Tag Archives: ლიტერატურა

რატომ დაიჭირა ოქრუაშვილი და რატომ არ დაიჭირა მელია ივანიშვილმა?

collage

ეს ორი დღეა, რაც ოქრუაშვილს აღმკვეთ ღონისძიებად პატიმრობა შეუფარდეს, ვფიქრობ – რატომ დაიხია უკან ივანიშვილმა მელიას შემთხვევაში და არ დაიხია უკან ოქრუაშვილის შემთხვევაში? ან ცოტა სხვა გარნირით რომ ვთქვათ – რატომ დაინდო მელია (თუ ეს დანდობაა) და არ დაინდო ოქრუაშვილი?

მოკლედ, რატომ გამოკეტა მელია სახლში და ოქრუაშვილი ციხეში?

ჩემი აზრით, არაფერ შუაში არაა ივანიშვილის არც ნერვების ღალატი და არც ემოციების მიქცევა-მოქცევა. ივანიშვილი აბსოლუტურად ცივი გონებით ანეიტრალებს საფრთხეეებს. ასეა 2012 წლიდან – ანუ ხელისუფლებაში მოსვლის დღიდან და დღეს უკვე შეგვიძლია ვთქვათ, რომ პოლიტიკური ველის შეუდარებელი გამნაღმველია. ყველა პერსონა, რომელსაც კი შეეძლო მისთვის ამა თუ იმ სახის პრობლემები შეექმნა, ეგრევე გაანეიტრალა. ზოგი დაიჭირა, ზოგი გააქცია, მეტ სადამსჯელო ღონისძიებებზდე საუბრისგან თავს შევიკავებ… უდანაშაულობის პრეზუმფციის და არა ივანიშვილის ხათრით….

დაიჭირა ბაჩო ახალაია, ვანო მერაბიშვილი, შემდეგ გიგი უგულავა. ვიღაც ტვინყოჩაღი გამოხტება და მეტყვის, რომ ეს საზოგადოებრივი დაკვეთა იყო იმ დროს და ბიძინამ კოჭი გაუგორა იმ განწყობებს. და რამდენი წელი გავიდა მათი დაჭერიდან? არისღა სადმე ის განწყობები? ახლა ვის უგორებს და უკოტრიალებს კოჭს თუ გოდორს ივანიშვილი? რატომ არ უშვებს ციხიდან ან მერაბიშვილს, ან ახალაიას?

რატომღაც სულ არ მეჩვენება, რომ ივანიშვილისთვის პანაცეა ყველას ციხეში გამოკეტვაა. პირიქით, პრაქტიკამ ცხადყო რომ მას სულაც არ სურს იგივე სააკაშვილი ქართულ ციხეში. პირიქით, მას ამის პანიკურადაც კი ეშინია. ივანიშვილის ამოცანა, ყველას ციხეში შეყრა კი არა, სწორედ საფრთხეების განეიტრალებაა.

სწორედ ამიტომ, მისთვის სრულიად კომფორტულია და საკმარისია სააკაშვილი არ ჩამოუშვას ქვეყანაში. ქვეყანაში ჩამოუსვლელად, ცხადია შეუძლებელია რევოლუციური ტალღის აგორება. იცის ეს ჭორვილელმა დენდმა და როგორღაც იტანს სააკაშვილის ონლაინ თუ ტელეშტურმებს სხვა ქვეყნებიდან.

მოკლედ, ივანიშვილისთვის მთავარია არ მიუშვას ხალხთან სააკაშვილი.

სწორედ, მსგავსი შემთხვევაა ნიკა მელიას შემთხვევაც. პრაქტიკამ ცხადყო ისიც, რომ თუ ვინმეს ხელეწიფება ქუჩაში მანევრირება, სწორედ მელიაა. სწორედ მას შეუძლია იკისროს ლიდერის ფუქცია საპრორესტო ტალღის დროს და ამიტომ გახდა საჭირო, სასწრაფოდ მისი განეიტრალება – ხალხისგან დისტანცირება. საამისოდ, თავიდან მართლაც რომ მისი დაჭერა გადაწყვიტეს, კარგად გახსოვთ, 93 დეპუტატს კანონზე, ნამუსზე, ყველაფერზე ხელი ააღებინეს და მხარი დააჭერინეს სამარცხვინო გადაწყვეტილებისთვის, რომელიც გზას უხსნიდა მელიას ციხეში გამომწყვდევას. მაგრამ… შემდე განვითარებულმა მოვლენებმა, საერთაშორისო თუ აქაური საზოგადოების მძაფრმა რეაქციამ, მისი დაჭერა გაადააფიქრებინა და დასჯერდნენ შეზღუდვებს. კარგად გაიხსენეთ რა აეკრძალა მას – ხალხთან გასვლა მოწოდებებით. მისთვის არავის აუკრზალავს არც ტელევიზიით მიმართვა, არც ფეისბუკით… მას ხალხთან უშუალო კონტაქტი აუკრძალეს!  მომდევნო ინსტანციამ კი ამ ყველაფრის უზრუნველსაყოფად, მას სამაჯური დაადო და შინ გამოკეტა!

ივანიშვილმა, მელია ისევე ჩახსნა ხალხისგან, როგორც სააკაშვილი. სწორედ ივანიშვილმა გადასარევად იცის, რომ ფეისბუკით და ტელევიზიით, ვერც მიშამ დატოვა უსკამოდ და მელიაც დიდს ვერაფერს დააკლებს.

აბა, რატომ დაიჭირა ოქრუაშვილი?

ოქრუაშვილი მას სხვა ტიპის საფრთხეს უქმნიდა. მელიასგან განსხავევებით, ოქრუაშვილს შეუძლია გაიხსენოს ზოგი პიკანტური რამ უახლესი წარსულიდან და დაიწყო კიდეც გახსენება… გარდა ამისა, მას ხელთ აქვს დოკუმენტი, რომელიც მას, ივანიშვილს (და არა ხალვაშს) ხელიდან წაგლეჯს ძლივს დათრეულ „რუსთავი2“-ს. ამიტომ მისთვის სასწრაფოდ უნდა გადაეკეტა გზა როგორც ტელეეკრანებისკენ, ისე სასამართლოსკენ. სწორედ ამიტომ არ იყო საკმარისი მისთვის მელიას მსგავსად სამაჯურის დადება. ოქრუაშვილისთვის რომ სამაჯური დაედოთ და სახლში გამოეკეტათ, რა ის ვერ შეძლებდა რაღაცეების გახსენებას გინდ ტელევიზიის, გინდ სოცმედიის მეშვეობით?

საგულისხმო დეტალი: კარგად გაიხსენეთ, რა დროს დახურეს ცამოწმენდილზე ოქრუაშვილის პროცესი? სწორედ მაშინ, როცა ის სიტყვით უნდა გამოსულიყო…. რჩება შთაბეჭდილება რომ ოქრუაშვილს ჯერაც არ უთქვამს მთავარი და სწორედ ის მთავარი უფრთხობს ძილს პინგვინძაღლს. სწორედ მაგის შეეშინდათ რომ მაშინ, სწორედ სასამართლოში არ ეთქვა ის მთავარი ოქრუაშვილს…

მოკლედ, ივანიშვილს რომ ოქრუაშვილის ქუჩაში გამოვარდნის შეშინებოდა, მასაც მელიასავით სამაჯურს დაადებდა და ამით მოაკვარახჭინებდა საქმეს, მაგრამ მის შემთხვევაში საფრთხე სხვაა. კარგად გაიხსენეთ, ოქრუაშვილმა სააკაშვილის ხელისუფლებასაც სწორედ ტელეთერიდან შეუქმნა საფრთხე და არა ქუჩიდან.

მოკლედ, ვინც შეიძლება საფრთხე შეუქმნას ქუჩაში, მას ქუჩას, ხალხს აშორებს, ვინც ტელეეკრანიდან – მას ტელეეკრანს აშორებს. მთელ ტელემედიას რომ აკონტროლებდეს, ოქრუაშვილს უბრალოდ ტელე-პროდიუსერების მეშვეობით გაანეიტრალებდა, მაგრამ ჯერ ვერც მედიას ვერ აკონტროლებს ასე და რომც აკონტროლებდეს, ინტერნეტის ეპოქაში, დიდად მაგასაც არა აქვს აზრი.

მოკლედ, მელიას შემთხვევაში ამოცანა იყო ხალხისგან, საპროტესტო ტალღისგან ჩამოშორება. ოქრუაშვილის შემთხვევაში – ტელეეკრანებიდან და იმ საქმიდან დისტანცირება, რომელიც „რუსტავი2“-ს ეხება, ანუ იმას რომ დოკუმენტზე ხალვაშის ხელმოწერა ნამდვილია და „რუსთავი2“ სწორედ მისი, ირაკლი ოქრუაშვილისაა და არა ხალვაშის ან ლავაშის.

 

თამაზ ჩხენკელი – მეათე ხერხეულიძე

2010 წლის ნოემბერში 83 წლის ასაკში გარდაიცვალა ცნობილი ქართველი პოეტი,  მწერალი, ლიტერატორი და მთარგმნელი – თამაზ ჩხენკელი…

მკითხველს ვთავაზობ ნარკვევს – თამაზ ჩხენკელის პორტრეტს, რომელიც გამოქვეყნდა „დილის გაზეთში“ 2001 წლის 26 მაისს.

მეათეს პორტრეტი

“სისხლში ნაფერი ხმლები ელავდნენ,

ცხრა ძმაც გასჩეხეს, როგორც

ნაძვნარი…

მე ვარ მეათე, –

ხმლით ნაკოდი და მარაბდული მზით

გადამწვარი!”

ამ ლექსს 1946 წელს 19 წლის თამაზ ჩხენკელი დაწერს, მერე და მერე, მეათე ხერხეულიძის ენერგიას შემოქმედებაში გახარჯავს. მაშინ, როცა კომუნიზმს და პარტიას რწყავდნენ რითმებით, ის მზეს, სამზეოს და სამზეოს მზიან მხარეს რუჯავდა თავისი ლირიკით. ამიტომაც მის ლექსებს გვიანობამდე არ დასცემიათ მზის სხივები. ის თარგმნიდა, გენიოსთა ქმნილებებით იოხებდა დარდს.

მან ბავშვობიდან იცოდა, რომ დაპყრობილი ქვეყნის შვილი იყო, იცოდა როგორ დაიპყრეს მისი ქვეყანა, იცოდა მაშინ, როცა ეს ბევრმა არც იცოდა.

“ბიძაჩემი სოსო ასლანიშვილი ცნობილი კაცი იყო, ყოფილი ოფიცერი, ექიმი, “შევარდენის” წევრი, ცნობილი მთამსვლელი, ჟურნალ “შევარდენის” რედაქტორი. მანამდე ორი ჟურნალი ჰქონდა დაარსებული – “თეატრი და მუსიკა”, “ხელოვნება”. 1924 წლის შემდეგ სამედიცინო ჟურნალს რედაქტორობდა. მამაჩემი ადრე გარდაიცვალა, მასთან ვცხოვრობდი, არაჩვეულებრივი ბიბლიოთეკა ჰქონდა, რაღას არ ნახავდი იქ, არჩილ ჯორჯაძის წიგნებს, რევოლუციამდე გამოცემულ ივანე ჯავახიშვილის ტომებს, “ქართლის ცხოვრებას”, მიხეილ ჯავახიშვილის თხზულებებს, 1920 წელს გამოცემულ კოლაუ ნადირაძის “ბალდახინს”. შინ გვქონდა “მეოცნებე ნიამორების” ცამეტივე რვეული, “ცისფერი ყანწები”, “ილიონი”, “მშვილდოსანი”, სხვა ძველი ჟურნალები. ყველაფერი ეს წაკითხული მქონდა, მათ შორის არჩილ ჯორჯაძის კამათი ნოე ჟორდანიასთან. ვიცოდი კოჯრის ამბები, ტაბახმელასთან ბრძოლის ამბები. 18 წლის ვიყავი, “აზეულა” რომ დავწერე.

“ქედებმა მითხრეს გულის ვარამი,

შენ კრთი, შემხვდი სხვებზე ჯიუტი, –

გქონდა ნაღველი – გულში მალავდი,

მარტო იდექ და არას ჩიოდი.

სიმწრისგან ახლაც კბილით

ხრავ დუღაბს,

თავს გეხვევიან თეთრი ღრუბლები.

ო, კოჯრის ციხევ, მხოლოდ შენ დუმხარ,

მხოლოდ შენ არას არ მეუბნები.

მაგრამ მე ეს მზე დამემოწმება –

თუმცა არ იცი კვნესა და ოხვრა,

გავიგე შენი დიდი ოცნება

და მობჯენილი ყელამდე ბოღმა!”

სწორედ ბიძაჩემთან ვნახე ზურაბ ტატიშვილი, რომელიც იუნკერი იყო. ერთ მშვენიერ დღეს, ჩვენთან სტუმრად მოვიდა ვიღაც ტანადი კაცი. გაიშალა სუფრა, ერთი სადღეგრძელოს თქმის უფლება მეც მომცეს. დავლიე იუნკრების სადღეგრძელო. ზურაბ ტატიშვილმა მაჩვენა თავისი ჭრილობა – ხიშტით ჰქონდა მკერდი გაგლეჯილი. იმ ნაჭრილობევზე ვაკოცე. მერე ძველ გაზეთში წავიკითხე, ზურაბ ტატიშვილი რომ ჩამოუყვანიათ დაჭრილი, ჯერაც შეუხორცებელ ჭრილობაზე უკოცნია კათალიკოს ამბროსი ხელაიას.

თამაზ ჩხენკელი საქართველოს დამოუკიდებლობის დაკარგვას ყმაწვილობიდან განიცდიდა, იცოდა რა, რომ ეს იმ პარტიის კისერზე იყო, რომელსაც ხელთ ეპყრა მართვის სადავეები. იცოდა ისიც, რომ 1918 წლის 26 მაისს დამოუკიდებლობის გამოცხადება იძულებით იყო განპირობებული და არ ყოფილა თავისუფლებისადმი სწრაფვის კულმინაცია. რასაც მაშინ განიცდიდა, დღესაც განიცდის. ბოლოდროინდელ წერილში “განვემზადოთ ახალი საუკუნისათვის”, იგი წერს:

“ჩვენი დღევანდელი მენტალიტეტით – არქაულ-საბჭოური ტვინით და რუტინული ყოფის წეს-ჩვეულებებით ვერ შევაბიჯებთ მომავალ საუკუნეში.

საქართველო დამოუკიდებელი სახელმწიფოა, მაგრამ დამოუკიდებლობას არ მოუტანია ჩვენთვის მოსალოდნელი სიხარული და ენთუზიაზმი. თვითონ “დამოუკიდებლობა”, გარკვეული აზრით, გადმოგდებული იყო: მიზნის მისაღწევად თავად ჩვენ უაზრო მსხვერპლის გარდა არაფერი გაგვიღია. იმ პოლიტიკურმა ძალებმა, რომელთაც ითავეს სახელმწიფოს გაძღოლა, ძალაუფლებისადმი პათოლოგიური ლტოლვა უფრო გამოამჟღავნეს, ვიდრე პოლიტიკური შორსმჭვრეტელობა და შედეგმაც არ დააყოვნა: საქართველოს ტერიტორიის მეხუთედი უცხო სახელმწიფოს კონტროლს ექვემდებარება, ზღვისპირეთის ნახევარზე მეტი მიტაცებულია. ხაზინა ცარიელია, მოსახლეობა – გაღატაკებული და ხელჩაქნეული. ხელისუფლება კორუფციაშია ჩაფლული, რეგიონები ცენტრისადმი და ურთიერთისადმი გაუცხოებულნი, ხოლო ზოგჯერ დაპირისპირებულებიც არიან. გამეფებულია ცხოველური ეგოიზმი, მოხვეჭის ველური ჟინი. უწიგნური, გადაგვარებული ნუვორიშების და უნიათო, “აბულიით სნეული” ფუნქციონირების ხელშია ქვეყანა. ჩვენი ეროვნული თავმოყვარეობა შელახულია. ნაციონალური ინტერესებისადმი სუფევს გულგრილობა და აპათია. ხალხის სახელმწიფოებრივი ცნობიერება მოდუნებულია (ამ მხრივ, სრულ უმოქმედობაშია ტელევიზია). ანტიქართულ ძალებს ხსნილი აქვთ გზა. ფაქტობრივად, მეორდება ის, რაც ძლიერ გვაგონებს ხელისუფლებაში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მოსვლის წინა პერიოდს.

ხსენებულმა პარტიამ, ვისაც “ქართველი ერის სადავეები ეპყრა ხელთ, ქართულ მიწაზე ორიენტაცია ვერ მოახერხა”, მან “ქართველ ერს გზა-კვალი აუბნია ქიმერიული იდეალებით” და ეს მოხდა იმიტომ, რომ მის ლიდერს “ქართული სული არ ედგა სხეულში” (კ. გამსახურდია, 1921, 26 მაისი). რას ნიშნავს ამ შემთხვევაში, “ქართული სული”? ეს ნიშნავს ქართველი ხალხის სწრაფვების გამოცნობას, მისი მეტაფიზიკური სიღრმის საცნაურყოფას, მისი ხასიათისა და იდუმალი სულისკვეთების გაგებას და ბოლოს, მისი ნაციონალური ინტერესების უზენაესობის აღიარებას. მაგრამ ქართველი ხალხის არც სულისკვეთება და არც მიზნები დამალული არ ყოფილა და მათ მისაღწევად ილია ჭავჭავაძეს ჯერ იმპერიის ფარგლებში ავტონომიის მოპოვება მიაჩნდა მიზანშეწონილად. სწორედ ამიტომ დაუპირისპირდა ილიას რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ქართული “ფილიალი” და მისი ლიდერი, რომლის ცნობიერებაში საერთოდ არ არსებობდა “საქართველოს დამოუკიდებლობა” არც აწმყოში და არც მომავალში. მან შეძლო ერის ენერგიის უტოპიური, ილუზორული მიზნების კალაპოტში გადაგდება და გამარჯვებასაც მიაღწია. ქართველი “მენშევიკების” პარტია, აშკარადმოქმედი ანტიქართული პოლიტიკით, პირველი უძღები შვილია ქართულ სინამდვილეში. “მამათა და შვილთა” ფუნდამენტური გათიშვა სწორედ აქ მოხდა და არა იქ, სადაც გვასწავლიდნენ. ამ გათიშვის ტრაგიკული წერტილია ილიას მკვლელობა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ქართველი ერი ასცდა სწორ გზას, რომ მისი ტვინი დაიბანგა, რომ ის აცდუნეს. სხვათა ჭკუაზე აღზრდილი ლიდერის ორწლიანმა დაბრუნებამ “მამის წიაღში” ვერ ზღო ოცწლიანი დაპირისპირება. ამ ოცწლიანმა ანტინაციონალურმა პროპაგანდამ შეამზადა ნიადაგი ბოლშევიკურ საქართველოში იმ უმაგალითო დახვრეტებისათვის, რომელიც აგრეთვე ოცი წელი გრძელდებოდა”.

იმ დახვრეტებს ბევრი ემსხვერპლა თამაზ ჩხენკელის გარემოცვიდან.

“1924 წელს დახვრიტეს ბიძაჩემი ვანიჩკა ჩხენკელი, 1937 წელს – მამაჩემის დეიდაშვილი ლეჟავა, ქუთაისის მიტროპოლიტი, დახვრიტეს დედაჩემის ბიძა დონ გაბრიელ ასლანიშვილი, რომელიც იყო კათოლიკე მღვდელი, საფრანგეთში ჰქონდა განათლება მიღებული, ოთხი ენა იცოდა, თარგმნიდა კიდეც. ზაქარია ჭიჭინაძეს უწერია, რომ დონ გაბრიელ ასლანიშვილი იყო შესანიშნავი მამულიშვილი. 1931 წელს დახვრიტეს, იმიტომ, რომ არც ანაფორა გაიხადა, არც მათ ჭკუაზე არ გადავიდა. გააქრეს, არავინ იცის, სად დახვრიტეს. მისი ნათლული ვარ, რომ მიხვდა, ცუდად მიდიოდა მისი საქმე, მე მომნათლა. თუმცა, მე არც კათოლიკე ვარ, არც მართლმადიდებელი, ღმერთი მწამს, მაგრამ ეკლესიურ ცხოვრებას არ ვეწევი. როგორც იასპერსი ამბობს, ფილოსოფიური ღმერთის მაღიარებელი ვარ. ჩვენს სახლში ორჯერ იღებებოდა კვერცხი, გვიხაროდა ბავშვებს.

დიდედაჩემს დავყავდი ხოლმე კათოლიკურ ტაძარში. ქუთაისში სახლი გვქონდა, კათოლიკური ტაძრისგან პატარა ქუჩა გვყოფდა. ტაძარში იყო ორღანი, არაჩვეულებრივი რამ…

მეშვიდე კლასში ჩემით ვისწავლე ასომთავრული და ნუსხახუცური. სკოლიდან შატალოებზე ქაშვეთსა და სიონში დავდიოდით. ერთხელ, ქაშვეთში, მომსახურე ქალს ვუთხარი, ნუსხახუცურ ტექსტს წავიკითხავ-მეთქი. ვერ წაიკითხავო. წავიკითხე, მითხრა, აბა ხმამაღლა წაიკითხეო. ხმამაღლაც წავიკითხე. გაგიჟდა ქალი, ომის დროს სკოლის მოსწავლე წყალივით კითხულობს ნუსხახუცურს. მკითხა, მონათლული თუ ხარო, კი, კათოლიკურად-მეთქი. დაბეჯითებით მითხრა, სასწრაფოდ მოინათლე მართლმადიდებლადო. მაშინ მივხვდი, რაღაცაში რომ იყო საქმე, მერე და მერე, ცხადია, ნათელი გახდა ყველაფერი.

პიროვნული თავისუფლება და სახელმწიფო მანქანა. დღეს მთავრობა იმდენად გვაწუხებს, რამდენადაც ვერ არის მთავრობა, მაგრამ პიროვნული თავისუფლების მოსისხარი მტერი არცთუ იშვიათად ყოფილა საზოგადოებაც. როგორც თამაზ ჩხენკელი ამბობს, საზოგადოებასთან დაპირისპირებული არ ყოფილა. მას ჰყავდა სამეგობრო, რომელსაც საერთო ინტერესები, სულისკვეთება აერთიანებდა. ერთ ჭაჭაზე იყვნენ დაღვინებულნი. ამ სამეგობრომ 1945 წელს დააარსა ხელნაწერი ჟურნალი “პატარა ეჟვანი”. ოჯახი, მშობლების გარემოცვა, საკუთარი მეგობრები, მათი ოჯახები და ყველა ერთად ერთი მენტალური ველი იყო.

საოცრად ინტელიგენტური ატმოსფერო იყო, სადაც ყველამ ყველაფერი იცოდა, მაგრამ ამაზე მაინცდამაინც არავინ ლაპარაკობდა. პირდაპირ ცნობდა ეს ხალხი ერთმანეთს. ასეთი ოჯახები ბევრი იყო, არა ერთი ოჯახი იყო დახვრეტილ-რეპრესირებული. ცხადია, იყო გარეშე საზოგადოება, რომელმაც არც იცოდა 26 მაისი, მაგრამ კარგი ხალხი იყო, თქვენ წარმოიდგინეთ, ზოგიერთი ჩვენი მეგობარი ცეკაშიც მსახურობდა, მაგრამ მათი მენტალიტეტი არ იყო ჩვენისაგან დიდად განსხვავებული. დანარჩენი რა, შინაგან ემიგრაციაში ვიყავით-მეთქი რომ ვთქვა, ნამეტანი იქნება, მაგრამ არ ვაქცევდით ბევრ რამეს ყურადღებას. ვიყავით ჩვენთვის.

თამაზ ჩხენკელი. ფოტო ცირა ბარბაქაძის

– ბატონო თამაზ, ამბობენ, რომ თქვენი სამეგობროდან ზოგი ღიად, ვთქვათ, რეზო თაბუკაშვილი, ზოგიც ფარულად ლანა ღოღობერიძეს ეტრფოდაო.

– ჰო, ეს იყო… დღეს ამის გაგება ცოტა ჭირს. ეს იყო ძალიან რომანტიკული ამბავი, ჩვენი დრო საერთოდ ასეთი იყო. კითხულობდნენ ხოლმე, ვისთან დადის ის, იტყოდნენ, ის დადის იმ ბიჭთან. რამდენიმე წელიწადი ასე დადიოდნენ, არაფერი ხდებოდა. ახლა რომ იტყვიან, იმასთან დადის… რეზოს და ლანას ტრფობა მხოლოდ ლექსებში გამოიხატებოდა, ეს იყო მაღალფარდოვანი რომანტიკა, გნებავთ, რომანტიკული ეროტიკა, რომელიც გამოიხატებოდა მხოლოდ პოეზიით, მეტი არაფრით. მეც ვეტრფოდი ლანას…

მე შენ გიწოდებ ოაზისს, სადაც

დაღლილი ფიქრი ისვენებს მუდამ,

ზღვასავით ვრცელს და ზღვასავით

სადას

უსასრულობას დაგარქმევ თუნდა.

მე შენ გიწოდებ წყაროს საირმეს,

სიცოცხლეს – შენდა სულის მოცემად

და კიდევ (თუკი ფასობს რაიმედ),

ჩემთვის ყველაზე წმინდა ოცნებას.

მერვეკლასელი თამაზ ჩხენკელი პიონერთა სასახლეში მიიტანს ოცგვერდიან შრომას, რომელიც ეხებოდა მოსწავლის მიერ თავისთვის აღმოჩენილ პარალელს, მსგავსებას ყუთლუ არსლანის დასსა და ინგლისურ პარლამენტს შორის. ამ ყმაწვილს რვა ორიანს გამოაყოლებენ და, როგორც სუსტ მოწაფეს, 31-ე ქარხანაში ზეინკლის შეგირდად გაამწესებენ.

“გასამხედროებული ქარხანა იყო, მე, რა თქმა უნდა, არ ვიარე იქ. გადამცეს სასამართლოს, ციხე მელოდა. არაფერმა მიშველა. ცეკას ერთ-ერთ მდივანთან მივიდა დეიდაჩემი, ვერ მიშველეს, არც სასამართლოში მივდიოდი, ბოლოს, იქამდე მივიდა საქმე, ოჯახშიც მითხრეს, უნდა წახვიდე ქარხანაშიო. მე ვთქვი – ციხეში წავალ, ქარხანაში – არა. მერე, დედაჩემის ერთი ნათესავი იყო, გენერალი, შვებულებით საქართველოში ჩამოსული, მას სთხოვა დედამ. ის კაცი მივიდა კანდიდ ჩარკვიანთან, რომელმაც გადამარჩინა ციხეს და ქარხანას”.

ამ კრიზისულ პერიოდში თამაზ ჩხენკელს გაიტაცებს ინდოეთი. რამდენიმე წერილი არჩილ ჯორჯაძესთან წაიკითხა ინდურ ფილოსოფიაზე, ხელში ჩაუვარდა რომენ როლანის ოცტომეული. ვივეკანანდა მასზე უდიდეს გავლენას მოახდენს, ინდური ფილოსოფია მოედო მის მსოფლშეგრძნებას. იგი ვერ გაიტაცა ევროპულმა ფილოსოფიამ. “მე წავიკითხე ჰეგელის შრომები, მაგრამ იქ არ იყო ცოცხალი სული ჩემთვის”. 22 წლის თამაზ ჩხენკელი თარგმნის ვივეკანანდას ლექციებს.

უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, კარგა ხანს, უსამსახუროდ ივლის. მამის მეგობარი “საკდესში” მთარგმნელად მოაწყობს.

“საკდესის” დირექტორი იყო ვინმე შატბეროვი, ძველი მფრინავი, ცხადია, კგბ. სულ ოთხი დღე ვიმუშავე იქ. ყოველდღე საათობით მელაპარაკებოდა – ჩვენ გვინდა საბჭოთა ხალხი… ჩემი დაბმა უნდოდა. მეოთხე დღეს პირდაპირ მითხრა, თუ არ მოგეწონა, რასაც ილაპარაკებენ თანამშრომლები, მოდი და მითხარიო. იმ დღესვე წამოვედი. ბევრს დააბამდა, კარგი ჯამაგირი იყო – ოთხ დღეში 450 მანეთი მომცეს. ამისადმი მქონდა ალერგია და შიში, ამიტომ დიდხანს ვერც ვიშოვე სამსახური. 30 წლის ვიყავი, ლიტერატურის ინსტიტუტში რომ მივედი, დღემდე იქ ვარ.

– ბატონო თამაზ, შეიძლება თუ არა, პიროვნულად სრულიად თავისუფალი იყო იმ ქვეყანაში, რომელიც დაპყრობილია?

– შეიძლება. მე ყოველთვის თავისუფალი ვიყავი. ჰერმეტივიზმი – ასეთი ლიტერატურული მიმართულება არსებობდა ფაშისტურ იტალიაში. იყვნენ მწერლები, რომლებიც არ ემსახურებოდნენ იმდროინდელ იდეოლოგიას, არ მონაწილეობდნენ იმ ვითარებაში, რაც მაშინ იყო. ჰერმეტივისტები წერდნენ განყენებულ თემებზე, ამდენად, თავისუფლები იყვნენ.

– ეს შემოქმედებაში, მაგრამ პიროვნულად?

– პიროვნული თავისუფლებაა შემოქმედებითი თავისუფლება. მე ვწერდი ლექსებს, რა თქმა უნდა, ეს ლექსები არ იბეჭდებოდა, მაგრამ რადგანაც ლიტერატურაში მსურდა მუშაობა, ვთარგმნიდი. ჰერმეტივიზმს სწორედ მთარგმნელობით ვინარჩუნებდი. ვთარგმნიდი მიცკევიჩის სონეტებს, ლორკას, თაგორს, ჩინურ ლირიკას. ამიტომ თავისუფლად ვგრძნობდი თავს.

– რომ არა ის რეჟიმი, თქვენი შემოქმედებითი ენერგია ხომ საკუთარ ლირიკას, შემოქმედებას მოხმარდებოდა?

– მერე რა. საკუთარი რა არის? ისიც საკუთარია. ხანდახან ვფიქრობ, რომ შესანიშნავი ამბავი მოხდა. რუსული მთარგმნელობითი ლიტერატურა, განსაკუთრებით პოეზია, სწორედ ამის გამოა ბრწყინვალე. შესანიშნავი თარგმანები დატოვეს უდიდესმა ოსტატებმა – პასტერნაკმა, ზაბოლოცკიმ, მანდელშტამმა, ცვეტაევამ, სხვებმა. ისინი იძულებულნი იყვნენ, ეს ეკეთებინათ. არ უნდოდა პასტერნაკს ამის ბეჭდვა, იმის ბეჭდვა და თარგმნიდა ქართულ პოეზიას, კლასიკურ ლიტერატურას. მოკლედ, მთარგმნელობითი მოღვაწეობა სტიმულირებული იყო იმით, რომ შეზღუდული იყო საკუთარი სათქმელის თავისუფლად გამოხატვა, იდეოლოგია ტოტალურად იყო გამეფებული. ამისგან თავის დახსნის ერთადერთი საშუალება იყო თარგმნა. თარგმნიდი გოეთეს, შილერს, შექსპირს, ამაზე არავინ მოგედავებოდა, იმიტომ, რომ ლენინს ჰქონდა ნათქვამი, “ეს უნდა შევითვისოთ”. თუმცა 30-იან წლებში აკრძალეს ლათინურ-ბერძნული კულტურის შეთვისება, ეს იყო შემზარავი რამ. დოსტოევსკის წიგნებს არ ბეჭდავდნენ, მისი ბეჭდვა დაიწყეს სტალინის სიკვდილის შემდეგ. დოსტოევსკის ვერ წაიკითხავდი. 26 წლისამ წავიკითხე პირველად რევოლუციამდე გამოცემული.

– ბატონო თამაზ, თარგმნა იდუმალებით მოცული პროცესია, თქვენეული თარგმანები ძარღვიანი ქართულით გამოირჩევა. ლორკას თქვენეულ თარგმანებში ბოშურ-ესპანური მგზნებარება ჩქეფს.

– ეს ერთი მთლიანობაა, ლორკა ნაცნობი სამყაროა ქართული ტემპერამენტისათვის, მაგრამ ჩინური სამყარო სრულიად უცხოა. ამდენად, ჩინური ლირიკის თარგმნა გაცილებით ძნელია, უნდა იყოს უცხო, თან ქართული ენისათვის ორგანული, ისეთი შრეები უნდა მოინახოს ენაში, რომ შთაბეჭდილება იყოს უცხოურის. მთელი საიდუმლო ამაშია, ამის დოზირება, რა და როგორ, ძალიან ძნელია. ვინც თარგმნის და როგორც თარგმნის ისეთი იქნება.

ახლა არის სასაცილო ტენდენცია, ძალიან გაქართულება არ შეიძლებაო. რას ნიშნავს ეს? სწორედაც ძალიან გაქართულებული უნდა იყოს, ქართული ლექსი უნდა იყოს, ქართული უნდა იყოს, მაგრამ ეს არ უნდა იყოს საქართველო, ეს უნდა იყოს ქართული ესპანეთი, ქართული ჩინეთი, ქართული ინდოეთი.

სხვათა შორის, ლანა ღოღობერიძის შთაგონებით ვთარგმნე ლორკას “სოლედად”. “სხვისი ცოლის” ბწკარედი ბაჩანა ბრეგვაძემ გამიკეთა. ახალგაზრდობისას ღორჯომში ვიყავი, სოფელია ხულოს ზემოთ. იქ მნახა ერთმა კაცმა, გრიშა ცეცხლაძემ, თქვენ ხართ თამაზ ჩხენკელი თქვენ თარგმნეთ ლორკას ლექსებიო. დიახ, მეთქი. სამივე ლექსი კარგია, სამივე ზეპირად ვიცი, მაგრამ “სხვისი ცოლი” ყველაზე უკეთესიაო. 20 წლის შემდეგ, 80-იანი წლების დასაწყისში, შეხვედრა მომიწყვეს უნივერსიტეტში, ერთმა პირველკურსელმა ბიჭმა მომწერა, ღორჯომელი ყოფილა, “მე დავიბადე იმ წელს, როცა თქვენ იყავით ღორჯომში”…

თამაზ ჩხენკელი ყმაწვილკაცობისას წერდა – “მე ვარ ჭრილობა იმ მიწისა, რომელსაც ჰქვია ღალატი, შური, და მდუმარე ჭაბუკთა ჟინი”. ის ისევ იმ მიწის ჭრილობაა, კალამიც ჭაბუკურად ერჩის და ჯემპრესაც მკლავებზე კვლავინდებურად იკაპიწებს.

ავტორი: რეზო შატაკიშვილი

“დილის გაზეთი”, 2001 წელი, 26 მაისი.

 



 

 

%d bloggers like this: