Tag Archives: “კავკასიური ცარცის წრე”

„კავკასიური ცარცის წრით“ გარღვეული საბჭოური რკინის წრე

მეოცეს ოცეული

სპექტაკლი, რომელიც მხოლოდ პინგვინებს არ უნახავთ

„პრაიმტაიმის“ გამოკითხვაში მეოცე საუკუნის საუკეთესო ქართულ სპექტაკლად „კავკასიური ცარცის წრე“ დაასახელა ოციდან ოცმა რესპოდენტმა, მათგან შვიდმა – პირველ პოზიციაზე.  „პრაიმტაიმის“ გამოკითხვისას დაგროვილი 310 ქულით „კავკასიური ცარცის წრემ“ მეოცეს ოცეულში პირველი ადგილი დაიკავა…

რეზო შატაკიშვილი

თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის დოქტორანტი

(სტატიის მოკლე, საგაზეთო ვარიანტი დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”)

ჩვენ ყოველთვის მაყურებლის გაოცებას ვცდილობთ. ვფიქრობ რომ გაოცება, როგორც ესთეტიკური კატეგორია, ყველა სფეროში უნდა არსებობდეს – ეს რომ რობერტ სტურუამ უცხოურ პრესას განუცხადა, უკვე გაოცებული ჰყავდა მთელი მსოფლიო „კავკასიური ცარცის წრით“…

სტურუამ მაყურებელი თავის ბრეჰტიანული კარნავალით ზუსტად 35 წლის წინ გააოცა და ეს გაოცება იქცა „პრესენტ ქონტნიუსად“ მთელი 30 წლის მანძილზე.

ამ ხნის განმავლობაში საქართველოსა და მის ფარგლებს გარეთ „კავკასიური ცარცის წრე“ ითამაშეს შვიდასჯერ… რუსთველის თეატრის სცენაზე 1994 წლის 23 ივლისს 550-ედ ითამაშეს „კავკასიური“, შედეგ, „კავკასიურით“ დაიხურა 1995 წლის სეზონი… მეოცე საუკუნის მართლაც საუკუნის სპექტაკლმა სიცოცხლე 21-ე საუკუნეშიც განაგრძო – 2002 წელს რამაზ ჩხიკვაძის დაბადებიდან 74 წლის აღსანიშნავად თბილისში რამოდენიმეჯერ, შემდეგ მოსკოვში ზედიზედ ოთხჯერ ითამაშეს „კავკასიური“, ითამაშეს 2006 წელსაც – მისი ვარსკვლავის გახსნისას…

რამაზ ჩხიკვაძე იყო უცვლელი აზდაკი, მხოლოდ მცირე ხნით იყო ეროსი მანჯგალაძე მისი დუბლიორი. არ შეცვლილან გურამ საღარაძე, კარლო საკანდელიძე, ჯემალ ღაღანიძე, მაყურებელმა იზა გიგოშვილის გრუშეს შემდეგ იხილა თათული დოლიძის გრუშე, კახი კავსაძის სიმონ ჩაჩავას შემდეგ – ლევან ბერიკაშვილის სიმონ ჩაჩავა, მარინე თბილელის ნათელა აბაშვილის შემდეგ – ლია გუდაძის, შემდეგ მარინა კახიანის ნათელა აბაშვილები… იცვლეობოდა თაობები  და იცვლებოდნენ მიშიკო აბაშვილები…

რუსეთის ხელოვნებათმცოდნეობის ინსტიტუტმა გამოსცა „მეოცე საუკუნის სპექტაკლები“, სადაც მეოცე საუკუნის მანძილზე მთელს მსოფლიოში დადგმული ასი საუკეთესო სპექტაკლია შესულია. ამ ას სპექტაკლში შესულია მხოლოდ ორი ქართული სპექტაკლი – სანდრო ახმეტელის „ყაჩაღები“ და რობერტ სტურუას „კავკასიური ცარცის წრე“…

სტურუამ თავისი გენიალური შედევრი 1975 წელს შექმნა. იმ დროისათვის ის მხოლოდ 37 წლის იყო და ეს შედევრი მის მიერ რუსთველის თეატრში დადგმული რიგით 21-ე სპექტაკლი იყო… სწორედ „კავკასიური ცარცის წრით“ გაარღვია რუსთაველის თეატრმა საბჭოური რკინის წრე და გავიდა საზღვარგარეთ…

როგორც თავად სტურუა იტყვის, „კავკასიურში“ მოხდა წინა სპექტაკლების დადგმისას განხორციელებული რთული ძიებების კონცენტრაცია, მისი შემოქმედების გარკვეული ეტაპის დაგვირგვინება. მაესტრო იტყვის იმასაც რომ „კავკასიური“ სწრაფად კი არა, ერთი ამოსუნთქვით იბადებოდა, რადგან „კავკასიურს“ წინ უსწრებდა „ყვარყვარე“ სადაც მან უკვე მიაგნო ბრეჰტისეული სტილისტიკის გასაღებს. ის ამბობს, მაგრამ ხომ არაა ეს „ძის სიხარულით“ დაკარგულ-დავიწყებული ილაოს მსგავსი სენები, ის სამშობიარო ტკივილები, რომელიც ახლდა „კავკასიურის“ შობას?

რობერტ სტურუას პირველი რეპეტიციებიდან მსახიობები გაექცნენ, ანუ როგორც თეატრში ამბობენ როლიდან აითესნენ“. მერე კი სანანებელი გაუხდათ ეს ათესვადა რობერტმა მწარედ დაუმახსოვრა ზოგიერთს ეს სულმოკლეობა – დაწერს ნოდარ გურაბანიძე…

ზოგიერთების „როლიდან ათესვა“ იმითაც იყო განპირობებული რომ იმ დროისათვის, თავად სტურუას კი ჰქონდა მიგნებული ბრეჰტის სტილისტიკის გასაღები, მაგრამ ქართული თეატრისთვის, მსახიობებისთვის უცხო იყო ბრეჰტის „გაუცხოების ეფექტი“, „როლიდან დისტანცირება“, მისი პიესების სპეციფიკური თეატრალობა, თავად პიესა  – „კავკასიური ცარცის წრე“ – თავისი დიდაქტიკური პათოსით, გადატვირთული სოციალური ზონგებით, ვეება მონოლოგებით, წამყვანის თხრობით…

მაგრამ რეჟისორს ღრმად სწამდა იმის რასაც აკეთებდა… „კავკასიურზე“ მუშაობისას დარწმუნდა რომ ქართული თეატრალური სკოლის პრინციპებისთვის არც ისე შორეული იყო ბრეჰტის თეორია, როგორც მანამდე ეჩვენებოდათ.

სტურუამ არათუ უბრალოდ მიაგნო ბრეჰტის გასაღებს, ბევრად შორსაც წავიდა.

თუ ბრეჰტი კრიტიკულად ითვისებდა კლასიკოსთა შემოქმედებას, სტურუასთვის თავად ბრეჰტი იყო უკვე კლასიკოსი და… შემოგვთავაზა ბრეჰტისეული გაუცხოების ეფექტის სრულიად თავისებური, ახლებური ინტერპრეტაცია,  ბრეჰტის „ჩვეულებრივი“ კონცეფციის „არაჩვეულებრივი“ რაკურსი…

ამბობდა კიდეც სტურუა – თუ გაუცხოებაგვაიძულებს სინამდვილეს შევხედოთ ისე, თითქოს იგი საერთოდ არ გვენახოს, მაშინ ჩვენ (მაპატიეთ სითამამე!) ავდექით და თვით ბრეჰტი გავაუცხოვეთ“, უფრო ზუსტად გავაუცხოეთ შტამპად ქცეული შეხედულება ამ საოცარ რენესანსულ კაცზე“.

***

წლების მანძილზე იხდებოდა ფარდა და ჩვენს თვალწინ თამაშდებოდა თავბრუდამხვევი კარნავალური სანახაობა. ერთმანეთს ენაცვლებოდა ეპიზოდები, ეპიზოდები, რომლებიც წარმოადგენდნენ თავის თავში დასრულებულ თეატრალურ ფორმას. დასრულებული ეპიზოდი მომდევნო ეპიზოდს თითქოს ეწინააღდეგებოდა კიდეც, ეს მომდევნო არც მოსალოდნელი იყო და არც წინას ლოგიკური გაგრძელება, თუ რომელიმე ეპიზოდს ცალკე ამოგლეჯდი აბსურდულადაც მოგეჩვენებოდა, მაგრამ ეპიზოდების ეს ურთიერთჯანყი მოჩვენებითი იყო, მათ აერთიანებდათ დიდი იდეასთან წილნაყარი მეტაფორული, პოეტური აზროვნება. სტურუასთან სპექტაკლის აგების ამგვარი, ეპიზოდური აგების პრინციპი უკვე „ყვარყვარეში“ გამოიკვეთა, „კავკასიურში“ კი სრულყოფილებას მიაღწია. ეპიზოდების ამგვარი სისტემა რეჟისორს საშუალებას აძლევდა შეექმნა მრავალნაირი თეატრალური ილუზიები, თეატრალური ფორმები, ერთმანეთის გვერდით ეარსება ფარსასა და ტრაგედიას, ბურლესკსა და კომედიას, ბუფონადასა და დრამას, ესტრადას და ბალაგანს.

აცხადებდა კიდეც სტურუა – ჩვენ გვინდა რომ ჩვენს დადგმებში ყველა ჟანრი ერთდრულად არსებობდეს. ფარსი ერწყმოდეს ფსიქოლოგიზმს, კლოუნადა _ დრამას, ტრაგედია მუსიკალურ-პლასტიკურ გადაწყვეტას. ჩვენი კრედოა უნივერსალური თეატრი…

სტურუასავე განცახდებით, მასზე უდიდესი გავლენა იქონია მ. ბახტინის იდეებმა კარნავალიზაციაზე, რომლის მიხედვით „მაღალი“ და „მდაბალი“, წარსული და მომავალი, გროტესკი და რეალიზმი, ნიღაბი და ცოცხალი სახე კარნავალურად ერთიანდებიან. სტურუამ ბრეჰტის პიესიდან შექმნა გენიალური კარნავალი, მაგრამ როგორ? კარნავალი ხომ უნაპიროა, თავაშვებული, ბრეჰტის პიესა კი სავსეა ზონგებით, მონოლოგებით, კომენტარებით რომელიც წყვეტენ მოქმედებას და არანაირად არ უკავშირდებიან „კარნავალურ უწესო თამაშს“? რუდნიცკის განმარტებით ამ წინააღდეგობას არ დაუფრთხია სტურუა, პირიქით გაახარა და სარგებელიც ნახა „შეუთავსებელის შეთავსებით“: სპექტაკლში უფრო მეტი წყვეტილები იყო ვიდრე პიესაში, მაგრამ წამყვანის ჟანრი ლოლაშვილის სენტენციები კი არ აფერხებდა კარნავალურ კავკალადას, პირიქით აჩაქარებდა, მიერეკებოდა მის სრბოლას, ეს იყო როგორც შოლტის ტკაცუნი, რომლის შემდეგ თამაშის ტონუსი მაღლა აიჭრებოდა ხოლმე, რათა ერთი გაქანებით დაეძლია ის ზღუდე, რომელიც ბრეჰტის ერთ ეპიზოდს მეორესთან აცალკევებს – წერდა რუდნიცკი.

***

კავკასიურისსცენოგრაფიული გადაწყვეტა მიკარნახა რუსი მხატვრის გ. გაგარინის ტილომ თბილისური ბაზარი“, აქ ერთმანეთშია აღრეული სულ სხვადასხვა ქვეყნები და ეპოქები – აღმოსავლეთი, დასავლეთი, სიძველენი და მაშინდელი უკანასკნელი მოდა. ჩვენ ისღა დაგვრჩენოდა რომ ამ დომხალისთვის თანამედროვე და უახლესი წარსული მოტივები დაგვემატებინა. დეკორაციაც თითქოს ბაზრის მოედანს გამოხატავს. იქვეა ხის უხეში ღობე და დაძონძილ-დაკერებული ფარდები“ – აცხადებდა გოგი მესხიშვილი.

დეკორაცია თითქოს ბაზრის მოედანს გამოხატავს, მაგრამ თითქოს, იმიტომ რომ გარემო მაინც არაა კონრეტიზირებულია, განტვირთულია ყოველგვარ ზედმეტისგან, საგნები გამქრალია სცენიდან, მხოლოდ აუცილებელი საგნები შემოაქვთ, წარმატებითაა გამოყენებული იაპონურ თეატრ „ნოს“ ეს პრინციპი (რაც ცნობილი იყო ბრეჰტისთვის….), მსახიობი საკუთარ პლასტიკას და წარმოსახვას, ფანტაზიასაა მინდიბილი. უზარმაზარ სივრცეს სწორედ მსახიობთა მოძრაობა, პლასტიკა, პოზა, ცეკვა ავსებდა… იური ზარეცკის ქორეოგრაფია მნახველს ატყვევებდა…. მსახიობთა პლასტიკური ფორმების საყრდენი გია ყანჩელის მუსიკაში იდო. გია ყანჩელი ადრეც წერდა მუსიკას სტურუას სპექტაკლებისთვის, მაგრამ მათი თანამშრომლობა ასეთი ნაყოფიერი არასოდეს არ ყოფილა. „სპექტაკლი თითქოს დაბადებულია მუსიკის სტიქიისგან“ – წერდა მუსიკათმცოდნე გივი ორჯონიკიძე.

სცენაზე თითქოს ბაზარია, ბაზარი იმიტომ რომ სწორედ ბაზარზე უნდა გათამაშდეს კარნავალი….

სპექტაკლი კარნავალური სცენით იწყება „იყიდეთ, იყიდეთ, იყიდეთ“….

ეს სცენა არანაირ უშუალო აზრობრივ კავშირში არაა მოქმედების შემდგომ განვითარებასთან, მაგრამ სწორედ იგია კამერტონი ამ კარნავალური, ირონიული  განწყობილების… რეჟისორი გვამცნობს რომ აქ იბატონებს თამაშის სტიქია…

***

ბრეჰტის პიესაში მოქმედება საქართველოში მიმდინარეობს, სტურუამ კი მაყურებელს შესთავაზა ერთგვარი შუალედური ვარიანტი ევროპასა და საქართველოს შორის. „ბრეჰტი არ იცნობდა საქართველოს და ჩვენი ქვეყანა აქ თავის თავს არ ჰგავდა, რასაც უმალვე შენიშნავდა ქართველი მაყურებელი. ამიტომაც ამოვიღეთ ეპილოგი, სადაც მოქმედება საქართველოში მიმდინარეობს (იგი ძალზე ბოჭავდა ჩვენ თავისუფლებას) და შერეული კოსტიუმები დავამზადეთ… ბრეჰტის შეუღლებამ ჩვენს ეროვნულ ხასიათთან მოგვცა უცნაური ჰიბრიდი“ – წერდა სტურუა.

სტურუასეულ სპექტაკლს „პირობითად შეიძლება ეწოდოს „გრუშე“ და „აზდაკი“ – შენიშნავს ნოდარ გურაბანიძე. ბრეჰტთან, უამარვ ეპიზოდებში, სიუჟეტურ სვლებში თითქოს იკარგება კიდეც ამ ორი ძირითადი პერსონაჟის ცხოვრების ამბები, მაგრამ სტურუამ პირველ და მეორე მოქმედების ცენტრიდანულ ძალად გრუშე აქცია, მესამე და მეოთხე მოქმედების ღერძად – აზდაკი, ეს ორი პარალელური სიუჟეტური ხაზი გაწმინდა ეპიზოდების აუტანელი სიმრავლისგან და ყველაფერი მთავარ იდეას – სიკეთისთვის ბრძოლას დაუმორჩილა…

ამ კარნავალურ კავკალადაში უეცრად იკვეთებოდა სიკეთის მოტივი.

ეს მოტივი თითქოს არც ჩანდა, თითქოს შეგნებულად ჩქმალავდნენ ამ დიდ შინაარსს. კოკისპირულად დაშვებულ ფეიერვერკულ ეპიზოდებში ბოლომდე ვერაფერს გაარკვევდი, ბოლომდე ვერც სიუჟეტურ განვითარებაში გაერკვეოდი,  არ იცოდი დათმობდა თუ არა ბავშვს გრუშე, ან აზდაკი რა კაცი იყო, ან ვის მიაკუთვნებდა ბავშვს… მაგრამ ბოლოს რელიეფურად იკვეთებოდა მთვარი იდეა და რაც ყველაზე საოცარი იყო, ამ მთავარ იდეას – სიკეთის იდეას თითქოს თავად შენ მაყურებელი აღმოაჩენდი, ანუ კი არ მოგახვიეს თავს, კი არ „შემოგტენეს“, თავად აღმოაჩინე…. იმ ულევ სიხარულთან ერთად სპექტაკლი ბოლოს გიმასპინძლდებოდა ამ აღმოჩენის სიხარულითაც…

რეალურად კი სტურუა წარმოჩინდა როგორც უდიდესი მანიპულატორი… როგორც შედევრალური სანახაობის მაესტრო. მაესტრო რომელიც უარყოფს სინამდვილის პირდაპირი ჩვენების გზას და თავად ქმნის ახალ სინამდვილეს. სინამდვილეს რომელიც თავის კანონები აქვს, სინამდვილეს – სიმბოლურს, ალეგორიულს, პარაბოლურს – სავსეს გახელებული თეატრალობით, უკიდურესი პირობითობით…

დაუვიწყარი გრუშე ვაჩნაძე

ჩემი როგორც რეჟისორის ჩამოყალიბებაში იზას უდიდესი წვლილი მიუძღვის. პირველი ნაბიჯები: ვახშმობის წინ“, ბრალდება“, სეილემის პროცესი“… და შემდეგ პაუზა.. რას იზამ, თეატრში ხშირად ხდება ასე. სამუშაო არც მე მაკლდა და არც მას, მაგრამ როგორც ჩანს ორივეს მოგვეძალა ერთად მუშაობის სურვილი. ერთხელ კიბეზე შემომეფეთა, საყელოში ხელი ჩამავლო, მომქაჩა და ჩამჩურჩულა: შე უნამუსო, ერთად აღარ უნდა ვიმუშაოთ?რეჟისორულმა ამპარტავნებამ მძილია და ვუთხარი, არა-მეთქი. რა იცოდა რომ ერთ თვეში კავკასიურ ცარცის წრეზევიწყებდი მუშაობას და გრუშეს როლი ელოდა… გრუშე ვაჩნაძე მხოლოდ ეს რომ ეთამაშა იზას, მაინც უბადლო მსახიობად დარჩებოდა – წერდა რობერტ სტურუა…

ქალბატონი იზა კი, „კავკასიურის“ 20 წლისთავზე ჩემთან ინტერვიუში იხსენებდა: „პიესა წაკითხული არც მქონდა, გრუშე ვაჩნაძე კი ბრეჰტს სადღაც მეშვიდე უწერია, მაგრამ ამას ჩემთვის არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონია. ძალიან გამიხარდა რობერტს რომ ვხვდებოდი, რადაგან 8 წელი ისე გავიდა „სეილემის პროცესის“ შემდეგ, რომ რობერტთან არ მიმუშავია.  მუშაობის პერიოდი საოცრად რთული იყო. ის სტილი რასაც რობერტი გვთავაზობდა უცნობი იყო და ამიტომ ძალიან ბევრი ვიკითხე ბრეჰტის გარშემო, ნანახი მქონდა „ბერლინერ ანსამბლის“ სპექტაკლკები, დიდი ხანი ვიწვალეთ. თითქმის 6 თვე. თითოეულ ფორმაზე კარგა ხანს ვფიქრობდი. გია ყანჩელს მოჰქონდა მინიშნებითი მუსიკა, მესხიშვილს ესკიზები და იცით, ჩემს გრუშეს მაინცდამაიმნც ვერ ვხედავდი. მერე თვით ბრეჰტი მომეხმარა, იგი წერს: გრუშეს როლის შემსრულებელს ვურჩევ ნახოს ნამუშევარი ბრეიგელისა შეშლილი მარგარიტა. მეც მოვძებნე და ვნახე, შემდეგ ჩავედი გარდერობში, მოვძებნე შესაფერისი კოსტიუმი: დაძონძილი პერანგი, წინსაფარი, ჩითები, სხვა წვრილმანი. ჩემი ლაღი თმაც ხელს მიშლიდა, მიმაჩნდა რომ გრუშეს სევდიან სახეს უფრო მძიმე თმა მოუხდებოდა. სწორედ ამ დროს ჩემმა ქალიშვილმა თმა შეიჭრა. მე მისი ხორბლისფერი მძიმე თმა წავიღე თეატრში და პარიკი გავაკეთებინე. მაგრამ ვიცოდი რომ რობერტს არ უყვარს პარიკი და საერთოდ ბუტაფორიას ერიდება, ვფიქრობდი როგორ მეთქვა მისთვის. ჩვენმა ქორეოგრაფმა იური ზარიცკიმ, მირჩია არ მეთქვა და ისე მეთამაშა. მართლაც პრემიერა ისე ვითამაშე რომ რობერტმა მერე გაიგო რომ პარიკი მედო თავზე და მითხრა, აღარ მოიხადოო.

ყველა გასტროლი ჩემთვის ბედნიერება იყო, რადგან მიგვქონდა ჩვენი ქართული კულტურა… ზაარბრიუკენში 30 წუთი გვიკრავდნენ ტაშს, სცენაზე ამოვიდნენ გერმანელი მსახიობები, ვედეკინდმა, როგორც სპექტაკლში ვყავარ აყვანილი სიმონ ჩაჩავას ასე ამიყვანა ხელში და ნახევარი საათი მხარზე ვეჯექი… აი, მაშინ რომ დამთავრებულიყო ჩემი შემოქმედება მაინც ბედნიერი ვიქნებოდი… სერვანტესის საერთააშორისო ფესტივალის დროს გზეთებში იბეჭდებოდა ჩემი დიდი ფოტოები და წერდნენ რომ გრუშე იყო ფესტივალის დედოფალი…

პირველ სკოკლაში მესამე კლასელებს დააწერინეს საკონტროლო „რომელი მსახიობი მოგწონთ“ და ერთმა მოსწავლემ სულ ორი ფრაზა დაწერა „ვნახე „კავკასიური ცარცის წრე“ და დედიკო უფრო შემიყვარდა“მეგობრებმა თეატრში და თეატრს გარეთ, „კავკასიურის“ შემდეგ ბავშვები აიყვანეს…“

იზა გიგოშვილი ტკივილით იხსენებდა როგორ ჩამოაშორეს გრუშეს როლს.. შემდეგ როლზე აღადგინეს და უკვე დუბლთან ერთად თამაშობდა.

იზა გიგოშვილი: „თავიდან მე ერთადერთი დუბლიორი მყავდა – ზეიკო ბოცვაძე. ზეიკო, გარდა იმისა რომ ნიჭიერი ქალი იყო, გონიერი და კეთილშობილიც იყო. რამოდენიმე რეპეტიციას დაესწრო და რობერტს უთხრა, იცით რა მე არ მოვალ რეპეტიციაზე და არ გეწყინოთ. რობერტი დათანხმდა… შემდეგ, მოგვიანებით დუბლიორი შემოიყვანეს…“

ტრიმფალური გასტროლები

როგორ გაარღვია „კავკასიურმა ცარცის წრემ“ საბჭოური რკინის წრე?

როგორც ნოდარ გურაბანიძე აღნიშნავს, რუსთაველის თეატრის პირველ გასტროლებში გადამწყვეტი როლი საქართველოს მაშინდელმა კულტურის მინისტრმა ოთარ თაქთაქიშვილმა ითამაშა. არადა მას, მაინცდამაინც არ მოწონდა „კავკასიური“, იგი აღიარებდა სტურუას დიდ ნიჭიერებას, მაგრამ არ იზიარებდა მის ესთეტიკურ პოზიციებს, გარდა ამისა, „კავკასიურის“ კომპოზიტორი იყო გია ყანჩელი, რომლელთანაც მას უმწვავესი კონფლიქტი ჰქონდა…

„კავკასიური“ მიწევეული იყო ზაარბრიუკენში, მაგარმ… საბჭოთა კავშირის კულტურის მინისტრის თანხმობის გარეშე მაშინ ვერც ერთი თეატრი ვერ გადიოდა საზღვარგარეთ. მაშინ კულტურის მინისტრის პოსტი ეკავა პეტრე დემიჩევს, ცეკას პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატს. მას აუცილებლად უნდა ენახა „კავკასიური“ რომ ეს თანხმობა მიღებულიყო. არადა, თითქოს პრობლემა არც იყო, იმხანად რუსთაველის თეატრი გასტროლებს მართავდა მოსკოვში და დემიჩევის სპექტაკლზე მიყვანა შესაძლებელი იყო. მაგრამ მოსკოვში იყო „კულტურული ობიექტები“, სადაც პოლიტბიურობს წევრებს და წევრობის კანდიდატებს მისვლა ეკრძალებოდათ მათივე უსაფრთხოების მიზნით. ასეთი ობიექტების ნუსხაში შედიოდა მაიაკოვსკის სახელობის თეატრი, სადაც გასტროლებს მართავდა რუსთაველის თეატრი. დემიჩევის მოადგილეები, მრჩევლები თაქთაქიშვილს ურჩევდნენ არც ეოცნებათ დემიჩევის დაპატიჟებაზე, რადგან ამ თეატრის შონობის ისტორიაში ასეთი რამ მხოლოდ ერთხელ მომხდარა – სსრკ-ს მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარე კოსიგინი დასწრებია საფრანგეთის ეროვნული თეატრის სპექტაკლს, ჟან ვილარის მიერ დადგმულ კორნელის „სიდის“, სადაც მთავარ როლს არც მეტი არც ნაკლები ჟერარ ფილიპი თამაშობდა. უჩიჩინებდნენ, ეს პოლიტიკური ჟესტი იყო და აღარ განმეორდებაო. მაგრამ განმეორდა – თაქთაქიშვილმა სპექტაკლზე მიიყვანა დემიჩევი… დემიჩევი ბრწყინვალედ ჩავლილი სპექტაკლის შემდეგ ხმას არ იღებდა, მაგრამ თაქთაქიშვილმა ლაპარაკ-ლაპარაკში დემიჩევი თეატრის დირექტორის კაბინეტში შეიტყუა – გულუხვად გაშლილ სუფრასთან, დემიჩევს 2-3 ჭიქა კონიაკის შემდეგ ენა გაეხსნა და თქვა „ეს სპექტაკლი ყველამ უნდა ნახოს“.

და დაიწყო „კავკასიურის“ ტრიუმფალური გამოსვლები მსოფლიოს სახელგანთქმულ სცენებზე…

პირველად რუსთაველის თეატრი 1977 წლის მარტში წავიდა გასტროლებზე დასავლეთ გერმანიაში, ზაარბრიუკენში, სწორედ იქიდან დაიწყო საერთაშორისო აღიარება… მაგრამ ამ დიდ დასაწყისს დიდი გულისტკენების გარეშე არ ჩაუვლია…

ყველაფერი გასტროლებამდე დაიწყო – რამაზ ჩხიკვაძე ღამით, სიბნელეში, თავახდილ ჭაში ჩავარდა და მუხლები ისე დაეჩეჩქვა, კარგა ხანს ფეხზე ვერ დგებოდა და დიდხანს უჭირდა აზდაკის თამაში. თეატრის ხელმძღვანელობამ სწორედ მაშინ დანიშნა ეროსი მანჯგალაძე დუბლად აზადკის როლზე…

ამ ფაქტმა გაანაწყენა რამაზ ჩხიკვაძე – რა იყო, ფეხი ვიღრძე ხომ არ ვკვდებოდი…

ნოდარ გურაბანიძე აღნიშანვს, რომ თავის დროზე, როცა „კავკასიურის“ დადგმა დაიწყო, ეროსი მანჯგალაძეს არც პიესა მოსწონებია და არც აზდაკის როლი, უთქვამს კიდეც გურაბანიძისთვის, ვერ გავიგე რა კაცია ეს აზდაკი, რა უნდა ითამაშოს რამაზმა, კომედია თუ დრამა? თუ კომედიაა – სასაციოლო არაა და თუ დრამაა – დრამატული სიმძაფრე აკლიაო. ეს გასაგებიაცაა, ბრეჰტის თავსიებურებანი არა მხოლოდ მისთვის იყო მაშინ უცხო… ამ თავისებურებებს ეროსი მანჯგალაძე სტურუასთან რეპეტიციებისას ჩასწვდა. ეროსი მანჯაგლაძისეული აზდაკი არ იყო რამაზის აზდაკივით კლოშარი“, კლოუნი, მოედნის მსახიობი, იგი გარემოების გამო აუტესაიდერად ქცეული არტისტი იყო. კეთილშობილი, ჰუმანური, უფრო კულტურული“. ეროსიმ თავისებურად ითამაშა ეს როლი, ეს თავისებურება იმაშიც გამოიხატა რომ აზდაკის მისეული შესრულება ერთგვარად უპირისპირდებოდა სპექტაკლის სტილისტიკას. ეს გარემოება თბილისში სტუმრად მყოფმა გიუნტერ ბლიცმაც აღნიშნა (დიუსელდორფის თეატრის გენერალიტეტმა) და დაბეჯითებით გვთხოვა, თუ დიუსელდორფში ჩამოხვალთ, აზდაკის როლი აუცილებლად რამაზ ჩხიკვაძემ უნდა ითამაშოსო“. (ნოდარ გურაბანიძე).

ზაარბრიუკენის გასტროლებისთვის თეატრს უკვე ორი აზდაკი ჰყავდა – რამაზ ჩხიკვაძე და ეროსი მანჯგალაძე. რამაზ ჩხიკვაძეს უნდა ეთამაშა პირველ დღეს, ეროსი მანჯგალაძეს – მეორე დღეს. მაგრამ… მეორე დღეს, სასტუმროში მიდის გასტროლის ორგანიზატორი, თეატრის გენერალიდენდანტი ჰერმან ვედეკინდი ქართულ მხარეს აცნობებს რომ სპექტაკლზე მოდის უამრავი სტუმარი, საერთაშორისო ფესტივალების ორგანიზატორები, პროდიუსერები გერმანიის სხვადასხვა ქალაებიდან, პარიზიდან, ჟენევიდან, ბრიუსელიდან და დაბეჯითებით ურჩევს, ითამაშოს… ისევ რამაზ ჩხიკვაძემ…

ნოდარ გურაბანიძე: ვედეკინდი დაბეჯითებით გვიმტკიცებდა, თუ გსურთ თქვენმა თეატრმა მსოფლიოს სცენებისკენ გაიკვალოს გზა, უმჯობესია რამაზმა ითამაშოს, თუმცა მე მანჯგალაძეც მომწონსო“.

დელიკატური სიტუაციიდან გამოსვალის საძიებლად სტურუა, აკაკი ბაქრაძე, გია ყანჩელი, გურამ საღარაძე და ნოდარ გურაბანიძე შეკრებილან, უმსჯელიათ, მაგრამ ვერაფერი გადაუწყვეტიათ. შემდეგ სტურუა ეროსისთან დასალაპარაკებლად გასულა ამ საკითხზე დასალაპარაკებლად და მალევე დაბრუნებულა კმაყოფილი დაბრუნებულა. ეროსის უმტკივნეულოდ მიუღია ეს ამბავი. მაგრამ შემთხვევითობამ ყველაფერი არია, როგოირც გურაბანიძე იხსენებს, რამაზი შემთხვევით შევიდა მათთან,  გაიგო რომ მას უნდა ეთამაშა იმ საღამოსაც, „არ შეიძლება, ხალხო ასეთი რამ, დღეს ერისიმ უნდა ითამაშოს, მაგის ჯერია და ასე იცის მაგ კაცმაც“, უთქვამს და ისე გავარდნილა ეროსისთან, რომ არც გაუგია ეროსი და სტურუა რომ უკვე შეთანხმებული იყვნენ ამის თაობაზე…

ნოდარ გურაბანიძე: ეროსი გაბუსუნებულიდა ნაწყენი დახვდა ოთახში. რამაც რამაზი გააკვირვა. ეროსი, ხომ იცი დღეს შენ თამაშობ აზდაკს?ეროსიმ უცნაურად შეხედა და უთხრა: დედაჩემი რომ ადგეს საფლავიდანდა მთხოვოს ითამაშეო, არცხ დღეს და არც არასოდეს ამ როლს არ ვითამაშებ“. (მართლაც შეასრულა თავის სიტყვა და ამ როლს აღარ გაჰკარებია). საფიქრებელია, ეროსიმ ერთგვარ დაცინვადაც კი მიიღო რამაზის ეს სიტყვები, რადგან დარწმუნებული იყო, მან უკვე იცოდა მისი და რ. სტურუიას ლაპარაკის შინაარსი. მხოლოდ მაშინ გადაუარა სიბრაზემ, როცა დარწმუნდა რომ რამაზმა არაფერი იცოდა მათი შეხვედრის შესახებ.

გურაბანიძე იხსენებს რომ იმ დღეებში ეროსის წყენის ნატამალი აღარ ეტყობოდა, და ვარაუდობს რომ მას შემდეგ გზაში, საქართველოში დაბრუნებისას მოუწამლეს სული.

ნოდარ გურაბანიძე: ეტყობა ეროსის ერთსა და იმავეს ჩასჩიჩინებდნენ: რა გიქნა ეს სტურუამ, როგორ მოგჭრა თავი, ასე როგორ გაგაბითურა, წაგიყვანეს კაცი ევროპაში და ერთი სპექტაკლიც არ გათამაშეს?შეშალეს კაცი კინაღამ. ძნელი მისახვედრი არაა, ვინ იყო ეს ხალხი, უპირველესად ხელმოცარული მსახიობები, რომელთაც პრეტენზია ჰქონდათ მთავარ როლებზე, სტურუა კი მათ ამ როლებს არ აძლევდა. რეჟისორზე დაბოღმილებმა შესაფერი მომენტი იპოვეს და შეესივნენ ეროსის, სტურუასთან რომ დაეპირისპირებინათ…

ზაარბრიუკენის შემდეგ რუსთაველის თეატრმა დიუსელდორფში გამართა სპექტაკლი. დიუსელდორფი სახელგანთქმული იყო ცივი მაყურებლით, რომელსაც ძნელად თუ აღაფრთოვანებდი, ტაშს ვერ გაამეტებინებდი, რის გამოც „ცალხელას“ ეძახდნენ, მაგრამ აი გამოჩნდა თუ არა სცენაზე რამაზ ჩხიკვაძე, სიტყვაც არ ჰქონდა ნათქვამი რომ დარბაზი ტაშით დაინგრა.

არადა, რა იცოდნენ ვინ იყო რამაზ ჩხიკვაძე?

ნოდარ გურაბანიძე: „ეს იყო ალბათ მსახიობის აუხსნელი, შინაგანი ძალა, რომელიც მაყურებელს იპყრობს. ის ფლუიდები რომელსაც დიდი ხელოვანი ავრცელებს სივრცეში. სპექტაკლის მსვლელობისას რ. ჩხიკვაძეს თამაშს ტაშით აწყვეტინებდნენ, აზდაკის ცნობილი არიის შესრულების შემდეგ კი საერთოდ შეუძლებელი გახდა სპექტაკლის გაგრძელება. ჟანრი ლოლაშვილი იძულებული იყო მაყურებლისთვის ენიშნებინა, მსახიობს თამაში ვაცალოთო…

ზაარბრიუკენსა და დიუსელდორფში მიღწეულ წარმატებას დიდი რეზონანსი მოჰყვა მსოფლიო თეატრალურ სამყაროში, დაიძრა მიწვევები საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალებიდან. პირველი ასეთი ფესტივალი მექსიკაში, ქალაქ გუანახუტოში გამართული „სერვანტინო-5“ იყო. სწორედ იქ, მექსიკაში მოიხსენიეს პირველად რამაზ ჩხიკვაძე მსოფლიო მნიშვნელობის თეატრალურ ვარსკვლავად, სწორედ მექსიკის ამ ქალაქიდან და არა ზაარბრიუკენიდან, ან დიუსელდორფიდან ემცნო მთელ ევროოპას „კავკასიურის“ გენიალურობა – სწორედ ამ ფესტივალზე აკრედიტირებული კორესპოდენტები აგზავნიდნენ სახოტბო რეცენზიებს ევროპის ქვეყნებში. პირველობა მაიკ კოვენს ეკუთვნის, რომელმაც ვრცელი რეცენზია გამოაქვეყნა „ფაინენშალ ტაიმსში“, რამაზ ჩხიკვაძე კავკასიელ ლოურენს ოლივიედ გამოაცხადა. რამაზ ჩხიკვაძე ერთ-ერთი უდიდესი მსახიობთაგანია, ვინც კი ოდესმე მინახავს– წერდა კოვენი.

„სერვანტინო-5“-ს „ბიტეფი-12“ მოჰყვა, „ბიტეფს“ ედინბურგი…

წუხელ საღამოს, ლაისიმიეს სამეფო თეატრში ედინბურგის ფესტივალის ერთ-ერთი ყველაზე ბრწყინვალე წარმოდგენა უჩვენეს… სპექტაკლი მხიარულად მიჰქრის იმ თეატრალურ ტერიტორიაზე, სადაც ჩოჩიალს მივეჩვიეთ… მე დიდი ხანია არ მინახავს უფრო გამომსახველი მსახიობი, ვიდრე რამაზ ჩხიკვაძეა“ – წერდა „სკოტსმენი“. სპექტაკლის ვარსკვლავი ლოთი აზდაკია და რამაზ ჩხიკვაძე ამ როლს ისე ასრულებს, როგორც ვარკვლავს ეკადრება… – წერდა „ფაინენშალ ტაიმსი“…

რუსთველის თეატრმა „კავკასიური“ ფეხი დაადგა დედამიწის ყველა კონტინენტზე, მხიარულად თუ ვიტყვით იგი მხოლოდ ანტაქტიდაზე არ უხილავთ პინგვინებსა და თეთრ დათვებს…


მეოცე საუკუნის 20 საუკეთესო ქართული სპექტაკლი

მეოცეს ოცეული

რეზო შატაკიშვილის პროექტი “პრაიმტაიმში”

„პრაიმტაიმი“ მკითხველს ახალ პროქეტს სთავაზობს – „მეოცეს ოცეული“, რომლის მიზანიცაა მეოცე საუკუნის ოცი საუკეთესო ქართული სპექტაკლის – ასე ვთქვათ საუკუნის სპექტაკლების გამოვლენა და მკითხველისთვის იმის შეხსენება, თუ როგორ იქმნებოდა  ეს შედევრები.

„პრაიმტაიმმა“ ამ ოცეულის გამოვლენა კომპეტენტურ პირებს – თეატრმცოდნეებს, კრიტიკოსებს მიანდო და ამ მიზნით გამოიკითხა 20 პირი, როგორც ღვაწლმოსილი და აღიარებული პროფესიონალები, ისე ახალგაზრდა თეატრმცოდნეები.

ვთხოვეთ თავად დაესახელებინათ მეოცე საუკუნეში, ქართულ თეატრში დადგმული ის 20 სპექტაკლი, რომელსაც ისინი მიიჩნევდნენ საუკეთესოდ – საუკუნის სპექტაკლებად. შეფასების კრიტერიუმიც მათვე მივანდეთ – თითოეულს ეს სპექტაკლები უნდა დაესახელებინათ იმ კრიტერიუმების დაცვით, რომლითაც ისინი საერთოდ ხელმძღვანელობენ სპექტაკლების შეფასებისას.

მათ უნდა დაესახელებინათ როგორც ის სპექტაკლები, რომელიც მათ უშუალოდ ნანახი აქვთ სცენაზე, ასევე ის სპექტაკლები რომლებსაც იცნობდნენ აუდიო და ვიდეო ჩანაწერებით, იმ დროინდელი რეცენზიებით და ამ სპეტქკლებზე არსებული ყველანაირი საარქივი მასალით.

გამოკითხვის მონაწილეებს სპექტაკლების ჩამონათვალის შედგენისას არ უნდა ეხელმძღვანელათ ქრონოლოგიური პრინციპით, ჩამონათვალი რეიტინგული უნდა ყოფილიყო.

მათ მიერ პირველ პოზიციაზე დასახელებულ სპექტაკლს დაეწერებოდა 20 ქულა, მეორე პოზიციაზე დაწერილს – 19, მესამეზე – 18, მეოთხეზე – 17 დ ასე შემდეგ ბოლომდე – მეოცე პოზიციაზე დაწერილს – ერთი ქულა. შემდეგ ოცივე გამოკითხულის მიერ მინიჭებული ქულები დაჯამდებოდა და დაგროვილი ქულების შესაბამისად გამოვლინდებოდა საუკეთესო ოცეული.

მეტი ობიექტურობისთვის, გამოკითხულებს განემარტათ რომ მათი შედგენილი ჩამონათვალი დეტალურად არ გაიშიფრებოდა – ანუ არ გამოქვეყნდებოდა ვინ რა სპექტაკლები მიიჩნია საუკუნის სპექტაკლებად და რა ადგილები (და შესაბამისად ქულები) მიანიჭა მათ რეიტინგულ ჩამონათვალში.

გამოკითხვაში მონაწილეობდნენ

გამოკითხვაში მონაწილეობდნენ ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორები:

ნათელა ურუშაძე, ნოდარ გურაბანიძე, ნათელა არველაძე, დალი მუმლაძე, ლევან ხეთაგური, ირინა ღოღობერიძე, თამარ ბოკუჩავა, ლელა ოჩიაური, მარინე ხარატიშვილი, გიორგი ცქტიშვილი, მანანა გეგეჭკორი. ნინო მაჭავარიანი.

დოქტორანტები:

ლაშა ჩხარტიშვილი, თამარ მუქერია, მარიამ ჩუბინიძე.

ხელოვნებათმცოდნეობის მაგისტრები:

თამარ კიკნაველიძე, ნიკა წულუკიძე, ანანო მირიანაშვილი.

ჟურანალ „თეატრი და ცხოვრების“  მთავარი რედაქტორი გურამ ბათიაშვილი, არტ-კრიტიკოსი დავით ბუხრიკიძე.

შედეგები

გამოკითულებმა დაასახელეს 27 სხვადასხვა რეჟისორის 81 სპექტაკლი, ამ 81 სპექტაკლიდან 42 რუსთაველის თეატრშია დადგმული, 23 – მარჯანიშვილის თეატრში, 7 – კინომსახიობთა თეატრში, 3 – რუსთავის თეატრში, 2 – მოზარდმაყურებელთა თეატრში, 2 – თეატრალურ სარდაფში, 1 – სოხუმის და 1 – ბათუმის თეატრში.

ამ 81 სპექტაკლიდან 11 სპექტაკლის დამდგმელი რეჟისორი რობერტ სტურუაა, 10 სპექტაკლის – თემურ ჩხეიძე, ამ სპექტაკლების გარდა, დასახელებულ სპექტაკლებში შევიდა მათი ერთობლივი დადგმა „სამანიშვილის დედინაცვალი“.

ამ 81 სპექტაკლიდან 9 მიხეილ თუმანიშვილის დადგმულია, 6 სანდრო ახმეტელის, 5 – კოტე მარჯანიშვილის, ჩამონათვალშია მარჯანიშვილისა და ახმეტელის ორი ერთობლივი დადგმაც („ჰამლეტი“, „მზეთამზე“).

დასახელებულ სპექტკლებშია გიგა ლორთქიფანიძის 6 სპექტაკლი, დიმიტრი ალექსიძის 6 სპექტაკლი, არჩილ ჩხარტიშვილის 3 სპექტაკლი, ვასო ყუშიტაშვილის, ვახტანგ ტაბლიაშვილის, შალვა გაწერელიას, მედეა კუჭუხიძის ორ-ორი სპექტაკლი, ასევე გიზო ჟორდანიას, გოგი ქავთარაძის, გოგი მარგველაშვილის, აკაკი ვასაძის, ნუგზარ ლორთქიფანიძის, შოთა აღსაბვაძის, შალვა ღამბაშიძის, ვასო გოძიაშვილის, ბორის გამრეკელის, აკაკი დვალიშვილის, ნანა ხატისკაცის, ლევან წულაძის, დავით ანდღულაძის, ავთო ვარსიმაშვილისა და დავით დოიაშვილის თითო სპექტაკლი.

რეკორდსმენი რეჟისორები

გამოკითხვის შედეგების მიხედვით, სტურუა ლიდერობს როგორც დასახელებული სპექტაკლების რიცხვით (11), ისე ამ სპექტაკლების მიერ დაგროვებული ქულების ჯამით, მისმა 11 სპექტაკლმა 1 112 ქულა დააგროვა, მეორე პოზიციაზეა მიხეილ თუმანიშვილი, მისმა 9 სპექტაკლმა 896 ქულა დააგროვა. მესამე ადგილზე სანდრო ახმეტელია, ახმეტელის 6 სპექტაკლმა 512 ქულა დააგროვა. მეოთხე ადგილზე თემურ ჩხეიძეა, ჩხეიძის 10 სპექტაკლმა 509 ქულა დააგროვა. მეხუთე ადგილზე კოტე მარჯანიშვილია, მარჯანიშვილის 5 სპეექტაკლმა 460 ქულა დააგროვა. აქვე უნდა აღვნიშნოთ რომ დასახელებულ შედეგებში არ შედის როგორც ჩხეიძე-სტურუას, ისე მარჯანიშვილი-ახმეტელის ერთობლივი დადგმების ქულები.

ამ ხუთეულის შემდეგ, დაგროვებულ ქულათა რაოდენობა მკვეთრად ეცემა, ასე მაგალითად, დიმიტრი ალექსიძის 6 სპექტაკლმა დააგროვა 113 ქულა, მკვეთრი ვარდნაა შემდეგაც _ გიგა ლორთქიფანიძის 6 სპექტაკლმა ჯამში 42 ქულა მიიღო, არჩილ ჩხარტიშვილის სპექტაკლებმა 40, მედეა კუჭუხიძისამ – 33, შოთა აღსაბაძის სპექტაკლმა 30, შალვა გაწერელიას სპექტაკლებმა – 29, აკაკი ვასაძემ – 21, ვასო ყუშიტაშვილმა – 19, შალვა ღამბაშიძემ – 15, ბორის გამრეკელმა – 14, გიზო ჟორდანიამ – 13, ვახტანგ ტაბლიაშვილმა – 13, ნუგზარ ლორთქიფანიძემ – 10, ვასო გოძიაშვილმა – 7, გოგი მარგველაშვილმა – 6, ლევან წულაძემ – 5, ავთო ვარსიმაშვილმა – 4, აკაკი დვალიშვილმა – 4, დავით დოიაშვილმა – 3, გოგი ქავთარაძემ – 2, ნანა ხატისკაცმა – 1, დავით ანდღულაძემ – 1.

გამარჯვებული ოცეული

დაგროვილი ქულების მიხედვით გამოვლენილ 20 საუკეთესო სპექტაკლიდან 15 სპექტაკლი რუსთაველის თეატრშია დადგმული, 3 – მარჯანიშვილის თეატრში, 2 – კინომსახიობთა თეატრში.

20 საუკეთესო ქართული სპექტაკლიდან 11-ს საფუძვლად უცხოური დრამატურგია უდევს, კიდევ 2 უცხოურიდანაა გადმოქართულებული, 4 სპექტაკლი ქართული დრამატურგიის მიხედვითაა შექმნილი, 3 – ქართული პროზისდ მიხედვით…

მეოცე საუკუნის ოც საუკეთესო სპექტაკლში მოხვდა რობერტ სტურუას ხუთი სპექტაკლი, მიხეილ თუმანიშვილის 5 სპექტაკლი, სანდრო ახმეტელის 3 სპექტაკლი, თემურ ჩხეიძის სამი სპექტაკლი, კოტე მარჯანიშვილის 2 სპექტაკლი, ასევე დიმიტრი ალექსიძის ერთი სპექტაკლი და ჩხეიძე-სტურუას ერთობლივი სპექტაკლი („სამანიშვილის დედინაცვალი“).

ოცეულს „კავკასიური ცარცის წრით“ ხსნის და „სეილემის პროცესით“ ხურავს რობერტ სტურუა.

აღსანიშნავია რომ გამარჯვებული 20 სპექტაკლიდან ყველაზე „ახალგაზრდა“ რობერტ სტურუას მიერ 1987 წელს დადგმული „მეფე ლირია“. გამოიკითხვამ გამოკვეთა ის ტენდენცია რაც საუკუნის ბოლოს სუფევდა ქართულ თეატრში – კრიზისი… თუმცა, აქვე, მკითხველი რომ შეცდომაში არ შევიდეს, უნდა განმარტოთ რომ გამოკითხვა ეხება მხოლოდ მეოცე საუკუნეს, და შესაბამისად აქ არ იგულისხმება 2001 და შემდგომ, ანუ ბოლო ათ წელიწადში დადგმული სპექტაკლები…

ცხადია, ამ გამოკითხვის შედეგებს გამოუჩნდებიან ოპონენტები, მიიჩნევენ მიკერძოებულად, სუბიექტურად, ვიტყვით მხოლოდ იმას რომ ეს შედეგები აჩვენა 20 პროფესიონალის გამოკითხვამ, თითოეული მათგანი ცალ-ცალკე რაც უნდა მიკერძოებული ყოფილიყო, ოცივეს აზრი ერთად უკვე შეიცავს ობიექტურობის საკმაო დოზას, ამასთან – ეს მხოლოდ ერთი კონკრეტული გამოცემის „პრაიმტამის“ დადებული ოცეულია…

ოცეული…

1. “კავკასიური ცარცის წრე”

ბერტოლტ ბრეჰტი. რეჟისორი რობერტ სტურუა. რუსთაველის თეატრი. 1975 წელი.  მიიღო 310 ქულა. დაასახელა 20-ვე გამოკითხულმა, მათგან 7-მა პირველ პოზიციაზე.

2. “ურიელ აკოსტა”

კარლ გუცკოვი. რეჟისორი – კოტე მარჯანიშვილი, მარჯანიშვილის თეატრი. მიიღო 291 ქულა. დაასახელა 18-მა გამოკითხულმა, მათგან 5-მა პირველ პოზიციაზე.

3. “ყაჩაღები” (“ინ ტირანოს”)

ფრიდრიხ შილერი. რეჟისორი სანდრო ახმეტელი. რუსთაველის თეატრი. 1933 წელი. მიიღო 282 ქულა. დაასახელა 19-მა გამოკითხულმა.

4.”ყვარყვარე”

პოლიკარპე კაკაბაძე. რეჟისორი რობერტ სტურუა. რუსთაველის თეატრი. 1974 წელი. მიიღო 271 ქულა. დაასახელა ოცივე გამოკითხულმა. მათგან ერთმა პირველ პოზიციაზე.

5. “რიჩარდ მესამე”

უილიამ შექსპირი. რეჟისორი რობერტ სტურუა. რუსთაველის თეატრი. 1979 წელი. მიიღო 262 ქულა. დაასახელა 18-მა გამოკითხულმა. მათგან 2-მა პირველ პოზიციაზე.

6. “ანტიგონე”

ჟან ანუი. რეჟისორი მიხეილ თუმანიშვილი. რუსთაველის თეატრი, მცირე სცენა. 1968 წ. მიიღო 239 ქულა. დაასახელა ოცივე გამოკითხულმა. მათგან ერთმა პირველ პოზიციაზე.

7.”ჭინჭრაქა”

გ. ნახუცრიშვილი. რეჟისორი მიხეილ თუმანიშვილი. რუსთაველის თეატრი. მცირე სცენა. 1963 წელი. მიიღო 193 ქულა. დაასახელა – 15-მა გამოკითხულმა.

8. “ლამარა”

გრიგოლ რობაქიძე. რეჟისორი სანდრო ახმეტელი. რუსთაველის თეატრი. 1930 წ. მიიღო 172 ქულა. დაასახელა 11-მა გამოკითხულმა.

9. “გუშინდელნი”

შალვა დადიანი. რეჟისორი თემურ ჩხეიძე. რუსთაველის თეატრი. 1972 წელი. მიიღო 164 ქულა. დაასახელა 16-მა გამოკითხულმა.

10. “ჯაყოს ხიზნები”

მიხეილ ჯავახიშვილი. რეჟისორი თემურ ჩხეიძე. მარჯანიშვილის თეატრი. 1984 წელი. მიიღო 156 ქულა. დაასახელა 16-მა გამოკითხულმა. მათგან ერთმა პირველ პოზიციაზე.

11. “სამანიშვილის დედინაცვალი”

დავით კლდიაშვილი. რეჟისორები თემურ ჩხეიძე, რობერტ სტურუა. რუსთაველის თეატრი. მცირე სცენა. 1969 წელი. მიიღო 144 ქულა. დაასახელა 15-მა გამოკითხულმა.

20. “ცხვრის წყარო” (“ფუენტე ოვეხუნა”)

ლოპე დე ვეგა. რეჟისორი კოტე მარჯანიშვილი. რუსთაველის თეატრი. 1922 წელი. მიიღო 142 ქულა. დაასახელა ათმა გამოკითხულმა, მათგან სამმა პირველ პოზიციაზე.

13. “ჩვენი პატარა ქალაქი”

თ. უაილდერი, (გადმოქართულებული რეზო გაბრიაძის მიერ). რეჟისორი მიხეილ თუმანიშვილი. თუმანიშვილის თეატრი. 1983 წელი. მიიღო 133 ქულა, დაასახელა 17-მა გამოკითხულმა.

14. “მეფე ლირი”

უილიამ შექსპირი. რეჟისორი რობერტ სტურუა. რუსთაველის თეატრი. 1987 წელი. მიიღო 104 ქულა. დაასახელა 11-მა გამოკითხულმა.

15. “დონ ჟუანი”

ჟან ბატისტ მოლიერი. რეჟისორი მიხეილ თუმანიშვილი. თუმანიშვილის თეატრი. 1981 წელი. მიიღო 96 ქულა. დაასახელა 10-მა გამოკითხულმა.

16. “ესპანელი მღვდელი”

ჯ. ფლეტჩერი. რეჟისორი მიხეილ თუმანიშვილი. რუსთაველის თეატრი. 1954 წელი. მიიღო 93 ქულა. დაასახელა 9 გამოკითხულმა.

17. “ანზორი”

სანდრო შანშიაშვილი, (ვს. ივანოვის მიხედვით), რეჟისორი სანდრო ახმეტელი. რუსთაველის თეატრი, 1928 წელი. მიიღო 76 ქულა, დაასახელა 5-მა გამოკითხულმა.

18. “ოიდიპოს მეფე”

სოფოკლე. რეჟისორი დიმიტრი ალექსიძე. რუსთაველის თეატრი. 1956 წელი. მიიღო 71 ქულა, დაასახელა 10-მა გამოკითხულმა.

19. “ჰაკი აძბა”

ლეო ქიაჩელი. რეჟისორი თემურ ჩხეიძე. მარჯანიშვილის თეატრი. მიიღო 69 ქულა. დაასახელა 8 გამოკითხულმა.

20. “სეილემის პროცესი”

რტურ მილერი. რეჟისორი რობერტ სტურუა. რუსთაველის თეატრი. 1965 წელი. მიიღო 53 ქულა. დაასახელა 5-მა გამოკითხულმა.

ოცეულს მიღმა

21. „როცა ასეთი სიყვარულია“ (რეჟ: მ. თუმანიშვილი, 49 ქულა);

22. „ბაკულას ღორები“ (მ.თუმანიშვილი, 48 ქულა);

23. „არტ-ხელოვნება“ (თ. ჩხეიძე, 39 ქულა);

24. „მაკბეტი“ (რ. სტურუა, 38 ქ.);

25. „ხანუმა“ (რ.სტურუა, 37 ქ.);

26. „მამა“ (თ. ჩხეიძე 33.);

27. „ბერდო ზმანია“ (ს. ახმეტელი, 33 ქ.);

28. „ოტელო“ (შ.აღსაბაძე, 30 ქ.);

29. „ჰამლეტი“ (კ. მარჯანიშვილი, 29 ქ.);

30. „ზაფხულის ღამის სიზმარი“ (მ. თუმანიშვილი, კინომსახიობთა თეატრში. 28 ქ. );

31. „თეთნულდი“ (ს. ახმეტელი, 27 ქ.);

32. „რღვევა“ (ს. ახმეტელი 22 ქ);

33. „მარადი ქმარი“ (თ. ჩხეიძე, 21 ქ).

34. „დიდი ხელმწიფე“ (ა. ვასაძე, 21 ქ);

35. „ირინეს ბედნიერება“ (შ. გაწერელია, 19 ქ.);

17 ქულა დააგროვეს: „პროვინციული ამბავი“ (მ. კუჭუხიძე );

„ადამიანებო, იყავით ფხიზლად“ (მ. თუმანიშვილი);

16 ქულა: „შეყვარებულთა თვითმკვლელობა ციურ ბადეთა კუნძულზე“ (მ. კუჭუხიძე). „ბერნარდა ალბას სახლი“ (თ. ჩხეიძე); „კახაბერის ხმალი“ (გ. ლორთქიფანიძე);

15 ქულა: „ბახტრიონი“ (დ. ალექსიძე); „კოლმეურნის ქორწინება“ (შ. ღამბაშიძე);

14 ქულა: „ლამარა“ (რ.სტურუა); „მედეა“ (ა. ჩახარტიშვილი); „მარგარიტა გოტიე“ (ბ. გამრეკელი); „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ“ (კ. მარჯანიშვილი);

13 ქულა: „ჰამლეტი“ (გ. ჟორდანია); „ქალი გველი“ (რ. სტურუა); „ოიდიპოს მეფე“ (ა. ჩხარტიშვილი); „მოკვეთილი“ (ა. ჩხარტიშვილი); „ფიროსმანი“ (გ. ლორთქიფანიძე);

12 ქულა: „სამგროშიანი ოპერა“ (დ. ალექსიძე); „კაცია ადამიანი“ (ვ. ყუშიტაშვილი);

10 ქულა: „შპიგელმანი“ (კ. მარჯანიშვილი); „ანტიგონე“ (თ. ჩხეიძე);  „წუთისოფელი“ (ნ. ლორთქიფანიძე); „ქამუშაძის გაჭირვება“ (შ. გაწერელია);

10 ქულაზე ნაკლები მიიღეს: „სასტუმროს დიასახლისი“ (დ. ალექსიძე),  „ამჰერსტის მშვენება“ (რ. სტურუა). „მზეთამზე“ (მარჯანიშვილი-ახმეტელი),  „ანტონიოს და კლეოპატრა“ (ვ. ტაბლიაშვილი), „ძველი ვოდევილები“ (ვ. გოძიაშვილი), „მარიამ სტიუარტი“ (ვ. ყუშიტაშვილი), „საპატარძლო აფიშით“. (დ. ალექსიძე), „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (გ. ლორთქიფანიძე), „სოლომონ ისაკიჩ მეჯრანუაშვილი“ (ვ. ტაბლიაშვილი), „ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“  (გ. მარგველაშვილი), „ასი წლის შემდეგ“ (გ. ლორთქიფანიძე), „ფაუსტი“ (ლ. წულაძე), „ჩვენებურები“ (ა. დვალიშვილი), „სიკვდილის როკვა“ (ა. ვარსიმაშვილი), „მზის დაბნელება საქართველოში“ (კ. მარჯანიშვილი),  „ცხოვრება იდიოტისა“ (დ. დოიაშვილი), „დიდოსტატის მარჯვენა“ (გ. ქავთარაძე),

„მოჩვენებანი“ (თ. ჩხეიძე), „სიბრძნე სიცრუისა“ (ნ. ხატისკაცი), „იაკობის სახარება“ (რ. სტურუა), „მეტეხის ჩრდილში“ (გ. ლორთქიფანიძე), „გრაალის მცველნი“ (დ. ანდღულაძე), „სირანო დე ბერჟერაკი“ (გ.ლორთქიფანიძე), „ჩემო კალამო“ (გ. საღარაძე, თ. ჩხეიძე)…


პ.ს. გამოკითხვის შედეგად გამოვლენილ 20 საუკეთესო ქართულ სპექტაკლზე ვრცლად გიამბობთ “მეოცეს ოცეულში” – თითოეულ სპექტაკლზე ცალ–ცალკე…

რეზო შატაკიშვილი კავკასიის მეფე რამაზ ჩხიკვაძეზე

მას უწოდებდნენ “კავკასიელ ლორენს ოლივიეს”, “კავკასიის მეფეს” და მსოფლიოს ერთ–ერთ უდიდეს მსახიობს…

არც ერთ ქართველ არტისტზე იმდენი არ დაწერილა მსოფლიოში, რამდენიც მასზე…

ასე იწყებოდა რამაზი
ბაბუა – აღიარებული ფოლკლორისტი. მამა – ქართული მუსიკის კაბინეტის დამაარსებელი კონსერვატორიაში. დედა  პროფესიონალი მომღერალი. შვილი – უჩვეულო მუსიკალური ნიჭით დაჯილდოებული. ის განწირული იყო კონსერვატორიისთვის, მაგრამ მან თავი თავის ბედისწერას – თეატრს შესწირა.
დო მაჟორი – თეატრალურ ინსტიტუტში და დო მინორი – რუსთაველის თეატრში მოხვედრის შემდეგ. ის კარგა ხანს ჩაიკარგა უზარმაზარ სივრცესა და უღიმღამო როლებში. აკი ორჯერ დააპირებს კიდეც, საერთოდ, თეატრის მიტოვებას და საოპერო, ვოკალურ ხელოვნებაში გადაინაცვლებს…
ოთხმა წელმა განვლო წარმატებულ როლამდე – სანამ თუმანიშვილი არ ათამაშებდა „ესპანელ მღვდელში“. შემდეგ კვლავ უღიმღამო ხუთმა წელმა ჩაიარა მეორე წარმატებამდე – სპექტაკლამდე „როცა ასეთი სიყვარულია“.
მერე გაიხსნა მცირე სცენა და გაიხსნა დიდი რამაზი – ქოსა მრჩევლით „ჭინჭრაქაში“.
თუმანიშვილის თქმით, ქოსა მრჩევლით ჩხიკვაძის შემოქმედების მეორე ეტაპი იწყება. „ამის შემდეგ იგი უჩემოდ გაუყვა თავის გზას. ჩვენ გავიყარეთ. მისი სვლა დიდებისკენ დაიწყო“…
რობერტ სტურუა კი იტყვის, რომ „რამაზ ჩხიკვაძე ქოსა მრჩევლიდან იწყება…“
თავიდან რამაზ ჩხიკვაძე კარლო საკანდელიძის დუბლად იყო დანიშნული ჭინჭრაქას როლზე. ჩხიკვაძის გულს კი დიდად არ ეკარებოდა ჩიკორივით მობზრიალე ბიჭის როლი და უფრო ქოსიკოს როლი მოსწონდა, მაგრამ ამ როლზე გივი ჭიჭინაძე და ბორის წიფურია იყვნენ დანიშნული. რეპეტიციებს თითქმის სულ კარლო საკანდელიძე გადიოდა. რამაზ ჩხიკვაძე პარტერიდან ადევნებდა თვალს. ერთ დღესაც მაესტრომ რამაზ ჩხიკვაძე სცენაზე იხმო. „დილას წელკავი დამეტაკა და წელში ვერ ვიმართებოდი. ძლივს ავდექი და ვთხოვე, მოდი, ქოსიკოს როლს მოვსინჯავ-მეთქი. არაფერი უთქვამს, მე წელში ოთხად მოხრილი და ათჯერ მოკაკული, კვნესით, ტკივილისგან უნებლიე წამოყვირებით, რის ვაი-ვაგლახით ავედი სცენაზე და იატაკზე ჩავჯექი, ქოსიკოს პირველი სიტყვები ასე დამჯდარმა წამოვიკნავლე. მიშა წამოხტა, სახე გაუბრწყინდა და იყვირა: განაგრძე რეპეტიცია, იჯექი მანდ. დაიწყე… კარგია ეგ რადიკულიტიც. მე მგონი, მიშამ იფიქრა, ეს ყველაფერი ამ როლისთვის საგანგებოდ მოვიგონე და აღფრთოვანდა. აი, მაშინ გადაწყდა ჩემი ამ როლზე დანიშვნაც, ასე დავტოვეთ სპექტაკლში ჩემი წელკავიც, მიმკვდარი ხმით ლაპარაკიც და ასე დაიბადა ქოსიკოს ნიღაბი (რამაზ ჩხიკვაძე)“.

ასე იწყებოდა დიდი
ტანდემი

რამაზ ჩხიკვაძისა და რობერტ სტურუას პირველი შეხვედრა ჟაკ რობერის „შეხვედრაში“ შედგა. შემდეგ „მზიან ღამეშიც“, „ხანუმაშიც“. მათი ბედი ერთმანეთს ჩაეწნა. „ხანუმა“ მათი თანამშრომლობის ახალი ეტაპი იყო, რომელიც „სამანიშვილის დედინაცვლით“ დაგვირგვინდა, მათი ტანდემის საბოლოო ფორმირება კი „ყვარყვარეში“ ხდება. სწორედ ეს დიდი ტანდემი მოუტანს მსოფლიო აღიარებას რუსთაველის თეატრს… ნოდარ გურაბანიძის თქმით, „ყვარყვარე“ პირველი სპექტაკლია იმ თეატრისა, რომელსაც დღეს „რობერტ სტურუას თეატრი“ ჰქვია.
„ყვარყვარე“ პრემიერამდე 11-ჯერ გასინჯა ცეკას 3-4-კაციანმა კომისიამ. პრემიერაზე თეატრს მთელი თბილისი მიაწყდა, 200 ანშლაგის შემდეგ, სპექტაკლი მოხსნეს  – „ყვარყვარეში“ ჩართული იყო სცენა ბრეხტის „არტურო უის კაროერიდან“ და თეატრს ბერტოლდ ბრეხტის ქალიშვილმა და სიძემ უჩივლეს, თანხას არ გვიხდიანო. იძულებული გახდნენ, სპექტაკლი მოეხსნათ…
რამაზ ჩხიკვაძე: „მეც და რობიკოც ვამბობთ ხოლმე, ჩვენი ყველაზე კარგი სპექტაკლი იყო „ყვარყვარე“, ყველაზე ძლიერი, საინტერესო. ცოტა დროსაც კი გაუსწრო და მაყურებელმა მაინცდამაინც ვერ აღიქვა. „ყვარყვარე“, სხვათა შორის, გადაღებული იყო და წაშალეს, აბა შეიძლება ეს? ისე მინდა ვნახო ის სპექტაკლი, მაინტერესებს, მაგრამ არ არის, ვიღაცამ აიღო და წაშალა, სხვა გადაცემისთვის სჭირდებოდათო, კოლმეურნეობის რაღაც გადაუწერიათ. ვეღარ გავიგე, შემთხვევით იყო თუ ბოროტგანზრახვით…“
აზდაკი!!! რიჩარდი!!!
„ყვარყვარეს“ შემდეგ იყო დაუვიწყარი „კავკასიური ცარცის წრე“, რომლითაც თეატრმა საბჭოთა წრე გაარღვია და საგასტროლოდ გავიდა საზღვარგარეთ, გერმანიაში – ზაარბრიუკენსა და დიუსელდორფში. ტაშის მოძულე, ცალხელა დიუსელდორფს მეორე ხელს რამაზი გამოაბამს – გამოვა თუ არა სცენაზე, დარბაზი ტაშით დაინგრევა…
გერმანიას მოჰყვა მექსიკა – ფესტივალი „სერვანტინო-5“. ჩხიკვაძეს „მსოფლიო მნიშვნელობის თეატრალური ვარსკვლავი“ სწორედ მექსიკაში უწოდეს. ინგლისელმა მაიკლ კოვენმა კი „ფაინენშალ თაიმსში“ დაწერა: „რამაზ ჩხიკვაძე ერთ-ერთი უდიდესი მსახიობთაგანია, ვინც ოდესმე მინახავს… ჩხიკვაძე კავკასიელი ლორენს ოლივიეა, რომელიც სცენიდან მომხიბლაობას, სიკეთესა და სიბრძნეს აფრქვევს“. იგივე მაიკლ კოვენი მოგვიანებით გამოაცხადებს, რომ მზადაა, ლონდონიდან თბილისში ფეხით ჩავიდეს რამაზ ჩხიკვაძის რიჩარდის როლში სანახავად.
სტურუას „კავკასიური ცარცის წრე“ შესულია მეოცე საუკუნის მსოფლიოს ას საუკეთესო სპექტაკლში. რამაზ ჩხიკვაძის რიჩარდ მესამე ყველა დროის რიჩარდების ათეულშია.
თუმცა, თავიდან საქართველოში ყველა არ შეაფასებს ასე. მაგრამ მერე გაისუსებიან, როცა „რიჩარდი“ ედინბურგსა და ლონდონის „რაუნდ ჰაუზს“ დაიპყრობს. ედინბურგში გამოსვლის შემდეგ, შოტლანდიის უპირველესმა გაზეთმა „ობსერვერმა“ გამოაქვეყნა სტატია, სათაურით –
„რამაზი კავკასიის მეფე“.
ედინბურგში და „რაუნდ ჰაუზში“ ფენომენალური წარმატების შემდეგ ინგლისური თეატრალური სამყარო რამაზ ჩხიკვაძეს მეოცე საუკუნის უდიდეს მსახიობად აღიარებს. „რამაზ ჩხიკვაძე მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი მსახიობია“ („თაიმსი“). 1987 წელს მას იწვევენ ლონდონში, მსოფლიოს ვარსკვლავთა გალაკონცერტზე, სადაც ორ ნაწყვეტს თამაშობს „მეფე ლირიდან“. პატნიორობას ვანესა რედგრეივი უწევდა, რომელმაც კორდელიას როლის ნაწყვეტი რამაზის პატივსაცემად ქართულად ისწავლა და ქართულად თამაშობდა კორდელიას.
ინგლისში, ქალაქ ლესტერში 1988 წელს რამაზ ჩხიკვაძეს ბენეფისი გაუმართეს, იქ ეთაყვანებოდნენ, ამ დროს კი აქ სტურუაზე განაწყენებული რეზო მიშველაძე ჟურნალ „კრიტიკაში“ წერდა, რომ თითქოს უცხოეთის პრესა თეატრის მიერ იყო მოქრთამულ-მოსყიდული და ხოტბა-დიდებით აღსავსე წერილებიც ამიტომ იბეჭდებოდა.
ამ „ლოგიკით“ სტურუა და ჩხიკვაძე მსოფლიო მედია-მაგნატები გამოდიან, რომელთაც შეძლეს მოესყიდათ „ფაინენშალ თაიმსი“, „თაიმსი“, „ნიუ-იორკ თაიმსი“, „ობსერვერი“, „გარდიანი“, „ლა ფიგარო“… მთელი მსოფლიოს პრესა…
რამაზ ჩხიკვაძის ბოლო როლი რუსთაველის თეატრში მეფე ლირია.
„აი, საქართველოს ლირი, ტირანი ქარიშხალში“, – წერდა იტალიური „კორიერე დე ლა სერა“.
90-იანი წლებიდან ქარიშხალი მინელდა. ის ტოვებს თეატრს და მიდის. სცენის გარეშე რჩება…
ნატაშა
რამაზ ჩხიკვაძე: „ნატაშა სრულიად მოულოდნელად გავიცანი. გურამ საღარაძესთან ერთად, ბათუმიდან გემით სამოგზაუროდ ოდესაში მივდიოდი. ნატაშა თავის დაქალთან ერთად ამოვიდა იალტაში. ვკითხეთ, საით მიბრძანდებით? ოდესაში მივდივართ, იქიდან – მოსკოვშიო. მაშინ გავიცანი, დავახლოვდით, ერთი, მეორე… მერე როგორც ხდება ყველაფერი… ბევრი მძიმე დღეც გვახსოვს და ბევრი ხელისშემშლელი პირობაც, ბევრი ჭორი, ბევრი უბედურება… რა არ გადავიტანეთ, მაგრამ მაინც ჩვენი გავიტანეთ… ჩემი ცოლი არც სოკრატეა და არც არისტოტელე, ჩვეულებრივად განათლებული ქალია, საკანდიდატო დისერტაცია აქვს დაცული, საერთოდ გამჭრიახი გონების პატრონია. ჭკვიანი ქალი კარგია, აბა, უჭკუო ვის რად უნდა? რა გითხრათ, ჩვენ დიდი შეხლა-შემოხლა არ გვქონია (იცინის), როცა ქალი ნორმალურად ჭკვიანობს, ასატანია… ნატაშა არასოდეს მაქებდა და მუდამ კრიტიკული იყო ჩემ მიმართ, ამით ძალიან მეხმარებოდა. ბევრი ცოლი შეყვარებულია ქმრის შემოქმედებაზე და სულ ტაშს უკრავს, „ო, რა კარგია, ო, რა კარგია“. ეს, რა თქმა უნდა, მაინც ცუდად მოქმედებს ადამიანზე, განსაკუთრებით თავიდან, სანამ სპექტაკლი ჩამოუყალიბებელია, დაუღვინებელია, ადამიანს ძალიან გჭირდება მკაცრი მოპყრობა, ნაადრევად ზედმეტი ტაში-ტუში არ ვარგა… ნატაშას ძალიან უყვარდა და უყვარს რუსთაველის თეატრი, ამ თეატრით ცხოვრობდა ის ჩემთან ერთად, ძალიან ცდილობდა დახმარებას და ბევრი გასტროლიც გააკეთა. თეატრი გაიყვანა ესპანეთში, ისრაელში, სხვადასხვა ქვეყნებში. ასე მუშაობდა, კონტაქტებს ამყარებდა იქაურ პროდიუსერებთან და შედეგიც კარგი იყო. ასე რომ, პატარა დამსახურება მართლაც აქვს ამ მხრივ…“

რამაზი დღეს
როცა შევარდნაძე საქართველოში ჩამოვიდა – ლია ელიავას ინფარქტი დაემართა. შევარდნაძის წასვლისას – რამაზ ჩხიკვაძეს ჰქონდა გულზე პრობლემები. მისი „მოსვლა-წასვლა“ ორი ხელოვანის კარდიოგრამაზე აისახა: „ახლაც ავად ვარ, ძალიან დავსუსტდი, არ ვიცი, როდის აღვიდგენ ძალას… მე სიმსივნე მქონდა ცოტა ისეთი, ნაღდი სიმსივნე… ადამიანი იბადება და უნდა წავიდეს კიდეც ამ ქვეყნიდან, აქ საპანიკო არაფერია, მაგრამ თუ რაიმეს ეშველება, უნდა გააკეთო ყველაფერი,  სიცოცხლე ვის არ უნდა, კაცო, და მეც მინდა… წამლებში ვარ სულ… უნდა ბევრი ვიარო ჰაერზე, ჰაერი უნდა ვყლაპო ბევრი და საჭმელები უნდა ვჭამო განსაკუთრებული, რომ ჯანმრთელობა აღდგეს…
ცხოვრებაში მიყვარდა შრომა და ქეიფი. მაგრამ ჩვენთვის ჯერ შრომა იყო და მერე ქეიფი. არ არსებობდა, რომ ჩვენ სპექტაკლის წინ გვექეიფა და ვინმე სცენაზე მთვრალი გამოსულიყო. თან, კაცო, დილით რეპეტიცია გვქონდა, მერე კინოსტუდიაში გადაღებაზე გავრბოდით, საღამოს სპექტაკლს ვთამაშობდით, სპექტაკლის შემდეგ ვიქეიფებდით დილამდე და დილით ისევ რეპეტიციაზე მოვდიოდით. ახლა რომ ვფიქრობ, რა ენერგია გვქონდა, კაცო, როგორ ვძლებდით… პირდაპირ საოცარია. ახლა, მაგნაირად ერთი დღე რომ გამაკეთებინა, ამ ქვეყნიდან წავიდოდი კიდეც. ეჰ, ჩვენ, ქართველებმა, არც ღვინის სმა ვიცით ზომიერი და არაც ჭამა… საზღვარგარეთ 3-4 ჭიქას დალევენ და მორჩა, ჩვენ 3 ლიტრას არ ვიკმარებდით… ჩვენ რომ ღვინის სმისა და ჭამის კულტურა გვქონოდა, დარწმუნებული ვარ, წასული ხალხიდან 50% დღესაც ცოცხალი იქნებოდა… ჩვენი თაობის ხალხი, ვინც დავრჩით, ხანდახან დავსხდებით ხოლმე, ვპურმარილობთ. ახლა უკვე ჭკვიანურად ვსვამთ, ისე აღარ ვიხოცავთ თავებს… აირწინაღით რომ მაქვს დალეული ღვინო, ხომ იცით? ახლა აღარ ვსვამთ აირწინაღებით, აღარც ბოთლებით დალევით ვცდილობთ ერთმანეთის გაკვირვებას და არც ბავშვის „გარშოკებს“ ვითხოვთ… ახლა მოგონებებით ვცხოვრობთ, ხანდახან წავუღიღინებთ ხოლმე, ბებერი ხმებით. ოღონდ ბევრ ხალხში ქეიფი არც ადრე მიყვარდა და არც ახლა შემიძლია. აი, ქორწილი რომ არის და დამპატიჟებენ, არ ვიცი, სად წავიდე, რა მოვიმიზეზო… დანაყრდები ნახევარ საათში, მეტი რამდენი უნდა ჭამო? მერე აღარ იცი, რა აკეთო. ისიც, თუ ჭკვიანები არიან, კიდევ კარგი, თორემ თუ სროლა ატყდა და ბოთლების რაკარუკი, მაშინ ხომ სულ დამშვენებული მოდიხარ… ჩვენს წრეში ჩხუბი არასოდეს მომხდარა, მაგრამ ხშირად მოვხვედრილვარ ბოთლების რაკირუკში, გამშველებლებიც ვყოფილვართ და… მახსოვს, დილის სპექტაკლი ვითამაშეთ, საღამოსაც სპექტაკლი გვქონდა, ერთი ჩვენი მსახიობი (აცხონოს ღმერთმა), გადაგვეკიდა, წავიდეთ, კარგი პურმარილია გაშლილი, ნუ დავლევთ, უბრალოდ, ვისადილოთ და წამოვიდეთო. ბოლოს და ბოლოს, დაგვითანხმა, წავედით. იმ სართულზე რომ ავედით, რაღაც ხმაური შემოგვესმა. კი არ გვესიამოვნა, მაგრამ რაღას ვიზამდით? იმ კარსაც მივადექით, გააღეს და დარბის დასისხლიანებული ხალხი, ერთმანეთს ურტყამენ, ვინ სკამს ისვრის ვინ – ბოთლს. აბა, ჩავერიეთ, წავიდა გაშველება, რაც ჩვენ მოგვხვდა იმ დღეს… სულ ღვინით დაწუწულები, დასისხლიანებულები, დანგრეულები, დალეწილები წამოვედით. ლუკმა ჩვენ არ გვიჭამია, დახეული პიჯაკებით შემოვედით თეატრში, გაგიჟდნენ, სად იყავით, კაცო, ომში? ახლაც, ავლაბარში, იმ სახლს რომ გავუვლი, ისტერიული ხარხარი მიტყდება…

რა გითხრათ, მე ბედნიერი კაცი ვარ. ისე აეწყო ჩემი ცხოვრება, რომ თეატრშიც სულ მუდამ როლებს მაძლევდნენ, მაძლევდნენ და მაძლევდნენ, კინოშიც სამუშაო ყოველთვის მქონდა. თავიდან ტელევიზია  შეიქმნა და სულ მე და ეროსი ვიყავით ყველა დადგმაში… სამუშაო არ მომკლებია, ყელამდე მქონდა, იმდენი მქონდა, რომ მეტი იყო უკვე, აღარ შეიძლებოდა იმის ატანა. ეს იყო ყველაზე დიდი ბედნიერება. მერე ის სპექტაკლები, სადაც მე ვმონაწილეობდი, კარგი სპექტაკლები იყო. ჯერ მიშა თუმანიშვილის დროს, მერე რობიკოს დროს, მთელი რიგი სპექტაკლებისა, რომელიც ზედიზედ კარგი და კარგი იყო. ამდენი გასტროლი, ამდენი წარმატება… ჩემისთანა კაცი შეიძლება რომ ნაწყენი იყოს კიდევ რამეზე? ხშირად მეკითხებიან, არის რამე როლი, რომ გინდოდათ, გეთამაშათ და გული გწყდებათ, რომ არ ითამაშეთო? არა, კაცო, არა, როგორ შეიძლება, რა ღორმუცელობაა, კიდევ როლი რომ მომენდომებინა?! არა, ბატონო, არ ყოფილა, პირიქით, ზედმეტად ვიყავი დატვირთული ყოველთვის და მადლობას ვუხდი ღმერთს ამისთვის…“

დაიბეჭდა “პრაიმტაიმში”

ინტერვიუ რამაზ ჩხიკვაძესთან

რეზო შატაკიშვილი

(ინტერვიუ დაიბეჭდა 2005 წელს, გაზეთ „ქრონიკაში“)

ხანგძლივ მოლოდინს წერტილი დაესვა განახლებული რუსთველის თეატრი გაიხსნა. თუმცა, ძნელია იმის თქმა რას ელოდა მაყურებელი, მხოლოდ თეატრის გახსნას თუ ამ თეატრის სცენაზე ლეგენდად ქცეული კავკასიური ცარცის წრისდა რამაზ ჩხიკვაძის კიდევ ერთხელ ნახვას. დიდ არტისტთან და საუკუნის სპექტაკლთან შეხვედრა ვერ შედგა ბატონ რამაზის ავადმყოფობის გამო.

კავკასიური ცარცის წრესაუკუნის სპექტაკლი, თანაც არა მხოლოდ ქართული მასშტაბით. რუსეთის ხელოვნებადმცოდნეობის სახელმწიფო ინსიტუტუმა გამოსცა მეოცე საუკუნის სპექტაკლები“, სადაც მსოფლიოს ასი საუკეთესო სპექტაკლია შესული, რაც კი მეოცე საუკუნეში დადგმულა. ას სპექტაკლში ქართული თეატრის მხოლოდ ორი სპექტაკლია შესული ახმეტელის დადგმული ყაჩაღებიდა სტურუას კავკასიური ცარცის წრე“…

რამაზ ჩხიკვაძე მართლაც რომ ბედის ნებიერია. მისთვის ყველა იმეტებდა იმას, რისი მიცემაც შეეძლო.

ღმერთმა ნიჭი, შრომისმოყვარეობა, იღბალი მისცა. თუმანიშვილმა და სტურუამ როლები, მაყურებელმა უანგარო სიყვარული. კრიტიკოსებმა ხოტბა-დიდება. ინგლისელმა კრიტიკოსმა, მაიკლ კოვენმა, რიჩარდისნახვის სემდეგ მას კავკასიელი ლორენს ოლივიეუწოდა…

რამაზ ჩხიკვაძის სცენაზე ხილვის სიამოვნებას, ვერანაირად ვერ შეცვლის ეს ინტერვიუ, მაგრამ ჩვენ ასე ვცადეთ აგვეღნიშნა ქვეყნის პირველი თეატრის განახლება პირველი თეატრის პირველ არტისტთან საუბრით…

ბატონო რამაზ, განახლებული რუსთაველის თეატრი კავკასიური ცარცის წრითუნდა გახსნილიყო, სცენაზე თქვენს ხილვას მაყურებელი მოუთმენლად ელოდა. არ გწყდებათ გული, განახლებული თეატრი უთქვენოდ რომ იხსნება? ბატონო რამაზ, ექნება მაყურებელს საუკუნის სპექტაკლის კიდევ ერთხელ ხილვის საშაულება, ითამაშებთ კავკასიურს“?

– ჩემს გარეშე, თუ სხვის გარეშე, მთავარია რომ რუსთაველის თეატრში კიდევ ერთი სეზონი გაიხსნა. ჩემთვის ეს სეზონი 54-ე სეზონია. თავიდანვე ვიცოდი რომ „კავკასიურით“ უნდოდათ გახსნა, მეც მზად ვიყავი. ხალხს უყვარს ეს სპექტაკლი, წამოიზარდა თაობა, რომელსაც არ უნახავს ეს სპექტაკლი და აინტერესებთ, რა არის ეს „კავკასიური ცარცის წრე“. მოკლედ, კარგი იყო რომ „კავკასიურით“ გაგვეხსნა, მაგრამ ვერ შევძელი თამაში, დიდი ოპერაცია გავიკეთე, ძალიან ავად ვიყავი და ახლაც ავად ვარ, ძალიან დავსუსტდი, არ ვიცი როდის აღვიდგენ ძალას… ძალღონე თუ მოვიკრიფე რომ სცენაზე გამოვიდე, დიდი სიამოვნებით, ყველაზე მეტად მე მინდა, რომ ვითამაშო, მაგრამ უკვე წლები თავისას შვება, თანაც წლებს გავუძლებდი, მაგრამ… მე სიმსივნე მქონდა ცოტა ისეთი, ნაღდი სიმსივნე… ახლაც ისევ უნდა წავიდე ავსტრიაში, უნდა ვეჩვენო ექიმს, უნდა გაიგონ, ხომ არ ამოიყარა ისევ… 78 წლის ვხდები, ამდენს რომ იცხოვრებ, არც არაფრის უნდა გეშინოდეს. ადამიანი იბადება და უნდა წავიდეს კიდეც ამ ქვეყნიდან, აქ საპანიკო არაფერია, მაგრამ თუ რაიმეს ეშველება, უნდა გააკეთო ყველაფერი,  სიცოცხლე ვის არ უნდა კაცო და მეც მინდა (იცინის)...  ღმერთმა ქნას რომ ეს სეზონი წარმატებული იყოს, საინტერესო სპექტაკლები დაიდგას. მითუმეტეს, ჩვენ ასეთი პირობები არ გვქონდა, ახლა კი ამ განახლების შემდეგ ყველა პირობაა მსახიობებისთვის, რეჟისორებისთვის და მთავარია ისეთი სპექტაკლები დავდგათ, რომელიც შესატყვისება ამ განახლებულ თეატრს. ღმერთმა დალოცოს ბიძინა ივანიშვილი, ეს საოცარი პიროვნება ჩვენი თეატრის აღორძინებისათვის.

ამ სეზონზე, მაყურებლის წინაშე უნდა წარსდგეს ის თაობა, რომელიც ბოლოს მიიღეს რუსთაველის თეატრში. თქვენ თუ იცნობთ მათ შემოქმედებას, ან შორიდან თუ მიგიდევნებიათ თვალი, როგორ ფიქრობთ, აქვთ მათ ის პოტენცია რომ გააგრძელონ დიდი თეატრის დიდი ტრადიციები?

– როგორ არა… ბევრმა იცის, აი, თქვენი თაობა წავიდა, ვინ არის და იქნება თუ არა შემცვლელი, ეჭვი ეპარებათ, ასე არ არის, ძალიან საინტერესო ახალგაზრდობაა მოსული როგორც ჩვენთან, ისე სხვა თეატრებში. ყველაფერს, მათ შორის დაოსტატებას დრო სჭირდება, დღეს თუ კარგად გამოიყურებიან ამა თუ იმ სპექტაკლებში, ხვალ და ზეგ კიდევ უკეთესნი იქნებიან. იმ დღეს რეპეტიციასაც დავესწარი, ახალ სპექტაკლს დგამს რობერტი, მომეწონენ ახალგაზრდა მსახიობები, თავის მოვალეობას ასრულებენ, უნდა ვიფიქროთ რომ ეს ხალხი გაიზრდება და კიდევ უფრო კარგი შედეგები ექნებათ, შეიძლება უკეთესი სიტყვაც თქვან, ვიდრე ჩვენ ვამბობდით, ღმერთმა ინებოს და ასე იყოს.

ბატონო რამაზ, ერთხელ ვერიკო ანჯაფარიძეს კითხეს, არ მოგწყინდათ ამდენ კინფლიქტებიო? ქალბატონმა ვერიკოს უპასუხია, რა მოგვაბეზრებს, თეატრი ნფლიქტიაო. თქვენ რამდენად გახებოდათ ეს კონფლიქტები, ინტრიგები, რაც ყველგანაა, მითუმეტეს თეატრში.

– არა, ხაზგასმულად ასეთი არაფერი მახსოვს რომ ან მე დამიპირისპირდნენ, ან მე დავპირისპირებულიყავი ვინმეს. თეატრში კონფლიქტი იყო და იქნება კიდევაც, მაგრამ გააჩნია რა ზომის არის ეს კონფლიქტი. ადრე, მარჯანიშვილის და ახმეტელის დროს მოხდა ისეთი კონფლიქტი რომ საერთოდ გაიყვნენ და ორ თეატრად ჩამოყალიბდნენ. როცა მოვიდა მიშა თუმანიშვილი, შემდეგ თემური ჩხეიძე, რობერტ სტურუა, რა თქმა უნდა უნდოდათ რაღაც ახალი სიტყვის თქმა და იყო პატარა კონფლიქტები ძველ თაობასთან, მაგრამ ამ ყველაფერმა მშვიდობით ჩაიარა და დიდი მსხვერპლი არ მოუტანია, მე საერთოდ ნაკლებად ვიღებდი კონფლიქტებში მოანწილეობას. არ მიყვარს მე ასეთი ამბები.

რუსთაველის თეატრიდან მარჯანიშვილის წასვლაში დიდი როლი ითამაშა მისმა მიყვანილმა ახმეტელმა. შემდეგ ახმეტელის წასვლაში ითამაშეს დიდი როლი მისმა აღზრდილმა ვასაძემ და ხორავამ. შემდეგ ხორავა გაუშვეს მათ მიერ თეატრში მოყვანილმა ახალგაზრდებმა დვალიშვილმა, თუმანიშვილმა, შემდეგ თავად თუმანიშვილი გაუშვეს… სტურუა 3 ათეულ წელიწადზე მეტია მაგრად დგას, თქვენი აზრით, როგორ ახერხებს სტურუა ამას?

– მსგავსი რამ ყველა თეატრებში ხდება, გააჩნია ვინ როგორ გააგრძელებს ამ გზას, იგივე თუმანიშვილმა და სტურუამ თავისი სიტყვა თქვეს და ამით თეატრს არაფერი წაუგია. რობერტ სტურუა ისეთი მოწინავე რეჟისორია ჯერ ფარ-ხმალს არ ყრის, ან რად უნდა დაყაროს, ჯერ კიდევ ბევრის გაკეთება შეუძლია. შემცვლელი კი ჯერ არ ჩანს, რომ რომ დაეტაკოს და სტურუა წააქციოს. ასე რომ, ჯერჯერობით რამოდენიმე წელიწადი საშიშროება არა აქვს რობერტს… (იცინის).  ერთხელ მიშა თუმანიშვილმა მითხრა, რუსთაველზე ვიდექით სწორედ თეატრის წინ, რა უკვირთ, კაცო, უფროსებსო, ახლა ჩვენ მოვედით, ისინიც ხომ მოვიდნენ ვიღაცის შემდეგო, მოვა დრო და მეც გამაგდებენ თეატრიდანო, მაინც ასე მოხდა ხომ? არა, მიშა არავის გაუგდუია და არც არავის ცუდი არ გაუკეთებია მისთვის რომ წასულიყო. მას თავის წიგნისათვის, უფრო საინტერესო წასაკითხი რომ გაეხადა, ბევრი რამ მოგონილი აქვს, არაფერი მაგდაგვარი თეატრში არ მომხდარა მისი საწინააღმდეგო…

არსებობს ასეთი ინფორმაცია რომ თავის დროზე, როცა რუსთაველის თეატრმა საბჭოთა კავშირის რკინის ფარდა გაარღვია და საზღვარგარეთ გავიდა საგასტროლოდ, თქვენმა მეუღლემ ნატაშამ დიდი როლი ითამაშა ამ პროცესში. მართლაც ასე იყო? უნდა უმადლოდეს თუ არა ქაღტული თეატრის ისტორია ქალბატონ ნატაშას?

– ნატაშას ძალიან უყვარდა და უყვარს რუსაველის თეატრი, ამ თეატრით ცხოვრობდა ის ჩემთან ერთად, ძალიან ცდილობდა დახმარებას და ბევრი გასტროლებიც გააკეთა. თეატრი გაიყვანა ესპანეთში, ისრაელში, სხვსადასხვა ქვეყნებში. მარჯანიშვილის თეატრსაც გაუკეთა გასტროლები იაპონიაში, გერმანიაში. ასე მუშაობდა, კონტაქტებს ამყარებდა იქაურ პროდიუსერებთან და შედეგიც კარგი იყო, ასე რომ პატარა დამსახურება მართლაც აქვს ამ მხრივ. მაგას სპექტაკლები არ დაუდგამს, შორს იყო მაგ საქმისგან, მაგრამ უნდოდა რომ კარგი სპექტაკლი ენახა სხვადასხვა ქვეყნის მაყურებელს, ამას ახრეხებდა შიგადაშიგ, ეს იყო და ეს იყო.

ქალბატონი ნატაშა როგორ გაცანით, როგორ დაოჯახდით?

– სრულიად მოულოდნელად გავიცანი. გურამ საღარაძესთან ერთად,

ბათუმიდან გემით სამოგზაუროდ ოდესაში მივდიოდი. ნატაშა თავის დაქალთან ერთად ამოვიდა იალტაში. ვკითხეთ, საით მიბრძანდებით? ოდესაში მივდივართ, იქდან მოსკოვშიო. მაშინ გავიცანი, დავახლოვდით, ერთი, მეორე… მერე როგორც ხდება ყველაფერი… ბევრი მძიმე დღეებიც გვახსოვს და ბევრი ხელისშემშლელი პირობებიც, ბევრი ჭორი, ბევრი უბედურება… რა არ გადავიტანეთ, მაგრამ მაინც ჩვენი გავიტანეთ.

ბატონო რამაზ, ნათქვამია კაცებს ჭკვიანი ქალები არ მოსოწნოთ, გაურბიანო, რასაც ნამდვილად ვერ ვიტყვით თქვენზე. თქვენ თუ გქიმნიდათ რაიმე დისკომფორტს ის ფაქტი რომ სახლში ჭკვიანი ცოლი გყავთ?

– ახლა (იცინის)… ჩემი ცოლი სოკრატე არ არის და არც არისტოტელე, მაგრამ ჩვეულებრივად განათლებული ქალია, უმაღლესი აქვს დამთავრებული, საკანდიდატო დისერტაცია აქვს დაცული, საერთოდ გამჭრიახი გონება აქვს. ჭკვიანი ქალი კარგია, აბა უჭკუო აბა ვის რად უნდა? რა გითხრათ, ჩვენ დიდი შეხლა-შემოხლა არ გვქონია, (იცინის), როცა ქალი ნორმალურად ჭკვიანობს ასატანია…

თქვენ როგორ გიწყობდათ ხელს ქლაბატონი ნატაშა, თქვენი კარიერის მანძილზე?

– იმით რომ არ მაქებდა და მუდამ კრიტიკული იყო ჩემი შემოქმედების მიმართ. ბევრი ცოლი შეყვარებულია ქმრის შემოქმედებაზე და სულ ტაში უკრავს, „ო, რა კარგია, ო, რა კარგია“, ეს რა თქმა უნდა მაინც ცუდად მოქმედებს ადამიანზე, განსაკუთრებით თავიდან სანამ სპექტაკლი ჩამოუყალიბებელია, დაუღვინებელია, ადამიანს ძალიან გჭირდება მკაცრი მოპყრობა, ნაადრევად ზედმეტი ტაში-ტუში არ ვარგა. ნატაშა ძალიან კრიტიკული იყო და ამ მხერივ ძალიან მეხმარებოდა. საერთოდ,  სულ იმას ვამბობ, სპექტაკლი უნდა ჩამოყალიბდეს, დაღვინდეს.

როცა „რიჩარდის“, „კავკასიურის“ ჩანაწერებს ვუყურებ, არ მომწონს, იმიტომ რომ ისინი პრემიერის დღეებშია გადაღებული, სპექტაკლი არ არის დაღვინებული, დასრულებული.. არადა ეს რჩება ისტორიაში, უყურებს ხალხი და ფიქრობს, ნეტა რა აგიჟებდათ ამ სპექტაკლში, ამ თამაშშიო. მე მაგალითად, „კავკასიურში“, თვითონ დავამატე ბევრი რეპლიკა, რომელიც სპექტაკლსაც მოუხდა და მაყურებელმაც აიტაცა, მაგრამ ეს იმ ჩანაწერებში არაა, ვერც იქნება, იმიტომ რომ მერე და მერე დავამატე. ახლა ჩემს ჩამოსვლამდე, უჩვენებიათ „რიჩარდი“, მე არ ვიცი რომელი გადაღებაა, მაგრამ არ შეიძლება ეს ის რიჩარდი იყოს, რომელსაც ვთამაშობდით, 30-40 სპექტაკლის შემდეგ. დამწიფება სპექტაკლსაც სჭირდება, განსაკუთრებით ისეთ ავტორებს როგორიცაა შექსპირი, ბრეხტი. შექსპირი ისეთია, გგონია გამართე სცენა, დიალოგი თუ მონოლოგი, დაიწყებ, გადადგამ ნაბიჯს და „დგუპ“ ჩავარდები ისევ, სულ დაგენგრევა ის ილუზია რომ მზად გაქვს ის სცენა… ყველაფერს დრო სჭირდება, მაყურებელი ზრდის სპექტაკლს.

ძალიან მწყდება გული, რამდენი გრანდიოზული სპექტაკლი ითამაშა ჩვენმა წინა თაობამ, ხორავამ, ვასაძემ, არაფერი არ არის აღბეჭდილი ფირზე. ჩვენ დროს გაჩნდა ამის საშუალება, მაგრამ მაინც არ არის ბევრი სპექტაკლი გადაღებული. მაგალიად, ისეთი სპექტაკლი, როგორიც იყო „ყვარყვარე“. მეც და რობიკოც ვამბობთ ხოლმე, ჩვენი ყველაზე კარგი სპექტაკლი იყო „ყვარყვარე“, ყველაზე ძლიერი, საინტერესო. ცოტა დროსაც კი გაუსწრო და მაყურებელმა მაინცდამაინც ვერ აღიქვა.

თუმცა ყველაფერს ძალიან კარგად მიხვდა იმდროინდელი ხელისუფლება და მაქსიმალურად მიჩქმალეს კიდეც.

– კი… „ყვარუყვარე“  სხვათაშორის გადაღებული იყო და წაშალეს, აბა შეიძლება ეს? ისე მინდა ვნახო ის სპექტაკლი, მაინტერესებს, მაგრამ არ არის, ვიღაცამ აიღო და წაშალა, სხვა გადაცემისთვის სჭირდებოდათო და კოლმეურნეობის რაღაც გადაუწერიათ.

ეს შემთხვევით მოხდებოდა ვითომ?

– რა ვიცი, ვეღარ გავიგე შემთხვევით იყო თუ ბოროტგანზრახვით. „ხანუმა“ არ არის გადაღებული… არადა ისეთი სპექტაკლი იყო, ახალგაზრდობა დღესაც დაისვენებდა, იცინებდა.

რატომ ხომ აჩვენებენ ხოლმე ფრაგმენტებს ხანუმადან“?

– ფრაგმენტები არის, მაგრამ ისიც სპექტაკლიდან არ არის, ტელევიზიაში დადგეს დეკორაციები და სცენები გვათამაშეს მაყურებლის გარეშე. მაყურებლის გარეშე ნათამაშებ კომედია რის მაქნისია? თუ შენს სიტყვას მაყურებლის რეაქცია არ მოჰყვა, კომედიას ვერ ითამაშებ, კომედიის დროს პირდაპირი კონტაქტი გაქვს მაყურებელთან. ამიტომ არის კომედიის პირველი სპექტაკლის თამაში რთული, შენ არ იცი სად ატეხს მაყურებელი ხარხარს რომ პაუზა იქ დაიჭირო, თუ მაყურებლის გაჩუმებას არ დაელოდე და ილაპარაკე, ის რეპლიკები დაგეკარგება, ყველაფერს თავის ეშმაკობა უნდა და არტისრტმა უნდა იცოდეს სად დაიჭიროს პაუზა, მერე იმ პაუზასაც შევსება უნდა, გაშტერებული ხომ არ იდგები, რაღაც უნდა აკეთო ამ დროს და გაჩუმდება თუ არა მაყურებელი, მაშინვე გაგრძელო. ჩვენ ზუსტად გვაქვს გამოანგარიშებული, სად ატეხავენ სიცილს, სად მოგვიწევს პაუზის დაჭერა, მაგრამ როცა სპექტაკლს მაყურებლის გარეშე იღებ, ზედიზედ აყრი ამ სცენებს და აღარ აქვს ის გემო.

კარგით, ბატონო რამაზ, დღეს როგორ ცხოვრობთ, როგორ ატარებთ დროს?

– როგორ ვატარებ, რა… წამლებში ვარ სულ… უნდა ბევრი ვიარო ჰაერზე, ჰაერი უნდა ვყლაპო ბევრი და საჭმელები უნდა ვჭამო განსაკუთრებული, რომ ჯანმრთელობა აღსდგეს, ძალიან სუსტად ვარ, მალე ვიღლები. ახლა, რომ ვილაპარაკეთ, საშინელი დაღლილი ვარ, აღარაფერად ვარგივარ, ერთი საათი უნდა დავწვე. ჰაერზე სიარული არ მიყვარს, მაგრამ მიწევს… არა, ბუნებაში სუფთა ჰაერზე სიარულს რა სჯობს, ან ზღვისპირას რომ დადიხარ და დადიხარ… მაგრამ აქ ქალაქში სად უნდა იარო კაცო? მარტო მიდიხარ, მოდიხარ. მანქანები, ერთი, მეორე, ყოველთვის კუს ტბაზე ხომ ვერ ივლი, ხან წვიმს… აი, მე მიყვარს ბაზარში სიარული… ათასნაირი ადამიანი გხვდება, მათ მოქმდდებას, მათ დიალოგებს უგდებ ყურს, ნამდვილი სიცოცხლე ბაზრებში დუღს. იქ ყველაზე აშკარად ვლინდება, რა ქვეყანაა, რა მდგომარეობაა, უჭირს თუ არ უჭირს ხალხს, რა ხდება.

ბოლოს როდის იყავით თბილისურ ბაზარში?

– აი, ახლა რომ ჩამოვედი, ვიყავი ბაზარში. ყველა ერთს იძახის რომ არა აქვთ ფული. ეს ისედაც ეტყობა ბაზარს. ძვირიან საქონელთან, მაგალითად ხორცთან არ არის ხალხი. ხალხმრავლობა კი არის ვითომ ბაზარში, მაგრამ მყიდველი ცოტაა, რომელ გამყიდველთანაც არ მიხვალ, იდექი თუ გინდა ნახევარი საათი, ევაჭერე და ილაპარაკე, ადრე ცოტა, ისე იყო, „ჩაიწით ამხანაგო, ჩვენც საქმე გვაქვსო“.

რა ამის პასუხია და 90-იანი წლების დასაწყისში, როცა შევარდნაძე საქართველოში ჩამოვიდა, ქალბატონ ლია ელიაავს ინფარქტი დაემართა, მისი წასვლილასას თქვენ გქონდათ გულზე პრობლემები მისი მმართველობის დასაწყისი და დასასრული ორი ადმიანის კარდიოგრამაზე აისახა…

იცი რა, მეც და ძალიან ბევრსაც დიდი იმედი გვქონდა შევარდნაძის. მერე და მერეც სულ მეგონა რომ რაღაცას გააკეთებდა, მაგრამ არფერი კარგი არ გაკეთდა, უფრო და უფრო უკან-უკან წავიდა საქმე, ბოლომდე დააჩოქა ქვეყანა და არაფერი სიკეთე არ დაგვიტოვა ჩვენ რომ რაღაცით პატივი ვცეთ, ან ენერგეტიკა მოეგვარებინა, ან გზები, ან რაღაცა გაეკეთებინა რომ გვეთქვა, აი ეს გააკეთა. ახლა ცოტა რაღაცა სულ რომ არ გააკეთოს პრეზიდენტმა, თვითონ გაკეთდება, ხალხი თვითონ აკეთებს, ყველაფერს თვითინ ხომ არ მიიწერს, არა? მე შევარდნაძეზე არაფერი ცუდი არ მითქვამს ერთი, ორი, ხუთი, შვიდი წლის მანძილზე, იმედი რომ მთლიანად გადამეწურა მერე ვთქვი, თორემ პრეზიდენტსაც უნდა დააცადო. ამ ახალგაზრდებსაც უნდა დავაცადოთ, თორემ ისე არ გამოვა, იმათი დანგრეული ქვეყანა, შენ უცებ ააშენეო. ასე ვერ ააშენებენ, აშენებას დიდი ფული და დრო უნდა. თუ არც ესენი ააშენებენ, არც ამათ დაინდობს ხალხი და ასე უფერულად, გალანძრულებიც წავლენ თავიანთი პოსტებიდან, ცოტა ოპტიმისტურად უნდა შევხედოთ. ძალიან ძნელია, ამ ვითარებაში, მთავრობამ ისეთი ეფექტური და მოულოდნელი რამ გააკეთოს, რომ ჩვენ უცბად ვიგრძნოთ, დავინახოთ შედეგი. დღეს მაგალითად გზა რომ კეთდება, ეს შესანიშნავი, დიდებული საქმეა. ჩვენ წინა პრეზიდენტებს რომ ცოტა ამაზეც ეფიქრათ და იმათ დაეწყოთ გზების კეთება, იგივე ენერგეტიკის აღორძინება, დღეს ჩვენ ასეთ მდგომარეობაში არ ვიქნებოდით. იმათ რომ არაფერი არ გააკეთეს, იმიტომ ვართ ასე ჩამორძჩენილები. რაღაცა ერთი გადაეწყვიტათ, ერთი ამბავი გაეკეთებინათ… კი „ვერ გააკეთეს“, არ გააკეთეს. ან იმდენი ტვინი და ცოდნა არა ჰქონდათ და უტვინოები იყვნენ, ან არადა ბოროტები, მავნებლები და ქურდები იყვნენ. იმდენის ქურდობა უნდოდათ, არაფერზე ფული არა რჩებოდათ რომ ქვეყნისთვის რამე გაეკეთებინათ. დღეს ესენი აკეთებენ, მაგრამ ხალხი მაინც უკმაყოფილო და გაბრაზებულია. არც ესაა გასაკვირი, იმიტომ რომ მანამდე  ჯამაგირს არ მივცემთ ხალხს იმდენს, რომ კაცს პურის ფული ჰქონდეს, შვილს ჩააცვას ფეხზე, წამალი უყიდოს, მანამდე ის მშიერი კაცი, ის უდიდესი ნაწილი ჩვენი საზოგადოებისა, რომელნიც შიმშილის ზღვარზე არიან მისულნი, ისინი ამას ვერ დაგიფასებენ და დიდად გახარებულნი არ იქნებიან. ამ მდგომარებასი მყოფ კაცს არ აინტერესებს თბილისიდან ბათუმამდე კარგი გზა მიდის თუ ცუდი და ნურც დავძრახავთ ამისთვის. მაგრამ რა ქნას მთავრობამ საიდან მისცეს ეს ჯამაგირი, პენსია? ვერ მისცემს სანამ არ გაჩნდება სამუშაო ადგილები, სანამ ფეხზე არ დადგება ეკონომიკა. ამას რა სჭირდება? ენერგეტიკა და გზები, დაიწყეს ამათ გზები და ვნახოთ..

თქვენი წარსულიდან რა გენატრებათ ხოლმე?

– ცხოვრებაში მე მიყვარდა შრომა და ქეიფი. არ მიყვარდა დიდი ქიფი, ბევრი ხალხი. მე მიყვარს, ათი-12 კაცი რომ შეიკრიბება.

ვინ იყვნენ ხოლმე თქვენი საყვარელი პარტნიორები სუფრაზე?

– ჩვენი თაობა – ეროსი, ნოდარ ჩხეიძე, ბადრი კობახიძე, კოტე მახარაძე, ედიშერ მაღალაშვილი, გურამ საღარაძე, კარლო საკანდელიძე… რამოდენიმე კაცი ვმღეროდით, არა გვიშავდა და ვქეიფობდით, სულ ანეგდოტები, სასაცილო ამბები, არავითარი ჩხუბი ჩვენს წრეში არ მომხდარა. მაგრამ ჩვენთვის ჯერ შრომა იყო და მერე ქეიფი, უნდა ჯერ გაგვეკეთებინა ჩვენი საქმე და მერე გვექეიფა. არ არსებობდა რომ ჩვენ სპექტაკლის წინ გვექეიფა და სცენაზე მთვრალი გასმოულიყო. თან კაცო, დილით რეპეტიცია გვქონდა, მერე კინოსტუდიაში გადაღებაზე გავრბოდით, საღამოს სპექტაკლს ვთამაშობდით, სპექტაკლის შემდეგ თუ რაიმე მიზეზი იყო ისეთი, რომ უნდა დავმჯდარიყავით და აგვეღნიშნა, ვიქეიფებდით დილამდე და დილით ისევ რეპეტიციაზე მოვიდოდით. ახლა რომ ვფიქრობ, რა ენერგია გვქონდა კაცო, როგორ ვძლებდით… პირდაპირ საოცარია. ახლა, მაგისნაირად ერთი დღე რომ გამაკეთებინა, მე ამ ქვეყნიდან წავიდოდი კიდევაც. ასეა, ჩვენი თაობიდან თეატრში აღარვინ დარჩა, მარტო თეატრი ხომ არ არის, ჩემი თაობის რამდენი საყვარელი კაცი, მეგობარი გვყავდა გვერდით, ჩირგო, თამაზ მელიავა, რა ვიცი რამდენი, ესენი ყველანი წავიდნენ, აღარავინ არის. ეჰ, ჩვენ ქართველებმა არც ღვინის სმა ვიცით ზომიერი და არაც ჭამა. საზღვარგარეთ 3-4 ჭიქას დალევენ და მორჩა, ჩვენ 3 ლიტრას არ ვკმარებდით, კაცო. ჩვენ რომ ღვინის სმის და ჭამის კულტურა გვქონოდა, დარწმუნებული ვარ რომ  წასული ხალხიდან 50% დღესახ ცოცხალი იქნებოდა… ჩვენი ტაობის ხალხი, ვინც დავრჩით, ხანდახან დავჯდებით ხოლმე, ვპურმარილობთ. ახლა უკვე ჭკვიანურად ვსვამთ, ისე აღარ ვიხოცავთ თავებს… აირწინაღით რომ მაქვს დალეული ღვინო ხომ იცით? ახლა აღარ ვსვამთ აირწინაღებით, აღარც ბოთებით დალევით ვცდილობთ ერთმანეთის გაკვირვებას და არც ბავშვის „გარშოკებს“ ვითხოვთ… ახლა მოგონებებით ვხოვრობთ, ხანდახან წავუღიღინებთ ხოლმე, ბებერი ხმებით. ოღონდ ბევრი ხალხში ქეიფი არ შემიძლია. აი, ქორწილი რომ არის და დამპატიჟებენ, არ ვიცი სად წავიდე თბილისიდან, მერე რომ ვთქვა არ ვიყავი და ამიტომ ვერ მოვედი მეთქი. უკვე აღარ შემიძლია ამის ატანა. დანაყრდები ნახევარ საათში, მეტი რამდენი უნდა ჭამო? მერე აღარ  იცი რა აკეთო. ისიც თუ ჭკვიანები არიან, კიდევ კარგი, თორემ თუ სროლა ატყდა და ბოთლების რაკა-რუკი, მაშინ ხომ სულ დამშვენებული მოდიხარ.

თქვენ წრეში არ ჩხუბობდით, მაგრამ ახალგაზრდობაში თუ მოხვედრილხართ ასეთ სიტუაცუაში, ბოთლების რაკი-რუკში“?

– როგორ არა, ხშირად… ხშირად… გამშველებლებიც ვყოფოივართ და ერთი მეორე. მახსოვს, დილის სპექტაკლი ვიტმაშეთ, საღამოსაც სპექტაკლი გვქონდა, ერთი ჩვენი მსახიობი, (აცხონოს ღმერთმა), გადაგვეკიდა, ხომ მაინც უნდა ვისადილოთ, წავიდეთ, კარგი პურ-მარილია გაშლილი, ნუ დავლევთ, უბრალოდ ვისადილოდ და წამოვიდეთო. ბოლო-ბოლო დაგვითახმა, წავედით. იმ სართულზე რომ ავედით, რაღაცა ხმაური შემოგვედსმა, კი არ გვსეიამოვნა, მაგრამ რაღას ვიზამდით? იმ კარებსაც მივადექით, გააღეს და დარბის დასისხლიანებული ხალხი, ერთმანეთს ურტყამენ, ვინ სკამს ურტყამს, ვინ ბოთლს ისვრის… აბა ჩავერიეთ, წავიდა გაშველება, რაც ჩვენ მოგხვდა იმ დღეს… სულ ღვინით დაწუწულებო, დასისხლიანებულები, დანგრეულები, დალეწილები, წამოვედით. ლუკმა ჩვენ არ გვიჭამია, დახეული პიჯაკებით შემოვედით თეატრში, გაგიჟდნენ თეატრში, სად იყავით კაცო, ომში? ახლაც, ავლაბარში, იმ სახლს რომ გავუვლი ისტერიული ხარხარი მიტყდება…

– ამ გადასახედიდან რაიმეზე თუ გწყდებათ გული, ან ისე თუ გატკინათ გული ვინმემ, რომელიც დღემდე გახსოვთ?

– რა არის იცით, პატარ-პატარა გულის ტკენები ყოველთვის ექნება ადამიანს. მაგრამ თვითონ ადამიანი უნდა ეცადოს, რომ რაღაცას გვერდი აუაროს და არ გააზვიადოს. თორემ, სულ პატარა წყენა შეიძლება ისე გააზვიადო, რომ მტრად გადაიკიდო ადამიანი, ან მტრად გაუხდე და მოსაკლავად გაიმეტო. კაცი, ხანდახან ისეთ გუნებაზეა, ისეთ სიტყვას იტყვის, დაუფიქრებელს, გაუზომელს და ამის მიხვედრის უნარიც უნდა გქონდეს რომ ეს შემთხვევითი ამბავია, რომ იმას გადაუვლის, ხვალ სხვა იქნება… უნდა დაუთმო კაცს. დიდი კონფლიქტები მე არავისთან არა მქონია. რა გითხრათ, მე ბედნიერი კაცი ვარ. ისე აეწყო ჩემი ცხოვრება რომ თეატრშიც სულ მუდამ როლებს მაძლევდნენ, მაძლევდნენ და მაძლევდნენ, კინოშიც, ისევ თვითონ მე თუ ვიტყოდი უარს თეატრის გამო და ვერ ვთამაშობდი, თორემ იქაც სამუშაო ყოველთვის მქონდა. თავიდან ტელევიზია  შეიქმნა და სულ მე და ეროსი ვიყავით ყველა დადგმაში, „მოცარტი და სალიერი“ იქ ვითამაშეთ, ბეთჰოვენი იქ ვითამაშეთ…. ასე რომ სამუშაო მე არ მომკლებია, ყელამდე მქონდა, იმდენი მქონდა რომ მეტი იყო უკვე, აღარ შეიძლებოდა იმის ატანა, ეს იყო ყველაზე დიდი ბედნიერება, მერე ის სპექტაკლები სადაც მე ვმიონაწილეობდი, კარგი სპექტაკლები იყო, ჯერ მიშა თუმანიშვილის დროს, მერე რობიკოს დროს, მთელი რიგი სპექტაკლებისა, რომნელიც ზედაზედ კარგი და კარგი იყო. ამდენი გასტროლი, ამდენი წარმატება… ჩემისთანა კაცი, როგორ შეიძლება რომ ნაწყენი ვიყო კიდე რამეზე? ხშირად მეკითხებიან, არის რამე როლი, რომ გინდოდათ გეთამაშათ და გული გწყდებათ რომ არ ითამაშეთო? არა კაცო, არა, როგორ შეიძლება, რა ღორმუცელობაა, კიდე როლი რომ მომენდომებინა?! არა ბატონო არ ყოფილა, პირიქით, ზედმეტად ვიყავი დატვირთული ყოველთვის და მადლობას ვუხდი ღმერთს ამისთვის.

%d bloggers like this: