Tag Archives: ჯორჯო სტრელერი

კორშუნოვასის „ჰამლეტი“, სტრელერის სასწაული და… „ზევს ჩკა“…

რეზო შატაკიშვილი

დაიწყო თბილისის მეორე საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალი და უკვე მოხდა ორი სასწაული – ერთი სცენაზე – როცა სახელგანთმქული პიკოლო თეატრი გენიალური ჯორჯო სტრელერის უკვდავ შედევრს „არლეკინო – ორი ბატონის მსახურს“ წარმოადგენდა და მეორე – მარჯანიშვილის თეატრის მისადგმომებთან, როცა მაყურებელი თეატრს აწყდებოდა და პატრულის გამოძახება გახდა საჭირო მასობრივი არეულობისგან თავდასაცავად. მაყურებლის ასეთი ცხოველი ინტერესი – უკვე თავისთავად წარმატებაა…

რად არ დაგვეშალა სხეული?

ფესტივალის საერთაშორისო პროგრამა შარშანდელის მსგავსად წელსაც ლიტვის ახალგაზრდა გენიად შერაცხული ოსკარას კორშუნოვასის სპექტაკლით დაიწყო. შარშან კორშუნოვასის  „რომეო და ჯულიეტამ“ მართლაც საოცარი შთაბეჭდილება დატოვა და შესაბამისად, წელსაც ყველა მოუთმენლად ელოდა მისეულ „ჰამლეტს“.

მაგრამ… რბილად რომ ვთქვათ მოლოდინი სრულიად არ გამართლდა, ფიგურალურად რომ ვთქვათ – შარშანდელ ფქვილს წლევანდელი ნაცარი ჩაენაცვლა – რომელიც თითქოს თვალებში შემოგვაყარეს…

არადა, თითქოს რეჟისორი არ ღალატობს არჩეულ გეზს – კლასიკა დადგას როგორც თანამედროვე პიესა, თითქოს ტრადიციულად ცდილობს მონახოს ახალი ფორმა, მოქმედბის ადგილსაც კვლავინდებურად ცვლის – „რომეო და ჯულიეტა“ თუ სამზარეულოში გაითამაშეს, ახლა „ჰამლეტს“ თამაშობენ – საგრიმიოროში… მაგრამ „რომეო და ჯულიეტაში“ ფორმა და შინაარსი ერთ მთლიანობად იკვრებოდა, აქ კი… ფორმა ცალკე გარბოდა, შინაარსი – ცალკე… შექსპირის ტექსტი კი მთლად იმ 9 საგრიმიორო მაგიდასავით, რომელსაც წამდაუწუმ დაარიხინებდნენ…

არადა, დაწყებით ურიგოდ ნამდვილად არ დაწყებულა… მაყურებელს მსახიობები დარბაზში დაგვხვდნენ – ზურგით, თავის საგრიმიორო მაგიდებთან იხსდნენ. დაიწყო სპექტაკლი რეპლიკის გათამაშებით – მრავალგზის ყველასგან განმეორებული კითხვით „ვინ ხარ“, ტექნიკური ხმაურიც თითქოს შთამბეჭდავ ატმოსფეროს ქმნიდა, მაგრამ…. ეს ფხაჭუნი, „სვერლოვკის“, ხერხვის, შუშის, რკინის ჭრის ხმა გრძელდებოდა მთელ სპექტაკლში დაუსრულებლად, წამდაუწუმ და ვეღარ გაიგებდი სად იყო ეს საგრიმიორო თეატრში თუ სადურგლო, საზეინკლო და სამხერხაო საამქოროებს შორის? ხრჭიალს, ფხაჭუნს ემატებოდა ერთის მხრივ ძუნწი განათება (მსახიობის სახეს რომ ვერ გაარჩევდი) და მეორეს მხრივ ნეონის განათება, სარკეების თავს რომ ანათებდა და თვალს გჭრიდა…

ლამის ვეღარ გაიგებდი ვინ იყო იმ დღეს ჰამლეტი დარიუს მეშკაუსკასი თუ შენ? იმიტომ რომ ამ ფხაჭუნ–წუილ–კაშკაშის გადამკიდეს გებადებოდა კითხვა – რად არ მეშლება ეს სხეული ესრეთ მაგარი?

ცხადია, ამ ყველაფერსაც კიდე იოლად გაუმკლავდებოდი შენს წინ შექსპირი რომ გათამაშებულიყო… ვიღაც შემომიბრუნდება და შემახსენებს რომ კორშუნოვასის „ჰამლეტი“ სახელგავარდნილია, აღიარებულია, აქებდა პრესა… მე თეატრის კანონს შევახსენებს – მაყურებელი ყოველთვის მართალია.

ნუ დამძრახავთ თუ დარიუს მეშკაუსკასის ჰამლეტს ვერ მივიღებ ჰამლეტად, იმიტომ კი არა, რომ იგი 46 წლისაა, (ასაკი რომ არაფერ შუაშია 81 ფერუჩო სოლერმაც დაამტკიცა…) არ მივიღებ იმიტომ რომ ის ვერ თამაშობს ახალგაზრდას, ახალგაზრდას რომელსაც ჯერაც მშობლების ცხოვრებით უწევს ცხოვრება. ვერ მივიღებ იმიტომ კი არა რომ ბრწყინვალე გარეგნობით ვერ დაიკვეხნის, ვერ მივიღებ იმიტომ რომ არ აქვს არანაირი სცენური ხიბლი, მისგან არ მოდის არც დრამა, არც ტრაგედია. ეს საერთოდ სპექტაკლსაც ეხება – ჟანრული აღრევაც თვალშისაცემია და მოქმედ პირთა ლოგიკაც დაღვეული. რეჟისორი გთავაზობს პირობითობას, ცდილობ გაჰყვე, მაგრამ სადღაც იკარგება… აგერ პოლონიუსმა ამოიღო მობილური ტელეფონი, ლაერტს ელაპარაკება. ე.ი. რეჟისორს ჩვენს დროში გადმოაქვს მოქმედება, მაგრამ რა გინდა? ჩაიდო ჯიბეში მობილური და გმირები გავიდნენ დღევანდელობის მომსახურების ზონიდან… ეს ხაზი აღარსად გაგრძელებულა. სამაგიეროდ, სადღაც სკრაბეზმა – ფალიკურმა ხუმრობამ ამოჰყო  თავი –  ჰამლეტმა სარცხვინელთან ხის ჩასაბერი საკრავი მიიდო და პარტნიორს შესთავაზა – ჩაბერვა–არჩაბერვა… როზენკრანცი და გილდესტერნი შავ ხავერდის კაბებში გამოწყობილები გამოეცხადნენ ჰამლეტს, ხელში წითელი ვარდებით. მერე რა მოხდა, იქნებ ასე გადაწყვიტეს ჰამლეტის სევდის განქარვება? მაგარამ მერე რაღად არ იხდიან? ალმადოვარის პერსონაჟები არიან?

ან ის მაჯლაჯუნა ვინაა, წითელი ცხვირი რომ აქვს და აქეთ–იქით დასუნსულებს? სპექტაკლში ერთი ქათქათა, ვეება კარგად ნაკვები თაგვიც დასუნსულებს. ფინალისკენ ჩავებსაც იცმევს „დაჟე“…

ბევრი რამაა გაუგებარი. თუნდაც ის რატომაა გამოწყობილი ოფელია იაპონურ კიმანოში? დგახარ და ფიქრობ, გეიშაა? მაგრამ, ცოტაც და მას ლაერტი დაეტაკება, ჯერ ბღლაძუნობენ, მერე ლაერტი საკუთარ დას გაჩაჩხავს (ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით), შენ თვალწინ ინცესტია, მერე ისევ და–ძმის ცემა–ტყეპა გრძელდება… ყველაფერს მიიღებ, მაგრამ ვეღარ დაიჯერებ რომ ძმასთან „მოსექსავე“ ქალს რამეღა დაუღვევს სულის სიმშვიდეს,  თუ ძმასთან სექსმა არ დაურღვია…

სპექტაკლში კლავდიუსს და მამის აჩრდილს ერთი და იგივე მსახიობი თამაშობს, ვეღარ გაიგებ როდისაა ის მკვდარი და როდის ცოცხალი, როდისაა მამა და როდის ბიძა ჰამლეტის. მამის აჩრდილი ისეთ ისტერიკას მართავს, ჰამლეტის სიგიჟე იქნებ სულაც გენეტიკური დაავადებაა? იქნებ ამიტომაცაა სპექტაკლის დასაწყისდანვე რომ შეშლილია, თვით მამის აჩრდილის გამოჩენამდე?

სპექტაკლში არის რამოდენიმე მართლაც ლამაზი მიზანსცენა, შთამბეჭდავი სცენა – როდესაც ოფელიას მაგიდების განათებულ თავზე გადაატარებენ, როდესაც ოფელიას მონასტერში წასვლისკენ მოუწოდებს ჰამლეტი…

სტრელერის სასწაული


სტრელერის შედევრის უკვდავებას  მისი „ასაკიც“  მოწმობს – 63 წლისაა…

მაგრამ იგრძნობა კი რომ შენს წინ 63 წლის წინ დადგმული სპექტაკლი თამშდება? არა და არა. სპექტაკლს ასაკი არ ეტყობა, ისევე როგორც ასაკი არ ეტყობა არლეკინოს როლის შემსრულებელს – 81 წლის ფერუჩო სოლერს, რომელიც უკვე 47 წელია თამაშობს ამ როლს… უყურებ ამ განუმეორებელი არტისტს და გაოცებს შუდარებლად შესრულებული აკრობატული ტრიუკებით, ტემპერამენტით, არტისტიზმით, 20 წლის ჭაბუკს რომ შეშურდება, მერწმუნეთ, შური ყურით არ მომითრევია – ჩემს მეგობარს, ახალგაზრდა მსახიობს, 19 წლის გიორგი ცისკარიშვილს გულწრფელად შურდა მისი… თუ „არლეკინოს“ ნახვა ვერ მოახერხეთ, იქნებ გადაჭარბებულიც გგონიათ ეს, ისევე როგორც ამ სპექტაკლის ნახვამდე გადაჭარბებულად მოგჩვენებოდა ავტორიტეტული დასავლელი კრიტიკოსების შეფასება, ამ სპექტაკლს შეუძლია სიამოვნება მიანიჭოს მასაც კი, ვინც საერთოდ არ იცის იტალიური ენა და მისი ნახვა რეკომენდირებულია ყველასთვის, მათთვისაც კი ვისაც ფეხი არ შეუდგამს თეატრშიო.

ეს შედევრი რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს დადგმულია 26 წლის ჯორჯო სტრელერის მიერ… სრულიად ახალგაზრდა სტრელერმა შესძლო ჩასწვდომოდა საუკუნეების წინათ, აღორძინების ეპოქაში შობილ და შემდეგ მივიწყებული ნიღბების კომედია დელ არტეს საიდუმლოს. მისი  წყალობით, იტალიამ მსოფლიოს ხელახლა აჩუქა კომედია დელ არტე.  და მაინც რითი მოგვხიბლა და დაგვატყვევა სტრელერის შედევრმა?

აქ ხომ არც დეკორაცია იყო გრანდიოზული, შთამბეჭდავი, გამაოგნებელი? სცენაზე იდგა სცენა, ჩვენს თვალიწინ სწევდნენ მოხატულ ფარდებს და მხოლოდ მიგვანიშნებდნენ რომელი სცენა ოთახში თამაშდებოდა, რომელი ქუჩაში?

აქ ხომ არ იყო არც ხმის და არც შუქის ეფექტები? ჩვენს თვალწინ გამოვიდა წელში მოხრილი მოხუცი, აანთო რამპის 9 სანთელი, განათდა  სცენაც (უფრო ზუსტი ვიქნებით თუ ვიტყვით რომ გაჩახჩახდა სცენა) და ისე გაიხსნა მაყურებლის წინ მეცხრე ცა, განათება არ შეცვლილა… და არც გამაოგნებელი მეტაფორები იყო, არც რებუსებს გვახვევდა რეჟისორი – თავის სატეხად…

პიესაც და ამბავიც რომელიც სცენაზე ხდება, ხომ ერთობ მუსბუქია იმისთვის რომ დაგატყვევოს? მართლაც რა ხდება? მსახურმა არლეკინომ ხელიდან არ გაუშვა ლუკმა–პურის შოვნის შანსი და მსახურად დაუდგა მეორე ბატონსაც ისე, რომ პირველმა არ იცოდა… ამ ორი ბატონიდან ერთი ბატონად გადაცმული ქალბატონი აღმოჩნდა, რომელსაც მეორე ბატონი უყვარს… ეს ინტრიგა კმარა სიცილისთვის, მაგრამ კმარა იმ შთაბეჭდილებისთვის, იმ სიამოვნებისთვის რაც მივიღეთ? სულაც არა. აბა, რამ მოგვხიბლა? იტალიელი მსახიობების განუმეორებელმა, ძალდაუტანებელმა, ლაღმა თამაშმა? მჩქეფარე ტემპერამენტმა?  იტალიური რომ არ გესმის, მაგრამ რომ გრძნობ რომ ყოველი სიტყვა ქმედითია, სხეულში გამოტარებული?  საოცარმა იმპროვიზაციამ? მაგრამ ეს იმპროვიზაცია ხომ ნამდვილი იმპროვიზაცია სულაც არაა, და მთელი ოსტატობაც სწორედ ამაშია რომ გიტოვებს შთაბეჭდილებას რომ მთელი სპექტაკლი იმპროვიზაციულად მიმდინარეობს – იქვე იქმნება შენს თვალწინ. იქნებ მსახიობთა ტრიუკები გვახვევდა თავბრუს? მაგრამ პირველ მოქმედებაში ხომ არც ეს ტრიუკები იყო, მაშინ რატომ ვიყავით ყველა ასე სიამოვნებისგან გატრუნულები, რაღაც საოცარ მდგომარეობაში? ანდა რატომ გვეგონა რომ მთელს სპექტაკლში ჟღერდა მუსიკა, მაშინ როცა სულ რამდენიმეჯერ აჟღერდა იგი?  ან მხოლოდ ამ ფერადმა, მონატრებულმა კოსტიუმებმა გაგვახარეს?

იქნებ ამ ყველაფერმა ერთად, მონატრებულმა კოსტიუმებმა, მონატრებულმა სილაღემ, სიკეთემ, ფერადოვნებამ, მსახიობებმა და თამაშის მძვინვარე სტიქიამ , წმინდა თეატრმალურმა პლასტიკამ, რიტმმა, მეტყველებამ მოგვხიბლა?

„ნიღაბი იდუმალი, საშინელი ინსტრუმენტია. მე იგი ყოველთვის შიშის გრძნობას მინერგავდა. ნიღაბით ჩვენ თითქოსდა ვუახლოვდებით თეატრი–სასწაულის სათავეებს: ჩვენ კვლავ ვხედავთ დემონებს – უძრავნი, უცვლელნი, გაქვავებული გამომეტყველებანი, აქედან წამოვიდა სწორედ თანამედროვე თეატრი…“ – წერდა სტრელერი, სტრელერი, რომელმაც ამჯერად ჩვენ მიგვიყვანა ამ სათავეებთან და გვაზიარა სასწაულს.

იქნებ ვიღაც მომიტრიალდეს და მითხრას კიდეც, რა სასწაული, კარგი სპექტაკლი იყო, მოგეწონა და „ფენიტალა კომედიაო“, მაგრამ აქ მთავარი მოწონება–არმოწონება კი არაა, მთავარია ის, რაც გემართება სპექტაკლის ბოლოს, გემართება შენდაუნებურად – მშვიდდები, ხდები კეთილი, იქნებ სულ ცოტა ხნით, მაგრამ მაინც… გემართება ის რასაც არისტოტელე კათარზისად მიიჩნევდა და სწორედ ამიტომაა სასწაულიც…

„ზევს ჩკა“

ერევნის მოზარდმაყურებელთა თეატრმა რუსთაველის თეატრის სცენაზე არისტოიფანეს „ღრუბლები“ წარმოადგინა. თუ კორშუნოვასის „ჰამლეტი“ კამათის საღერღელს მაინც გიშლიდა, აქ საკამოთოც არც არაფერია. ერთადერთი იმაზე თუ შეეკამათები, რატომ დგამ მოზარდებისთვის არისტოფანეს „ღრუბლებს“? აბა სხვა რაზე უნდა შეეკამათო, როცა შენს წინაა ყოვლად უსუსური სპექტაკლი, სადაც ქორო სხვა არაფერია თუ არა, ტლანქი, მოუქნელი მოცეკვავეების „პატანცოვკა“? რომლის ფუნქცია აქეთ იქით გადადი–გადმოდია. თავზე ვითომ ღრუბლის ნაგლეჯები აწყვიათ, მაგრამ ვერ გაიგებ ღრუბლის ქულაა თუ ლავაში?  მერე ნოტობანასაც რომ გაითამაშებენ – აცქა–ცუცქათი, ვითომ კლავიშები არიან… დო, რე, მი, ფა, სოლ, ლა… მაგრამ სადღაა სი? ქოროში 6 კაცია. „სი“ მოკვნეტილია… კიდევ ერთი კლავიში კიდე ჩავარდნილია, „თითის დაჭერიდან“ გვიან დგება… ან უდრო–უდროს ამოხტება…

რაზე უნდა იკამათო, როცა ზოგს ტოგა აცვია, ზოგს ფრაკი და ფრაკის შიგნით კიდევ შავი „სვიტრი“ და დამდგმელს ეს ზე–დროული გონია… ან რაზე უნდა იკამათო, ან რაზე უნდა იცინო, როცა კომედია ისევე მკვდარია, როგორც მისი ავტორი – არისტოფანე… თუმცა, ხარხარი ნამდვილად იყო, ყველა ავხარხარდით როცა დარბაზში გაისმა „ინჩეს უზუმ სოკრატ“, კულმინაცია კი მაშინ იყო როცა გვამცნეს „ზევს ჩკა“… რატომ ვიცინით ამ დროს? განა ეს უხერხული არაა? ჩვენ გვესიამოვნება ქართულის გაგონებაზე რომ ვინმეს ხარხარი აუტყდეს? აქ, არც ქართულია შუაში, არც სომხური. აქ კომიკურ ეფექტს ქმნის კლასიკური ტექსტის გაჟღერება ტექსტისთვის ასეთ უცხო და ჩვენთვის ასეთ ნაცნობ კონტექსტსა და ინტონაციაში. განა იგივე არ მოხდება, თუკი ქართველი მსახიობი, ჯულიეტას როლის შემსრულებელი, რომეოს აძახებაზე უპასუხებს – ჰააა? ან ქართველმა ჰამლეტმა რომ ყოფნა–არყოფნა წაიკითხოს როგორც შეშვენის ჭეშმარიტ ვაკელს, რა ინქება?

ვაკრიტიკებ ერევნის მოზარდმაყურებელთა თეატრს, და თან ნამუსი მქენჯნის. რა, ჩვენი მოზარდმაყურებელთა თეატრი უკეთეს სპექტაკლებს უდგამს ჩვენს ბავშვებს? აბა ესენი გაიყვანე საერთაშორისო ფესტივალზე, ნახავთ თუ აქეთ მაყურებელი არ დაუძახებს მათ „თეატრ ჩკა“…

 

დაიბეჭდა „პრაიმტაიმში“


 

 

 

 

თბილისი ჯორჯო სტრელერის უკვდავ სპექტაკლს იხილავს

რეზო შატაკიშვილი
თეატრის მოყვარულებს დაუვიწყარი დღეები ელით.
თბილისის საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალის ფარგლებში თბილისს ეწვევა იტალიის სახელგანთქმული “პიკოლო თეატრო დი მილანო”…
მაყურებელი იხილავს მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი რეჟისორის – ჯორჯო სტრელერის სპექტაკლს “არლეკინო – ორი ბატონის მსახური”…

გენიალურმა ჯორჯო სტრელერმა თავის ნახევარსაუკუნოვანი მოღვაწეობის მანძილზე სამასი სპექტაკლი დადგა, მაგრამ ამ გრანდიოზული მემკვიდრეობიდან ცოცხლად დღევანდელ მაყურებელს მხოლოდ “ორი ბატონის მსახურის” ხილვაღა შეუძლია.

მეოცე საუკუნის ლეგენდარული სპექტაკლი “ორი ბატონის მსახური” უკვე 63 წლისაა, მაგრამ კვლავ ახალგაზრდული შემართებით აგრძელებს ცხოვრებას მსოფლიოს სცენებზე და კვლავაც ბრწყინავს ადრინდელი ბრწყინვალებით. იცვლებოდა დრო, იცვლებოდა შემადგენლობები, იცვლებოდა ვერსიები (მარტო სტრელერის სიცოცხლეში განხორციელდა ამ სპექტაკლის 9 ვერსია), მაგრამ არ იცვლება და სპექტაკლი არ კარგავს თავის გამანადგურებელ ხიბლსა და მაყურებლის ცხოველ ინტერესს. როგორც კრიტიკოსები წერენ, ამ სპექტაკლს შეუძლია სიამოვნება მიანიჭოს მასაც კი, ვინც საერთოდ არ იცის იტალიური ენა და მისი ნახვა რეკომენდირებულია ყველასათვის, მათთვისაც კი ვისაც ცხოვრებაში ფეხი არ შეუდგამს თეატრში.

ჯორჯო სტრელერმა და პაოლო გრასიმ “პიკოლო თეატრო დი მილანო” 1947 წელს დაარსეს. პიკოლო თეატრი პირველი თეატრი იყო იტალიაში – მუდმივი დასითა და სტაციონარით – შენობით. თეატრის პირველი სპექტაკლი იყო მაქსიმ გორკის “ფსკერზე”. იმავე სეზონში წარმოადგინეს კარლო გოლდონის “ორი ბატონის მსახურის” მიხედვით შექმნილი “არლეკინი – ორი ბატონის მსახური”…

სრულიად ახალგაზრდა, 26 წლის ჯორჯო სტრერელმა შესძლო ჩასწვდომოდა კომედია დელ არტეს ჭეშმარიტ არსს და კვლავ აეღორძინებინა იტალიური ნიღბების კომედია. საგულისხმოა, რომ ის ერთედერთი აღმოჩნდა, ვინც შესძლო ჩასწვდომოდა საუკუნეების მიღმა, აღორძინების ეპოქაში შექმნილი კომედია დელ არტეს საიდუმლოს.

სტრელერმა შესძლო ჩასწვდომოდა და გაეხსნა ნიღბების სცენიური ცხოვრების საიდუმლო – შეექმნა პლასტიკა, ჟესტების ენა, მაყურებელთან ურთიერთობის ფორმა. შეძლო ჩასწვდომოდა ამ საიდუმლოს და კვლავ აეღორძინებინა კომედია დელ არტეს სული და თამაშის ხერხი. მისი წყალობით იტალიამ კვლავ აჩუქა კაცობრიობას საუკუნეების მიღმა დაკარგული კომედია დელ არტე. ამასთან “ორი ბატონის მსახურმა” თავი მოუყარა იტალიური რეალისტური სკოლის საუკეთესო ტრადიციებს, ერთმანეთს ორგანულად შეერწყა კომედია დელ არტეს იუმორი, ელვარება და თამაშის სტიქია  და ფსიქოლოგიური თეატრის სიღრმე და ხასიათი.

“კომედია დელ არტეს გათამაშდა ცარიელ ადგილზე, ტრადიციაზე დაყრდნობის გარეშე, მხოლოდ იტალიური სისხლის წყალობით” – წერდა სტრელერი.

სტრელერის “არლეკინო” იქცა არა მხოლოდ პიკოლო თეატრის, არამედ საერთოდ თეატრის სიმბოლოდ.

სპექტაკლი მეორე მოსფლიო ომის შექმდეგ დაიდგა და შესაბამისად სავსე იყო იმ იმედიიანი გაწნყობით, რაც მაშინ სუფევდა. ეს იყო ფერად, კაშკაშა ტრადიციულ კოსტიუმებსა და მსუბუქ, მხიარულ დეკორაციაში გათამაშებული თვაწარტაცი სანახაობა. დეკორაცია იცვლებოდა მაყურებლის თვალწინ – თვით მსახიობების მიერ. მსახიობები მოძრაობდნენ (და დღესაც მოძრაობენ) წმინდად თეატრალური პლასტიკითა და რიტმით, მეტყველებენ თეატრალური – ფორსირებული ხმით და არა – ყოველდღიური, ჩვეულებრივი ხმით.

“ნიღბები იდუმალი, საშინელი ინსტრუმენტია. მე იგი ყოველთვის შიშის გრძნობას მინერგავდა. ნიღაბით ჩვენ თითქოსდა ვუახლოვდებით თეატრი-სასწაულის სათავეებს: ჩვენ კვლავ ვხედავთ დემონებს – უძრავნი, უცვლელნი, გაქვავებული გამომეტყველებანი, აქედან წამოვიდა სწორედ თანამედროვე თეატრი… კონკრეტულ “ბუნებრივ” ჟესტს ნიღაბი ვერ ეგუება. თავისი სულისკვეთებით იგი რიტუალურია” – წერდა სტრელერი…

“თითეული ნიღაბი ამ სპექტაკლში დაუვიწყარია, ეს იყო თეატრის ნამდვილი დღესასწაული” – წერს კრიტიკა.

სცენაზე ჩვენ ვიხილავთ იტალიური თეატრის ტიპიურ პერსონაჟებს – არლეკინოს,

ბრიგელას, პანტალონეს, დოქტორს, სმერალდინას, შეყვარებულებს.

უნიღბოდ მხოლოდ შეყვარებულებს ვიხილავთ. დანარჩენი არტისტების სახე დაფარულია ნიღბით, რაც მათ სრულ თავისუფლებას ანიჭებს, გახსნილი არიან ბოლომდე და მთლიანად ეძლევიან თამაშის სტიქიას.

იცვლებოდა სპექტაკლის ვერსიები, იცვლეობოდა შემადგენლობები, დეკორაცია, მაგრამ არ იცვლებოდა მთავარი როლის – არლეკინოს შემსრულებელი.

1947 წლიდან გარდაცვალებმდე – 1961 წლამდე არლეკინოს ასახიერებდა მსოფლიოში სახელგანთქმული მსახიობი მარჩელო მორეტი. მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1963 წლიდან დღემდე არლეკინოს ანსახიერებს მორეტის მოწაფე ფერუჩო სოლერი. თამაშის მისეული, განმაცვიფრებელი და სრულიად უნიკალური ტექნიკა კარგა ხანია შესულია მსახიობის ოსტატობის სახელმძღვანელოებში.

სოლერი არლეკინოს უკვე 47-ე წელიწადია ანსახიერებს, კარგა ხანია გადასცდა სამოცდაათს, 80 წელსაა მიღწეული, მაგრამ როგორც ამბობენ კვლავაც ბრწყინვალე ფორმაშია და კვლავაც შეუდარებლად ასრულებს იმ აკრობატულ ტრიუკებს, რომლითაც თავად გაამდიდრა ეს როლი. აღსანიშნავია, რომ მან მაყურებელს არლეკინოს თვისობრივად ახალი გააზრება შესთავაზა, გაამდიდრა ის სწორედ აკორბატული ილეთებითა და ტიუკებით, რასაც სრულებითაც არ მიმართავდა მორეტი.

აღსანიშნავია, რომ სწორედ ფერუჩო სოლერიამ აღადგინა და შექმნა “ორი ბატონის” ახალი ვერსია “პიკოლო თეატრის” 60 წლის იუბილისა და კარლო გოლდონის დაბადებიდან 300 წლის აღსანიშნავად.

სწორედ ეს ვერსიაა სტრელერის “არლეკინო – ორი ბატონის მსახურის” ბოლო ვერსია.

“ორი ბატონის მსახურის” ესთეტიკა ათწლეულების მანძილზე ყალიბდებოდა და იხვეწებოდა. სპექტაკლის ყოველი ახალი ვერსია, წინა ვერსიიდან რაღაცას იშორებდა, რაღაცას ამყარებდა – დროებით ან სამუდამოდ. ეს ეხებოდა როგორც სცენური სივრცის გაფორმებას, ისე თითოეული პერსონაჟის ხასიათებს. მუშავდებოდა უმნიშვველო ნიუანსებიც კი, გამუდმებით სრულყოფდნენ მიღწეულს.

1956 წელს მაყურებელს შესთავაზეს “არლეკინო – ორი ბატონის მსახურის” ახალი, ე.წ. “ედინბურგული ვერსია”, რომელიც გადაწყვეტილი იყო როგორც თეატრი თეატრში. ფიცარნაგი, სადაც მსახიობები გოლდონის პიესას თამაშობდნენ ქალაქის მზით გაჩახჩახებულ მოედანზე იდგა…

სტრელერი “არლეკინოს” დგამდა როგორც პიკოლო თეატრში, ისე სხვა თეატრალურ ნაგებობებსა და ღია ცის ქვეშაც. მორეტის სიკვდილის შემდეგ, 1963 წელს, რაც ის სოლერმა შესცვალა, მაყურებელს შესთავაზეს “ფურგონების ვერსია”. სპექტაკლი დაიდგა მილანის მახლობლად ვილა ლიტტის ეზოში. სცენა ვილის შესასვლელში იდგა, სცენის მარჯვნივ და მარცხნივ კი ცხენებშებმული დიდი, გადახურული ოთხთვალები იდგა, როგორებითაც ოდესღაც ევროპის გზებზე მოგზაურობდნენ მოხეტიალე კომედიანტები. ახლა კი სპექტაკლი იწყებოდა იმით რომ მსახიობები გამოდიოდნენ ამ  ფურგონებიდან და იწყებდნენ სპექტაკლისთვის მზადებას…

წლებთან ერთად სპექტაკლს ემატებოდა ახალი ფერები, იძენდა ახალ რიტმს, ახალ შინაარსს. “სპექტაკლი ყოველთვის ირეკლავს მისი შემქმნელის საერთო სულიერ მდგომარეობას, იცვლებოდა დრო, იცვლებოდა ცხოვრება, ვიცვლებოდი თავად მე და გარდაუვლად იცვლებოდა ისიც, რისი თქმაც მინდოდა ჩემი სპექტაკლებით” – წერდა სტრელერი.

დადგმიდან 40 წლისთავზე სტრელერმა გადაწყვიტა საბოლოდ გამომშვიდობებოდა “არლეკინოს” და მაყურებელს შესთავაზა სპექტაკლის ახალი ვერსია სახელოწოდებით – “მშვიდობით”. ამ ვერსიაში ნაკვალევიც კი აღარ იყო კომედიის წინანდელი მსუბუქი და ნათელი გადაწყვეტიდან. სცენას მხოლოდ რამპის დიდი ფარნები და კანდელაბრებიღა ანათებდა, შეცვლილი იყო არლეკინოს ხასიათიც. ის აღარ აფრქვევდა და ასხივებდა კვლავინდებურად იმედსა და სიცოცხლის სიყვარულს. სტრელერმა ახალ ვერსიას კი უწოდა “მშვიდობით”, მაგრამ გამომშვიდობება ვერ შესძლო… მალე შეიქმნა ახალი ვერსია სახეწოდებით “გამარჯობა!”. სპექტაკლში კვლავ აჩქეფდა ნათელი ფერები, სიცოცხლის სიყვარული…

თეატრის მკვლავართა განცხადებით, ნამდვილი იმპოვიზაცია სპექტაკლში ყოველთვის ცოტა იყო, ისიც მხოლოდ არლეკინოს მაყურებელთან ურთიერთობისას – მსახიობი მაყურებლის რეაქციის შესაბამისად მოქმედებდა. ნამდვილი იმპროვიზაცია იყო მინიმუმადე დასული, არადა ყოველთვის ტოვებდა შთაბეჭდილებას  რომ მთელი სპექტაკლი იმპროვიზაციულად მიმდინარეობდა.

სპექტაკლის დადგმიდან 50 წლისთავზე კი სტრელერმა კვლავ შესთავაზა მაყურებელს სპექტაკლის ახალი ვერსია, მისთვის ეს უკანასკნელი აღმოჩნდა, 1997 წელს იგი გარდაიცვალა… მომდევნო ვერსია, როგოგორც უკვე ავღნიშნეთ, შეიქმნა 2007 წელს, სპექტაკლის დადგმიდან 60 წლის თავზე, ამჯერად უკვე ფერუჩო სლოერის მიერ…

სტრელერის “ორი ბატონის მსახური” შესულია მეოცე საუკუნის ას საუკეთესო სპექტაკლს შორის, აღიარებულია მეოცე საუკუნის ლეგენდარულ სპექტაკლად. 2008 წელს ითამაშეს კიდეც პროექტ “მეოცე საუკუნის ლეგენდარული სპექტაკლების” ფარგლებში.

სპექტაკლს მოვლილი აქვს მთელი მსოფლიო.

მოსკოველმა მაყურებელმა სტრელერის ეს შედევრი ჯერ კიდევ ნახევარი საუკუნის წინ იხილა.

პიკოლო თეატრმა 2001 და 2008 წლებში კვლავ შესთავზა მოსკოვს “ორი ბატონის მსახური”.

თბილისის საერთაშორისო თეატრალურ ფესტივალს ამ სპექტაკლის თბილისში ჩამოტანა ჯერ კიდევ შარშან უნდოდა, მაგრამ ჰონორარი იყო იმდენად კოლოსალური, რომ ვერ შეძლეს. წელს, პიკოლო თეატრმა თბილისურ ფესტივალს ჰონორარი გაუნახევრა, თავად კისრულობენ ტრასპორტირების ხარჯებსაც და რაც მაყურებლისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანია, წარმოდგენა ორჯერ გაიმართება – მარჯანიშვილის თეატრში.

%d bloggers like this: