, მხოლოდ თეატრის გახსნას თუ ამ თეატრის სცენაზე ლეგენდად ქცეული კავკასიური ცარცის წრისდა რამაზ ჩხიკვაძის კიდევ ერთხელ ნახვას. დიდ არტისტთან და საუკუნის სპექტაკლთან შეხვედრა ვერ შედგა ბატონ რამაზის ავადმყოფობის გამო.

კავკასიური ცარცის წრესაუკუნის სპექტაკლი, თანაც არა მხოლოდ ქართული მასშტაბით. რუსეთის ხელოვნებადმცოდნეობის სახელმწიფო ინსიტუტუმა გამოსცა მეოცე საუკუნის სპექტაკლები“, სადაც მსოფლიოს ასი საუკეთესო სპექტაკლია შესული, რაც კი მეოცე საუკუნეში დადგმულა. ას სპექტაკლში ქართული თეატრის მხოლოდ ორი სპექტაკლია შესული ახმეტელის დადგმული ყაჩაღებიდა სტურუას კავკასიური ცარცის წრე“…

რამაზ ჩხიკვაძე მართლაც რომ ბედის ნებიერია. მისთვის ყველა იმეტებდა იმას, რისი მიცემაც შეეძლო.

ღმერთმა ნიჭი, შრომისმოყვარეობა, იღბალი მისცა. თუმანიშვილმა და სტურუამ როლები, მაყურებელმა უანგარო სიყვარული. კრიტიკოსებმა ხოტბა-დიდება. ინგლისელმა კრიტიკოსმა, მაიკლ კოვენმა, რიჩარდისნახვის სემდეგ მას კავკასიელი ლორენს ოლივიეუწოდა…

რამაზ ჩხიკვაძის სცენაზე ხილვის სიამოვნებას, ვერანაირად ვერ შეცვლის ეს ინტერვიუ, მაგრამ ჩვენ ასე ვცადეთ აგვეღნიშნა ქვეყნის პირველი თეატრის განახლება პირველი თეატრის პირველ არტისტთან საუბრით…

ბატონო რამაზ, განახლებული რუსთაველის თეატრი კავკასიური ცარცის წრითუნდა გახსნილიყო, სცენაზე თქვენს ხილვას მაყურებელი მოუთმენლად ელოდა. არ გწყდებათ გული, განახლებული თეატრი უთქვენოდ რომ იხსნება? ბატონო რამაზ, ექნება მაყურებელს საუკუნის სპექტაკლის კიდევ ერთხელ ხილვის საშაულება, ითამაშებთ კავკასიურს“?

– ჩემს გარეშე, თუ სხვის გარეშე, მთავარია რომ რუსთაველის თეატრში კიდევ ერთი სეზონი გაიხსნა. ჩემთვის ეს სეზონი 54-ე სეზონია. თავიდანვე ვიცოდი რომ „კავკასიურით“ უნდოდათ გახსნა, მეც მზად ვიყავი. ხალხს უყვარს ეს სპექტაკლი, წამოიზარდა თაობა, რომელსაც არ უნახავს ეს სპექტაკლი და აინტერესებთ, რა არის ეს „კავკასიური ცარცის წრე“. მოკლედ, კარგი იყო რომ „კავკასიურით“ გაგვეხსნა, მაგრამ ვერ შევძელი თამაში, დიდი ოპერაცია გავიკეთე, ძალიან ავად ვიყავი და ახლაც ავად ვარ, ძალიან დავსუსტდი, არ ვიცი როდის აღვიდგენ ძალას… ძალღონე თუ მოვიკრიფე რომ სცენაზე გამოვიდე, დიდი სიამოვნებით, ყველაზე მეტად მე მინდა, რომ ვითამაშო, მაგრამ უკვე წლები თავისას შვება, თანაც წლებს გავუძლებდი, მაგრამ… მე სიმსივნე მქონდა ცოტა ისეთი, ნაღდი სიმსივნე… ახლაც ისევ უნდა წავიდე ავსტრიაში, უნდა ვეჩვენო ექიმს, უნდა გაიგონ, ხომ არ ამოიყარა ისევ… 78 წლის ვხდები, ამდენს რომ იცხოვრებ, არც არაფრის უნდა გეშინოდეს. ადამიანი იბადება და უნდა წავიდეს კიდეც ამ ქვეყნიდან, აქ საპანიკო არაფერია, მაგრამ თუ რაიმეს ეშველება, უნდა გააკეთო ყველაფერი,  სიცოცხლე ვის არ უნდა კაცო და მეც მინდა (იცინის)...  ღმერთმა ქნას რომ ეს სეზონი წარმატებული იყოს, საინტერესო სპექტაკლები დაიდგას. მითუმეტეს, ჩვენ ასეთი პირობები არ გვქონდა, ახლა კი ამ განახლების შემდეგ ყველა პირობაა მსახიობებისთვის, რეჟისორებისთვის და მთავარია ისეთი სპექტაკლები დავდგათ, რომელიც შესატყვისება ამ განახლებულ თეატრს. ღმერთმა დალოცოს ბიძინა ივანიშვილი, ეს საოცარი პიროვნება ჩვენი თეატრის აღორძინებისათვის.

ამ სეზონზე, მაყურებლის წინაშე უნდა წარსდგეს ის თაობა, რომელიც ბოლოს მიიღეს რუსთაველის თეატრში. თქვენ თუ იცნობთ მათ შემოქმედებას, ან შორიდან თუ მიგიდევნებიათ თვალი, როგორ ფიქრობთ, აქვთ მათ ის პოტენცია რომ გააგრძელონ დიდი თეატრის დიდი ტრადიციები?

– როგორ არა… ბევრმა იცის, აი, თქვენი თაობა წავიდა, ვინ არის და იქნება თუ არა შემცვლელი, ეჭვი ეპარებათ, ასე არ არის, ძალიან საინტერესო ახალგაზრდობაა მოსული როგორც ჩვენთან, ისე სხვა თეატრებში. ყველაფერს, მათ შორის დაოსტატებას დრო სჭირდება, დღეს თუ კარგად გამოიყურებიან ამა თუ იმ სპექტაკლებში, ხვალ და ზეგ კიდევ უკეთესნი იქნებიან. იმ დღეს რეპეტიციასაც დავესწარი, ახალ სპექტაკლს დგამს რობერტი, მომეწონენ ახალგაზრდა მსახიობები, თავის მოვალეობას ასრულებენ, უნდა ვიფიქროთ რომ ეს ხალხი გაიზრდება და კიდევ უფრო კარგი შედეგები ექნებათ, შეიძლება უკეთესი სიტყვაც თქვან, ვიდრე ჩვენ ვამბობდით, ღმერთმა ინებოს და ასე იყოს.

ბატონო რამაზ, ერთხელ ვერიკო ანჯაფარიძეს კითხეს, არ მოგწყინდათ ამდენ კინფლიქტებიო? ქალბატონმა ვერიკოს უპასუხია, რა მოგვაბეზრებს, თეატრი ნფლიქტიაო. თქვენ რამდენად გახებოდათ ეს კონფლიქტები, ინტრიგები, რაც ყველგანაა, მითუმეტეს თეატრში.

– არა, ხაზგასმულად ასეთი არაფერი მახსოვს რომ ან მე დამიპირისპირდნენ, ან მე დავპირისპირებულიყავი ვინმეს. თეატრში კონფლიქტი იყო და იქნება კიდევაც, მაგრამ გააჩნია რა ზომის არის ეს კონფლიქტი. ადრე, მარჯანიშვილის და ახმეტელის დროს მოხდა ისეთი კონფლიქტი რომ საერთოდ გაიყვნენ და ორ თეატრად ჩამოყალიბდნენ. როცა მოვიდა მიშა თუმანიშვილი, შემდეგ თემური ჩხეიძე, რობერტ სტურუა, რა თქმა უნდა უნდოდათ რაღაც ახალი სიტყვის თქმა და იყო პატარა კონფლიქტები ძველ თაობასთან, მაგრამ ამ ყველაფერმა მშვიდობით ჩაიარა და დიდი მსხვერპლი არ მოუტანია, მე საერთოდ ნაკლებად ვიღებდი კონფლიქტებში მოანწილეობას. არ მიყვარს მე ასეთი ამბები.

რუსთაველის თეატრიდან მარჯანიშვილის წასვლაში დიდი როლი ითამაშა მისმა მიყვანილმა ახმეტელმა. შემდეგ ახმეტელის წასვლაში ითამაშეს დიდი როლი მისმა აღზრდილმა ვასაძემ და ხორავამ. შემდეგ ხორავა გაუშვეს მათ მიერ თეატრში მოყვანილმა ახალგაზრდებმა დვალიშვილმა, თუმანიშვილმა, შემდეგ თავად თუმანიშვილი გაუშვეს… სტურუა 3 ათეულ წელიწადზე მეტია მაგრად დგას, თქვენი აზრით, როგორ ახერხებს სტურუა ამას?

– მსგავსი რამ ყველა თეატრებში ხდება, გააჩნია ვინ როგორ გააგრძელებს ამ გზას, იგივე თუმანიშვილმა და სტურუამ თავისი სიტყვა თქვეს და ამით თეატრს არაფერი წაუგია. რობერტ სტურუა ისეთი მოწინავე რეჟისორია ჯერ ფარ-ხმალს არ ყრის, ან რად უნდა დაყაროს, ჯერ კიდევ ბევრის გაკეთება შეუძლია. შემცვლელი კი ჯერ არ ჩანს, რომ რომ დაეტაკოს და სტურუა წააქციოს. ასე რომ, ჯერჯერობით რამოდენიმე წელიწადი საშიშროება არა აქვს რობერტს… (იცინის).  ერთხელ მიშა თუმანიშვილმა მითხრა, რუსთაველზე ვიდექით სწორედ თეატრის წინ, რა უკვირთ, კაცო, უფროსებსო, ახლა ჩვენ მოვედით, ისინიც ხომ მოვიდნენ ვიღაცის შემდეგო, მოვა დრო და მეც გამაგდებენ თეატრიდანო, მაინც ასე მოხდა ხომ? არა, მიშა არავის გაუგდუია და არც არავის ცუდი არ გაუკეთებია მისთვის რომ წასულიყო. მას თავის წიგნისათვის, უფრო საინტერესო წასაკითხი რომ გაეხადა, ბევრი რამ მოგონილი აქვს, არაფერი მაგდაგვარი თეატრში არ მომხდარა მისი საწინააღმდეგო…

არსებობს ასეთი ინფორმაცია რომ თავის დროზე, როცა რუსთაველის თეატრმა საბჭოთა კავშირის რკინის ფარდა გაარღვია და საზღვარგარეთ გავიდა საგასტროლოდ, თქვენმა მეუღლემ ნატაშამ დიდი როლი ითამაშა ამ პროცესში. მართლაც ასე იყო? უნდა უმადლოდეს თუ არა ქაღტული თეატრის ისტორია ქალბატონ ნატაშას?

– ნატაშას ძალიან უყვარდა და უყვარს რუსაველის თეატრი, ამ თეატრით ცხოვრობდა ის ჩემთან ერთად, ძალიან ცდილობდა დახმარებას და ბევრი გასტროლებიც გააკეთა. თეატრი გაიყვანა ესპანეთში, ისრაელში, სხვსადასხვა ქვეყნებში. მარჯანიშვილის თეატრსაც გაუკეთა გასტროლები იაპონიაში, გერმანიაში. ასე მუშაობდა, კონტაქტებს ამყარებდა იქაურ პროდიუსერებთან და შედეგიც კარგი იყო, ასე რომ პატარა დამსახურება მართლაც აქვს ამ მხრივ. მაგას სპექტაკლები არ დაუდგამს, შორს იყო მაგ საქმისგან, მაგრამ უნდოდა რომ კარგი სპექტაკლი ენახა სხვადასხვა ქვეყნის მაყურებელს, ამას ახრეხებდა შიგადაშიგ, ეს იყო და ეს იყო.

ქალბატონი ნატაშა როგორ გაცანით, როგორ დაოჯახდით?

– სრულიად მოულოდნელად გავიცანი. გურამ საღარაძესთან ერთად,

ბათუმიდან გემით სამოგზაუროდ ოდესაში მივდიოდი. ნატაშა თავის დაქალთან ერთად ამოვიდა იალტაში. ვკითხეთ, საით მიბრძანდებით? ოდესაში მივდივართ, იქდან მოსკოვშიო. მაშინ გავიცანი, დავახლოვდით, ერთი, მეორე… მერე როგორც ხდება ყველაფერი… ბევრი მძიმე დღეებიც გვახსოვს და ბევრი ხელისშემშლელი პირობებიც, ბევრი ჭორი, ბევრი უბედურება… რა არ გადავიტანეთ, მაგრამ მაინც ჩვენი გავიტანეთ.

ბატონო რამაზ, ნათქვამია კაცებს ჭკვიანი ქალები არ მოსოწნოთ, გაურბიანო, რასაც ნამდვილად ვერ ვიტყვით თქვენზე. თქვენ თუ გქიმნიდათ რაიმე დისკომფორტს ის ფაქტი რომ სახლში ჭკვიანი ცოლი გყავთ?

– ახლა (იცინის)… ჩემი ცოლი სოკრატე არ არის და არც არისტოტელე, მაგრამ ჩვეულებრივად განათლებული ქალია, უმაღლესი აქვს დამთავრებული, საკანდიდატო დისერტაცია აქვს დაცული, საერთოდ გამჭრიახი გონება აქვს. ჭკვიანი ქალი კარგია, აბა უჭკუო აბა ვის რად უნდა? რა გითხრათ, ჩვენ დიდი შეხლა-შემოხლა არ გვქონია, (იცინის), როცა ქალი ნორმალურად ჭკვიანობს ასატანია…

თქვენ როგორ გიწყობდათ ხელს ქლაბატონი ნატაშა, თქვენი კარიერის მანძილზე?

– იმით რომ არ მაქებდა და მუდამ კრიტიკული იყო ჩემი შემოქმედების მიმართ. ბევრი ცოლი შეყვარებულია ქმრის შემოქმედებაზე და სულ ტაში უკრავს, „ო, რა კარგია, ო, რა კარგია“, ეს რა თქმა უნდა მაინც ცუდად მოქმედებს ადამიანზე, განსაკუთრებით თავიდან სანამ სპექტაკლი ჩამოუყალიბებელია, დაუღვინებელია, ადამიანს ძალიან გჭირდება მკაცრი მოპყრობა, ნაადრევად ზედმეტი ტაში-ტუში არ ვარგა. ნატაშა ძალიან კრიტიკული იყო და ამ მხერივ ძალიან მეხმარებოდა. საერთოდ,  სულ იმას ვამბობ, სპექტაკლი უნდა ჩამოყალიბდეს, დაღვინდეს.

როცა „რიჩარდის“, „კავკასიურის“ ჩანაწერებს ვუყურებ, არ მომწონს, იმიტომ რომ ისინი პრემიერის დღეებშია გადაღებული, სპექტაკლი არ არის დაღვინებული, დასრულებული.. არადა ეს რჩება ისტორიაში, უყურებს ხალხი და ფიქრობს, ნეტა რა აგიჟებდათ ამ სპექტაკლში, ამ თამაშშიო. მე მაგალითად, „კავკასიურში“, თვითონ დავამატე ბევრი რეპლიკა, რომელიც სპექტაკლსაც მოუხდა და მაყურებელმაც აიტაცა, მაგრამ ეს იმ ჩანაწერებში არაა, ვერც იქნება, იმიტომ რომ მერე და მერე დავამატე. ახლა ჩემს ჩამოსვლამდე, უჩვენებიათ „რიჩარდი“, მე არ ვიცი რომელი გადაღებაა, მაგრამ არ შეიძლება ეს ის რიჩარდი იყოს, რომელსაც ვთამაშობდით, 30-40 სპექტაკლის შემდეგ. დამწიფება სპექტაკლსაც სჭირდება, განსაკუთრებით ისეთ ავტორებს როგორიცაა შექსპირი, ბრეხტი. შექსპირი ისეთია, გგონია გამართე სცენა, დიალოგი თუ მონოლოგი, დაიწყებ, გადადგამ ნაბიჯს და „დგუპ“ ჩავარდები ისევ, სულ დაგენგრევა ის ილუზია რომ მზად გაქვს ის სცენა… ყველაფერს დრო სჭირდება, მაყურებელი ზრდის სპექტაკლს.

ძალიან მწყდება გული, რამდენი გრანდიოზული სპექტაკლი ითამაშა ჩვენმა წინა თაობამ, ხორავამ, ვასაძემ, არაფერი არ არის აღბეჭდილი ფირზე. ჩვენ დროს გაჩნდა ამის საშუალება, მაგრამ მაინც არ არის ბევრი სპექტაკლი გადაღებული. მაგალიად, ისეთი სპექტაკლი, როგორიც იყო „ყვარყვარე“. მეც და რობიკოც ვამბობთ ხოლმე, ჩვენი ყველაზე კარგი სპექტაკლი იყო „ყვარყვარე“, ყველაზე ძლიერი, საინტერესო. ცოტა დროსაც კი გაუსწრო და მაყურებელმა მაინცდამაინც ვერ აღიქვა.

თუმცა ყველაფერს ძალიან კარგად მიხვდა იმდროინდელი ხელისუფლება და მაქსიმალურად მიჩქმალეს კიდეც.

– კი… „ყვარუყვარე“  სხვათაშორის გადაღებული იყო და წაშალეს, აბა შეიძლება ეს? ისე მინდა ვნახო ის სპექტაკლი, მაინტერესებს, მაგრამ არ არის, ვიღაცამ აიღო და წაშალა, სხვა გადაცემისთვის სჭირდებოდათო და კოლმეურნეობის რაღაც გადაუწერიათ.

ეს შემთხვევით მოხდებოდა ვითომ?

– რა ვიცი, ვეღარ გავიგე შემთხვევით იყო თუ ბოროტგანზრახვით. „ხანუმა“ არ არის გადაღებული… არადა ისეთი სპექტაკლი იყო, ახალგაზრდობა დღესაც დაისვენებდა, იცინებდა.

რატომ ხომ აჩვენებენ ხოლმე ფრაგმენტებს ხანუმადან“?

– ფრაგმენტები არის, მაგრამ ისიც სპექტაკლიდან არ არის, ტელევიზიაში დადგეს დეკორაციები და სცენები გვათამაშეს მაყურებლის გარეშე. მაყურებლის გარეშე ნათამაშებ კომედია რის მაქნისია? თუ შენს სიტყვას მაყურებლის რეაქცია არ მოჰყვა, კომედიას ვერ ითამაშებ, კომედიის დროს პირდაპირი კონტაქტი გაქვს მაყურებელთან. ამიტომ არის კომედიის პირველი სპექტაკლის თამაში რთული, შენ არ იცი სად ატეხს მაყურებელი ხარხარს რომ პაუზა იქ დაიჭირო, თუ მაყურებლის გაჩუმებას არ დაელოდე და ილაპარაკე, ის რეპლიკები დაგეკარგება, ყველაფერს თავის ეშმაკობა უნდა და არტისრტმა უნდა იცოდეს სად დაიჭიროს პაუზა, მერე იმ პაუზასაც შევსება უნდა, გაშტერებული ხომ არ იდგები, რაღაც უნდა აკეთო ამ დროს და გაჩუმდება თუ არა მაყურებელი, მაშინვე გაგრძელო. ჩვენ ზუსტად გვაქვს გამოანგარიშებული, სად ატეხავენ სიცილს, სად მოგვიწევს პაუზის დაჭერა, მაგრამ როცა სპექტაკლს მაყურებლის გარეშე იღებ, ზედიზედ აყრი ამ სცენებს და აღარ აქვს ის გემო.

კარგით, ბატონო რამაზ, დღეს როგორ ცხოვრობთ, როგორ ატარებთ დროს?

– როგორ ვატარებ, რა… წამლებში ვარ სულ… უნდა ბევრი ვიარო ჰაერზე, ჰაერი უნდა ვყლაპო ბევრი და საჭმელები უნდა ვჭამო განსაკუთრებული, რომ ჯანმრთელობა აღსდგეს, ძალიან სუსტად ვარ, მალე ვიღლები. ახლა, რომ ვილაპარაკეთ, საშინელი დაღლილი ვარ, აღარაფერად ვარგივარ, ერთი საათი უნდა დავწვე. ჰაერზე სიარული არ მიყვარს, მაგრამ მიწევს… არა, ბუნებაში სუფთა ჰაერზე სიარულს რა სჯობს, ან ზღვისპირას რომ დადიხარ და დადიხარ… მაგრამ აქ ქალაქში სად უნდა იარო კაცო? მარტო მიდიხარ, მოდიხარ. მანქანები, ერთი, მეორე, ყოველთვის კუს ტბაზე ხომ ვერ ივლი, ხან წვიმს… აი, მე მიყვარს ბაზარში სიარული… ათასნაირი ადამიანი გხვდება, მათ მოქმდდებას, მათ დიალოგებს უგდებ ყურს, ნამდვილი სიცოცხლე ბაზრებში დუღს. იქ ყველაზე აშკარად ვლინდება, რა ქვეყანაა, რა მდგომარეობაა, უჭირს თუ არ უჭირს ხალხს, რა ხდება.

ბოლოს როდის იყავით თბილისურ ბაზარში?

– აი, ახლა რომ ჩამოვედი, ვიყავი ბაზარში. ყველა ერთს იძახის რომ არა აქვთ ფული. ეს ისედაც ეტყობა ბაზარს. ძვირიან საქონელთან, მაგალითად ხორცთან არ არის ხალხი. ხალხმრავლობა კი არის ვითომ ბაზარში, მაგრამ მყიდველი ცოტაა, რომელ გამყიდველთანაც არ მიხვალ, იდექი თუ გინდა ნახევარი საათი, ევაჭერე და ილაპარაკე, ადრე ცოტა, ისე იყო, „ჩაიწით ამხანაგო, ჩვენც საქმე გვაქვსო“.

რა ამის პასუხია და 90-იანი წლების დასაწყისში, როცა შევარდნაძე საქართველოში ჩამოვიდა, ქალბატონ ლია ელიაავს ინფარქტი დაემართა, მისი წასვლილასას თქვენ გქონდათ გულზე პრობლემები მისი მმართველობის დასაწყისი და დასასრული ორი ადმიანის კარდიოგრამაზე აისახა…

იცი რა, მეც და ძალიან ბევრსაც დიდი იმედი გვქონდა შევარდნაძის. მერე და მერეც სულ მეგონა რომ რაღაცას გააკეთებდა, მაგრამ არფერი კარგი არ გაკეთდა, უფრო და უფრო უკან-უკან წავიდა საქმე, ბოლომდე დააჩოქა ქვეყანა და არაფერი სიკეთე არ დაგვიტოვა ჩვენ რომ რაღაცით პატივი ვცეთ, ან ენერგეტიკა მოეგვარებინა, ან გზები, ან რაღაცა გაეკეთებინა რომ გვეთქვა, აი ეს გააკეთა. ახლა ცოტა რაღაცა სულ რომ არ გააკეთოს პრეზიდენტმა, თვითონ გაკეთდება, ხალხი თვითონ აკეთებს, ყველაფერს თვითინ ხომ არ მიიწერს, არა? მე შევარდნაძეზე არაფერი ცუდი არ მითქვამს ერთი, ორი, ხუთი, შვიდი წლის მანძილზე, იმედი რომ მთლიანად გადამეწურა მერე ვთქვი, თორემ პრეზიდენტსაც უნდა დააცადო. ამ ახალგაზრდებსაც უნდა დავაცადოთ, თორემ ისე არ გამოვა, იმათი დანგრეული ქვეყანა, შენ უცებ ააშენეო. ასე ვერ ააშენებენ, აშენებას დიდი ფული და დრო უნდა. თუ არც ესენი ააშენებენ, არც ამათ დაინდობს ხალხი და ასე უფერულად, გალანძრულებიც წავლენ თავიანთი პოსტებიდან, ცოტა ოპტიმისტურად უნდა შევხედოთ. ძალიან ძნელია, ამ ვითარებაში, მთავრობამ ისეთი ეფექტური და მოულოდნელი რამ გააკეთოს, რომ ჩვენ უცბად ვიგრძნოთ, დავინახოთ შედეგი. დღეს მაგალითად გზა რომ კეთდება, ეს შესანიშნავი, დიდებული საქმეა. ჩვენ წინა პრეზიდენტებს რომ ცოტა ამაზეც ეფიქრათ და იმათ დაეწყოთ გზების კეთება, იგივე ენერგეტიკის აღორძინება, დღეს ჩვენ ასეთ მდგომარეობაში არ ვიქნებოდით. იმათ რომ არაფერი არ გააკეთეს, იმიტომ ვართ ასე ჩამორძჩენილები. რაღაცა ერთი გადაეწყვიტათ, ერთი ამბავი გაეკეთებინათ… კი „ვერ გააკეთეს“, არ გააკეთეს. ან იმდენი ტვინი და ცოდნა არა ჰქონდათ და უტვინოები იყვნენ, ან არადა ბოროტები, მავნებლები და ქურდები იყვნენ. იმდენის ქურდობა უნდოდათ, არაფერზე ფული არა რჩებოდათ რომ ქვეყნისთვის რამე გაეკეთებინათ. დღეს ესენი აკეთებენ, მაგრამ ხალხი მაინც უკმაყოფილო და გაბრაზებულია. არც ესაა გასაკვირი, იმიტომ რომ მანამდე  ჯამაგირს არ მივცემთ ხალხს იმდენს, რომ კაცს პურის ფული ჰქონდეს, შვილს ჩააცვას ფეხზე, წამალი უყიდოს, მანამდე ის მშიერი კაცი, ის უდიდესი ნაწილი ჩვენი საზოგადოებისა, რომელნიც შიმშილის ზღვარზე არიან მისულნი, ისინი ამას ვერ დაგიფასებენ და დიდად გახარებულნი არ იქნებიან. ამ მდგომარებასი მყოფ კაცს არ აინტერესებს თბილისიდან ბათუმამდე კარგი გზა მიდის თუ ცუდი და ნურც დავძრახავთ ამისთვის. მაგრამ რა ქნას მთავრობამ საიდან მისცეს ეს ჯამაგირი, პენსია? ვერ მისცემს სანამ არ გაჩნდება სამუშაო ადგილები, სანამ ფეხზე არ დადგება ეკონომიკა. ამას რა სჭირდება? ენერგეტიკა და გზები, დაიწყეს ამათ გზები და ვნახოთ..

თქვენი წარსულიდან რა გენატრებათ ხოლმე?

– ცხოვრებაში მე მიყვარდა შრომა და ქეიფი. არ მიყვარდა დიდი ქიფი, ბევრი ხალხი. მე მიყვარს, ათი-12 კაცი რომ შეიკრიბება.

ვინ იყვნენ ხოლმე თქვენი საყვარელი პარტნიორები სუფრაზე?

– ჩვენი თაობა – ეროსი, ნოდარ ჩხეიძე, ბადრი კობახიძე, კოტე მახარაძე, ედიშერ მაღალაშვილი, გურამ საღარაძე, კარლო საკანდელიძე… რამოდენიმე კაცი ვმღეროდით, არა გვიშავდა და ვქეიფობდით, სულ ანეგდოტები, სასაცილო ამბები, არავითარი ჩხუბი ჩვენს წრეში არ მომხდარა. მაგრამ ჩვენთვის ჯერ შრომა იყო და მერე ქეიფი, უნდა ჯერ გაგვეკეთებინა ჩვენი საქმე და მერე გვექეიფა. არ არსებობდა რომ ჩვენ სპექტაკლის წინ გვექეიფა და სცენაზე მთვრალი გასმოულიყო. თან კაცო, დილით რეპეტიცია გვქონდა, მერე კინოსტუდიაში გადაღებაზე გავრბოდით, საღამოს სპექტაკლს ვთამაშობდით, სპექტაკლის შემდეგ თუ რაიმე მიზეზი იყო ისეთი, რომ უნდა დავმჯდარიყავით და აგვეღნიშნა, ვიქეიფებდით დილამდე და დილით ისევ რეპეტიციაზე მოვიდოდით. ახლა რომ ვფიქრობ, რა ენერგია გვქონდა კაცო, როგორ ვძლებდით… პირდაპირ საოცარია. ახლა, მაგისნაირად ერთი დღე რომ გამაკეთებინა, მე ამ ქვეყნიდან წავიდოდი კიდევაც. ასეა, ჩვენი თაობიდან თეატრში აღარვინ დარჩა, მარტო თეატრი ხომ არ არის, ჩემი თაობის რამდენი საყვარელი კაცი, მეგობარი გვყავდა გვერდით, ჩირგო, თამაზ მელიავა, რა ვიცი რამდენი, ესენი ყველანი წავიდნენ, აღარავინ არის. ეჰ, ჩვენ ქართველებმა არც ღვინის სმა ვიცით ზომიერი და არაც ჭამა. საზღვარგარეთ 3-4 ჭიქას დალევენ და მორჩა, ჩვენ 3 ლიტრას არ ვკმარებდით, კაცო. ჩვენ რომ ღვინის სმის და ჭამის კულტურა გვქონოდა, დარწმუნებული ვარ რომ  წასული ხალხიდან 50% დღესახ ცოცხალი იქნებოდა… ჩვენი ტაობის ხალხი, ვინც დავრჩით, ხანდახან დავჯდებით ხოლმე, ვპურმარილობთ. ახლა უკვე ჭკვიანურად ვსვამთ, ისე აღარ ვიხოცავთ თავებს… აირწინაღით რომ მაქვს დალეული ღვინო ხომ იცით? ახლა აღარ ვსვამთ აირწინაღებით, აღარც ბოთებით დალევით ვცდილობთ ერთმანეთის გაკვირვებას და არც ბავშვის „გარშოკებს“ ვითხოვთ… ახლა მოგონებებით ვხოვრობთ, ხანდახან წავუღიღინებთ ხოლმე, ბებერი ხმებით. ოღონდ ბევრი ხალხში ქეიფი არ შემიძლია. აი, ქორწილი რომ არის და დამპატიჟებენ, არ ვიცი სად წავიდე თბილისიდან, მერე რომ ვთქვა არ ვიყავი და ამიტომ ვერ მოვედი მეთქი. უკვე აღარ შემიძლია ამის ატანა. დანაყრდები ნახევარ საათში, მეტი რამდენი უნდა ჭამო? მერე აღარ  იცი რა აკეთო. ისიც თუ ჭკვიანები არიან, კიდევ კარგი, თორემ თუ სროლა ატყდა და ბოთლების რაკა-რუკი, მაშინ ხომ სულ დამშვენებული მოდიხარ.

თქვენ წრეში არ ჩხუბობდით, მაგრამ ახალგაზრდობაში თუ მოხვედრილხართ ასეთ სიტუაცუაში, ბოთლების რაკი-რუკში“?

– როგორ არა, ხშირად… ხშირად… გამშველებლებიც ვყოფოივართ და ერთი მეორე. მახსოვს, დილის სპექტაკლი ვიტმაშეთ, საღამოსაც სპექტაკლი გვქონდა, ერთი ჩვენი მსახიობი, (აცხონოს ღმერთმა), გადაგვეკიდა, ხომ მაინც უნდა ვისადილოთ, წავიდეთ, კარგი პურ-მარილია გაშლილი, ნუ დავლევთ, უბრალოდ ვისადილოდ და წამოვიდეთო. ბოლო-ბოლო დაგვითახმა, წავედით. იმ სართულზე რომ ავედით, რაღაცა ხმაური შემოგვედსმა, კი არ გვსეიამოვნა, მაგრამ რაღას ვიზამდით? იმ კარებსაც მივადექით, გააღეს და დარბის დასისხლიანებული ხალხი, ერთმანეთს ურტყამენ, ვინ სკამს ურტყამს, ვინ ბოთლს ისვრის… აბა ჩავერიეთ, წავიდა გაშველება, რაც ჩვენ მოგხვდა იმ დღეს… სულ ღვინით დაწუწულებო, დასისხლიანებულები, დანგრეულები, დალეწილები, წამოვედით. ლუკმა ჩვენ არ გვიჭამია, დახეული პიჯაკებით შემოვედით თეატრში, გაგიჟდნენ თეატრში, სად იყავით კაცო, ომში? ახლაც, ავლაბარში, იმ სახლს რომ გავუვლი ისტერიული ხარხარი მიტყდება…

– ამ გადასახედიდან რაიმეზე თუ გწყდებათ გული, ან ისე თუ გატკინათ გული ვინმემ, რომელიც დღემდე გახსოვთ?

– რა არის იცით, პატარ-პატარა გულის ტკენები ყოველთვის ექნება ადამიანს. მაგრამ თვითონ ადამიანი უნდა ეცადოს, რომ რაღაცას გვერდი აუაროს და არ გააზვიადოს. თორემ, სულ პატარა წყენა შეიძლება ისე გააზვიადო, რომ მტრად გადაიკიდო ადამიანი, ან მტრად გაუხდე და მოსაკლავად გაიმეტო. კაცი, ხანდახან ისეთ გუნებაზეა, ისეთ სიტყვას იტყვის, დაუფიქრებელს, გაუზომელს და ამის მიხვედრის უნარიც უნდა გქონდეს რომ ეს შემთხვევითი ამბავია, რომ იმას გადაუვლის, ხვალ სხვა იქნება… უნდა დაუთმო კაცს. დიდი კონფლიქტები მე არავისთან არა მქონია. რა გითხრათ, მე ბედნიერი კაცი ვარ. ისე აეწყო ჩემი ცხოვრება რომ თეატრშიც სულ მუდამ როლებს მაძლევდნენ, მაძლევდნენ და მაძლევდნენ, კინოშიც, ისევ თვითონ მე თუ ვიტყოდი უარს თეატრის გამო და ვერ ვთამაშობდი, თორემ იქაც სამუშაო ყოველთვის მქონდა. თავიდან ტელევიზია  შეიქმნა და სულ მე და ეროსი ვიყავით ყველა დადგმაში, „მოცარტი და სალიერი“ იქ ვითამაშეთ, ბეთჰოვენი იქ ვითამაშეთ…. ასე რომ სამუშაო მე არ მომკლებია, ყელამდე მქონდა, იმდენი მქონდა რომ მეტი იყო უკვე, აღარ შეიძლებოდა იმის ატანა, ეს იყო ყველაზე დიდი ბედნიერება, მერე ის სპექტაკლები სადაც მე ვმიონაწილეობდი, კარგი სპექტაკლები იყო, ჯერ მიშა თუმანიშვილის დროს, მერე რობიკოს დროს, მთელი რიგი სპექტაკლებისა, რომნელიც ზედაზედ კარგი და კარგი იყო. ამდენი გასტროლი, ამდენი წარმატება… ჩემისთანა კაცი, როგორ შეიძლება რომ ნაწყენი ვიყო კიდე რამეზე? ხშირად მეკითხებიან, არის რამე როლი, რომ გინდოდათ გეთამაშათ და გული გწყდებათ რომ არ ითამაშეთო? არა კაცო, არა, როგორ შეიძლება, რა ღორმუცელობაა, კიდე როლი რომ მომენდომებინა?! არა ბატონო არ ყოფილა, პირიქით, ზედმეტად ვიყავი დატვირთული ყოველთვის და მადლობას ვუხდი ღმერთს ამისთვის.

%d bloggers like this: