Tag Archives: მანანა სურმავა

მანანა სურმავა – არტისტი, რომელიც თან დაატარებს თეატრს

ანტუან დე სენტ-ეკზიუპერი “პატარა უფლისწული”.

 

„ჩემთვის ყველა თეატრის კარი რომ გადაერაზათ, ალბათ, ტყეში წავიდოდი, მოვჭრიდი ხეებს, გავრანდავდი, სადმე ველობზე პატარა სცენას ავაწყობდი და ვითამაშებდი ისევე, როგორც ამას  ბავშვობაში ვაკეთებდი“ – ოდესღაც დაწერს აკაკი ვასაძე, ოდესღაც იტყვის იმასაც, რომ გაშლის ნოხს და მაინც ითამაშებს. მაგრამ არ მოუწევს.

მეოცეს მიწურულში მანანა სურმავა წავა სახელგანთქმული თეატრებიდან. კინომსახიობთა თეატრიდან – მას ვერ დააკავებს დიდი მაესტრო, მისთვის ძვირფასი თუმანიშვილი. წავა სახელგანთქმული რუსთაველის თეატრიდან. მას შეუძლია დათმოს მისთვის ძვირფასი, იმისთვის, რომ გადაარჩინოს – ბევრად ძვირფასი. დათმოს ტკივილით, მაგრამ მაინც დათმოს. წავიდეს კინომსახიობთა თეატრიდან, რუსთაველის თეატრიდან, იმისთვის, რომ შეინარჩუნოს თეატრი. შეელიოს დიდ მაესტროებს, იმისთვის რომ არ დაკარგოს ისინი. ის მიდიოდა თეატრებიდან და არ კარგავდა თეატრს – თან დაატარებს თეატრს, როგორც კუ თავის ბაკანს. ის არ წასულა ტყეში, მაგრამ ის მიდიოდა და სცენებს აგებდა – მრგვალ ბაღში, ვერის ბაღში, თამაშობდა და თამაშობს, კვლავაც ითამაშებს სხვადასხვა სივრცეებში – იქ, სადაც მანამ არავის უთამაშია. 

ჟან კლოდ კარიერი “უფლისწული და ჭეშმარიტება”, რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

„თეატრი უკიდეგანოდ მიყვარს. იმდენი არ მითამაშია, როგორც მიყვარს… სულ მქონდა მიდრეკილება მივწებებოდი რომელიმე ერთ თეატრს, მივწებებოდი შედუღებამდე, მაგრამ ჩემი ხასიათის გამო, თუ არ ვიცი რატომ, შეცდომა იყო თუ რა, ეს არ მოხდა, მოხდა საპირისპიროდ – კედლების, ატმოსფეროს ცვლა არანაირად აღარ მოქმედებს ჩემს დამოკიდებულებაზე თეატრის მიმართ. თეატრის მიმართ სიყვარული არ არის შემოხაზული მხოლოდ ამა თუ იმ სცენის კედლებით და სივრცით, თვითონ ფენომენია სცენა. მე ვითამაშე ღამით, მრგვალ ბაღში, მას საერთოდ არ ჰქონდა კედლები, მაგრამ ის იყო ჩემი თეატრი, ისეთი თეატრი, რომელიც მე მიყვარს… ნამდვილად არ მეგონა, თუ რუსთაველის თეატრის მიმართ ოდესმე გამიქრებოდა თითქმის პათოლოგიაში გადასული სიყვარული, მაგრამ… დღევანდელი რუსთაველის თეატრი აღარანაირ ინტერესს არ წარმოადგენს, აღარაფერი არაა, მორჩა, დამთავრდა… დარჩა იგივე კედლები, იგივე შენობა, ჩემთვის ფასეულია მხოლოდ რეტროსპექტივაში, როგორც წარსული, რომელსაც ჰქონდა ძალიან დიდი ისტორია… ყველაფერს, რასაც აქვს კონკრეტული ფორმა, რაც არ უნდა ლამაზი იყოს, თუ შიგნით სული არ ტრიალებს, ამაღლებული, თუ სულიერი დატვირთვა არა აქვს – შენთვის მისაღები, ის მხოლოდ არქიტექტურად რჩება…“

 

სახლი

მის ცხოვრებაში იყო ბევრი სახლი. ჯერ იქ, ოპერის უკან, ბებიასთან ცხოვრობდნენ. დღეს: „იქ სადაც ბავშვობა გავატარე, დიდად არაფერი შეცვლილა… არ ვიცი, ვინ ცხოვრობს ახლა, არ მაქვს სურვილი ნახვის… რაღაც მწიწკნის და არ მინდა“. მერე: ბელინსკის კუთხეში გატარებული ახალგაზრდობა. დღეს: „ახლა იქ ბერტა ხაფავა ცხოვრობს და მიხარია, ალბათ, ისეთივე რეჟიმია, ისეთივე საუბრები ხელოვნებაზე, თეატრზე… მგონია, რომ იქ გრძელდება ეს ცხოვრება“. მერე ბახტრიონზე. ურთულესი და უმძიმესი წლები ყველასთვის. წლები – მაინც საინტერესო და მაინც სურვილი მკრთალად – დაბრუნებულიყო თავის უბანში. „იყო პერიოდი, როცა ყველა ყიდდა ბინებს, რათა თავი გადაერჩინათ, არც ჩვენ ვიყავით გამონაკლისი, ისეთი სირთულეები იყო, ნაკლებად გვეცალა ლირიკისთვის“. გამოსავალი: გაყიდული ბინა. მშენებარე ბინა. იმედით – უფრო იოლად გამოვალთ. თან – დაბრუნება ვერაზე. დროში განფენილი შენება, რემონტი, ორივე – საკუთარი გემოვნებით და ფანტაზიით. და შედეგი: ახალი სახლი ჰგავს ძველს და ჰგავს თავად მანანას – საკუთარ სამყაროს, საკუთარ წარსულს ვერ გაექცევი, როგორც კუ ვერ გაექცევა თავის ბაკანს…

„ბევრი ფული რომც მქონოდა, მაინც ასეთ სახლს ავაშენებდი, გავექცეოდი ბევრ ოთახს… ადამიანი მაინც თავის სამყაროს ქმნის და ამ სამყაროში ის გამოდის წინა პლანზე, რაც მისთვის ფასეულია. პრიორიტეტებს გკარნახობს სულიერი მოთხოვნილებები, ხასიათი. ყველა ქმნის თავის პორტრეტს, ალბათ, სიყვარულით. შენი სულიერი მდგომარეობაა სიყვარული და ის ვლინდება სახლშიც. პროფესიაშიც, საქციელების რიგშიც, მეგობრების მიმართაც. რატომაა რომ, სხვასთან რომ მივდივართ, სადღაც თავს კომფორტულად გრძნობ, სადღაც ყველაფერი ძალიან გათვალისწინებულია, როგორც ჟურნალში, მაგრამ შენ სული გეხუთება, სხვისი სამყაროა, შენი არაა. არ ვიცი, თუ მეგობარი მოდის შენთან და თავს კარგად ვერ გრძნობს, ის სახლი კარგი რანაირადაა?! მოდი იმასთან წავიდეთ, კარგი ვანა-ტუალეტი აქვსო, არავინ იტყვის და ამის გამო არავინ მიდის სტუმრად, მიდიან იქ სადაც გაუგებენ, სადაც სულიერი კომფორტია, საიდანაც გამოჰყვება დადებითი მუხტი. ამას ყველაფერს ჰქვია „ჩემი სახლი, ჩემთან სტუმრად“. რა არის სახლი? შენი განვლილი ცხოვრების ყველაზე ფასეული მოწმე? არა მარტო მოწმე, მონაწილეა ამ ყველაფრის. შენთან ერთად იცვლება, მაგრამ ეს ყველაფერი მაინც დროებითია ამ სამყაროში. სახლიც, ისევე როგორც მეგობრები, პროფესია, მონაწილეობს იმ დროის მონაკვეთში, რაც ჩვენ გვიწერია დედამიწაზე, სანამ მარადიულს შევუერთდებით“.

ჟან კლოდ კარიერი “უფლისწული და ჭეშმარიტება”, რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

 

მშობლები

მამა – თეატრის ცნობილი რეჟისორი, არაერთი თაობის აღმზრდელი. დედა – პედაგოგი და… დიდი ადამიანი, სიკეთისა და სათნოების ულევი კაპიტალით. 

„დედას გარეგნული სიმშვიდის მიღმა, იყო დიდი ნებისყოფა, იმიტომ რომ წარმატებული და წარუმატებელი რეპეტიციები პირდაპირ არტყამდა ოჯახის სიმშვიდეს. დედა მოქნილად იგერიებდა, შეუმჩნევლად. მას ძალიან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა თავის მოწაფეებთან და ხშირ შემთხვევაში სხვა სახელს ვერ დავარქმევ – მეგობრობდა. ეს მაშინაც ვიცოდი, მაგრამ როცა ამ ქვეყნიდან წავიდა, მე დავინახე, მის მიერ წლების მანძილზე ნაქსოვი ურთიერთობების ბადე იმხელა ყოფილა, უკიდეგანო… დღესაც ვგრძნობ – მისი სიყვარულით მეფერებიან მისი ნამოწაფრები, კოლეგები. თუ სადმე რამე სტატია, რეცენზია იბეჭდებოდა მამაზე, ჩემზე, დედა ყველაფერს ჭრიდა და აგროვებდა. ამას წინათ ძველ ქაღალდებში ვიქექებოდი და გაზეთებიდან ამონაჭრების მთელ საქაღალდეს წავაწყდი, მეგონა ჩემზე ან მამაჩემზე დაბეჭდილი სტატიები იყო, გავხსენი და რას ვხედავ, თუკი რომელიმე ნამოწაფარზე სადმე რამე დაბეჭდილა, ყველაფერი შეგროვებული ჰქონდა, ისე, როგორც დედა შეაგროვებდა შვილზე… შეგროვილი ჰქონდა მათ შორის მაია ჩიბურდანიძეზეც, რომელიც მისი ნამოწაფარი იყო. ერთხელ ინტერვიუში ვახსენე კიდეც მაია ჩიბურდანიძე დედას ნამოწაფარი იყო – მეთქი. კინაღამ მომკლა, დანარჩენებმა რა დააშავეს, რომ გამოარჩიე, ვინ მოგცა უფლება ჩემს ნამოწაფრებს რომ არჩევო… რა რჩება ადამიანის შემდეგ? რა და მისი საქციელები. ჰოდა, ის, რაც მე დამიტოვეს ჩემებმა, შემიძლია ვთქვა, რომ ეს არის მდიდარი მემკვიდრეობა“.

 

თამაში

მსახიობი თამაშობს როლს. როლი ბარდება წარსულს. მაგრამ ქრება კი უკვალოდ? თუ ორგანიზმში რჩება? მანანა იტყვის, რომ როლი რჩება ორგანიზმში, რჩება რაღაც ერთი რეპლიკა, რაღაც ერთი ფრაზა, ისტორია მაინც – როგორც კვინტესენცია. ის თამაშობდა რეგანს სტურუასეულ „მეფე ლირში“– ითამაშა მხოლოდ ერთხელ. „ის ერთი სპექტაკლი რომ ვითამაშე და განვითარება არ ჰქონია, იმან სულ სხვა რაღაცაში ამოჰყო თავი, სხვა თვისობრიობაში გადავიდა“…

მას შეუძლია ეკზიუპერის „პატარა უფლისწულით“ დღეს ერთი ამბავი გვიამბოს – ამბავი პატარა უფლისწულისა და ხვალ იგივე ტექსტით, იგივე სპექტაკლით ქრისტეზე გველაპარაკოს. მას შეუძლია ერთი და იგივე სპექტაკლი ითამაშოს სხვადასხვა დროის და სივრცის ინტერვალებით, მაგრამ ეს სპექტაკლები თვისობრივად ახალ სახეს, ახალ სათქმელს იძენენ. „მე არ ვთვლი, რომ უნდა უბრუნდებოდე შენს ნამუშევრებს, მაგრამ ჩემს ცხოვრებაში მოხდა ისე, რომ შემდგარი სპექტაკლი მეორედ დაიბადა, სიტუაციამ მოიტანა, სურვილების თანხვედრამაც, მასალის აქტუალობამაც და ჩემმა აბურდულმა ცხოვრებამაც. აღმოჩნდა, რომ „დალგაჟიტელები“ აღმოჩნდნენ ჩემი სპექტაკლები. ასე ეწერათ სპექტაკლებს და ცოცხლობენ…“

ცხოვრების სცენაზე ვიძენთ როლს და… და შემდეგ ხშირად იძულებული ვართ, მოვიქცეთ არა ისე, როგორც გულით გვსურს, არამედ ისე, როგორც ამ როლს შეეფერება. მანანას ნაკლებად უყვარს თამაში ცხოვრებაში:

„მე საერთოდ ნაკლებად ვთამაშობ ცხოვრებაში, რომ ტყუიხარ – ენერგიას ხარჯავ, მე ტყუილებში სახარჯავად არ მემეტება ენერგია. აზარტსაც ვერ ვხედავ, სჯობია იცხოვრო გახსნილად. მე არავის არ მოვუწოდებ, უბრალოდ, მე ვთვლი ასე… ხშირად მე მართლაც არ ვიქცევი ისე, როგორც ადრე მოვიქცეოდი, მაგრამ ამ ყველაფრის კორექცია რწმენამ მოახდინა. რაღაცის უფლებას აღარ მივცემ თავს, იმიტომ რომ ღმერთთან უხერხულია“.

მას დადგმა უყვარს სცენაზე და არა ცხოვრებაში. მას ხეებიც არ უყვარს – ქალაქში დადგმული. მას ხიბლავს ხეები – აბდაუბდა, გაბურდული ტოტებით და არა: „ასე დადგმულად, როგორც დაიდგა ერთნაირი ხეები, რომელთაც არანაირი ისტორია არ გააჩნიათ… დოდო აბაშიძის ძეგლთან იდგა ხე, ამშვენებდა იქაურობას, ჩრდილსაც ქმნიდა და განწყობასაც… გამოვიარე და აღარ დამხვდა… იმის ნაცვლად 5 პატარა ხე, არაფრისმთქმელი… რატომ? მგონია, რომ ხე ცოცხალი არსებაა… ბახტრიონზე რომ  ვცხოვრობდით, ჩვენი აივანი მთას გადაჰყურებდა. ერთხელ ვხედავ, მამა დგას აივანზე და ყვირის „რას აკეთებ“, სადღაც შორს, ერთი ეული ხე იდგა და ვიღაც ჭრიდა – ბოსტანის გაშენება უნდოდა იქ, მამა არ ჩანდა, მაგრამ ისე იცავდა იმ ხეს, იმხელა ენერგია დახარჯა, იმხელა მანძილზე გააგებინა, გადახტომით ვერ გადახტებოდა, მე-6 სართულზე ვცხოვრობდით, მაგრამ ისეთი სიმტკიცე გამოიჩინა, გაჩერდა ის კაცი, ხეც გადარჩა. მერე ვფიქრობდი, ალბათ, ის მარტოხელა ვერხვი ყოველდღე ლოცავს კოტეს…“

ჟან კლოდ კარიერი "უფლისწული და ჭეშმარიტება", რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

ჟან კლოდ კარიერი “უფლისწული და ჭეშმარიტება”, რუსთაველის თეატრის მცირე სცენა. 2009 წ.

„თეატრალურ ინსტიტუტში რომ შევდივარ, სულ მინდა იქით ფლიგელში მოვხვდე, სადაც ჩვენი აუდიტორიები იყო. სადაც იმდენად იყო კონცენტრირებული სურვილი – დაეუფლო პროფესიას და სურვილი პედაგოგების – მთელი შენი ფსიქიკით მოგნათლონ იმ პროფესიაში. ერთ პატარა ადგილას ბევრი წყარო რომ ამოხეთქვს და დუღს შემოქმედებითი ცხოვრება, სადაც არავის სცალია უსაქმურობისთვის… მიუხედავად იმისა, რომ ალბათ, ძალიან ბევრს ვიცინოდით, იმდენად გვიყვარდა ეს პროცესი, რომ ჩვენი სწავლა ჰგავდა დროსტარებას. იქ თუ გახსნიან სახინკლეს, გული დამწყდება, თუ გახსნიან კაფეს, ნაკლებად მომინდება შესვლა. ის ინსტიტუტი დარჩება წარსულში. ამას არ უნდა ერქვას ავადმყოფური ნოსტალგია, ამას ჰქვია სურვილი შეინარჩუნო სხვებისთვის ის, რაც შენთვის და შენამდე იყო ფასეული. ელემენტარული კულტურაა, პატივი სცე იმას, რაც შენამდე შექმნილა“.

 

„ქვეყნის სიყვარულს, განსაკუთრებით მაშინ გრძნობ, როცა აქ არ ხარ, როცა მიდიხარ საზღვარგარეთ. მაშინ კონცენტრირდება პირველხარისხოვანი. უეცრად ხვდები რომ იმით, რასაც აკეთებ, რასაც ამბობ, ანუ შენით – შენს ქვეყანას აღიქვამენ. მათთვის შენა ხარ საქართველო. მოსიარულე საქართველო. როდესაც ხარ თუნდაც გასტროლებზე, იცი რომ ეს მხოლოდ შენი და შენი მეგობრების წარმატება არაა, ეს შენი ქვეყნის წარმატებაა, ეს სიყვარული ტალღასავით დაგეჯახება. თვითონ გაფიქრება ამისა, პასუხისმგებლობა, სიყვარულია შენი ქვეყნის. ამ პასუხისმგებლობის ხარისხი, არის ხარისხი შენი სამშობლოს სიყვარულის. როგორ უნდა გიყვარდეს? უკანდაუხევად, როცა ეს შენს ქვეყანას ეხება“.

 

„რა გვაერთიანებს ჩვენ ყველას ერთად? ის, რომ ჩვენ აქ ვართ დროებით, ჩვენ სახლებიან-რემონტებიანად… ეს რომ სულ გვახსოვდეს, ალბათ, იმაზე ვიმუშავებთ, ისეთი ფასეული რამ შევქმნათ, რომელსაც დრო ჟანგივით არ შეჭამს. ეს რომ გვახსოვდეს… ადამიანები ვივიწყებთ ამას, ისიც და მეც და სხვაც წარმავალები ვართ. სანამ ვართ მოვასწროთ ერთმანეთის დანახვა, ერთმანეთის შეყვარება, ერთმანეთის ერთგულება. რა მოსაწყენია ცხოვრება, როცა არ გიყვარს, რა უნდა გიხაროდეს, როცა არ გიყვარს“?

“პათოსს თუ გავექცევით: სიყვარული ყოველდღიურობაში ვლინდება. იმისთვის, რომ უერთგულო, რაღაც უნდა დათმო. უნდა დათმო, რომ დაიცვა. როცა შენ იცავ შენთვის ფასეულს – ამასაც სიყვარული გაკეთებინებს. სიყვარული ბევრ რამეს გამორიცხავს. გამორიცხავს უპრინციპობას, ღალატს, ზურგში ჩარტყმას, სიმახინჯის ძიებას, სისასტიკეს…  გამოდის, რომ სიყვარული არის მუდმივი ბრძოლა მშვენიერების დასაცავად. მშვენიერება არის სულის უნარი შეინარჩუნოს ის სიმდიდრე,  ფასეულობანი, ურომლისოდაც ყოველივეს აზრი ეკარგება, ამ დანაკლისს ვერ ავსებს ვერანაირი კაფელ-მეტლახი, ვერანაირი კეთილდღეობა… ”

 

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში” 

 

„ორი ძმა“ რუსთაველის თეატრში (დავით ბუხრიკიძის მცირემეტრაჟიანი რეფლექსია, ნინო კასრაძის, დარეჯან ხარშილაძის, შალვა გაწერელიას შეფასებები, ვიდეო, ფოტოები…)

2009 წლის 22 და 23 დეკემბერს, რუსთაველის თეატრში, ექსპერიმენტულ სცენაზე შედგა ჩემი სპექტაკლის (ფაუსტო პარავიდინოს “ორი ძმა”) პრემიერა…

წითელი და თეთრი

დეკემბერი 30, 2009 ავტორი დავით ბუხრიკიძე

http://www.shokoladi.ge

რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტულ სცენაზე, სხვენში, შეიძლება ითქვას, რომ ახალგაზრდა რეჟისორების ”წვრთნისა დ აღჭურვის” პროგრამა მიმდინარეობს. დეკემბრის ბოლოს თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის მაგისტრანტის, რეზო შატაკიშვილის უბრალო, მოულოდნელი და ამავე დროს ორიგინლური სპექტაკლი ”ორი ძმა” (ხელმძღვანელი რობერტ სტურუა) ვნახე, რომელმაც საბაბი მოგვცა მცირემეტრაჟიანი რეფლექსიისათვის. საერთოდ, ახალგაზრდა რეჟისორების გულწრფელი გარჯა რაღაცით ახალი ღვინის დეგუსტაციას წააგავს: ნამუშევარს ჯერ კიდევ შუშხუნა გაზის გემო და ბოლომე ჩამოუყალიბებელი გრადუსი ეტყობა. სიტკბოსა და სიმწკლარტის ერთდროული ელფერი დაჰკრავს და ზოგჯერ სასიამოვნო ბუკეტი (თუ ღვინო სუფთაა) გამოკრთება… არადა, პიესა, რომელიც რეჟისორს დასადგმელად ერგო, არც ტოსკანურ თეთრ ღვინოებს ჰგავს და არც ნახევრად მშრალ, წითელ ”კასტელო ბანფის”. თანამედროვე იტალიელი დრამატურგის, ფაუსტო პარავიდინოს ”ორი ძმა” ცოტათი ვასკო პრატოლინის რეალიზმს, კერძოდ, ”ოჯახურ ქრონიკას” ენათესავება და უფრო მეტად, ლუკინო ვისკონტის საკულტო ფილმს” როკო და მისი ძმები”. პარავიდინოსთანაც ამოკითხავთ ორი ძმისა და საბედისწერო ქალის კლასიკურ ისტორიას, რომელიც პიესის ფინალში ტრაგედიის მიზეზი ხდება. მორცხვი და ინტროვერტი ბორისი (ირაკლი ჩხიკვაძე), თავაშვებული და უხეში ლევი (შაკო მირიანაშვილი), თავისუფლების მოყვარე და სექსუალურად თავაშვებული ერიკა (სოფი მეიერი) იმ საბედისწერო სამკუდხედს ქმნიან, რომელთა წონასწორობას მუდამ აფორიაქებული დედა (მანანა სურმავა) და მოთვალთვალე მეზობელი ფაუსტო (ბექა მიქაძე) არღვევენ. დაახლოებით 70 წუთის განმავლობაში რეჟისორი სრულ კარტ-ბლანშს აძლევს მსახიობებს და არ ცდილობს ისინი საკუთარი ფანტაზიის ან ზეამოცანის აჩრდილებად აქციოს. მითუმეტეს, რომ პირველი სერიოზული, სცენური განაცხადი ნამდვილად შეიცავდა თვითდამკვიდრების მყვირალა სურვილს. არადა პირიქით მოხდა – რეჟისორმა სათქმელი თითქოს განგებ შენიღბა, შეფუთა და გაუმჭვირვალე-ლირიკულ ქსოვილში მოაქცია. სამაგიეროდ, პარალელები დოსტოევსკის ”იდიოტთან” გამჭვირვალეა, ისევ როგორც, ჩეხოვის დრამატურგიის უტყვი და ეპიზოდური ქვეტექსტი (განსაკუთრებით დედის ხაზი), რაც პირველ რიგში მსახიობ მანანა სურმავს დრამატულ ნიჭსა და ტევად ”სცენურ ველს” უკავშირდება. ერთი შეხედვით მარტივი, მაგრამ ზუსტი და ლინეარული თხრობა, ამბის გადმოცემის უნარი, ძალდაუტანებელი პოლიფონიურობა ალბათ, საკმარისია, რომ რეჟისურის გაკვეთილები ათვისებულად ჩავთვალოთ. მითუმეტეს, რომ საფუძვლიანად გასამაგისტრანტებლად რეზო შატაკიშვილს ბატონ სტურუასგან კიდევ ბევრი რამის სწავლა მოუწევს. ის ფაქტი, რომ სცენოგრაფია, მხატვრობა და კოსტუმები თეთრ-წითელის დომინანტურ მონაცვლეობზე იგება, ხოლო მეორე მოქმედებაში შავი ფერი ძალდაუტანებლად და ავბედითად ჩნდება, უკვე მრავლისმეტყველია. სიზმრისეული, ”ჩადგმული” სცენები დრამისა და რიტუალის მოულოდნელ გარითმვას ემახურება, ხოლო სპექტაკლის ქორეოგრაფია – მკრთალ მინიშნებას, რომ ”ფიზიკური თეატრის” ელემენტები თანამედროვე თეატრში სულ უფრო მზარდი და ტევადი ხდება. როცა ფინალში, სცენაზე უწესრიგოდ მიმობნეულ თეთრ-წითელ რეკვიზიტს შორის მსახიობთა დაღლილ სახეებს და რეჟისორის ცოტათი დაბნეულ ღიმილს ხედავ, გინდა დაიჯერო, რომ ამ ფერად დრამატურგიას გაგრძელება ექნება; რომ მაგალითად, ”ორ ძმას” ”სამი და” მოჰყვება, ხოლო წითელი და თეთრი ოდესღაც კლასიკური – წითლი და შავი გახდება.


„ორი ძმის“ ორდღიანი პრემიერა რუსთაველის თეატრში

მეხუთე სპექტაკლი და მესამე პროფესია.

(დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”)

თანამედროვე იტალიელი დრამატურგის ფაუსტო პარავიდინოს ორი ძმარობერტ სტურუას მაგისტრანტის რეზო შატაკიშვილის მეხუთე სპექტაკლია. მანამდე იყო ტენესი უილიამსის გათელილი პეტუნიები“, ლორდ დანსენის მოელვარე აღსავლის კარი“, ომის წუთისოფელიდა ჟან-კლოდ კარიერის უფლისწული და ჭეშმარიტება“… ეს მხოლოდ დასაწყისია. რეჟისორობამდე იყო კიდევ ორი პროფესია. იურისპრუდენცია და ჟურნალისტიკა. რეზოს სპექტაკლიც სწორედ ამიტომ იყო ზოგისთივს აღმოჩენა. მას როგორ ჟურნალისტს ბევრი იცნობს, როგორც რეჟისორი კი ამ ზაფხულს წარსდგა ფართო აუდიტორიის წინაშე რუსთაველის თეატრის მცირე სცენაზე განხორციელებული სპექტაკლით უფლისწული და ჭეშმარიტება“. ფერადოვან და სიმსუბუქით სავსე ზღაპარს ორი ძმის მძიმე ისტორია მოჰყვა 22-23 დეკემბერს რუსთავლის თეატრში, ექსპერიმენტულ სცენაზე ორი ძმისპრემიერა შედგა.

ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობს ორი ძმა და უმცროსი ძმის შეყვარებული გოგონა ერიკა. მაგრამ საბედისწერო სამკუთხედი იკვრება ერიკას უფროსი ძმა ბორისი უყვარდება, ბორისს ერიკა. მოზღვავებულ ვნებებს ორივე ცალ-ცალკე ებრძვის. ერიკა გაპარვას აპირებს, მაგრამ რჩება და ცდილობს გაუმკლავდეს ვნებებს. ბორისი ღია ბრძოლას უცხადებს ერიკას, ფარად მის სიბინძურეს იყენებს რომ უმცროსმა ძმამ ლევიმ ერიკა გაუშვას სახლიდან. ერიკაც და ბორისიც ცდილობენ დაამარცხონ ვნება, ერთმანეთს არ უტყდებიან. ძმა გრძნობს რაც ხდება მათ თავს. ტრაგედიის თავიდან ასაცილებლად ჯარში მიდის. შინ დარჩენილი ერიკა და ბორისი მოღვავებულ ვნებას ვერ უმკლავდებიან და სარეცელს იზიარებენ. ჯარიდან დროზე ადრე დაბრუნებულ ლევს ყოფილი შეყვარებული შინ ხვდება… ლევი მხოლოდ მეორე დღეს არკვევს ურთიერთობებს ერიკასთან. ერიკა გარბის, მაინც უკან ბრუნდება და ტრაგედიაც ტრიალდება სამკუთხედი ირღვევა მკვლელობით უმცროსი ძმა ერიკას კლავს. ძმები კვლავ ძმებად რჩებიან… სცენაზე არის ბევრი ტკივილი, ვნებთან ჭიდილი და სიკვდილი… სპექტაკლში ჩანს ძმების დედაც, რომელთანაც შვილებს მიმოწერა აქვთ. ძმები დედას მხოლოდ იმას წერენ როგორიც უნდათ რომ მათი ცხოვრება იყოს…


რეჟისორმა სცენაზე შემოიყვანა თავად დრამატურგი ფაუსტო პარავიდინო.

რომელიც მეზობელი სახლიდან უთვალთვალებს ამ ისტორიას. ისიც ერიკაზეა შეყვარებული შორიდან. სწორედ მასთან შეხვედრის იმედად დაატარებს რძეს, წერილებს, გაზეთს და გულის ჯიბეში თეთრ ვარდებს იმ იმედით რომ ოდესმე კარს ერიკა გაუღებს… ეს ოდესმეახდება კიდეც მაგრამ მაშინ როცა ფაუსტოს აღარც იმედი აქვს და აღარც ვარდი თან…

სპექტაკლში მთავარ როლებს ირაკლი ჩხიკვაძე (ბორისი), შაკო მირიანაშვილი (ლევი), სოფი მაიერი (ერიკა) ასრულებენ. ფაუსტო პარავიდინოს პირველკურსელი ბექა მიქაძე. დედას ცნობილი მსახიობი მანანა სურმავა.

ირაკლი ჩხიკვაძე რეზოს წინა სეპექტაკლებშიც თამაშობდა. როგორც რეზო ამბობს, მასთან მუშაობა ძალზე საინტერესოა და კვლავაც აპირებს მის დაკავებას.

 

შაკო მირიანაშვილი, ირაკლი ჩხიკვაძე

შაკო მირიანაშვილი, ირაკლი ჩხიკვაძე

 

 

სოფი მაიერი

სოფი მაიერი

 

 


 

მანანა სურმავა

მანანა სურმავა

 

 

სცენაზე მხოლოდ სამი ფერია გამოყენებული: შავი, წითელი და თეთრი. ესეც რეჟისორის დამახასიათებელი თვისებაა ფერების გამოხშირვით თეატრალური ატმოსფეროს მოხელთებას ლამობს.

რეზო შატაკიშვილი: „ფერების „გამოცლისკენ“ მიდრეკილება თავიდანვე მქონდა, „გათელილ პეტუნიებში“ მხოლოდ ლურჯი და ყვითელი მქონდა გამოყენებული, „მოელვარე აღსავლის კარში“ – თეთრი, ლურჯი, შავი და ვერცხლისფერი.

ფერადოვან ზღაპარშიც კი ცალკეულ სცენებში მხოლოდ 2-3 ფერი მქონდა დატოვებული სცენაზე. პარავიდინოს პიესის თამაში წითელში, შავში და თეთრ ფერებში გადავწყვიტე. გმირებს ერღვევათ მორალი, მაგრამ მათში არის სისპეტაკე, რადგან ისინი განიცდიან იმას, რაც ხდება მათ თავს, ამიტომაც დომინირებს თეთრი, რომელიც ეხამება შავსა და წითელს – მოზღვავებულ ვნებას, მოახლოებულ ტრაგედიას.

რატომ გადაწყვიტეთ მაინცდამაინც ამ პიესის დადგმა?

– მინდოდა სცენიდან მესაუბრა იმაზე, თუ როგორ ებრძვიან ახალგაზრდები ვნებებს და როგორ მარცხდებიან. უყვართ, იტანჯებიან, მაგრამ მათში ჭარბობს ვნება, რადგან როცა სრულყოფილ ადამიანს ნამდვილად უყვარს, მას ეს ჭეშმარიტი სიყვარული აძლევს ძალას რომ თავად ეს სიყვარული დათმოს. მათ ეს ვერ შეძლეს. ჩვენც ვერ ვიჩენთ ხშირად ამ გმირობას, ვერ მივდივართ მაშინ როცა წასასვლელები ვართ, ვერ ვსვავთ წერტილს როცა დასასმელია წერტილი. ჩემმა გმირებმაც ვერ შეძლეს ეს და სწორედ ამიტომ მოუწიათ ბოლოს ყველაფრის დაკარგვა. მე არ მინდოდა ვყოფილიყავი მორალისტი. მე უბრალოდ ვაჩვენე რომ ეს ადამიანები ასე ცხოვრობენ და ასეთმა ცხოვრებამ მოიტანა ეს შედეგი. მაყურებელმა განსაზღვროს, იცხოვროს ასე და მიიღოს ეს შედეგი თუ  მოიქცეს სხვანაირად და თავიდან აიცილოს ეს შედეგი…

იტალიური ენის კვირეულის ფარგლებში რუსთავლის თეატრში უნდა შემდგარიყო იტალიური პიესების კითხვა. ბატონმა რობერტმა მაგისტრანტებს კენჭისყრით გაგვინაწილა 4 იტალიური პიესა. მე პარავიდინოს ეს პიესა მერგო.

შემოვიკრიბე თანამოაზრეები. დავიწყეთ მუშაობა. თავიდან თარგმანი არც თუ ისე გამართული იყო და სოფო თორთლაძემ დაგვაკავშირა იტალიის საელჩოს, ქალბატონ ხათუნა ცხადაძეს, რომელმაც უმოკლეს დროში თავიდან გვითარგმნა ეს პიესა საგანგებოდ და მე ვიტყოდი არაჩვეულებრივად. პიესების კითხვა ოქტომბერში შედგა. მოგვეწონა პიესაც და ერთად მუშაობაც. ამიტომ, ვთხოვე ბატონ რობერტს რომ გავაგრძელებდი მუშაობას ამ შემადგენლობასთან და დავდგამდი სპექტაკლს.

სწორედ ბატონ რობერტის მხარდაჭერით და თეატრის მმარველის ზაალ ჩიქობავას ხელშეწყობით მივედით პრემიერამდე. თანადგომა ნამდვილად არ გვკლებია. დიდი მადლობა მინდა გადავუხადო ბატონ რობერტს, ბატონ ზაალს, ასევე ქალბატონ მარინა ამაღლობელს, ბატონ დავით უფლისაშვილს, ბატონ მერაბ მერაბიშვილს, პაატა ჯანელიძეს, ვათა მატარაძეს, სოფო ჟვანიას თანადგომისთვის.

როგორც აღინიშნა, შენი წინა სპექტაკლებისგან განსხვავებით ეს იყო შედარებით მძიმე ისტორია, რამდენად რთული იყო შენთვის ასეთ სპექტაკლზე მუშოაბა?

– „უფლისწული და ჭეშმარიტება“ მართლაც ფერადოვანი და ფრაგული სიმსუბუქით სავსე პიესა იყო, მაგრამ სხვა სპექტაკლებში არ იყო მაინცდამაინც „მსუბუქი წონის“ ისტორიები – „ომის წუთისოფელში“ ომგამოვლილი, ომისგან განადგურებული ბიჭის თავგადასავალი იყო, „მოელვარე აღსავლის კარში“ მოქმედება აღსავლის კართან ხდებოდა და მოქმედი პირები გარდაცვლილები იყვნენ…

შეფასებები სპექტაკლის შემდეგ

ნინო კასრაძე, მსახიობი:

– სამწუხაროდ ისე აეწყო რომ რეზოს წინა სპექტაკლებზე არ ვყოფილვარ და ეს პირველი იყო, რომელსაც დავესწარი. გულახდილად გეტყვით უჩვეულოდ გაკვირვებული ვიყავი. ვისაც ნანახი ჰქონდა რეზოს წინა სპექტაკლები, მათვის უჩვეულო არაფერი იყო, მაგრამ მე რეზოს სულ სხვა ამპლუაში ვიცნობდი, ანუ როგორც ჟურნალისტს. უჩვეულოდ კმაყოფილი დავრჩი იმდენად სხვანაირი სპექტაკლი ვნახე. ეს იყო პროფესიონალიზმით, გულწრფელობით, საქმისადმი დამოკიდებულებით სავსე სპექტაკლი და რაც მთავარია იყო საინტერესო მიგნებები მსახიობებთან მუშაობაში. სიახლე ის იყო რომ მოდიოდა ადამიანური ურთიერთობა. ჩემთვის პირადად იყო სასწაული, თანაგრძნობა გამოიწვიეს მსახიობებმა, რეჟისორის ხელმძღვანელობით. მსახიობები იყვნენ არაჩვეულებრივები.


დარეჟან ხარშილაძე, მსახიობი:

– სპექტაკლში იყო ბევრი რეჟისორული მიგნება. მე ვიცი საერთოდ როგორ მუშაობს რეზო, მიმუშავია მასთან. ეს იყო ტრაგიკული ისტორია და მეც მთლიანად ვიყავი ემოციებით სავსე დასრულებისას. რეზოს წინა სპექტაკლი იყო მსუბუქი და ფერადოვანი. ეს იყო სრულიად განსხვავებული. აქ იყო სამი ადამიანის ცხოვრება, რომლებსაც უერთმანეთოთ ცხოვრება არ შეუძლიათ, არადა მათ ერთად ყოფნას მოაქვს ტრაგედია. რეზო არის ძალიან ღრმა, ემოციური და სწორედ ამ კუთხით მან იპოვა საინტერესო რაღაც ამ პიესაში. არაჩვეულებრივი ემოცია იყო სპექტაკლის ბოლოს და იცით ალბათ ესეც ხდება რეალურ ცხოვრებაში, ხშირად ჩვენც მთავარი გმირის მსგავსდ გვინდა გაქცევა, მაგრამ გასაქცევი არ გვაქვს არსად… მსახიობებიც არაჩვეულებრივად იყვნენ შერჩეულები, ზუსტად გადმოსცეს ემოცია და ის რაც მაყურებელს უნდა დაენახა, ეგრძნო… სპექტაკლმა ნამდვილად მოახდინა ზემოქმედება…

შალვა გაწერელია, რეჟისორი:

– მომეწონა რა თქმა უნდა, ახალგაზრდა, დამწყები რეჟისორია რეზო. მისი მხრიდან ეს სპექტაკლი საინტერესო იყო. მსახიობებიც მომეწონენ, საერთო ჟამში დადებითი ემოცია გამოიწვია. სპექტაკლის ასე ჰარი-ჰარალოზე შეფასება არ შეიძლება, მას უნდა უფრო ღრმა მსჯელობა რომ არ შეუშალო ხელი ისევ და ისევ რეჟისორს ჩამოყალიბებაში. მე ალბათ პირად საუბარში, როცა ვნახავ  რეზოს, აუცილებლად ვეტყვი ჩემს შენიშვნებს, რომელიც მაქვს, თუმცა საერთო ჯამში დადებითი ემოცია გამიჩნდა. ეს შენიშვნები არის ძალიან პროფესიონალური, ძალიან კერძო და არა ესე სათქმელი.

ფოტოები ირაკლი გედენიძის


%d bloggers like this: