Tag Archives: კონსტანტინე გამსახურდია

რეზო შატაკიშვილი ჩქარსისხლიან ლადო ასათიანზე

ვინც კაცი იყო და ლექსად იქცა

ლადო ასათიანი – მისი ფილტვები ჭლექმა დაღრღნა.
მისი სული – საბჭოთა ინკვიზიციამ.
მას არ აღირსეს სიხარული – ენახა თავისი ლექსების კრებული.
პოეტი, რომელსაც დაუჭრეს ლექსების პირველი წიგნი…
პოეტი, რომელსაც სული დაუშანთეს დედის გადასახლებით…
მაგრამ ვერც ფილტვებისა და ვერც კაცობრიობის ჭლექმა – საბჭოთა იმპერიამ ვერ გაიმარჯვა მასზე. ის უკვდავია. უკვდავია თავისი ლექსებით.
ის კაცი იყო და იქცა ლექსად.
კაცს კლავენ.
ლექსს – ვერა.
ლადო ასათიანი – პოეტი, ყაყაჩოების ალში რომ გვხვევს თავისი ლექსებით.
პოეტი – ყაყაჩოებით აელვარებული ველ-მინდვრებით აღფრთოვანებული, ჩვენ კი – მისი პოეზიით.

ყაყაჩო სიმბოლოა სილამაზის. ასეა საზოგადოდ და ასეა ლადოსთანაც – აკი, ხედავს კიდეც ლამაზი ქალის ხატებას ყაყაჩოში, მაგრამ ვერ ვიტყვით, რომ ყაყაჩო მხოლოდ სილამაზეს განასახიერებს მის პოეზიაში. ყაყაჩოს მეშვეობით, მას წითელი ფერი და ამ ფერის სიმბოლიკა შემოაქვს პოეზიაში. წითელი, მწვანესთან ერთად.
სწორედ წითელისა და მწვანის აღლუმია – ყაყაჩოების ცეცხლწაკიდებული კრწანისი, უფლისციხის მიდამოები, თუ ადგილი, სადაც ძველად ჯარებს უხმობდნენ.
წითელი და მწვანე ერთად – არის ნიშანი სიყვარულისა და იმედის, მარადისობის.
აკი ამბობს კიდეც ლადო ასათიანი:
„გზაში ყაყაჩოს შეხვედრა სიკეთედ დაგვებედება:
სულ ახალგაზრდა ვიქნებით, გული არ დაგვიბერდება!“
წითელი – სიმბოლო სიცოცხლისა და სიხარულის…
სწორედ სიცოცხლის დაუოკებელი წყურვილი, მძაფრი სიყვარული და სიხარული ვლინდება მის ლექსებში. მას ახარებს სიცოცხლე, ყაყაჩოების შემონათება და არ ეძიებს სხვა დიდებას.
„მოდი, ჩვენ ესეც ვიკმაროთ და სხვა დიდება ნუ გვინდა,
ყაყაჩომ თუ მოგვანათოს ლამაზი ქალის შუქითა!“
ლადო ყაყაჩოში ხედავს მორცხვ ქალს, ისევე, როგორც ანა კალანდაძე მამრს – თუთაში, რომელიც სახლში შეჭრასა და ქალი პოეტისთვის წელზე ხელის შემოხვევას ლამობს. ლადო ასათიანი უფაქიზესად გადმოგვცემს მძაფრი ეროტიზმის ამ შთამბეჭდავ ხატებას.
წითელი ადამიანის გუნება-განწყობილების გამომხატავი ფერიცაა და სირცხვილის დროსაც ჩნდება, სახეზე გადაუვლის ხოლმე ადამიანს. ლადოსთანაც ასეა:
„შერცხვა და თავი დახარა;
სიწითლემ გადაუარა, ალბათ, იმაზე დაფიქრდა,
მოვეწონეო თუ არა?!“

ყაყაჩოები ყვავიან იქ, სადაც ძველად ჯარებს უხმობდნენ და იღვრებოდა სისხლი. ახლა ეს სისხლი ყაყაჩოდ ყვავის.
წითელი სისხლის გამოხედვაა და ეს წითელი იხედება კრწანისის მიდამოებიდან:
„ეს სისხლი არის თუ მართლა ყაყაჩოების ცეცხლია“.
ბებერი კრწანისის ამაბრდღვიალებელი ყაყაჩოების ცეცხლი – სიმბოლო იმ თავდადებული სამასი არაგველისა, რომელთაც თავი მიიტანეს მამულის, რჯულის სამსხვერპლოზე და მკვდრეთით აღდგნენ – მარადისობაში გადასახლდნენ.
აქ არაა გლოვა, აქაა პატივისცემა ღირსეული წინაპრებისა და სიამაყე მათ გამო. აქაა ისევ და ისევ პოეტის გაშმაგებული სიყვარული სიცოცხლისადმი, სამშობლოსადმი.
ყაყაჩოების ცეცხლი და ფერი – წითელი თვით ლადო ასათიანისა და მისი მგზნებარე, ძარღვიანი პოეზიის სიმბოლოდაც შეგვიძლია, აღვიქვათ.
ადამიანის გუნებასაც ხომ აქვს თავისი სიმბოლიკა. კაცის ხასიათსაც ხომ აღნიშნავდნენ ფერებით. წითელი ფერით აღინიშნება სანგვინიკი – ადამიანი მხიარული, ფიცხი, ჩქარი სისხლისა. ანუ ისეთი, როგორადაც წარმოგვიდგება თავად ლადო ასათიანი, როგორც მისი პოეზიიდან, ისე პირადი წერილებიდან – კაცი ჩქარი სისხლისა.

ლადო ასათიანი – ვინც კაცი იყო და ლექსად იქცა.
იყო კაცი ჯანმრთელი გულისა და არა ჯანის. ჯანმრთელი სულისა და არა ხორცის. თუმცა კი ძლიერი სენის შეყრამდე ჯანიც მრთელი ჰქონდა, გულიცა და სულიც.
ბარდნალაში მდინარის გაღმიდან ეძახის ლადო მექი ასათიანს, მშობელ მამას უხმობს შვილი, შუა ზამთარია. ცხენი მოაშველოს უნდა. არდადეგებზე ჩამოსულა სტუდენტი ლადო…
„ძვირფასო დედა! მე კარგადა ვარ, შენ ყოფილხარ ავად – სამწუხაროა. შემომითვალე, რითი შემიძლია დახმარება და დაგეხმარები… ფული შემომაკლდა, მაგრამ არა უშავს, ვიშოვი. საბანი არ შემიკერავს“. – წერდა ლადო მშობელ დედას. გაჭირვება იყო მისი ცხოვრების თანამგზავრი. ალბათ, ამიტომაც უყვარდა ფიროსმანი ასე გააფთრებით. ის ყოველ დილით ფიროსმანის ქუჩაზე კი არ ხვდებოდა ნიკალას, არამედ ყოველდღიურ ყოფაში ართმევდა მის ბედს ხელს, უშინაურდებოდა მის ბედს, მის სიდუხჭირეს იზიარებდა, ისიც მოკვდა და მერე ვაცხონეთ…

მატერიალურ სიდუხჭირეს აუვიდოდა, მაგრამ… 20 წლის ჭაბუკს დედა დაუპატიმრეს – ხალხის მტრის ბრალდებით. მალე თავად პოეტი ინსტიტუტიდან გარიცხეს – „კონტრრევოლუციური ლაყბობისთვის“. მოგვიანებით აღადგინეს. მაგრამ მოშურნენი ახალგაზრდა პოეტს თავის ხელს არც მანამ აკლებდნენ და არც შემდეგ.
იერიშს იერიშზე ახორციელებდნენ.
ვაიკრიტიკოსები პოლიტიკური შეცდომების გამოსწორებისკენ მოუწოდებდნენ. ამაოდ ეძებდა ხალხის მყრის შვილი სამსახურს ლუკმა-პურისთვის…
ქუთაისი. „ცისფერი კაფე“ რიონის პირას. მეგობრები. ნატეხი შოთი. თითო ტარანი, ხელადით ღვინო. ანდა სულაც ჩაი და საუბრები. საუბრები ქართველი ხალხის წარსულზე, თეატრზე, კინოზე, მხატვრობასა და პოეზიაზე. მერე თბილისი. ჩამოსვლა და თბილისელად ქცევა ერთი იყო.

„მხოლოდ დროდადრო დამარეტიანოს ქაშვეთის შემოხედვამ –
რუსთაველის პროსპექტზე ხეტიალი ნუ მომიშალოს ღმერთმა“.
ათბობდა ქაშვეთის შემოხედვა და რუსთაველის გამზირი.
ოცნებობდა, რომ წამოესხა ძალიან გრძელი, რომანტიკოსის „პლაში“, კისერში ჩაეფინა თმა, ჰქონოდა ზორბა ქოჩორი, ჰკეთებოდა, თეთრი-თეთრი, გახამებული საყელო, თეთრი შარფი, რომელსაც ქარი აუფრიალებდა, ჰხურებოდა თართოფარფლებიანი ქუდი – გედის ფრთით დამშვენებული და ასე გამოწყობილს აევლო და ჩაევლო რუსთაველზე…
თბილისში 21 წლისა გადმოვიდა საცხოვრებლად, ქუთაისის ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ. დაიწყო მუშაობა. მდგომარეობა ოდნავ შეუმსუბუქდა, მაგრამ რა შემსუბუქება ჰქვია, როცა მის პატრიოტიზმს ლაფში სვრიდნენ, ნაციონალისტობას სწამებდნენ. ერის ტკივილისა და სიხარულის გაზიარებასაც არ აცდიდნენ, არათუ პირადისას.
არადა, რამდენი ტკივილია ჩაქსოვილი მის სტრიქონებში – „ნეტავ, სადა ხარ, ან რომელ მხარეს, სულზე უტკბესო დედილო ჩემო?“… „დედა, სიზმრებმა არ მომასვენა, შენს ბნელ სენაკში გადმომახედა“… „გეძახი, მინდა გაგესაუბრო, შუა აზიის ურწყულ მხარეში“…

ლადოს ერთი გოგონა გააცნეს. მას ანიკო ერქვა, გვარად ვაჩნაძე იყო. ლადოს შეუყვარდა. მერე, მერე კი მატარებლით მგზავრობისას, მატარებელი რომ დამუხრუჭებულა, ლადო ანიკოსკენ გადახრილა და… პირველად უკოცნია. მერე, მერე კი იყო წყება სასიყვარულო ბარათებისა.
„ანიკო ციხისძირელო, თბილისში ყველაფერი ძველებურადაა, ყველაფერი სტანდარტულია, სასახლეშიც ასევეა, მხოლოდ ჭავჭავაძის ქუჩაზე არაა ძველებურად, ნაცნობი ხე შეცვლილა ოდნავ, ფოთლები გასცვენია. შემოდგომის ბრალია, ალბათ, შენმა უნახაობამ თუ დაჰმართა ეს საქმე. დროზე უნდა ეწვიო და აამწვანო. მაგრამ რას უზამ, გაზაფხული წელიწადში მხოლოდ ერთხელ მოდის. ჰოდა, ასეა, ასეა საერთოდ, მაგრამ ამ წერილის ავტორისთვის არაა ასე, ამ წერილის ავტორს უყვარს გაზაფხული, გაზაფხული და გაზაფხული, სიცოცხლის პოეზიისა და სიყვარულის მარადიული გაზაფხული… გაუმარჯოს ზღვას, სიცოცხლეს, პოეზიასა და სიყვარულს. გაუმარჯოს ულამაზეს ქვეყანას, საქართველოს!..“ – იმ საქართველოს, რომელიც დედის რძესავით ტკბილი იყო ბარდნალელი ჭაბუკისთვის.

ლადო ასათიანი და ანიკო ვაჩნაძე

ლადო ასათიანი და ანიკო ვაჩნაძე

„დაუკარით, მოასწარით თორემ ჰერი…
და სიბერეც ძუ მგელივით მოგვიხტება“.
მაგრამ აცალა განგებამ სიბერე? რაჟდენ გვეტაძეს სწერს: „ბატონო რაჟდენ! თქვენ სერიოზულად იცით ჩემი გაწამებული ცხოვრების შესახებ, ჩემი ადრე დამთავრებული ახალგაზრდობის შესახებ…“
ადრე დამთავრებულ, ჩამწარებულ ახალგაზრდობაზე არსად გოდებდა ლადო, არც ერთ ლექსში, არც ერთ სტრიქონში, ის მართლაც მტრის ჯინაზე ცხრალახვარჩარტყმული, ცხრაჯერ მწარედ იცინოდა. მხოლოდ წერილებში იგრძნობა მისი ნაღველი. წერილების უფრო ხშირ-ხშირად მიწერას სთხოვს ანიკოსა და ძმას, გოგიტას.
„მოიწერე ამბები სახლის, კარის, რაა ეს, ორ სიტყვას რომ გადმოაგდებ, როგორ გეკადრება ეს! სახლშიც მისწერე წერილები და მომწერე ხშირად ამბები. თუ გესირცხვილება ჩემთან წერა? რა ვიცი, აბასთუმანში რომ ვიყავი, კონსტანტინე გამსახურდია მწერდა წერილებს და ნუთუ შენ ერთი სიტყვის მოწერის გრცხვენია?“ – წერს ძმას…

„როგორ არ მინდა, ძლიერო სენო, ლექსში ქართულად რომ მოგიხსენო!
როგორ არ მინდა, ჩემს სიჭაბუკეს დააჩნდეს შენი შავი ჩრდილები!
ეს რა უშრეტი ცეცხლით დამბუგე, პირს მარიდებენ ქალიშვილები“.
განიცდიდა. თავს უცხოდ გრძნობდა. განსაკუთებით მაშინ, როცა პირს არიდებდნენ.
„სადაც წინათ ვცხოვრობდი, იქ უკვე გამომიცხადეს, რომ ჩემი მათთან ცხოვრება შეუძლებელია. მოგეხსენებათ, ტუბერკულოზიანს სათოფეზე არ ეკარება ხალხი…“ – წერდა რაჟდენ გვეტაძეს.
გრძნობდა, რომ დიდი გზა არ ედო წინ გასავლელი. რომ მალე დამთავრდებოდა უკვე ჩამწარებული ახალგაზრდობა. არადა, როგორ არ უნდოდა… არ უნდოდა ამ სენს კვლავაც შერჩენოდა მისი ფილტვების დაღრღნა, ისევე, როგორც ვაჟას ფილტვებისა ოდესღაც.
„მე, დაწყევლილი ლადო ასათიანი, ერთი კვირაა, რაც გეახელით თბილისს. თითქმის ხუთი თვე გავატარე აბასთუმანში… არავითარი გაუმჯობესება არ მიმიღია ჯანმრთელობის მხრივ. ჩემი ფილტვების მიხედვით, მე მალე უნდა მივიცვალო, ძვირფასო, და აბა, შენ იცი, ცრემლებს ნუ დაღვრი“. – სთხოვდა მეგობარს, ნიკა აგიაშვილს.
მაგრამ ზუსტად იმხანად ომახიანად წერდა: „რადგან სიცოცხლე ასე ნავარდობს, სიკვდილის ყველა კარი დარაზეთ და იმ ბედნიერ დღეს გაუმარჯოს, როცა ჩვენ გავჩნდით ამ ქვეყანაზე!“
კონსტანტინე გამსახურდიამ ნახა რა მძიმე ავადმყოფი, გასამხნევებლად შესძახა: „აღსდექ ვაჟკაცო, ებრძოლე სიკვდილს, სალმობამ არ დაგაძაბუნოს“!
ებრძოდა ლადო ძლიერ სენს, მაგრამ უძლური იყო. „ო, განვედ ჩემგან ძლიერო სენო, ჩემ შემდგომ ნურვინ ნუ მოგიხსენოს“.
ნიკა აგიაშვილს: „ვეღარ ვძლებ ამ ვიწრო ოთახში, თითქოს კუბოში ვარ ცოცხლად მდებარე, მზის მონატრული. რომ მოვკვდე, ნეტა ამაზე უარესი თუ იქნება ის კუბო. ამის ბრალია, ალბათ, რომ თითქმის ყოველ ღამით და დღისითაც, როცა წავთვლემ, სულ თავახდილი კუბოები მეზმანება…“
გარდაცვალების კვირას სულ მამამისს ნატრულობდა, უხმობდა, ისევე, როგორც ოდესღაც სტუდენტობაში მდინარის გაღმიდან… ოღონდ ჩუმად…
სიკვდილს დღეს უთქვამს, მამაჩემი დამესიზმრა და უთუოდ ჩამოვაო. სწორედ იმ დღეს, ჯერ არც კი გაციებულიყო პოეტის ცხედარი, აივანზე ერთი მოხუცი შესულა და ლადო ასათიანის ბინა უკითხავს. ეს იყო მექი ასათიანი…
„ეს ჩემი სენი თუ დაგემართოს, ამაზრზენი და განუკურნელი,
ეს ჩემი სენი თუ დაგემართოს, და მოიხადო როგორც სახადი,
ჰეი, შენ, დიდი მომავლის ლანდო, ერთი თხოვნისთვის ნუ დამძრახავდი:
თუ მეცნიერის გონების ღონედ უმალ განკურნოს ჭლექი სნეული,
– მაშინ მომნახე და მომიგონე სამარადისოდ მიწად ქცეული“.
გავიდა ხანი, აღარ არის ჭლექი უკურნებელი სენი. ვინც გაიმარჯვეთ ამ ერთ დროს უკურნებელ სენზე, მიდით ლადოს საფლავთან და ჩასძახეთ ლადოს, რომ დაამარცხეთ მისი დამმარცხებელი. რომ სიკვდილს გამოუსხლტით ხელიდან, იმ სიკვდილს, რომელიც ლადომ ლექსით დაამარცხა.
„მჯერა ამ დიად ბუნების კართან
მე თვით სიკვდილსაც გარდავქმნი ლექსად“,
მან სიკვილი ლექსად გარდაქმნა და ჩვენ შეგვყარა უკურნებელი სენი – სენი, რომელსაც ვერავინ უწამლებს. ამ სენს ლადოს პოეზიით „დასნებოვნება“ ჰქვია.

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში” 

რეზო შატაკიშვილი უიღბლო, უჩინო თათიაზე

„ბუნებამ მას ყველაფერი მისცა: სილამაზე, შესანიშნავი ხმა, ნიჭი და ერთში დაჩაგრა – არ მისცა ბედი“ –იტყვის რობერტ სტურუა… მას მართლაც საოცარი სილამაზე ამშვენებდა, სწორედ 19 წლის თათია ხაინდრავა იქცა მხატვარ უჩა ჯაფარიძის შთაგონების წყაროდ და ნესტან-დარეჯანის მიწიერ განხორციელებად, როცა „წერილის ეპიზოდის“ ილუსტრაციას ქმნიდა.

მას ჰქონდა იშვიათი ხმა, პოეზიის არსში წვდომისა და გადმოცემის უბადლო ნიჭი და იყო დიდოსტატი მხატვრული კითხვის. „მისი კითხვა უშუალო იყო, ლაღი, მსუბუქი, მთის ჰაერივით გამჭვირვალე და სუნთქვასავით ბუნებრივი!“ – ამბობდა ანა კალანდაძე.

მას არ რგებია არც ერთი პრემია, არც ერთი წოდება, არც ერთი ჩინი, მას მხოლოდ მერაბ კოსტავამ უბოძა ჩინი – „უჩინო თათია“…

 

ამ ქვეყანას გაგრის მახლობლად მოევლინა. სიმონ ხაინდრავა 18 წლის იყო, კონსტანტინე გამსახურდიას 17 წლის დაზე – სოფიოზე რომ იქორწინა, მაგრამ… შვილი არ უჩნდებოდათ, არ უჩნდებოდათ 22 წლის მანძილზე და აი, ქორწინებიდან 22 წლის თავზე, ქვეყანას მოევლინა თათია ხაინდრავა, მოევლინა გაგრაში. გაგრაში იმიტომ, რომ მშობლები გემით მოგზაურობდნენ და სწორედ გაგრის მახლობლად გამხდარა დედა შეუძლოდ… ბედნიერმა ბავშვობამ მხოლოდ 7 წელიწადს გასტანა… პატარა თათია მტირალა ყოფილა, კონსტანტინე გამსახურდია სწორედ იმხანად წერდა „მთვარის მოტაცებას“ და კაროლინას შვილსაც ამიტომ დაარქვა თათია… მერე მოვიდა ავბედითი 37, მართლა სატირალი ხანა… სოფიო გამსახურდიას 2 ძმა დაუხვრიტეს, დაუხვრიტეს ძმისშვილიც და ქმარსაც თავი მოაკვლევინეს… მამის თვითმკვლელობამდე იყო ბარბაროსული გამოსახლება კუთვნილი ბინიდან – არ გაატანეს არათუ ავეჯი, ტანსაცმელიც კი. მალე კი ავლაბარში, ერთ ბნელ ოთახში თათიასთან შეხიზნულ სოფიო გამსახურდიას ამცნეს, რომ სიმონი ცუდად იყო… სოფიო გამსახურდია ავა თიანეთში, სადაც იმალება დევნილი სიმონ ხაინდრავა. ავა და ნახავს ფილტვების ანთებით  გათანგულ ქმარს. წუთით ეზოში გამოდის, უკან შებრუნებულს კი შემზარავი სურათი ხვდება – მომაკვდავი ქმარი და სიტყვები: „თათიას კონსტანტინე გაგიზრდის“…

 

კონსტანტინე გამსახურდია მართლაც ითავებს თათიას გაზრდას. ცოცხალი კლასიკოსი სამუდამოდ აღიბეჭდება მის მეხსიერებაში – ფეხქვეშ გაშლილი დათვის ტყავით, ძვირფასი კალმით, მაგიდაზე ერთი ბოთლი შავი ღვინით, მუქი ჩაით ან ყავით, შავი ქლიავით… თათია ლექსებს უკითხავდა პატარა ზვიადსა და თამარს. „ერთხელ დიდ ოთახში ბავშვებს ვუკითხავდი ლექსებს. კონსტანტინემ დამიძახა და მითხრა: „აბა, ერთი ხმამაღლა წამიკითხეო“. მომიწონა… იმ დღიდან მხატვრული კითხვა უმთავრესი გახდა ჩემს ცხოვრებაში“, – დაწერს თათია ხაინდრავა წლების შემდეგ… პატარა თათიას უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე გაჰყვება ის სითბო და მზრუნველობა, რასაც მის მიმართ ავლენდნენ კლასიკოსი ბიძა და მისი უსათნოესი მეუღლე – მირანდა ფალავანდიშვილი.

 

 

კონსტანტინე გამსახურდია, თამარი, თათია, ზვიადი, მირანდა ფალავანდიშვილი

კონსტანტინე გამსახურდია, თამარი, თათია, ზვიადი, მირანდა ფალავანდიშვილი

 

ეს სითბო იმდენად დიდი იქნება, რომ, როდესაც თათიას ქალიშვილი შეეძინება, მას სწორედ მირანდას დაარქმევს – საყვარელი ბიცოლას პატივსაცემად.

 

მირანდას შეძენამდე კი დიდი გზაა – ტკივილებითა და ტრაგედიებით დანაღმული. ტკივილები და ტრაგედიები არც მერე მოაკლდება. ტკივილები, დრამები, ტრაგედიები – მისი ცხოვრების განმეორებადი და შეუქცევადი ფაზებია. თათიას ჰქონდა ბრწყინვალე გარეგნობა, საამო ხმა, კითხულობდა „ვეფხისტყაოსანს“, კითხულობდა საოცრად, მაგრამ დედას არ უნდოდა, მის შვილს თეატრალურზე ჩაებარებინა. გოგონა დაჰყვა დედის ნებას – უნივერსიტეტს მიაშურა, აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტს, მაგრამ ერთმა საღამომ მისი ბედი ისევ სცენას დაუკავშირა. უნივერსიტეტში იოსებ გრიშაშვილს ხვდებოდნენ სტუდენტები. თათიამ გრიშაშვილის „ხელთათმანის ღილი“  წაიკითხა. საღამოს დასრულებისთანავე აღფრთოვანებული გრიშაშვილი კულისებში შევა და თათიას ამცნობს: ხვალ კონსტანტინეს დავურეკავ და თეატრალურ ინსტიტუტში უნდა წაგიყვანო. წაიყვანს კიდეც. თათია წაიკითხავს „ხელთათმანის ღილს“ და…  მას მაშინვე ჩარიცხავენ თეატრალურ ინსტიტუტში. ბედნიერ სტარტს უბედურება მოჰყვა. თათია მელანიას თამაშობდა დოდო ალექსიძის დადგმულ მაქსიმ გორკის „მზის შვილებში“. თამაშობდა იმდენად კარგად, რომ პედაგოგმა უთხრა კიდეც: იმდენად კარგად გამოგივიდა, შენ ამას ვეღარ გაიმეორებო. რეჟისორის სიტყვები წინასწარმეტყველური აღმოჩნდა – თათიას მანქანა დაეჯახა და კარგა ხანს ჩამოშორდა სცენას. დაამთავრა ინსტიტუტი, მეტყველების კათედრაზე დატოვეს, გამოჯანმრთელებულს კი… თეატრებში აღარ იღებდნენ. ის არ გააკარეს სცენას, მისთვის ყველა თეატრის კარი დაკეტილი აღმოჩნდა. რეალურად კარი დაკეტილი იყო მაშინაც კი, როცა თეატრში უშვებდნენ და… როლებს არ აძლევდნენ, ან თითქმის არ აძლევდნენ. არადა ნიჭიც ჰქონდა, ბრწყინვალე ხმაც და გარეგნობაც და არც პროტექტორები ჰკლებია. თავადვე იხსენებდა, რომ მის თეატრში მისაყვანად ბევრს იბრძოდნენ სერგო ზაქარიაძე, აკაკი ხორავა, აკაკი ვასაძე, თამარ ჭავჭავაძე, შალვა დადიანი, იოსებ გრიშაშვილი… ის კი არა, თამარ წულუკიძე რუსთაველის თეატრის დირექტორთანაც შეჰყვა და კატეგორიულად მოსთხოვა – მე ისევ წავალ გადასახლებაში და ჩემს შტატში ეს ახალგაზრდა მიიღეთო, მაგრამ მაინც არ მიიღეს. არ მიიღეს, მიუხედავად იმისა, რომ თათია ხაინდრავას აქტივში უკვე იყო შტეფან ცვაიგის „უცნობი ქალის წერილები“ – რადიოდადგმა, რომელიც შესულია ოქროს ფონდში. თეატრებში არ იღებდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ კლასიკოსი ბიძა დაჰყვებოდა თეატრებში და რეჟისორებს სთხოვდა, შტატში მიეღოთ. წიგნებსაც ჩუქნიდა ავტოგრაფებით, მაგრამ… თათიას თეატრში არ იღებდნენ. მოგვიანებით სევდიანად იტყვის თათია ხაინდრავა, რომ მათთვის (რეჟისორებისთვის) მაშინ რაიკომის მდივნის ტელეფონის ზარს უფრო მეტი ძალა ჰქონდა, ვიდრე კონსტანტინე გამსახურდიას სიტყვას… შემდეგ როგორღაც თითქოს ნავსი გატყდა, თათია ბათუმის თეატრში მიიწვიეს, მთავარი როლიც ერგო, მაგრამ ამ ხანამ სულ ერთი წელი გასტანა… პატარა მირანდას უდედოდ უჭირდა და თათია იძულებული გახდა, თბილისში დაბრუნებულიყო. იმხანად სანკულტურის თეატრს ლილი იოსელიანი ჩაუდგა სათავეში. თათიაც წაიყვანა. თამაშობდა კიდეც ლილი იოსელიანის სპექტაკლში „ჩვენი ერთი საღამო“. ლილი იოსელიანი გაიხსენებს, რომ თათია ხაინდრავა იმ როლში განუმეორებელი იყო, შესანიშნავად მღეროდა, ცეკვავდა, მისი პლასტიკით აღფრთოვანებული იყო ლეგენდარული იური ზარეცკი. მაგრამ ეს ბედნიერებაც ხანმოკლე აღმოჩნდა, თეატრს მოშურნეები გამოუჩნდნენ. „სანკულტურის“ თეატრი უცებ ძალიან პოპულარული გახდა… შეშურდათ და ბრძოლა დაგვიწყეს… ისეთი ქება და მოწონება გვქონდა, რომ სხვა თეატრებს შეშურდათ… დაფინანსება მოგვისპეს, არსებობა შეგვაწყვეტინეს…“ – იტყვის ლილი იოსელიანი. შემდეგ ძლივძლივობით თათიას შტატი გამოუჩხრიკეს მარჯანიშვილის თეატრში. თითქმის 30 წელი დაჰყო თეატრში, მაგრამ მეტი ბედის დაცინვა რა გინდა, რომ ხმით განთქმულ მსახიობს მხოლოდ უსიტყვო როლებს აძლევდნენ. მასოვკაში კლავდნენ მის ნიჭს. „30 წლის განმავლობაში, მხოლოდ „რას იტყვის ხალხში“ ვითამაშე. ლალი ნიკოლაძემ მომცა როლი. ერთხელ ზანდა იოსელიანმა მცა პატივი – თავი მოიავადმყოფა და ხუხაშვილის „მოსამართლეში“ დედა ვითამაშე… მარჯანიშვილის თეატრში ვიმუშავე მთელი 30 წელი, მაგრამ ხმა არ ამომაღებინეს. მასიურ სცენებში კი, იცოცხლე, წარამარა მათამაშებდნენ. თუ რომელიმე მსახიობი ავად გახდებოდა, მხოლოდ მაშინ მაღირსებდნენ სცენაზე გასვლას“, – იტყვის მოგვიანებით.

 

არ გააკარეს სცენას, არც ეკრანს. ერთადერთი როლი აქვს კინოში ნათამაშები – ელისაბედი სიკო დოლიძის გადაღებულ „კაცია ადამიანში?!“. „დიდოსტატის მარჯვენაში“ ცოქალის როლი მქონდა. რეჟისორმა ვახტანგ ტაბლიაშვილმა გადაღებული ფირიდან ამომჭრა“, – იტყვის გულმოკლული… ის არ გააკარეს არც ეკრანს, არც სცენას. მიაჯაჭვეს მხოლოდ რადიოს, მაგრამ ის მაინც ავიდა სცენაზე. 1976 წელი მისთვის ყველაზე ბედნიერი იყო. უკვე 48 წლისა გახლდათ, მისი რეპერტუარით რობერტ სტურუა რომ დაინტერესდა. სტურუა, რომელიც იმხანად „კავკასიურ ცარცის წრეს“ დგამდა, რომელსაც უკვე დადგმული ჰქონდა „სეილემის პროცესი“, „ხანუმა“, „ყვარყვარე“… რეპეტიციების შუალედებში მთელი თვე უსმენდა სტურუა თათია ხაინდრავას მხატვრულ კითხვას, ზღვა რეპერტუარს. დაბოლოს, თათია კითხულობს თარაშ ემხვარის წერილს და გაისმის სტურუას ვერდიქტი: „მე თქვენ დაგიდგამთ სპექტაკლს!“. შვიდი თვე მუშაობდნენ სპექტაკლზე. ამ უბედნიერეს წუთებშიც არ დაინდო ბედმა – აფიშები უკვე იუწყებოდა, რომ რუსთაველის თეატრში გაიმართებოდა „მზეო თიბათვისა“, რომ თათია სასწრაფო ოპერაციის გასაკეთებლად გადააფრინეს მოსკოვში. მაგრამ 1976 წლის 17 მაისს ის ახლად ნაოპერაციები მაინც წარდგა მაყურებლის წინაშე. ერთი კვირა ტევა არ იყო რუსთაველის თეატრში. „მზეო თიბათვისა“ 170-ჯერ აჩვენეს საქართველოს სხვადასხვა ქალაქებში. „რობერტ სტურუამ ოქროს გვირგვინი დამადგა თავზე“, – ასე აფასებდა ამ ფაქტს თათია ხაინდრავა. ის მაინც დაბრუნდა სცენაზე, დაბრუნდა მარტო – იდგა და კითხულობდა ქართულ პოეზიას. პოეზიას, რომელსაც მუდამ ერთგულებდა და არც პოეზია ღალატობდა მას.

 

ბედმა მარტო დგომა არგუნა ცხოვრების სცენაზეც. ტრაგიკული აღმოჩნდა მისი პირველი სიყვარული. მას და აკადემიკოს ვიქტორ კუპრაძის ვაჟს – გურამ კუპრაძეს უყვარდათ ერთმანეთი. „რამდენჯერაც შევხვდებოდი, მუხლები მიკანკალებდა, მაშინ ასეთი სიყვარული იყო…“  – გაიხსენებს უკვე ღრმად მოხუცებული. მაგრამ ბედმა არც აქ დაინდო. გურამ კუპრაძე 19 წლის დაიღუპა – თევზაობისას თავბრუ დაეხვა და მტკვარში დაიხრჩო. იმ საბედისწერო დღესაც შეხვდა თათიასა და თათიას დედას სათევზაოდ გზადმიმავალი და უთქვამს კიდეც, თევზს დავიჭერ და პირდაპირ თქვენთან მოვალო. თათია და დედამისი მაშინ კონსტანტინესთან ცხოვრობდნენ. ელოდნენ იმ დღეს გურამს, მაგრამ… კლასიკოსის სახლში ტელეფონის ხმა გაისმა. ტელეფონი თათიამ აიღო – „ვიქტორ კუპრაძის ვაჟი წყალში დაიხრჩო, ვეძებთ და კონსტანტინემ თავისი ვილისი გამოგვიგზავნოს“. თათიას ტყუილი ეგონა, მაგრამ დაბეჯითებით ითხოვდნენ კონსტანტინეს… არც შემდეგ გაუმართლა სიყვარულში. ქალიშვილი რამაზ ჩხიკვაძისგან შეეძინა, მაგრამ მათი თანაცხოვრება არ შედგა… თუმცა ამ სიყვარულმა მისცა მას ყველაზე დიდი ბედნიერება – მირანდა. „მე ვიპოვე ბედნიერება ჩემი შვილის სახით!“ – ამბობდა ის. ცხოვრებამ არ დაინდო თათია. რაღას არ მოასწრო, რა ტკივილი არ გადაატანინა – ჯერ მირანდა ფალავანდიშვილის სიკვდილი, შემდეგ სრულიად ახალგაზრდა თამარ გამსახურდიას დაღუპვა, კონსტანტინეს გარდაცვალება… ურთულესი პერიპეტიები, რაც თან ახლდა მის ხელში გაზრდილ ზვიად გამსახურდიას ცხოვრებასა და მოღვაწეობას. შემდეგ ზვიადის სიკვდილი…

 

ბედმა არ დაინდო უჩინო თათია, მაგრამ ამ ცხოვრებამ მასზე მაინც ვერ გაიმარჯვა. ის ვერ გააბოროტა, ვერ დაბოღმა, ვერ წაართვა სხვისი წარმატებით სიხარულის უნარი, ვერ წაართვა მადლიერების გრძნობა. მადლობელი იყო დოდო ჭიჭინაძის, რომელიც საშუალებას აძლევდა, ხანდახან მაინც ეთამაშა არზაყანის დედის როლი „მთვარის მოტაცებაში“, მადლობელი იყო ზანდა იოსელიანის, რომელმაც ერთხელ ავადმყოფობა მოიმიზეზა, რომ სცენაზე თათია გამოსულიყო… მადლობელი იყო რობერტ სტურუასი – უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე – თვლიდა რომ მან ოქროს გვირგვინი დაადგა. მართლაც ბევრ მსახიობს არ ღირსებია ასეთი გვირგვინი, მაგრამ ვგონებ, არც თავად სტურუას არ ღირსებია ბევრი ასეთი მადლიერი არტისტი შემოქმედების თუ ცხოვრების გზაზე. რეჟისორის ხვედრია გაუძლოს გუშინ მადლიერი არტისტის ხვალ და ზეგ უმადურებას. თათია ხაინდრავამ 30-ზე მეტი წელი ატარა მადლიერება ოცნებასთან ერთად – ერთხელ მაინც ეთამაშა მოხუცი ქალის რაიმე ეპიზოდური როლი სტურუას რომელიმე სპექტაკლში…

 

 

 

                                                                                      დაიბეჭდა „პრაიმტაიმში“

 

რეზო შატაკიშვილი ქართული პოეზიის მარადიულ დედოფალზე – ანა კალანდაძეზე

მხოლოდ რჩეულები ახერხებენ – მოიხსენიონ სახელით. მან ეს მოახერხა. ახსენებ ანას და იგულისხმება ანა კალანდაძე და არავინ სხვა.

ის პოეზიის ტახტზე ავიდა 22 წლის – ავიდა იმ წამს რა წამსაც მწერალთა კავშირში მოეწყო მისი ლექსების განხილვა.

მისი დიდების შარავანდედი ვერ შებღალა ღობეგლეჯია კრიტიკოსები ყეფამ.

ის დროს არ უწევდა წინააღდეგობას და ვერც დრო გაუმკლავდა მის სტრქიონებს.

ანა კალანდაძე – ბუმბერაზი როგორც ფშავის მთები და ნაზი როგორც ამ მთის ძირას ამოსული ია…

ანა კალანდაძე – ლეგენდა, რომელიც ჩვენს შორის იყო და მუდამ დარჩება მარადუკვდავი პოეზიით – თუ სხვა არა, ჭადრები უამბობენ ზღაპარს ანაზე მომავალ თაობებს…

მე კი ალბათ, სანამ ცოცხალი ვარ ყველას მოვუყვები როგორ გამაოგნა 20 წლის ბიჭი დიდმა ანამ თავის უბრალოებით…

მეყო სითამამე და ვთხოვე გაეხსენებინა კონსტანტინე გამსახურდიას მეუღლე მირანდა ფალავნდიშვილი. რამოდენიმე დღეში სათუთად გადაბეჭდილი მოგონება გადმომცა. დიდხანს მესაუბრა, შოკოლადით გამიმასპინძლდა – ისე სადად და უბრალოდ მითხრა, სხვა გზა არ მქონდა… სამ შოკოლადზე ისე ამიყვანა, როგორც გურიაში იციან არაყის „დაძალება“… გავოგნდი, რომ მითხრა ტელესერიალებს ვუყურებო…

მშობლებმა ქვეყნამ მოვლენილ პოეტურ გენიას სახელად ანა უწოდეს – გარდაცვლილი ბებიის ხსოვნის უკვდავსაყოფად.

დაიბადა გურიაში, ხიდისთავში, მაგრამ ოჯახი იმთავითვე ქუთაისში ცხოვრობდა და ანაც ქუთაისში მიაბარეს სკოლაში.

ძალიან ცელქი ვიყავი, ზარი დაირეკებოდა თუ არა პირველი მე გავარდებოდი კლასიდან… ბავშვებს ძალიან გვიყვარდა ბაგრატის ნანგრევებზე ასვლა, საიდანაც გადმოვხედავდით გელათს, რაც ჩვენი დროსტარებაც იყო და სიხარულიც… – გაიხსენებს ანა…

ანა მშობლებთან და და–ძმასთან ერთად. 1931 წ.

ანა მშობლებთან და და–ძმასთან ერთად. 1931 წ.

ყოველ ზაფხულს ხიდისთავში ატარებდა – უყვარდა სოფელი, გუბაზეულში ჭყუმპალაობა, უფროსებთან მეგობრობა –  სოფელში მყავდა მესაიდუმლეც მეზობელი ქალი ელისო“.

პირველი ლექსიც ხიდისთავში დაწერა – 11 წლის იყო, უმცროს ძმებთან და ნათესავებთან ერთად ისვენებდა, ტრადიციულად ცელქობდა… თბილისიდან ჩამოსულმა ფოცია მამიდამ, რომელიც ქართული ენისა და ლიტერატურის პედაგოგი იყო, ბავშვები ოდის წინ მინდორში დასხა, საინტერესო ამბებს უყვებოდა, მთვარე რომ ამოვიდა, ბავშვების ყურადღება მთებისკენ მიმართა, მათ წინ გადაშლილი პეიზაჟით დამუხტა და დავალებაც შეაპარა – ლექსების დაწერა შესთავაზა, საუკეთესოს ავტორს საჩუქარს შეპირდა…

ანას კონკურენტები იმთავითვე ჩამოეცალნენ გზიდან.

ყველას არხეინად ეძინა, მე კი მთელი ღამე თვალი არ მომიხუჭავს და დავწერე ლექსი ბადრი მთვარე“. დილით მამიდამ შეკრიბა ოჯახი და წაიკითხა. შემაქეს, განსაკუთრებით მემამა იმიტომ რომ მამიდის მოსაწონი აღმოჩნდა. მას არაფერი შეუსწორებია. რომ ეთქვა არ ვარგაო, ალბათ აღარასოდეს აღარ დავწერდი…

გურია, ხიდისთავი შემდეგაც არაერთხელ გამხდარა ანა კალანდაძის შთაგონების წყარო…

ჩვენ ორი დიდი მარანი გქვონდა, მარნებში ბევრი ცარიელი ქვევრი იყო, რომლებშიც მეგონა რომ ჭინკები ბინადრობდნენ. ამ მოგონებამ დამაწერინა შემდეკარმიდამო ჩემი დამილოცეთ ძმებო… სოფელში სახლთან იდგა ის თუთაც, რომელსაც მერე ვუძღვენი ლამის სახლში შემნოიჭრას თუთა…ერთხელ მკითხეს, რომელ კალანდას გაიხსენებდითო. გინდ დაიჯერეთ, გინდ არა, კალანდას სოფელში არ დავსწრებივარ, ზამთარში თითქმის არ ვყოფილვარ იქ. ასეთ დღესასწაულებს ქუთაისშიც არ ავღნიშნავდით, დაბადების დღეებზეც არ დავდიოდით, ისეთი დრო იყო მაშინ, შემოდიოდა ჩვენში კალანდაწარმოსახვით არის შექმნილი… მახსოვს, რადიო ჩავრთე, მშვენიერ მუსიკას გადმოსცემდნენ, უცებ რიწის ტბა დამიდგა თვალწინ… მერე დიქტორმა გამოაცხადა, თქვენ ისმენდით ანდრია ბალანჩივაძის რიწის ტბასო“. ბატონ ანდრიას ვუამბე ეს ამბავი, მითხრა, როდესაც ამ მუსიკას ვწერდი, რიწის ტბა თვალით არ მენახაო. შემდეგ დაამატა, წარმოსახვა უფრო ძლიერია, ვიდრე რეალობაო. ასე წარმოსახვით შეიქმნა ჩემი კალანდაც“… (ანა კალანდაძე).

სკოლის დამთავრების შემდეგ უნივერსიტეტში ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა. ლექსების წერასაც მოუხშირა, მაგრამ არავის აკითხებდა, მხოლოდ გზა და გზა ეკითხებოდა ფოცია მამიდა წერდა თუ არა ლექსებს. უკვე უნივერსიტეტს ამთავრებდა, ისევ ფოცია მამიდას ნებას რომ დაჰყვა და ლექსები ლიტერატურის ინსტიტუტში კრიტიკოს დიმიტრი ბენაშვილთან რომ მიიტანა. აღფრთოვანებულმა დიმიტრი ბენაშვილმა ანას ლექსები „ლიტერატურა და ხელოვნების“ რედაქტორს გიორგი ნატროშვილს გაუგზავნა, აღფრთოვანებულმა ნატროშვილმა ანას ლექსების საჯარო განხილვა მოაწყო მწერალთა კავშირში და…

აზანზარდა თბილისი.

უხეშად რომ ვთქვათ, ანა კალანდაძემ „რეფლეში“ მისცა საბჭოური ყოფისგან გაუხეშებულ სულს. სინამდვილეს საერთოდ.

22 წლის ანას ლექსებით აღფრთოვანებული გერონტი ქიქოძე დაწერს –

„1946 წლის 25 მაისი დიდი თარიღია ქართული ლიტერატურის ცხოვრებაში… ამ დღიდან იწყება ქართული ლირიკის აღორძინება. ვაჟა-ფშაველას შემდეგ პირველი დიდი პოეტი მოგვევლინა. მას აქვს მეტად ორიგინალური რელიგიური მსფოფლშეგრძნება, სრულიად ახალი პოეტური მეტყველება. მისი აგონების წყაროებს ქართლის ცხოვრება, ბიბლია, დავით გურამიშვილი, გურიის ფოლკლორი წარმოადგენს. გასაოცარია ეროტიული მოტივების უქონლობა, მისი ლექსები უფრო რელიგიურ ჰიმნებს ჰგავს, ვიდრე პირად ლირიკულ აღსარებას… მისი ხმის მუსიკა ახლაც მესმის. თუ ჩემს ასაკში ან მდგომარეობაში კიდევ შეიძლება ბედნიერი წუთების განცდა, მე ის გუშინ განვიცადე“.

შეაქებს კონსტანტინე გამსახურდიაც – ყოჩაღ ყმაწვილო ასულო“.

გადაწყდება სასწრაფოდ გამოიცეს ანას ლექსების კრებული.

მაგრამ ორი თვეც არ გავა რომ კრემლი დადგენილებას გამოაქვეყნებს „პრავდაში“ ლიტერატურულ ჟურნალების „ზვეზდასა“ და „ლენინგრადის“ შესახებ. ანა ახმატოვა „მეტისმეტ რომანტიზმში“, წარსულის ნოსტალგიასა და მისტიციზმში ამხილეს. ზოშჩენკო ცინიზმსა და პესიმიზმში.

ერთი თვეც არ იყო გასული, რომ „კომუნისტში“ ქართველ ანას შეუტიეს – ჟურნალ „მნათობში“ გამოქვეყნებული ლექსები გაულანძღეს. რა არ იბოდიალეს, ცხოვრების ჩამოყალიბებული ცოდნა აკლიაო, მოვლენების სწორად დანახვის უნარიო, არ ხელმძღვანელობს მოწინავე იდეებითო, დეკადენტური მოტივების ტყვეობაშია მოქცეულიო, ღვთისმშობლისა და ქრისტეს შესახებ მაგაზე უფრო აღგზნებული ჰიმნები მეათე საუკუნის ჰიმნოგრაფებისაც არ დაუწერიათო, ვის ჭირდება დღეს ამგვარი ლექსებიო?

უფრო შორსაც გატოპეს – ანა ლოთობის აპოლოგეტად გამოაცხადეს, რაღაც უცხო სევდას შეუპყრია და ბუზღუნებს, „დარდიანი ღვინოს ვსვამ და ვთვრები“-ო. ეს შემთხვევითი სტრიქონი როდია. შეიძლება ითქვას რომ ანა კალანდაძის ლექსებში სიმთვრალის, ლოთობის აპოლოგიასთან გვაქვს საქმე. ღვინიანი ჭი“, ქუდმოხდილი ქვევრი“, ღვინიანი კოპე“, ღვინომ დამახრჩოს“, ღვინო დოქებით“ – ასეთია ამ ქალის პოეტური ლექსიკა – წერდა ერთი ტვინდურდლიანი კრიტიკოსი. მალე მწერალთა კავშირის ყრილობაზე, ცეკას მაღალჩინოსნებმა გაილაშქრეს ანას წინააღდეგ – გაუმართლებლად მიიჩნიეს ის სენსაცია რაც ანას გამოჩენას მოჰყვა.

ის კი არა, მალე ანას გულისთვის სერგო ზაქარიაძეც გალანძღეს, გაუგებარია რა პრინციპით ხელმძღვანეოიბს როცა მხატვრულად კითხულობს ლადო ასათიანის და ანა კალანდაძის ლექსებსო.

მალე ახალგაზრდა პოეტზე იზრუნეს და „ზემოდან“ საორიენტაციო თემატიკაც გაუგზავნეს, რომლის მიხედვით ანას ლექსები უნდა ეწერა.

„ურჩიეს“ ლექსები ეწერა სამგორის, რუსთავის შესახებ, კომბაინით პურის აღებაზე, პურის ბეღელზე, მწყემსებზე, მათ მომთაბარეობაზე, კოლმეურნეებზე, ხვნა-თესვაზე, მაღაროელებზე, პიონერებზე, სტალინურ მეგობრობაზე, რთველზე, ბაღებსა და ხილზე, ფიზკულტურელებზე და რაღა თქმა უნდა კომუნიზმის დიად მშენებლობაზე.

რამდენიმე წელი ანას ლექსი აღარ დაუწერია…

მისი ლექსების პირველი კრებული 7 წლის დაგვიანებით, სტალინის გარდაცვალების შემდეგ გამოვიდა, გამოვიდა და დაიძრა ღვარძლის ახალი ტალღა.

ანა კალანდაძე ცდებოდა და ახლაც ცდება, როდესაც რომატიკული ლეჩაქით თვალებზე გაჰყურებს ფეოდალურ საქართველოს. ეს შუა საუკუნეების ფლიორი რაც უფრო მალე ჩამოსცილება მის პოეზიას, მით უფრო გაიზრდება და დავაჟკაცდება ის. ნამყო, ძველი საჭიროა და აუცილებელიც, მაგრამ მხოლოდ აწმყოსთვის და მომავლისთვის და არა თავისთავად. საქართველო იმდენად კარგია და წარმტაცია დღეს, რომ მის შესაქებად გუშინდელი საჭირო აღარაა. ჩვენი ინდივიდუალური სამყარო განმსჭვალულია კოლექტივიზმის გრძნობით. ახალმა პოეტმა უნდა იგრძნოს და შეამჩნიოს ეს ფენომენი და მას ადეკვატური პოეტური ფორმა მოუნახოს…

ისინი ყეფდნენ და ვეღარას აკლებდნენ ანას სტრიქონების ქარავანს…

თამაზ ჭილაძე იტყვის რომ ანას სხვათაგან განასხვავებს ერთი შეხედვით უმწეო, ადვილად დასამსხვრევი სინატიფის ძლევამოსილება“. ასეთ განცდას აღძრავს, მაგალითად ჩინური ფაიფური ანდა ძველი ქართული მინანქარი. ჩნდება სიმშვიდის მაგნიტური ველი, გაზაფხულის ხასხასა მდელო, გარშემორტყმული მირაჟებად ქცეული ხილვებითა თუ ჩვენებებით, რომლებიც შეიძლება იმ ქვეყნიდანაც კი, ანუ ჩვენი მარადიული სამყოფელიდანაც გვევლინებიან და ორი ქვეყნის საზღვარზე დგომის, თუ შეიძლება ასე ითქვას შემაშფოთებელი სიამით გვავსებენ… ანა კალანდაძის პოეზია იმდენად ემოციურია, საკვირველი არ იქნება, ეგზალტირებულ ლოცვად წარმოიდგინოს ვინმემ, მითუმეტეს რომ პოეტი უძველესი ქართული ჰიმნოგრაფიის ტრადიციასაც აგრძელებს. მისი ლექსებიდან ჩვენს დღევანდელობაში გადმოდის საგალობლების იდუმალი მუსიკა, რომელიც ასებითად ამეტყველებული ფიქრია, გულისთქმაა, აღასარებაა საკუარი სინდისის წინაშე მარტოდ დარჩენილი ადამიანისა. ამასთანავე, მისი ლექსები, მაღალი ხელოვნების, მაღალი პროფესიული ნიშნითაა აღჭურვილი, ამდენად აქ ეგზალტაცია კი არა, ემოციური ლოგიკაა, თუ გნებავთ ემოციური წესრიგი, ერთგვარი ემოციების სპექტრი“, სადაც ისევე ბუნებრივი კანონზიმიერებითაა წარმოდგენილი სიტყვები, როგორც ფერები ცისარტყელაში“… (თამაზ ჭილაძე).

ანას პოეზიაში „ყურით მოთრეული“ არ ყოფილა არც ბიბლიური სახეები  და არც ძველი ქართული ენა – მას გაძლიერებულად ასწავლიდნენ უნივერსიტეტში ძველ ქართულ ენას და მაშინ როცა ძველი და ახალი აღთქმის, წმინდანთა ცხოვრების ხსნებაც არ შეიძლებოდა, მას ამ წიგნებზე ხელი მიუწვდებოდა, მუშაობდა და საუბრობდა.

ხშირად უკითხავთ ჩემთვის საიდან შემოიჭრა ეს თემატიკა შენს სულშიო. უნივერსიტეტიდან იყო ჩემი პასუხი… უნივერსიტეტმა მასწავლა წმინდა ნინოს ცხოვრება… (ანა კალანდაძე).

ანას პოეზიაში არც ფშავ-ხევსურული მოტივი იყო ყურით მოთრეული –

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, არნოლდ ჩიქობავას წინადადებით, მუშაობა დაიწყო ენათმეცნიერების ინსტიტუტში, ლექსიკოლოგიის განყოფილებაში. იმხანად ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის რვატომეული მზადდებოდა არნოლდ ჩიქობავას ხელმძღვანელობით.

ლექსკონისთვის მასალის მოსაძიებლად ექსპედიციები იყო მთელ საქართველოში. ანა კალანდაძე ფშავ-ხევსურეთში მიავლინეს…

ეს იყო შეხვედრა ახალ და გასაოცარ სამყაროსთან, რომელმაც დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე და ფშავ-ხევსურული ლექსები შემაქმნევინა… ფშავში ოჩიაურების ოჯახში ვცხოვრობდით. ალექსი ოჩიაური მასწავლებელი იყო, მას არაერთი წიგნი აქვს გამოცემული ფშავ-ხევსურეთზე. საოცარი ქალი იყო ნათელა ბალიაური დედიკა, თინა, გოგი და ირაკლი ოჩიაურების დედა. ისე ვერავინ ჩავიდოდა ფშავში, ამ ოჯახს რომ არ ემასპინძლა. ბერდედა, ნათელას დედა, ლელა წიკლაური, ქისტებს ახსენებდა ხშირად, ქისტსა ჰგავსო, იტყოდა ლამაზ მოხდენილ კაცზე. კი მაგრამ ამდენი მტრობა რომ იყოო, ვკითხეთ და ვაჟკაცები იყვნენო, ვერაფრით გადავათქმევინეთ, იქ იციან ვაჟკაცობის ფასი, თუნდაც მტერი იყოს…

ოდესღაც ლეგენდასავით დადიოდა რომ ანა ხევსურ ვაჟკაცს ეტრფოდა…

უკვე ღრმად მოხუცი ანა იტყვის რომ –  „გატაცება ბევრი მქონია, და თქვენ წარმოიდგინეთ ახლაც მაქვს…“

ის იყო ანა, რომელსაც ძალუძდა მამრი დაენახა თუთაშიც კი, რომელიც მის სახლში შეჭრას ლამობდა…

(დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”)

 

 

 

 

%d bloggers like this: